حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَقَّ عَنِ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ كَبْشًا كَبْشًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo) uchun bittadan qoʻchqor aqiqa qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ва Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) учун биттадан қўчқор ақиқа қилдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو مُوسَى، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - وَقَالَ مَرَّةً سُفْيَانُ وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - وَقَالَ " مَنْ سَكَنَ الْبَادِيَةَ جَفَا وَمَنِ اتَّبَعَ الصَّيْدَ غَفَلَ وَمَنْ أَتَى السُّلْطَانَ افْتُتِنَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ — Sufyon bir marta: «Buni Nabiy ﷺdan boʻlmasa, (boshqacha) bilmayman», degan edi — U zot ﷺ: «Kim sahroda yashasa, qoʻpol boʻlib qoladi; kim ovning ortidan ergashsa, gʻofil boʻlib qoladi; kim sultonning oldiga (tez-tez) borsa, fitnaga uchraydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ — Суфён бир марта: «Буни Набий ﷺдан бўлмаса, (бошқача) билмайман», деган эди — У зот ﷺ: «Ким саҳрода яшаса, қўпол бўлиб қолади; ким овнинг ортидан эргашса, ғофил бўлиб қолади; ким султоннинг олдига (тез-тез) борса, фитнага учрайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، { إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ } فَكَانَتِ الْوَصِيَّةُ كَذَلِكَ حَتَّى نَسَخَتْهَا آيَةُ الْمِيرَاثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) {Agar (oʻzidan) yaxshilik (mol) qoldirsa, ota-ona va yaqin qarindoshlarga vasiyat qilish (lozim)} (oyati) haqida: Vasiyat shu tarzda (vojib) edi, toki uni meros oyati bekor qildi, dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) {Агар (ўзидан) яхшилик (мол) қолдирса, ота-она ва яқин қариндошларга васият қилиш (лозим)} (ояти) ҳақида: Васият шу тарзда (вожиб) эди, токи уни мерос ояти бекор қилди, дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَلاَ تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ } وَ { إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا } الآيَةَ انْطَلَقَ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ يَتِيمٌ فَعَزَلَ طَعَامَهُ مِنْ طَعَامِهِ وَشَرَابَهُ مِنْ شَرَابِهِ فَجَعَلَ يَفْضُلُ مِنْ طَعَامِهِ فَيُحْبَسُ لَهُ حَتَّى يَأْكُلَهُ أَوْ يَفْسُدَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلاَحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ } فَخَلَطُوا طَعَامَهُمْ بِطَعَامِهِ وَشَرَابَهُمْ بِشَرَابِهِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Alloh azza va jalla {Yetimning moliga, faqat eng yaxshi yoʻl bilan (boyitish uchun) boʻlmasa, yaqinlashmanglar} hamda {Albatta, yetimlarning mollarini zulm bilan yeydiganlar...} oyatini nozil qilganida, kimning yonida yetim boʻlsa, uning taomini oʻz taomidan, ichimligini oʻz ichimligidan ajratib qoʻyadigan boʻldi. Soʻng (yetimning) taomidan ortsa, uni saqlab qoʻyar, toki u (yetim) uni yeguniga yoki buzilib ketguniga qadar (turardi). Bu ularga ogʻir botdi va buni Rasululloh ﷺga aytishdi. Shunda Alloh azza va jalla {Sendan yetimlar haqida soʻraydilar. Aytgin: Ularning (ishini) tuzatish yaxshidir. Agar ular bilan (mol-mulkni) aralashtirib yashasangiz, (ular) sizning birodarlaringizdir} (oyatini) nozil qildi. Shundan keyin ular oʻz taomlarini uning (yetimning) taomi bilan, ichimliklarini uning ichimligi bilan aralashtiradigan boʻlishdi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Аллоҳ азза ва жалла {Етимнинг молига, фақат энг яхши йўл билан (бойитиш учун) бўлмаса, яқинлашманглар} ҳамда {Албатта, етимларнинг молларини зулм билан ейдиганлар...} оятини нозил қилганида, кимнинг ёнида етим бўлса, унинг таомини ўз таомидан, ичимлигини ўз ичимлигидан ажратиб қўядиган бўлди. Сўнг (етимнинг) таомидан ортса, уни сақлаб қўяр, токи у (етим) уни егунига ёки бузилиб кетгунига қадар (турарди). Бу уларга оғир ботди ва буни Расулуллоҳ ﷺга айтишди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла {Сендан етимлар ҳақида сўрайдилар. Айтгин: Уларнинг (ишини) тузатиш яхшидир. Агар улар билан (мол-мулкни) аралаштириб яшасангиз, (улар) сизнинг биродарларингиздир} (оятини) нозил қилди. Шундан кейин улар ўз таомларини унинг (етимнинг) таоми билан, ичимликларини унинг ичимлиги билан аралаштирадиган бўлишди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي تُوُفِّيَتْ أَفَيَنْفَعُهَا إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا فَقَالَ " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ لِي مَخْرَفًا وَإِنِّي أُشْهِدُكَ أَنِّي قَدْ تَصَدَّقْتُ بِهِ عَنْهَا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi. Agar men uning oʻrniga sadaqa qilsam, unga foyda boʻlarmikan?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Mening bir bogʻim bor. Men sizni guvoh qilamanki, men uni uning oʻrniga sadaqa qildim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди. Агар мен унинг ўрнига садақа қилсам, унга фойда бўлармикан?