Abdulloh ibn Abbos al-Hoshimiy

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ رَجُلٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى النَّجَاشِيِّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Najoshiyga (janoza) namozini oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Нажошийга (жаноза) намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا بُكَيْرُ بْنُ الْأَخْنَسِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَفَرَضَ اللَّهُ الصَّلَاةَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّكُمْ فِي الْحَضَرِ أَرْبَعًا وَفِي السَّفَرِ رَكْعَتَيْنِ وَفِي الْخَوْفِ رَكْعَةً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Alloh Paygʻambaringiz ﷺ tili orqali namozni muqimlikda toʻrt rakaat, safarda ikki rakaat va xavf (paytida) bir rakaat qilib farz qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Аллоҳ Пайғамбарингиз ﷺ тили орқали намозни муқимликда тўрт ракаат, сафарда икки ракаат ва хавф (пайтида) бир ракаат қилиб фарз қилди».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ وَلَدِ آدَمَ إِلَّا قَدْ أَخْطَأَ أَوْ هَمَّ بِخَطِيئَةٍ لَيْسَ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا وَمَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى عَلَيْهِ السَّلَام

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam farzandidan hech kim yoʻqki, xato qilmagan yoki xatoga qasd qilmagan boʻlsa — Yahyo ibn Zakariyodan boshqa. Va hech kimga: ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman›, deyish joiz emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам фарзандидан ҳеч ким йўқки, хато қилмаган ёки хатога қасд қилмаган бўлса — Яҳё ибн Закариёдан бошқа. Ва ҳеч кимга: ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман›, дейиш жоиз эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَمَرَرْتُ أَنَا وَغُلَامٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ عَلَى حِمَارٍ وَتَرَكْنَاهُ يَأْكُلُ مِنْ بَقْلٍ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَنْصَرِفْ وَجَاءَتْ جَارِيَتَانِ تَشْتَدَّانِ حَتَّى أَخَذَتَا بِرُكْبَتَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَنْصَرِفْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Men va Banu Hoshimdan bir bola eshak ustida (kelib) oʻtdik va uni Rasululloh ﷺning oldilarida oʻt yeb turgan holda qoldirdik; u zot (namozdan) chiqmadilar. Soʻng ikki qizcha yugurib kelib, Rasululloh ﷺning ikki tizzalarini ushlashdi; u zot (namozdan) chiqmadilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Мен ва Бану Ҳошимдан бир бола эшак устида (келиб) ўтдик ва уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида ўт еб турган ҳолда қолдирдик; у зот (намоздан) чиқмадилар. Сўнг икки қизча югуриб келиб, Расулуллоҳ ﷺнинг икки тиззаларини ушлашди; у зот (намоздан) чиқмадилар».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ قَتَادَةُ أَخْبَرَنِي قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَسَّانَ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ ثُمَّ دَعَا بِبَدَنَتِهِ أَوْ أُتِيَ بِبَدَنَتِهِ فَأَشْعَرَ صَفْحَةَ سَنَامِهَا الْأَيْمَنِ ثُمَّ سَلَتَ الدَّمَ عَنْهَا وَقَلَّدَهَا بِنَعْلَيْنِ ثُمَّ أَتَى رَاحِلَتَهُ فَلَمَّا قَعَدَ عَلَيْهَا وَاسْتَوَتْ بِهِ عَلَى الْبَيْدَاءِ أَهَلَّ بِالْحَجِّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Zul-Hulayfada peshin namozini oʻqidilar. Soʻng tuyalarini chaqirdilar — yoki tuyalari keltirildi — va uning oʻrkachining oʻng tomonini ishʼor qildilar (belgi qoʻyib qonatdilar), keyin undan qonni siypab tozaladilar va boʻyniga ikki kavush osib qoʻydilar. Soʻng minadigan ulovlari oldiga keldilar; uning ustiga oʻtirib, u (ulov) Baydoda u zot bilan roʻparalashganida, haj uchun talbiya aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Зул-Ҳулайфада пешин намозини ўқидилар. Сўнг туяларини чақирдилар — ёки туялари келтирилди — ва унинг ўркачининг ўнг томонини ишъор қилдилар (белги қўйиб қонатдилар), кейин ундан қонни сийпаб тозаладилар ва бўйнига икки кавуш осиб қўйдилар. Сўнг минадиган уловлари олдига келдилар; унинг устига ўтириб, у (улов) Байдода у зот билан рўпаралашганида, ҳаж учун талбия айтдилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيِّ عَنِ ابْنِ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَدْعُو بِهَذِهِ الدَّعَوَاتِ عِنْدَ الْكَرْبِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَلِيمُ الْعَظِيمُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ karb (gʻam-anduh) paytida ushbu duolarni qilar edilar: «La ilaha illallohul-Aliymul-Aziym; la ilaha illallohu Robbul-Arshil-aziym; la ilaha illallohu Robbus-samovatis-sabʼi va Robbul-Arshil-kariym (Aliym (bilguvchi), Aziym (ulugʻ) Allohdan boshqa iloh yoʻq; ulkan Arshning Robbi Allohdan boshqa iloh yoʻq; yetti osmonning Robbi va karamli Arshning Robbi Allohdan boshqa iloh yoʻq)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ карб (ғам-андуҳ) пайтида ушбу дуоларни қилар эдилар: «Ла илаҳа иллаллоҳул-Алиймул-Азийм; ла илаҳа иллаллоҳу Роббул-Аршил-азийм; ла илаҳа иллаллоҳу Роббус-самоватис-сабъи ва Роббул-Аршил-карийм (Алийм (билгувчи), Азийм (улуғ) Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; улкан Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; етти осмоннинг Робби ва карамли Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ)».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَهْزٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي قَتَادَةُ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ قَالَ عَفَّانُ عَبْدٍ فِي أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَنَسَبَهُ إِلَى أَبِيهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bandaga: ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman›, deyish joiz emas», dedilar. Va uni (Yunusni) otasiga nisbat berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бандага: ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман›, дейиш жоиз эмас», дедилар. Ва уни (Юнусни) отасига нисбат бердилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي أَبُو بِشْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ خَالَتَهُ أُمَّ حُفَيْدٍ أَهْدَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمْنًا وَأَضُبًّا وَأَقِطًا قَالَ فَأَكَلَ مِنْ السَّمْنِ وَمِنْ الْأَقِطِ وَتَرَكَ الْأَضُبَّ تَقَذُّرًافَأُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَوْ كَانَ حَرَامًا لَمْ يُؤْكَلْ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ مَنْ قَالَ لَوْ كَانَ حَرَامًا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, uning xolasi Ummu Hufayd Rasululloh ﷺga sariyogʻ, kaltakesaklar va quritilgan pishloq hadya qildi. U zot sariyogʻdan va pishloqdan yedilar, kaltakesaklarni esa jirkanib tark qildilar. (Lekin ular) Rasululloh ﷺning dasturxonlarida yeyildi; agar harom boʻlganida, Rasululloh ﷺning dasturxonlarida yeyilmas edi. Men: «Buni kim — ‹agar harom boʻlganida› — deb aytdi?» dedim. U: «Ibn Abbos (roziyallohu anhu)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унинг холаси Умму Ҳуфайд Расулуллоҳ ﷺга сариёғ, калтакесаклар ва қуритилган пишлоқ ҳадя қилди. У зот сариёғдан ва пишлоқдан едилар, калтакесакларни эса жирканиб тарк қилдилар. (Лекин улар) Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонларида ейилди; агар ҳаром бўлганида, Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонларида ейилмас эди. Мен: «Буни ким — ‹агар ҳаром бўлганида› — деб айтди?» дедим. У: «Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنْبَأَنِي طَاوُسٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةٍ وَلَا أَكُفَّ شَعَرًا وَلَا ثَوْبًا ثُمَّ قَالَ مَرَّةً أُخْرَى أُمِرَ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ وَلَا يَكُفَّ شَعَرًا وَلَا ثَوْبًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Men yettita (aʼzo) ustida sajda qilishga hamda sochni ham, kiyimni ham yigʻmaslikka buyurildim». Soʻng boshqa safar dedi: «Paygʻambaringiz ﷺ yettita (aʼzo) ustida sajda qilishga hamda sochni ham, kiyimni ham yigʻmaslikka buyurildilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Мен еттита (аъзо) устида сажда қилишга ҳамда сочни ҳам, кийимни ҳам йиғмасликка буюрилдим». Сўнг бошқа сафар деди: «Пайғамбарингиз ﷺ еттита (аъзо) устида сажда қилишга ҳамда сочни ҳам, кийимни ҳам йиғмасликка буюрилдилар».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ جِبْرِيلَ قَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ قَدْ حُبِّبَ إِلَيْكَ الصَّلَاةُ فَخُذْ مِنْهَا مَا شِئْتَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Jibril Nabiy ﷺga: «Albatta senga namoz sevimli qilindi, bas, undan xohlaganingcha ol», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Жибрил Набий ﷺга: «Албатта сенга намоз севимли қилинди, бас, ундан хоҳлаганингча ол», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ قَالَ أَخْبَرَنَا سِمَاكٌ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍأُتِيتُ وَأَنَا نَائِمٌ فِي رَمَضَانَ فَقِيلَ لِي إِنَّ اللَّيْلَةَ لَيْلَةُ الْقَدْرِ قَالَ فَقُمْتُ وَأَنَا نَاعِسٌ فَتَعَلَّقْتُ بِبَعْضِ أَطْنَابِ فُسْطَاطِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هُوَ يُصَلِّي فَنَظَرْتُ فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ فَإِذَا هِيَ لَيْلَةُ ثَلَاثٍ وَعِشْرِينَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Ramazonda uxlab yotgan edim, huzurimga (kelib): ‹Albatta bu kecha Laylatul-qadrdir›, deyildi». (U) dedi: «Bas, men mudroq holimda turib, Rasululloh ﷺ chodirlarining baʼzi arqonlariga osildim va Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim — u zot namoz oʻqiyotgan edilar. Oʻsha kechaga qarasam, u yigirma uchinchi kecha ekan».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Рамазонда ухлаб ётган эдим, ҳузуримга (келиб): ‹Албатта бу кеча Лайлатул-қадрдир›, дейилди». (У) деди: «Бас, мен мудроқ ҳолимда туриб, Расулуллоҳ ﷺ чодирларининг баъзи арқонларига осилдим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим — у зот намоз ўқиётган эдилар. Ўша кечага қарасам, у йигирма учинчи кеча экан».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ يَعْنِي ابْنَ يَزِيدَ حَدَّثَنَا هِلَالٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبِيتُ اللَّيَالِي الْمُتَتَابِعَةَ طَاوِيًا وَأَهْلُهُ لَا يَجِدُونَ عَشَاءً قَالَ وَكَانَ عَامَّةُ خُبْزِهِمْ خُبْزَ الشَّعِيرِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ketma-ket kechalarni och qorin bilan oʻtkazar, ahli oilalari esa kechki taom topmas edilar. (Roviy) dedi: Ularning noni koʻpincha arpa noni edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ кетма-кет кечаларни оч қорин билан ўтказар, аҳли оилалари эса кечки таом топмас эдилар. (Ровий) деди: Уларнинг нони кўпинча арпа нони эди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ أَبُو دَاوُدَ الْوَاسِطِيُّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ شِهَابٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سِنَانٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَطَبَنَا يَعْنِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُتِبَ عَلَيْكُمْ الْحَجُّ قَالَ فَقَامَ الْأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ فَقَالَ فِي كُلِّ عَامٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لَوْ قُلْتُهَا لَوَجَبَتْ وَلَوْ وَجَبَتْ لَمْ تَعْمَلُوا بِهَا أَوْ لَمْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْمَلُوا بِهَا فَمَنْ زَادَ فَهُوَ تَطَوُّعٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bizga — yaʼni Rasululloh ﷺ — xutba qilib: «Ey odamlar! Sizlarga haj yozildi (farz qilindi)», dedilar. Shunda Aqraʼ ibn Hobis turib: «Har yilimi, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Agar buni aytganimda, vojib boʻlar edi; vojib boʻlganida esa unga amal qilmas edingiz — yoki: unga amal qila olmas edingiz. Kim ziyoda qilsa, u tatavvuʼdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бизга — яъни Расулуллоҳ ﷺ — хутба қилиб: «Эй одамлар! Сизларга ҳаж ёзилди (фарз қилинди)», дедилар. Шунда Ақраъ ибн Ҳобис туриб: «Ҳар йилими, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Агар буни айтганимда, вожиб бўлар эди; вожиб бўлганида эса унга амал қилмас эдингиз — ёки: унга амал қила олмас эдингиз. Ким зиёда қилса, у татаввуъдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَافَ سَبْعًا وَطَافَ سَعْيًا وَإِنَّمَا سَعَى أَحَبَّ أَنْ يُرِيَ النَّاسَ قُوَّتَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ yetti (marta) tavof qildilar va (tavofda) yugurib yurdilar; u zot faqat odamlarga oʻz quvvatlarini koʻrsatishni yoqtirganlari uchun yugurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ етти (марта) тавоф қилдилар ва (тавофда) югуриб юрдилар; у зот фақат одамларга ўз қувватларини кўрсатишни ёқтирганлари учун югурдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ أَخْبَرَنَا أَبُو زُبَيْدٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى يَوْمَ التَّرْوِيَةِ الظُّهْرَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ tarviya kuni Minoda peshin namozini oʻqidilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ тарвия куни Минода пешин намозини ўқидилар».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَمْنَعْ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ مِرْفَقَهُ أَنْ يَضَعَهُ عَلَى جِدَارِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz birodarini oʻz devoriga yogʻoch qoʻyishdan man qilmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз биродарини ўз деворига ёғоч қўйишдан ман қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا عَنْ دَاوُدَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَتْ قُرَيْشٌ لِلْيَهُودِ أَعْطُونَا شَيْئًا نَسْأَلُ عَنْهُ هَذَا الرَّجُلَ فَقَالُوا سَلُوهُ عَنْ الرُّوحِ فَسَأَلُوهُ فَنَزَلَتْ {وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ الرُّوحِ قُلْ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا} قَالُوا أُوتِينَا عِلْمًا كَثِيرًا أُوتِينَا التَّوْرَاةَ وَمَنْ أُوتِيَ التَّوْرَاةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Quraysh yahudiylarga: «Bizga shu kishidan soʻraydigan biror narsa beringlar», dedi. Ular: «Undan ruh haqida soʻranglar», dedilar. Bas, ular undan soʻrashdi. Shunda: {Sendan ruh haqida soʻraydilar. Ayt: ‹Ruh Robbimning ishidandir. Sizlarga ozgina ilmdan boshqa narsa berilmagan›} (oyati) nozil boʻldi. Ular: «Bizga koʻp ilm berilgan — bizga Tavrot berilgan; kimga Tavrot berilgan boʻlsa, unga koʻp yaxshilik berilgan», dedilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Ayt: agar Robbimning kalimalari uchun dengiz siyoh boʻlganida, albatta dengiz tugab qolar edi} (oyatini) nozil qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Қурайш яҳудийларга: «Бизга шу кишидан сўрайдиган бирор нарса беринглар», деди. Улар: «Ундан руҳ ҳақида сўранглар», дедилар. Бас, улар ундан сўрашди. Шунда: {Сендан руҳ ҳақида сўрайдилар. Айт: ‹Руҳ Роббимнинг ишидандир. Сизларга озгина илмдан бошқа нарса берилмаган›} (ояти) нозил бўлди. Улар: «Бизга кўп илм берилган — бизга Таврот берилган; кимга Таврот берилган бўлса, унга кўп яхшилик берилган», дедилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Айт: агар Роббимнинг калималари учун денгиз сиёҳ бўлганида, албатта денгиз тугаб қолар эди} (оятини) нозил қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ ابْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ ثَنَا ابْنُ مُبَارَكٍ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْأَسْلَمِيِّ لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ لَمَسْتَ أَوْ نَظَرْتَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ aslamlik kishiga: «Ehtimol sen oʻpgandirsan yoki qoʻl tekkizgandirsan yoki qaragandirsan», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ асламлик кишига: «Эҳтимол сен ўпгандирсан ёки қўл теккизгандирсан ёки қарагандирсан», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى سَفَرٍ قَالَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الْأَهْلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الضُّبْنَةِ فِي السَّفَرِ وَالْكَآبَةِ فِي الْمُنْقَلَبِ اللَّهُمَّ اطْوِ لَنَا الْأَرْضَ وَهَوِّنْ عَلَيْنَا السَّفَرَ وَإِذَا أَرَادَ الرُّجُوعَ قَالَ آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ وَإِذَا دَخَلَ أَهْلَهُ قَالَ تَوْبًا تَوْبًا لِرَبِّنَا أَوْبًا لَا يُغَادِرُ عَلَيْنَا حَوْبًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlsalar: «Allohim, safarda hamroh Sensan va ahli oilada oʻrinbosar Sensan. Allohim, men safardagi mashaqqatdan va qaytishdagi qaygʻudan Senga panoh tilayman. Allohim, biz uchun yerni yigʻishtirib qoʻy va safarni bizga osonlashtir», der edilar. Qaytmoqchi boʻlsalar: «Qaytguvchilarmiz, tavba qilguvchilarmiz, ibodat qilguvchilarmiz, Robbimizga hamd aytguvchilarmiz», der edilar. Ahllari huzuriga kirsalar: «Tavba, tavba! Robbimizga qaytamiz — U bizda gunoh qoldirmasin», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлсалар: «Аллоҳим, сафарда ҳамроҳ Сенсан ва аҳли оилада ўринбосар Сенсан. Аллоҳим, мен сафардаги машаққатдан ва қайтишдаги қайғудан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим, биз учун ерни йиғиштириб қўй ва сафарни бизга осонлаштир», дер эдилар. Қайтмоқчи бўлсалар: «Қайтгувчилармиз, тавба қилгувчилармиз, ибодат қилгувчилармиз, Роббимизга ҳамд айтгувчилармиз», дер эдилар. Аҳллари ҳузурига кирсалар: «Тавба, тавба! Роббимизга қайтамиз — У бизда гуноҳ қолдирмасин», дер эдилар.

وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَقْرَأَنَّ الْقُرْآنَ أَقْوَامٌ مِنْ أُمَّتِي يَمْرُقُونَ مِنْ الْإِسْلَامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنْ الرَّمِيَّةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan baʼzi kishilar Qurʼonni oʻqiydilar. Ular oʻq nishondan otib chiqib ketganidek, Islomdan otilib chiqib ketadilar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан баъзи кишилар Қуръонни ўқийдилар. Улар ўқ нишондан отиб чиқиб кетганидек, Исломдан отилиб чиқиб кетадилар», дедилар.

وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَقْبِلُوا وَلَا تُحَفِّلُوا وَلَا يَنْعِقْ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Savdo moli keltiruvchilarni yoʻlda) qarshi olmanglar, (sotish uchun sutni koʻkrakda) yigʻib qoʻymanglar va biringiz boshqangizga qichqirmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Савдо моли келтирувчиларни йўлда) қарши олманглар, (сотиш учун сутни кўкракда) йиғиб қўйманглар ва бирингиз бошқангизга қичқирмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَّقَ أُمَيَّةَ فِي شَيْءٍ مِنْ شِعْرِهِ فَقَالَ رَجُلٌ وَثَوْرٌ تَحْتَ رِجْلِ يَمِينِهِوَالنَّسْرُ لِلْأُخْرَى وَلَيْثٌ مُرْصَدُفَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَ وَقَالَ وَالشَّمْسُ تَطْلُعُ كُلَّ آخِرِ لَيْلَةٍحَمْرَاءَ يُصْبِحُ لَوْنُهَا يَتَوَرَّدُتَأْبَى فَمَا تَطْلُعْ لَنَا فِي رِسْلِهَاإِلَّا مُعَذَّبَةً وَإِلَّا تُجْلَدُفَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Umayyani sheʼridan biror narsada tasdiqladilar. Bir kishi: ‹Va uning oʻng oyogʻi ostida buqa, ikkinchisi ostida burgut va poylab yotgan sher›, dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Rost aytdi», dedilar. U yana: ‹Quyosh har kechaning oxirida qizil holda chiqadi, uning rangi qizarib tongni qarshilaydi; u bosh tortadi, bizga oʻz ixtiyori bilan chiqmaydi, magar azoblangan yoki qamchilangan holdagina›, dedi. Nabiy ﷺ: «Rost aytdi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Умайяни шеъридан бирор нарсада тасдиқладилар. Бир киши: ‹Ва унинг ўнг оёғи остида буқа, иккинчиси остида бургут ва пойлаб ётган шер›, деди. Шунда Набий ﷺ: «Рост айтди», дедилар. У яна: ‹Қуёш ҳар кечанинг охирида қизил ҳолда чиқади, унинг ранги қизариб тонгни қаршилайди; у бош тортади, бизга ўз ихтиёри билан чиқмайди, магар азобланган ёки қамчиланган ҳолдагина›, деди. Набий ﷺ: «Рост айтди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ عَلَى مَنْ نَامَ سَاجِدًا وُضُوءٌ حَتَّى يَضْطَجِعَ فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Sajda qilgan holda uxlagan kishiga toki yonboshlamaguncha tahorat (lozim) emas. Chunki u yonboshlaganida, boʻgʻimlari boʻshashadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Сажда қилган ҳолда ухлаган кишига токи ёнбошламагунча таҳорат (лозим) эмас. Чунки у ёнбошлаганида, бўғимлари бўшашади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ عَنْ حَجَّاجٍ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا أَخَذَ امْرَأَةً أَوْ سَبَاهَا فَنَازَعَتْهُ قَائِمَ سَيْفِهِ فَقَتَلَهَا فَمَرَّ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُخْبِرَ بِأَمْرِهَا فَنَهَى عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi bir ayolni tutdi — yoki asir qildi — ayol esa uning qilichi dastasini tortishdi, bas, u ayolni oʻldirdi. Nabiy ﷺ uning yonidan oʻtdilar va u zotga uning ishi haqida xabar berildi. Shunda u zot ayollar va bolalarni oʻldirishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши бир аёлни тутди — ёки асир қилди — аёл эса унинг қиличи дастасини тортишди, бас, у аёлни ўлдирди. Набий ﷺ унинг ёнидан ўтдилар ва у зотга унинг иши ҳақида хабар берилди. Шунда у зот аёллар ва болаларни ўлдиришдан қайтардилар.

وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ إِلَى مُؤْتَةَ فَاسْتَعْمَلَ زَيْدًا فَإِنْ قُتِلَ زَيْدٌ فَجَعْفَرٌ فَإِنْ قُتِلَ جَعْفَرٌ فَابْنُ رَوَاحَةَ فَتَخَلَّفَ ابْنُ رَوَاحَةَ فَجَمَّعَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَآهُ فَقَالَ مَا خَلَّفَكَ قَالَ أُجَمِّعُ مَعَكَ قَالَ لَغَدْوَةٌ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا

Va Rasululloh ﷺ Muʼtaga (lashkar) yubordilar va Zaydni amir qilib tayinlab: «Agar Zayd oʻldirilsa, Jaʼfar; Jaʼfar oʻldirilsa, Ibn Ravoha (amir boʻlsin)», (dedilar). Ibn Ravoha esa ortda qolib, Rasululloh ﷺ bilan jumani oʻqidi. U zot uni koʻrib: «Seni nima ortda qoldirdi?» dedilar. U: «Sen bilan jumani oʻqiyman (deb)», dedi. U zot: «Bir ertalabki yoki bir kechki (yurish) dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», dedilar.Ва Расулуллоҳ ﷺ Муътага (лашкар) юбордилар ва Зайдни амир қилиб тайинлаб: «Агар Зайд ўлдирилса, Жаъфар; Жаъфар ўлдирилса, Ибн Равоҳа (амир бўлсин)», (дедилар). Ибн Равоҳа эса ортда қолиб, Расулуллоҳ ﷺ билан жумани ўқиди. У зот уни кўриб: «Сени нима ортда қолдирди?» дедилар. У: «Сен билан жумани ўқийман (деб)», деди. У зот: «Бир эрталабки ёки бир кечки (юриш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», дедилар.

وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ وَطِئَ حُبْلَى

Va Rasululloh ﷺ: «Homiladorga yaqinlik qilgan kishi bizdan emas», dedilar.Ва Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳомиладорга яқинлик қилган киши биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأُصِيبَ يَوْمِ الْخَنْدَقِ رَجُلٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَطَلَبُوا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُجِنُّوهُ فَقَالَ لَا وَلَا كَرَامَةَ لَكُمْ قَالُوا فَإِنَّا نَجْعَلُ لَكَ عَلَى ذَلِكَ جُعْلًا قَالَ وَذَلِكَ أَخْبَثُ وَأَخْبَثُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Xandaq kuni mushriklardan bir kishi halok boʻldi. Ular Nabiy ﷺdan uni koʻmishni (jasadini berishni) soʻrashdi. U zot: ‹Yoʻq, sizlarga hech qanday izzat yoʻq›, dedilar. Ular: ‹Biz buning evaziga senga toʻlov beramiz›, dedilar. U zot: ‹Bu (yanada) xabisroq va xabisroqdir›, dedilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Хандақ куни мушриклардан бир киши ҳалок бўлди. Улар Набий ﷺдан уни кўмишни (жасадини беришни) сўрашди. У зот: ‹Йўқ, сизларга ҳеч қандай иззат йўқ›, дедилар. Улар: ‹Биз бунинг эвазига сенга тўлов берамиз›, дедилар. У зот: ‹Бу (янада) хабисроқ ва хабисроқдир›, дедилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ حُسَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُتَوَشِّحًا بِهِ يَتَّقِي بِفُضُولِهِ حَرَّ الْأَرْضِ وَبَرْدَهَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bitta kiyimni oʻrab olgan holda namoz oʻqidilar; uning ortiqcha (chetlari) bilan yerning issigʻidan va sovugʻidan saqlanardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ битта кийимни ўраб олган ҳолда намоз ўқидилар; унинг ортиқча (четлари) билан ернинг иссиғидан ва совуғидан сақланардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ عَنْ دَاوُدَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَرَّ أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ أَلَمْ أَنْهَكَ فَانْتَهَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ لِمَ تَنْتَهِرُنِي يَا مُحَمَّدُ فَوَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا بِهَا رَجُلٌ أَكْثَرُ نَادِيًا مِنِّي قَالَ فَقَالَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام {فَلْيَدْعُ نَادِيَهُ} قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَاللَّهِ لَوْ دَعَا نَادِيَهُ لَأَخَذَتْهُ زَبَانِيَةُ الْعَذَابِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Abu Jahl oʻtib: «Men seni qaytarmaganmidim?» dedi. Nabiy ﷺ uni jerkib tashladilar. Abu Jahl u zotga: «Nega meni jerkiysan, ey Muhammad? Alloh haqi, bilasanki, bu (yerda) mendan koʻra majlisi koʻproq kishi yoʻq», dedi. Shunda Jibril alayhissalom: {Bas, u oʻz majlisdoshlarini chaqirsin} (dedi). Ibn Abbos dedi: «Alloh haqi, agar u oʻz majlisdoshlarini chaqirganida, azob zaboniylari uni tutgan boʻlar edi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Абу Жаҳл ўтиб: «Мен сени қайтармаганмидим?» деди. Набий ﷺ уни жеркиб ташладилар. Абу Жаҳл у зотга: «Нега мени жеркийсан, эй Муҳаммад? Аллоҳ ҳақи, биласанки, бу (ерда) мендан кўра мажлиси кўпроқ киши йўқ», деди. Шунда Жибрил алайҳиссалом: {Бас, у ўз мажлисдошларини чақирсин} (деди). Ибн Аббос деди: «Аллоҳ ҳақи, агар у ўз мажлисдошларини чақирганида, азоб забонийлари уни тутган бўлар эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ قَالَ ثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ عَنِ الْحَجَّاجِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَائِمًا ثُمَّ يَقْعُدُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot juma kuni tik turgan holda xutba qilar, soʻng oʻtirar, soʻng turib yana xutba qilar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот жума