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Менинг бир боғим бор. Мен сизни гувоҳ қиламанки, мен уни унинг ўрнига садақа қилдим», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، وَمَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، - وَهَذَا حَدِيثُ مَخْلَدٍ وَهُوَ الأَشْبَعُ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْسِمِ الْمَالَ بَيْنَ أَهْلِ الْفَرَائِضِ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ فَمَا تَرَكَتِ الْفَرَائِضُ فَلأَوْلَى ذَكَرٍ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Mol-mulkni Alloh Kitobiga binoan ulush egalari (faroiz ahli) oʻrtasida taqsimlanglar. Farizalardan ortib qolgan narsa esa eng yaqin erkak (qarindosh)ga (tegadi)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мол-мулкни Аллоҳ Китобига биноан улуш эгалари (фароиз аҳли) ўртасида тақсимланглар. Фаризалардан ортиб қолган нарса эса энг яқин эркак (қариндош)га (тегади)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَوْسَجَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مَاتَ وَلَمْ يَدَعْ وَارِثًا إِلاَّ غُلاَمًا لَهُ كَانَ أَعْتَقَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ لَهُ أَحَدٌ " . قَالُوا لاَ إِلاَّ غُلاَمًا لَهُ كَانَ أَعْتَقَهُ . فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِيرَاثَهُ لَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi vafot etib, oʻzi ozod qilgan bir quldan boshqa hech qanday voris qoldirmadi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning birorta (vorisi) bormi?», dedilar. Ular: «Yoʻq, faqat oʻzi ozod qilgan bir quli bor», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning merosini oʻsha (ozod qilingan qul)ga berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши вафот этиб, ўзи озод қилган бир қулдан бошқа ҳеч қандай ворис қолдирмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг бирорта (вориси) борми?», дедилар. Улар: «Йўқ, фақат ўзи озод қилган бир қули бор», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг меросини ўша (озод қилинган қул)га бердилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ قَسْمٍ قُسِمَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَهُوَ عَلَى مَا قُسِمَ لَهُ وَكُلُّ قَسْمٍ أَدْرَكَهُ الإِسْلاَمُ فَهُوَ عَلَى قَسْمِ الإِسْلاَمِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Johiliyat davrida boʻlingan har qanday taqsim oʻsha taqsim qilinganicha qoladi. Islom yetib kelgan har qanday taqsim esa Islom taqsimi boʻyicha boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жоҳилият даврида бўлинган ҳар қандай тақсим ўша тақсим қилинганича қолади. Ислом етиб келган ҳар қандай тақсим эса Ислом тақсими бўйича бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما قَالَ { وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ } كَانَ الرَّجُلُ يُحَالِفُ الرَّجُلَ لَيْسَ بَيْنَهُمَا نَسَبٌ فَيَرِثُ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَنَسَخَ ذَلِكَ الأَنْفَالُ فَقَالَ تَعَالَى { وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) {Qasamlaringiz bogʻlagan kishilarga ham ularning nasibasini beringlar} (oyati haqida) aytdiki: Kishi oʻzi bilan oʻrtasida nasab boʻlmagan bir kishi bilan ittifoq (hilf) tuzar va ulardan biri ikkinchisiga meros boʻlar edi. Soʻng Anfol (surasi) buni bekor qildi va Alloh taolo: {Qarindoshlar bir-birlariga (meros olishda) bir-birlaridan haqliroqdirlar} dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) {Қасамларингиз боғлаган кишиларга ҳам уларнинг насибасини беринглар} (ояти ҳақида) айтдики: Киши ўзи билан ўртасида насаб бўлмаган бир киши билан иттифоқ (ҳилф) тузар ва улардан бири иккинчисига мерос бўлар эди. Сўнг Анфол (сураси) буни бекор қилди ва Аллоҳ таоло: {Қариндошлар бир-бирларига (мерос олишда) бир-бирларидан ҳақлироқдирлар} деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَالَّذِينَ، آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا فَكَانَ الأَعْرَابِيُّ لاَ يَرِثُ الْمُهَاجِرَ وَلاَ يَرِثُهُ الْمُهَاجِرُ فَنَسَخَتْهَا فَقَالَ { وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ }
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan {Iymon keltirib hijrat qilganlar va iymon keltirib, ammo hijrat qilmaganlar} (oyati haqida) rivoyat qilinadiki: Aʼrobiy (badaviy) muhojirdan meros olmas va muhojir ham undan meros olmas edi. Soʻng uni {Qarindoshlar bir-birlariga (meros olishda) bir-birlaridan haqliroqdirlar} (oyati) bekor qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан {Иймон келтириб ҳижрат қилганлар ва иймон келтириб, аммо ҳижрат қилмаганлар} (ояти ҳақида) ривоят қилинадики: Аъробий (бадавий) муҳожирдан мерос олмас ва муҳожир ҳам ундан мерос олмас эди. Сўнг уни {Қариндошлар бир-бирларига (мерос олишда) бир-бирларидан ҳақлироқдирлар} (ояти) бекор қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ فُلاَنِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ - عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عِنْدَ الْبَيْتِ مَرَّتَيْنِ فَصَلَّى بِيَ الظُّهْرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ وَكَانَتْ قَدْرَ الشِّرَاكِ وَصَلَّى بِيَ الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّهُ مِثْلَهُ وَصَلَّى بِيَ - يَعْنِي الْمَغْرِبَ - حِينَ أَفْطَرَ الصَّائِمُ وَصَلَّى بِيَ الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ وَصَلَّى بِيَ الْفَجْرَ حِينَ حَرُمَ الطَّعَامُ وَالشَّرَابُ عَلَى الصَّائِمِ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ صَلَّى بِيَ الظُّهْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّهُ مِثْلَهُ وَصَلَّى بِيَ الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّهُ مِثْلَيْهِ وَصَلَّى بِيَ الْمَغْرِبَ حِينَ أَفْطَرَ الصَّائِمُ وَصَلَّى بِيَ الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَصَلَّى بِيَ الْفَجْرَ فَأَسْفَرَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَىَّ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ وَالْوَقْتُ مَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jibril (alayhissalom) menga Baytulloh (Kaʼba) yonida ikki marta imom boʻldi. U menga peshin namozini quyosh ogʻib, soya (oyoq kiyimning) tasmasi miqdoricha boʻlganida oʻqidi; va menga asr namozini har bir narsaning soyasi oʻzicha boʻlganida oʻqidi; va menga — yaʼni shom namozini — roʻzador iftor qiladigan paytda oʻqidi; va menga xufton namozini shafaq gʻoyib boʻlganida oʻqidi; va menga bomdod namozini roʻzadorga taom va ichimlik harom boʻladigan paytda oʻqidi. Ertasi kun boʻlganida esa, menga peshin namozini har bir narsaning soyasi oʻzicha boʻlganida oʻqidi; va menga asr namozini har bir narsaning soyasi oʻzining ikki barobaricha boʻlganida oʻqidi; va menga shom namozini roʻzador iftor qiladigan paytda oʻqidi; va menga xufton namozini kechaning uchdan biri (oʻtgunicha) oʻqidi; va menga bomdod namozini yorishganida oʻqidi. Soʻng menga yuzlanib: ‹Ey Muhammad, mana shu sendan oldingi paygʻambarlarning vaqtidir, vaqt esa mana shu ikki vaqt orasidadir›, dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жибрил (алайҳиссалом) менга Байтуллоҳ (Каъба) ёнида икки марта имом бўлди. У менга пешин намозини қуёш оғиб, соя (оёқ кийимнинг) тасмаси миқдорича бўлганида ўқиди; ва менга аср намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзича бўлганида ўқиди; ва менга — яъни шом намозини — рўзадор ифтор қиладиган пайтда ўқиди; ва менга хуфтон намозини шафақ ғойиб бўлганида ўқиди; ва менга бомдод намозини рўзадорга таом ва ичимлик ҳаром бўладиган пайтда ўқиди. Эртаси кун бўлганида эса, менга пешин намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзича бўлганида ўқиди; ва менга аср намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзининг икки баробарича бўлганида ўқиди; ва менга шом намозини рўзадор ифтор қиладиган пайтда ўқиди; ва менга хуфтон намозини кечанинг учдан бири (ўтгунича) ўқиди; ва менга бомдод намозини ёришганида ўқиди. Сўнг менга юзланиб: ‹Эй Муҳаммад, мана шу сендан олдинги пайғамбарларнинг вақтидир, вақт эса мана шу икки вақт орасидадир›, деди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ سُفْيَانَ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي فَزَارَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الأَصَمِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أُمِرْتُ بِتَشْيِيدِ الْمَسَاجِدِ " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَتُزَخْرِفُنَّهَا كَمَا زَخْرَفَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men masjidlarni baland qilib bezashga buyurilmadim», dedilar. Ibn Abbos: «Albatta siz ularni yahudiylar va nasroniylar bezagani kabi bezaysizlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен масжидларни баланд қилиб безашга буюрилмадим», дедилар. Ибн Аббос: «Албатта сиз уларни яҳудийлар ва насронийлар безагани каби безайсизлар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ نُوَيْفِعٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَ بَنُو سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ ضِمَامَ بْنَ ثَعْلَبَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَدِمَ عَلَيْهِ فَأَنَاخَ بَعِيرَهُ عَلَى بَابِ الْمَسْجِدِ ثُمَّ عَقَلَهُ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ فَقَالَ أَيُّكُمُ ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ " . قَالَ يَا ابْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Banu Saʼd ibn Bakr (qabilasi) Zimom ibn Saʼlabani Rasululloh ﷺning oldilariga yubordi. U u zotning huzurlariga keldi va tuyasini masjid eshigi oldida choʻktirib, soʻng (oyogʻini) bogʻladi, soʻngra masjidga kirdi. (Roviy hadisning) shunga oʻxshashini zikr qildi. U aytdi: Soʻng (u kishi): «Qaysi biringiz Abdulmuttalibning oʻgʻli?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Men Abdulmuttalibning oʻgʻliman», dedilar. U: «Ey Abdulmuttalibning oʻgʻli!» dedi. (Roviy) hadisni (toʻliq) keltirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У айтди: Бану Саъд ибн Бакр (қабиласи) Зимом ибн Саълабани Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига юборди. У у зотнинг ҳузурларига келди ва туясини масжид эшиги олдида чўктириб, сўнг (оёғини) боғлади, сўнгра масжидга кирди. (Ровий ҳадиснинг) шунга ўхшашини зикр қилди. У айтди: Сўнг (у киши): «Қайси бирингиз Абдулмутталибнинг ўғли?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Абдулмутталибнинг ўғлиман», дедилар. У: «Эй Абдулмутталибнинг ўғли!» деди. (Ровий) ҳадисни (тўлиқ) келтирди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ أَبِي جَنَابٍ، عَنْ مَغْرَاءٍ الْعَبْدِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ سَمِعَ الْمُنَادِيَ فَلَمْ يَمْنَعْهُ مِنَ اتِّبَاعِهِ عُذْرٌ " . قَالُوا وَمَا الْعُذْرُ قَالَ خَوْفٌ أَوْ مَرَضٌ " لَمْ تُقْبَلْ مِنْهُ الصَّلاَةُ الَّتِي صَلَّى " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عَنْ مَغْرَاءٍ أَبُو إِسْحَاقَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim azon aytuvchini eshitsa-yu, unga ergashishdan biror uzr toʻsmasa, (lekin u jamoatga kelmasa), oʻqigan namozi undan qabul qilinmaydi». Ular: «Uzr nima?» dedilar. U zot: «Qoʻrquv yoki kasallik», dedilar. Abu Dovud aytadi: Magʻrodan Abu Ishoq ham rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким азон айтувчини эшитса-ю, унга эргашишдан бирор узр тўсмаса, (лекин у жамоатга келмаса), ўқиган намози ундан қабул қилинмайди». Улар: «Узр нима?» дедилар. У зот: «Қўрқув ёки касаллик», дедилар. Абу Довуд айтади: Мағродан Абу Ишоқ ҳам ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لِيُؤَذِّنْ لَكُمْ خِيَارُكُمْ وَلْيَؤُمَّكُمْ قُرَّاؤُكُمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga eng yaxshilaringiz azon aytsin va sizlarga Qurʼonni (eng koʻp) oʻqiy oladiganlaringiz imomlik qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга энг яхшиларингиз азон айтсин ва сизларга Қуръонни (энг кўп) ўқий оладиганларингиз имомлик қилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ فَأَطْلَقَ الْقِرْبَةَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ أَوْكَأَ الْقِرْبَةَ ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ فَقُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ كَمَا تَوَضَّأَ ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَخَذَنِي بِيَمِينِهِ فَأَدَارَنِي مِنْ وَرَائِهِ فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّيْتُ مَعَهُ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Men xolam Maymunaning uyida tunadim. Bas, Rasululloh ﷺ kechasi turib, meshning ogʻzini ochib taharat oldilar, soʻng meshni bogʻladilar va namozga turdilar. Men ham turib, u zot taharat olganidek taharat oldim, soʻng kelib u zotning chap tomonlariga turdim. Shunda u zot meni oʻng qoʻllari bilan ushlab, orqalaridan aylantirib, oʻng tomonlariga turgʻazdilar va men u zot bilan birga namoz oʻqidim.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Мен холам Маймунанинг уйида тунадим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ кечаси туриб, мешнинг оғзини очиб таҳарат олдилар, сўнг мешни боғладилар ва намозга турдилар. Мен ҳам туриб, у зот таҳарат олганидек таҳарат олдим, сўнг келиб у зотнинг чап томонларига турдим. Шунда у зот мени ўнг қўллари билан ушлаб, орқаларидан айлантириб, ўнг томонларига турғаздилар ва мен у зот билан бирга намоз ўқидим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ بُكَيْرًا، حَدَّثَهُ أَنَّ كُرَيْبًا مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ يُصَلِّي وَرَأْسُهُ مَعْقُوصٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَامَ وَرَاءَهُ فَجَعَلَ يَحُلُّهُ وَأَقَرَّ لَهُ الآخَرُ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ مَا لَكَ وَرَأْسِي قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّمَا مَثَلُ هَذَا مَثَلُ الَّذِي يُصَلِّي وَهُوَ مَكْتُوفٌ " .
Ibn Abbosning ozod qilingan quli Kurayb rivoyat qiladiki: Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Abdulloh ibn Horisni sochini orqasidan toʻplab bogʻlab olgan holda namoz oʻqiyotganini koʻrdi. U ortida turib sochni yechishga kirishdi, anavi (Abdulloh ibn Horis) esa qimirlamay turaverdi. Namozdan boʻshagach, u Ibn Abbosga yuzlanib: «Senga nima boʻldi, nega boshim bilan ovora boʻlding?» dedi. U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Bunday qilgan kishining holati xuddi qoʻli bogʻlangan holda namoz oʻqiyotgan kishining holatiga oʻxshaydi›, deganlarini eshitganman», dedi.Ибн Аббоснинг озод қилинган қули Курайб ривоят қиладики: Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Абдуллоҳ ибн Ҳорисни сочини орқасидан тўплаб боғлаб олган ҳолда намоз ўқиётганини кўрди. У ортида туриб сочни ечишга киришди, анави (Абдуллоҳ ибн Ҳорис) эса қимирламай тураверди. Намоздан бўшагач, у Ибн Аббосга юзланиб: «Сенга нима бўлди, нега бошим билан овора бўлдинг?» деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бундай қилган кишининг ҳолати худди қўли боғланган ҳолда намоз ўқиётган кишининг ҳолатига ўхшайди›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ يَحْيَى بْنِ ثَوْبَانَ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمِّي، عُمَارَةُ بْنُ ثَوْبَانَ عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خِيَارُكُمْ أَلْيَنُكُمْ مَنَاكِبَ فِي الصَّلاَةِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ جَعْفَرُ بْنُ يَحْيَى مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng yaxshilaringiz namozda yelkasi eng yumshoq boʻlganlaringizdir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Jaʼfar ibn Yahyo Makka ahlidandir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг яхшиларингиз намозда елкаси энг юмшоқ бўлганларингиздир», дедилар. Абу Довуд айтди: Жаъфар ибн Яҳё Макка аҳлидандир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَيْمَنَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، قَالَ قُلْتُ لَهُ - يَعْنِي لِعُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ - حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُصَلُّوا خَلْفَ النَّائِمِ وَلاَ الْمُتَحَدِّثِ " .