куни тик турган ҳолда хутба қилар, сўнг ўтирар, сўнг туриб яна хутба қилар эдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا وَقَدْ وُكِّلَ بِهِ قَرِينُهُ مِنْ الشَّيَاطِينِ قَالُوا وَأَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَعَانَنِي عَلَيْهِ فَأَسْلَمَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hech biringiz yoʻqki, unga shaytonlardan boʻlgan qarini biriktirib qoʻyilmagan boʻlsa», dedilar. (Sahobalar): «Sizga ham-a, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ha, lekin Alloh menga uning ustidan yordam berdi, shuning uchun u (taslim boʻlib) musulmon boʻldi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳеч бирингиз йўқки, унга шайтонлардан бўлган қарини бириктириб қўйилмаган бўлса», дедилар. (Саҳобалар): «Сизга ҳам-а, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Ҳа, лекин Аллоҳ менга унинг устидан ёрдам берди, шунинг учун у (таслим бўлиб) мусулмон бўлди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَيْلَةَ أُسْرِيَ بِنَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْجَنَّةَ فَسَمِعَ مِنْ جَانِبِهَا وَجْسًا قَالَ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذَا قَالَ هَذَا بِلَالٌ الْمُؤَذِّنُ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ جَاءَ إِلَى النَّاسِ قَدْ أَفْلَحَ بِلَالٌ رَأَيْتُ لَهُ كَذَا وَكَذَا قَالَ فَلَقِيَهُ مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَحَّبَ بِهِ وَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الْأُمِّيِّ قَالَ فَقَالَ وَهُوَ رَجُلٌ آدَمُ طَوِيلٌ سَبْطٌ شَعَرُهُ مَعَ أُذُنَيْهِ أَوْ فَوْقَهُمَا فَقَالَ مَنْ هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ فَمَضَى فَلَقِيَهُ عِيسَى فَرَحَّبَ بِهِ وَقَالَ مَنْ هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا عِيسَى قَالَ فَمَضَى فَلَقِيَهُ شَيْخٌ جَلِيلٌ مَهِيبٌ فَرَحَّبَ بِهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِ وَكُلُّهُمْ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ قَالَ مَنْ هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا أَبُوكَ إِبْرَاهِيمُ قَالَ فَنَظَرَ فِي النَّارِ فَإِذَا قَوْمٌ يَأْكُلُونَ الْجِيَفَ فَقَالَ مَنْ هَؤُلَاءِ يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ لُحُومَ النَّاسِ وَرَأَى رَجُلًا أَحْمَرَ أَزْرَقَ جَعْدًا شَعِثًا إِذَا رَأَيْتَهُ قَالَ مَنْ هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا عَاقِرُ النَّاقَةِ قَالَ فَلَمَّا دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسْجِدَ الْأَقْصَى قَامَ يُصَلِّي فَالْتَفَتَ ثُمَّ الْتَفَتَ فَإِذَا النَّبِيُّونَ أَجْمَعُونَ يُصَلُّونَ مَعَهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ جِيءَ بِقَدَحَيْنِ أَحَدُهُمَا عَنْ الْيَمِينِ وَالْآخَرُ عَنْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ isro qilingan kechada jannatga kirdilar va uning bir tomonidan sharpa eshitdilar. U zot: «Ey Jibril, bu nima?» dedilar. U: «Bu — muazzin Bilol», dedi. Allohning Nabiysi ﷺ odamlarning oldiga kelganlarida: «Bilol najot topdi, men uning uchun ana shunday-ana shunday (narsani) koʻrdim», dedilar. (Roviy) aytdi: Soʻng u zotni Muso (sollallohu alayhi va sallam) qarshi olib, xush kelibsiz dedi va: «Marhabo, ummiy Nabiyga!» dedi. U — bugʻdoyrang, uzun boʻyli, sochi tekis, sochlari quloqlari barobarida yoki ulardan yuqorida boʻlgan kishi edi. U zot: «Ey Jibril, bu kim?» dedilar. U: «Bu — Muso alayhissalom», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot oʻtdilar va Iso u zotni qarshi olib, xush kelibsiz dedi. U zot: «Ey Jibril, bu kim?» dedilar. U: «Bu — Iso», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng oʻtdilar va u zotni ulugʻ, salobatli bir shayx qarshi olib, u zotga salom berdi — ularning hammasi u zotga salom berardi. U zot: «Ey Jibril, bu kim?» dedilar. U: «Bu — otang Ibrohim», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot doʻzaxga nazar soldilar, birdan bir qavm oʻlaksa yeb turgan edi. U zot: «Ey Jibril, bular kim?» dedilar. U: «Bular — odamlarning goʻshtini yeydiganlar», dedi. Yana u zot qizil, koʻk koʻzli, jingalak va toʻzgʻin sochli — uni koʻrsang taniydigan — bir kishini koʻrdilar. U zot: «Ey Jibril, bu kim?» dedilar. U: «Bu — tuyani soʻygan (kishi)», dedi. (Roviy) aytdi: Nabiy ﷺ Masjidul-Aqsoga kirganlarida, namoz oʻqib turdilar; oʻgirildilar, soʻng yana oʻgirildilar — birdan barcha paygʻambarlar u zot bilan birga namoz oʻqiyotgan edilar. Namozdan boʻshaganlarida ikki qadah keltirildi: biri oʻng tomondan, ikkinchisi esa…Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ исро қилинган кечада жаннатга кирдилар ва унинг бир томонидан шарпа эшитдилар. У зот: «Эй Жибрил, бу нима?» дедилар. У: «Бу — муаззин Билол», деди. Аллоҳнинг Набийси ﷺ одамларнинг олдига келганларида: «Билол нажот топди, мен унинг учун ана шундай-ана шундай (нарсани) кўрдим», дедилар. (Ровий) айтди: Сўнг у зотни Мусо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) қарши олиб, хуш келибсиз деди ва: «Марҳабо, уммий Набийга!» деди. У — буғдойранг, узун бўйли, сочи