Abdulloh ibn Maslama al-Qaʼnabiy bizga aytdi: Abdulmalik ibn Muhammad ibn Ayman bizga Abdulloh ibn Yaʼqub ibn Ishoqdan, u oʻ ziga (hadisni) aytib bergan kishidan, u Muhammad ibn Kaʼb al-Quraziydan rivoyat qildi. U aytdi: Men unga — yaʼni Umar ibn Abdulazizga: «Menga Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytib berdiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: ‹Uxlab yotgan kishining ham, gaplashib turgan kishining ham orqasida namoz oʻqimanglar›», dedim.Абдуллоҳ ибн Маслама ал-Қаънабий бизга айтди: Абдулмалик ибн Муҳаммад ибн Айман бизга Абдуллоҳ ибн Яъқуб ибн Ишоқдан, у ў зига (ҳадисни) айтиб берган кишидан, у Муҳаммад ибн Каъб ал-Қуразийдан ривоят қилди. У айтди: Мен унга — яъни Умар ибн Абдулазизга: «Менга Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтиб бердики, Набий ﷺ шундай дедилар: ‹Ухлаб ётган кишининг ҳам, гаплашиб турган кишининг ҳам орқасида намоз ўқиманглар›», дедим.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - رَفَعَهُ شُعْبَةُ - قَالَ " يَقْطَعُ الصَّلاَةَ الْمَرْأَةُ الْحَائِضُ وَالْكَلْبُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَفَهُ سَعِيدٌ وَهِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ .
Qatoda (rahimahulloh) aytadi: Men Jobir ibn Zaydni Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib soʻzlayotganini eshitdim — Shuʼba uni (Paygʻambar ﷺ ga) marfuʼ qilib koʻtardi —: «Hayzli ayol va it namozni buzadi». Abu Dovud aytdi: Said va Hishom buni Qatodadan, u Jobir ibn Zayddan, u Ibn Abbosning oʻz soʻzi qilib (mavquf) rivoyat qildilar.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Жобир ибн Зайдни Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб сўзлаётганини эшитдим — Шуъба уни (Пайғамбар ﷺ га) марфуъ қилиб кўтарди —: «Ҳайзли аёл ва ит намозни бузади». Абу Довуд айтди: Саид ва Ҳишом буни Қатодадан, у Жобир ибн Зайддан, у Ибн Аббоснинг ўз сўзи қилиб (мавқуф) ривоят қилдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَحْسَبُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى غَيْرِ سُتْرَةٍ فَإِنَّهُ يَقْطَعُ صَلاَتَهُ الْكَلْبُ وَالْحِمَارُ وَالْخِنْزِيرُ وَالْيَهُودِيُّ وَالْمَجُوسِيُّ وَالْمَرْأَةُ وَيُجْزِئُ عَنْهُ إِذَا مَرُّوا بَيْنَ يَدَيْهِ عَلَى قَذْفَةٍ بِحَجَرٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي نَفْسِي مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ شَىْءٌ كُنْتُ أُذَاكِرُ بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَغَيْرَهُ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا جَاءَ بِهِ عَنْ هِشَامٍ وَلاَ يَعْرِفُهُ وَلَمْ أَرَ أَحَدًا يُحَدِّثُ بِهِ عَنْ هِشَامٍ وَأَحْسَبُ الْوَهَمَ مِنَ ابْنِ أَبِي سَمِينَةَ - يَعْنِي مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ الْبَصْرِيَّ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ - وَالْمُنْكَرُ فِيهِ ذِكْرُ الْمَجُوسِيِّ وَفِيهِ " عَلَى قَذْفَةٍ بِحَجَرٍ " . وَذِكْرُ الْخِنْزِيرِ وَفِيهِ نَكَارَةٌ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَمْ أَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ وَأَحْسَبُهُ وَهِمَ لأَنَّهُ كَانَ يُحَدِّثُنَا مِنْ حِفْظِهِ .
Ikrima (rahimahulloh) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi, u: «Menimcha, u buni Rasululloh ﷺ dan (rivoyat qildi)» dedi. U zot shunday dedilar: «Sizlardan biri sutrasiz namoz oʻqisa, it, eshak, choʻchqa, yahudiy, majusiy va ayol uning namozini buzadi; agar ular undan tosh otimi masofada oʻtsalar, bu (zarar) kifoya qiladi (yaʼni buzmaydi)». Abu Dovud aytdi: Bu hadis haqida koʻnglimda nimadir bor edi; men buni Ibrohim va boshqalar bilan muhokama qilardim. Men Hishomdan buni keltirgan birovni koʻrmadim va u buni tanimasdi; men Hishomdan buni rivoyat qiladigan birovni ham koʻrmadim. Menimcha, bu (xato) Ibn Abu Samina — yaʼni Bani Hoshimning mavlosi Muhammad ibn Ismoil al-Basriy — dan boʻlgan. Undagi inkor qilingan narsa majusiyning zikr etilishi va undagi «tosh otimi masofada» (degan soʻz)dir; choʻchqaning zikr etilishida ham noʻ noʻ vajlik (inkor) bor. Abu Dovud aytdi: Men bu hadisni faqat Muhammad ibn Ismoildan eshitdim va menimcha u xato qildi, chunki u bizga yodidan rivoyat qilardi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади, у: «Менимча, у буни Расулуллоҳ ﷺ дан (ривоят қилди)» деди. У зот шундай дедилар: «Сизлардан бири сутрасиз намоз ўқиса, ит, эшак, чўчқа, яҳудий, мажусий ва аёл унинг намозини бузади; агар улар ундан тош отими масофада ўтсалар, бу (зарар) кифоя қилади (яъни бузмайди)». Абу Довуд айтди: Бу ҳадис ҳақида кўнглимда нимадир бор эди; мен буни Иброҳим ва бошқалар билан муҳокама қилардим. Мен Ҳишомдан буни келтирган бировни кўрмадим ва у буни танимасди; мен Ҳишомдан буни ривоят қиладиган бировни ҳам кўрмадим. Менимча, бу (хато) Ибн Абу Самина — яъни Бани Ҳошимнинг мавлоси Муҳаммад ибн Исмоил ал-Басрий — дан бўлган. Ундаги инкор қилинган нарса мажусийнинг зикр этилиши ва ундаги «тош отими масофада» (деган сўз)дир; чўчқанинг зикр этилишида ҳам нў нў важлик (инкор) бор. Абу Довуд айтди: Мен бу ҳадисни фақат Муҳаммад ибн Исмоилдан эшитдим ва менимча у хато қилди, чунки у бизга ёдидан ривоят қиларди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَحَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي فَذَهَبَ جَدْىٌ يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يَتَّقِيهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ namoz oʻqiyotgan edilar. Shunda bir uloq kelib, u zotning oldidan oʻtmoqchi boʻldi, u zot esa uni (oʻtkazmay) toʻsaverdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ намоз ўқиётган эдилар. Шунда бир улоқ келиб, у зотнинг олдидан ўтмоқчи бўлди, у зот эса уни (ўтказмай) тўсавердилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جِئْتُ عَلَى حِمَارٍ ح وَحَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقْبَلْتُ رَاكِبًا عَلَى أَتَانٍ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ، قَدْ نَاهَزْتُ الاِحْتِلاَمَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِالنَّاسِ بِمِنًى فَمَرَرْتُ بَيْنَ يَدَىْ بَعْضِ الصَّفِّ فَنَزَلْتُ فَأَرْسَلْتُ الأَتَانَ تَرْتَعُ وَدَخَلْتُ فِي الصَّفِّ فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ أَحَدٌ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا لَفْظُ الْقَعْنَبِيِّ وَهُوَ أَتَمُّ . قَالَ مَالِكٌ وَأَنَا أَرَى ذَلِكَ وَاسِعًا إِذَا قَامَتِ الصَّلاَةُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men eshak minib keldim.» Boshqa rivoyatda: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Oʻsha kunlari men balogʻat yoshiga yetay deb qolgan paytimda, urgʻochi eshak minib keldim. Rasululloh ﷺ esa Minoda odamlarga namoz oʻqib turardilar. Men safning bir qismi roʻparasidan oʻtdim-da, (eshakdan) tushib, urgʻochi eshakni oʻtlagani qoʻyib yubordim va safga kirdim. Buni hech kim inkor qilmadi.» Abu Dovud aytdi: Bu Qaʼnabiyning lafzi boʻlib, u toʻliqroqdir. Molik aytdi: Namoz uchun iqomat aytilgan paytida men buni keng (joiz) deb bilaman.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен эшак миниб келдим.» Бошқа ривоятда: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Ўша кунлари мен балоғат ёшига етай деб қолган пайтимда, урғочи эшак миниб келдим. Расулуллоҳ ﷺ эса Минода одамларга намоз ўқиб турардилар. Мен сафнинг бир қисми рўпарасидан ўтдим-да, (эшакдан) тушиб, урғочи эшакни ўтлагани қўйиб юбордим ва сафга кирдим. Буни ҳеч ким инкор қилмади.» Абу Довуд айтди: Бу Қаънабийнинг лафзи бўлиб, у тўлиқроқдир. Молик айтди: Намоз учун иқомат айтилган пайтида мен буни кенг (жоиз) деб биламан.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ، عَنْ أَبِي الصَّهْبَاءِ، قَالَ تَذَاكَرْنَا مَا يَقْطَعُ الصَّلاَةَ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ جِئْتُ أَنَا وَغُلاَمٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَلَى حِمَارٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فَنَزَلَ وَنَزَلْتُ وَتَرَكْنَا الْحِمَارَ أَمَامَ الصَّفِّ فَمَا بَالاَهُ وَجَاءَتْ جَارِيَتَانِ مِنْ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَدَخَلَتَا بَيْنَ الصَّفِّ فَمَا بَالَى ذَلِكَ .