текис, сочлари қулоқлари баробарида ёки улардан юқорида бўлган киши эди. У зот: «Эй Жибрил, бу ким?» дедилар. У: «Бу — Мусо алайҳиссалом», деди. (Ровий) айтди: Сўнг у зот ўтдилар ва Исо у зотни қарши олиб, хуш келибсиз деди. У зот: «Эй Жибрил, бу ким?» дедилар. У: «Бу — Исо», деди. (Ровий) айтди: Сўнг ўтдилар ва у зотни улуғ, салобатли бир шайх қарши олиб, у зотга салом берди — уларнинг ҳаммаси у зотга салом берарди. У зот: «Эй Жибрил, бу ким?» дедилар. У: «Бу — отанг Иброҳим», деди. (Ровий) айтди: Сўнг у зот дўзахга назар солдилар, бирдан бир қавм ўлакса еб турган эди. У зот: «Эй Жибрил, булар ким?» дедилар. У: «Булар — одамларнинг гўштини ейдиганлар», деди. Яна у зот қизил, кўк кўзли, жингалак ва тўзғин сочли — уни кўрсанг танийдиган — бир кишини кўрдилар. У зот: «Эй Жибрил, бу ким?» дедилар. У: «Бу — туяни сўйган (киши)», деди. (Ровий) айтди: Набий ﷺ Масжидул-Ақсога кирганларида, намоз ўқиб турдилар; ўгирилдилар, сўнг яна ўгирилдилар — бирдан барча пайғамбарлар у зот билан бирга намоз ўқиётган эдилар. Намоздан бўшаганларида икки қадаҳ келтирилди: бири ўнг томондан, иккинчиси эса…

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ مِنْهُ قَالَ ثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنِ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقُمْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ عَنْ شِمَالِهِ فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ سُمَيْعٍ الزَّيَّاتِ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مِثْلَ ذَلِكَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ bilan namozda u zotning chap tomonlarida turdim, u zot esa meni oʻng tomonlariga turgʻazdilar. Boshqa sanad bilan ham Ibn Abbosdan shunga oʻxshashi (rivoyat qilingan).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ билан намозда у зотнинг чап томонларида турдим, у зот эса мени ўнг томонларига турғаздилар. Бошқа санад билан ҳам Ибн Аббосдан шунга ўхшаши (ривоят қилинган).

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ فَمَنْ وَرَدَ أَفْلَحَ وَيُؤْتَى بِأَقْوَامٍ فَيُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ فَأَقُولُ أَيْ رَبِّ فَيُقَالُ مَا زَالُوا بَعْدَكَ يَرْتَدُّونَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Men Havz boshida sizlardan oldin boruvchiman. Kim (unga) kelsa, najot topadi. Baʼzi qavmlar keltiriladi-da, ular chap tomonga olib ketiladi. Shunda men: ‹Ey Robbim!› deyman. Bas: ‹Ular sendan keyin doimo orqalariga qaytaverdilar›, deyiladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Мен Ҳавз бошида сизлардан олдин борувчиман. Ким (унга) келса, нажот топади. Баъзи қавмлар келтирилади-да, улар чап томонга олиб кетилади. Шунда мен: ‹Эй Роббим!› дейман. Бас: ‹Улар сендан кейин доимо орқаларига қайтавердилар›, дейилади».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَفَاءَلُ وَلَا يَتَطَيَّرُ وَيُعْجِبُهُ الِاسْمُ الْحَسَنُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yaxshi fol olar, badfol (tatayyur) qilmas edilar va u zotga chiroyli ism yoqar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ яхши фол олар, бадфол (татайюр) қилмас эдилар ва у зотга чиройли исм ёқар эди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ لَيْثٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍيَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُوَقِّرْ الْكَبِيرَ وَيَرْحَمْ الصَّغِيرَ وَيَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَى عَنْ الْمُنْكَرِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u buni Nabiy ﷺga koʻtaradi. U zot: «Kattani hurmat qilmagan, kichikka rahm qilmagan, yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarmagan kishi bizdan emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у буни Набий ﷺга кўтаради. У зот: «Каттани ҳурмат қилмаган, кичикка раҳм қилмаган, яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармаган киши биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ لَيْثٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَمْسٌ كُلُّهُنَّ فَاسِقَةٌ يَقْتُلُهُنَّ الْمُحْرِمُ وَيُقْتَلْنَ فِي الْحَرَمِ الْفَأْرَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْحَيَّةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْغُرَابُحَدَّثَنَا عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَمْسٌ كُلُّهُنَّ فَاسِقَةٌ يَقْتُلُهُنَّ الْمُحْرِمُ وَيُقْتَلْنَ فِي الْحَرَمِ مِثْلَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Beshta (jonivor) borki, hammasi fosiqdir; ularni ehromdagi kishi ham oʻldiradi va ular Haramda ham oʻldiriladi: sichqon, chayon, ilon, quturgan it va qargʻa», dedilar. Boshqa sanad bilan ham Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qilgan).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бешта (жонивор) борки, ҳаммаси фосиқдир; уларни эҳромдаги киши ҳам ўлдиради ва улар Ҳарамда ҳам ўлдирилади: сичқон, чаён, илон, қутурган ит ва қарға», дедилар. Бошқа санад билан ҳам Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилган).

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَا سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا إِلَّا وَقَدْ عَلِمْتُهُ غَيْرَ ثَلَاثٍ لَا أَدْرِي كَانَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ أَمْ لَا وَلَا أَدْرِي كَيْفَ كَانَ يَقْرَأُ {وَقَدْ بَلَغْتُ مِنْ الْكِبَرِ عُتِيًّا} أَوْ عُسُيًّاقَالَ حُصَيْنٌ وَنَسِيتُ الثَّالِثَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ سَمِعْتُهَا كُلَّهَا أَنَا مِنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ {عُتِيًّا}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Rasululloh ﷺ biror sunnat qilmadilarki, men uni bilmagan boʻlsam — uchtasidan boshqa: u zot peshin va asrda (qiroat) oʻqirmidilar yoki yoʻqmi, bilmayman; va {Men esa qarilikning soʻnggi chegarasiga yetdim} (oyatini) qanday oʻqiganlarini — «utiyyan» (deb)mi yoki «usiyyan» (deb)mi — bilmayman. Husayn aytdi: Uchinchisini esa unutdim. Abdulloh aytdi: Men bularning hammasini Usmon ibn Muhammaddan «utiyyan» (deb) eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бирор суннат қилмадиларки, мен уни билмаган бўлсам — учтасидан бошқа: у зот пешин ва асрда (қироат) ўқирмидилар ёки йўқми, билмайман; ва {Мен эса қариликнинг сўнгги чегарасига етдим} (оятини) қандай ўқиганларини — «утийян» (деб)ми ёки «усийян» (деб)ми — билмайман. Ҳусайн айтди: Учинчисини эса унутдим. Абдуллоҳ айтди: Мен буларнинг ҳаммасини Усмон ибн Муҳаммаддан «утийян» (деб) эшитдим.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِيَاسٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَأَلَ أَهْلُ مَكَّةَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَجْعَلَ لَهُمْ الصَّفَا ذَهَبًا وَأَنْ يُنَحِّيَ الْجِبَالَ عَنْهُمْ فَيَزْدَرِعُوا فَقِيلَ لَهُ إِنْ شِئْتَ أَنْ تَسْتَأْنِيَ بِهِمْ وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تُؤْتِيَهُمْ الَّذِي سَأَلُوا فَإِنْ كَفَرُوا أُهْلِكُوا كَمَا أَهْلَكْتُ مَنْ قَبْلَهُمْ قَالَ لَا بَلْ أَسْتَأْنِي بِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَذِهِ الْآيَةَ {وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآيَاتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً}

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Makka ahli Nabiy ﷺdan Safoni ular uchun oltin qilishlarini va togʻlarni ulardan uzoqlashtirib, (oʻrniga) ekin ekishlarini soʻradilar. Shunda u zotga: «Xohlasang, ularga muhlat berasan; xohlasang, soʻraganlarini berasan — agar kufr keltirsalar, ulardan oldingilarni halok qilganimdek halok qilinadilar», deyildi. U zot: «Yoʻq, balki ularga muhlat beraman», dedilar. Shunda Alloh azza va jalla ushbu oyatni nozil qildi: {Bizni oyat-moʻjizalar yuborishdan avvalgilarning ularni yolgʻonga chiqargani toʻsdi. Samudga koʻrsatkich qilib tuyani berdik}.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Макка аҳли Набий ﷺдан Сафони улар учун олтин қилишларини ва тоғларни улардан узоқлаштириб, (ўрнига) экин экишларини сўрадилар. Шунда у зотга: «Хоҳласанг, уларга муҳлат берасан; хоҳласанг, сўраганларини берасан — агар куфр келтирсалар, улардан олдингиларни ҳалок қилганимдек ҳалок қилинадилар», дейилди. У зот: «Йўқ, балки уларга муҳлат бераман», дедилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла ушбу оятни нозил қилди: {Бизни оят-мўжизалар юборишдан аввалгиларнинг уларни ёлғонга чиқаргани тўсди. Самудга кўрсаткич қилиб туяни бердик}.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ اسْمُ جُوَيْرِيَةَ بَرَّةَ فَكَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَرِهَ ذَلِكَ فَسَمَّاهَا جُوَيْرِيَةَ كَرَاهَةَ أَنْ يُقَالَ خَرَجَ مِنْ عِنْدِ بَرَّةَ قَالَ وَخَرَجَ بَعْدَ مَا صَلَّى فَجَاءَهَا فَقَالَتْ مَا زِلْتُ بَعْدَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَائِبَةً قَالَ فَقَالَ لَهَا لَقَدْ قُلْتُ بَعْدَكِ كَلِمَاتٍ لَوْ وُزِنَّ لَرَجَحْنَ بِمَا قُلْتِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ اللَّهُ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَاءَ نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Juvayriyaning ismi Barra edi. Nabiy ﷺ buni yoqtirmagandek boʻldilar va «Barraning huzuridan chiqdi» deyilishini yoqtirmay, uni Juvayriya deb atadilar. (Roviy) aytdi: U zot namoz oʻqiganlaridan keyin chiqdilar, soʻng uning oldiga keldilar. U: «Yo Rasululloh, siz (ketganingizdan) keyin men shu (zikr)da tinmay davom etib turibman», dedi. Shunda u zot unga: «Men sendan keyin shunday kalimalarni aytdimki, agar ular tortilsa, sen aytgan narsadan ogʻirroq kelardi: Subhanalloh adada mo xalaqalloh, subhanalloh rizoa nafsihi, subhanalloh zinata arshihi, subhanalloh midada kalimatihi (Alloh yaratgan narsalar soni qadar Allohni poklab yod etaman; Oʻzi rozi boʻlguncha Allohni poklab yod etaman; Arshining ogʻirligi qadar Allohni poklab yod etaman; kalimalarining siyohi qadar Allohni poklab yod etaman)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жувайриянинг исми Барра эди. Набий ﷺ буни ёқтирмагандек бўлдилар ва «Барранинг ҳузуридан чиқди» дейилишини ёқтирмай, уни Жувайрия деб атадилар. (Ровий) айтди: У зот намоз ўқиганларидан кейин чиқдилар, сўнг унинг олдига келдилар. У: «Ё Расулуллоҳ, сиз (кетганингиздан) кейин мен шу (зикр)да тинмай давом этиб турибман», деди. Шунда у зот унга: «Мен сендан кейин шундай калималарни айтдимки, агар улар тортилса, сен айтган нарсадан оғирроқ келарди: Субҳаналлоҳ адада мо халақаллоҳ, субҳаналлоҳ ризоа нафсиҳи, субҳаналлоҳ зината аршиҳи, субҳаналлоҳ мидада калиматиҳи (Аллоҳ яратган нарсалар сони қадар Аллоҳни поклаб ёд этаман; Ўзи рози бўлгунча Аллоҳни поклаб ёд этаман; Аршининг оғирлиги қадар Аллоҳни поклаб ёд этаман; калималарининг сиёҳи қадар Аллоҳни поклаб ёд этаман)», дедилар.