Abu Sahbo (rahimahulloh) shunday dedi: Biz Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzurida namozni nima buzishi haqida gaplashdik. Shunda u: «Men va Banu Abdulmuttalibdan boʻlgan bir bola eshak minib keldik, Rasululloh ﷺ esa namoz oʻqiyotgan edilar. (Bola) tushdi, men ham tushdim, eshakni safning oldida qoldirdik, ammo u zot bunga eʼtibor bermadilar. Soʻng Banu Abdulmuttalibdan boʻlgan ikkita qiz keldi-da, safning orasiga kirdi, ammo u zot bunga eʼtibor bermadilar», dedi.Абу Саҳбо (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: Биз Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида намозни нима бузиши ҳақида гаплашдик. Шунда у: «Мен ва Бану Абдулмутталибдан бўлган бир бола эшак миниб келдик, Расулуллоҳ ﷺ эса намоз ўқиётган эдилар. (Бола) тушди, мен ҳам тушдим, эшакни сафнинг олдида қолдирдик, аммо у зот бунга эътибор бермадилар. Сўнг Бану Абдулмутталибдан бўлган иккита қиз келди-да, сафнинг орасига кирди, аммо у зот бунга эътибор бермадилар», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي هُبَيْرَةَ، عَنْ مَيْمُونٍ الْمَكِّيِّ، أَنَّهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ وَصَلَّى بِهِمْ يُشِيرُ بِكَفَّيْهِ حِينَ يَقُومُ وَحِينَ يَرْكَعُ وَحِينَ يَسْجُدُ وَحِينَ يَنْهَضُ لِلْقِيَامِ فَيَقُومُ فَيُشِيرُ بِيَدَيْهِ فَانْطَلَقْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ إِنِّي رَأَيْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ صَلَّى صَلاَةً لَمْ أَرَ أَحَدًا يُصَلِّيهَا فَوَصَفْتُ لَهُ هَذِهِ الإِشَارَةَ فَقَالَ إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَى صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاقْتَدِ بِصَلاَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ .
Maymun al-Makkiydan (rahimahulloh) rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Zubayrning odamlarga imom boʻlib namoz oʻqiganini koʻrgan ekan. U (Ibn Zubayr) turganida, rukuʼ qilganida, sajda qilganida va sajdadan qiyomga turganida kaftlari bilan ishora qilar, soʻng turib qoʻllari bilan ishora qilar ekan. (Maymun dedi:) Shunda men Ibn Abbosning (roziyallohu anhumo) oldiga borib: «Men Ibn Zubayrning hech kim oʻqimaydigan bir namozni oʻqiyotganini koʻrdim», dedim va unga ushbu ishorani taʼrifladim. U: «Agar Rasululloh ﷺ ning namozlarini koʻrishni istasang, Abdulloh ibn Zubayrning namoziga ergash», dedi.Маймун ал-Маккийдан (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Зубайрнинг одамларга имом бўлиб намоз ўқиганини кўрган экан. У (Ибн Зубайр) турганида, рукуъ қилганида, сажда қилганида ва саждадан қиёмга турганида кафтлари билан ишора қилар, сўнг туриб қўллари билан ишора қилар экан. (Маймун деди:) Шунда мен Ибн Аббоснинг (розияллоҳу анҳумо) олдига бориб: «Мен Ибн Зубайрнинг ҳеч ким ўқимайдиган бир намозни ўқиётганини кўрдим», дедим ва унга ушбу ишорани таърифладим. У: «Агар Расулуллоҳ ﷺ нинг намозларини кўришни истасанг, Абдуллоҳ ибн Зубайрнинг намозига эргаш», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ كَثِيرٍ، - يَعْنِي السَّعْدِيَّ - قَالَ صَلَّى إِلَى جَنْبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ فَكَانَ إِذَا سَجَدَ السَّجْدَةَ الأُولَى فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنْهَا رَفَعَ يَدَيْهِ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ فَقُلْتُ لِوُهَيْبِ بْنِ خَالِدٍ فَقَالَ لَهُ وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ تَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ أَرَ أَحَدًا يَصْنَعُهُ فَقَالَ ابْنُ طَاوُسٍ رَأَيْتُ أَبِي يَصْنَعُهُ وَقَالَ أَبِي رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَصْنَعُهُ وَلاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ .
Nazr ibn Kasir as-Saʼdiydan (rahimahulloh) rivoyat qilinadi, u shunday dedi: Xayf masjidida Abdulloh ibn Tovus mening yonimda namoz oʻqidi. U birinchi sajdani qilib, undan boshini koʻtarganida, qoʻllarini yuzi roʻparasiga koʻtardi. Men buni gʻalati koʻrdim va Vuhayb ibn Xolidga aytdim. Shunda Vuhayb ibn Xolid unga: «Sen men hech kim qilmaganini koʻrmagan bir ishni qilyapsan», dedi. Ibn Tovus: «Men otamning shuni qilayotganini koʻrganman, otam esa: ‹Men Ibn Abbosning (roziyallohu anhumo) shuni qilayotganini koʻrganman›, degan edi», dedi. Va men faqat shuni bilamanki, u (Ibn Abbos): «Paygʻambar ﷺ shuni qilar edilar», degan.Назр ибн Касир ас-Саъдийдан (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қилинади, у шундай деди: Хайф масжидида Абдуллоҳ ибн Товус менинг ёнимда намоз ўқиди. У биринчи саждани қилиб, ундан бошини кўтарганида, қўлларини юзи рўпарасига кўтарди. Мен буни ғалати кўрдим ва Вуҳайб ибн Холидга айтдим. Шунда Вуҳайб ибн Холид унга: «Сен мен ҳеч ким қилмаганини кўрмаган бир ишни қиляпсан», деди. Ибн Товус: «Мен отамнинг шуни қилаётганини кўрганман, отам эса: ‹Мен Ибн Аббоснинг (розияллоҳу анҳумо) шуни қилаётганини кўрганман›, деган эди», деди. Ва мен фақат шуни биламанки, у (Ибн Аббос): «Пайғамбар ﷺ шуни қилар эдилар», деган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ يَقُولُ " اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ قَيَّامُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ أَنْتَ الْحَقُّ وَقَوْلُكَ الْحَقُّ وَوَعْدُكَ الْحَقُّ وَلِقَاؤُكَ حَقٌّ وَالْجَنَّةُ حَقٌّ وَالنَّارُ حَقٌّ وَالسَّاعَةُ حَقٌّ اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ وَبِكَ خَاصَمْتُ وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَأَخَّرْتُ وَأَسْرَرْتُ وَأَعْلَنْتُ أَنْتَ إِلَهِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ " .
Abdulloh ibn Maslama bizga Molik (rahimahulloh)dan, u Abuz-Zubayrdan, u Tovusdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ tunning oʻrtasida namozga turganlarida shunday der edilar: «Allohumma lakal-hamd, anta nurus-samovoti val-arz, va lakal-hamd, anta qoyyimus-samovoti val-arz, va lakal-hamd, anta robbus-samovoti val-arzi va man fiyhinn. Antal-haqq, va qovluka haqq, va vaʼduka haqq, va liqouka haqq, val-jannatu haqq, van-naru haqq, vas-soatu haqq. Allohumma laka aslamtu, va bika omantu, va alayka tavakkaltu, va ilayka anabtu, va bika xosamtu, va ilayka hokamtu, fagʻfir liy ma qoddamtu va axxortu va asrortu va aʼlantu, antal-Iyahiy, la ilaha illa ant (Ey Alloh, hamd Senga boʻlsin, Sen osmonlar va yerning nurisan. Hamd Senga boʻlsin, Sen osmonlar va yerni tutib turuvchisan. Hamd Senga boʻlsin, Sen osmonlar va yerning hamda ulardagilarning Robbisan. Sen Haqsan, Sening soʻzing haq, vaʼdang haq, Senga roʻbaroʻ boʻlish haq, jannat haq, doʻzax haq, qiyomat soati haq. Ey Alloh, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkal qildim, Senga qaytdim, Sen sababli baxslashdim, Sengagina hukmga murojaat qildim. Bas, mening avval qilgan va keyin qilgan, yashirin qilgan va oshkor qilgan (xato)larimni magʻfirat qil. Sen mening Ilohimsan, Sendan oʻzga iloh yoʻq)».Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Молик (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Абуз-Зубайрдан, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ туннинг ўртасида намозга турганларида шундай дер эдилар: «Аллоҳумма лакал-ҳамд, анта нурус-самовоти вал-арз, ва лакал-ҳамд, анта қоййимус-самовоти вал-арз, ва лакал-ҳамд, анта роббус-самовоти вал-арзи ва ман фийҳинн. Антал-ҳаққ, ва қовлука ҳаққ, ва ваъдука ҳаққ, ва лиқоука ҳаққ, вал-жаннату ҳаққ, ван-нару ҳаққ, вас-соату ҳаққ. Аллоҳумма лака асламту, ва бика оманту, ва алайка таваккалту, ва илайка анабту, ва бика хосамту, ва илайка ҳокамту, фағфир лий ма қоддамту ва аххорту ва асрорту ва аъланту, антал-Ияҳий, ла илаҳа илла ант (Эй Аллоҳ, ҳамд Сенга бўлсин, Сен осмонлар ва ернинг нурисан. Ҳамд Сенга бўлсин, Сен осмонлар ва ерни тутиб турувчисан. Ҳамд Сенга бўлсин, Сен осмонлар ва ернинг ҳамда улардагиларнинг Роббисан. Сен Ҳақсан, Сенинг сўзинг ҳақ, ваъданг ҳақ, Сенга рўбарў бўлиш ҳақ, жаннат ҳақ, дўзах ҳақ, қиёмат соати ҳақ. Эй Аллоҳ, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккал қилдим, Сенга қайтдим, Сен сабабли бахслашдим, Сенгагина ҳукмга мурожаат қилдим. Бас, менинг аввал қилган ва кейин қилган, яширин қилган ва ошкор қилган (хато)ларимни мағфират қил. Сен менинг Илоҳимсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ)».
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُسْلِمٍ، أَنَّ قَيْسَ بْنَ سَعْدٍ، حَدَّثَهُ قَالَ حَدَّثَنَا طَاوُسٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي التَّهَجُّدِ يَقُولُ بَعْدَ مَا يَقُولُ " اللَّهُ أَكْبَرُ " . ثُمَّ ذَكَرَ مَعْنَاهُ .
Abu Komil bizga rivoyat qildi: Xolid — yaʼni Ibnul-Horis — bizga rivoyat qildi: Imron ibn Muslim bizga rivoyat qildiki, Qays ibn Saʼd unga rivoyat qilib aytdi: Tovus bizga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ tahajjud namozida «Allohu akbar» deganlaridan keyin shunday der edilar. Soʻng (roviy yuqoridagi hadis) maʼnosini zikr qildi.Абу Комил бизга ривоят қилди: Холид — яъни Ибнул-Ҳорис — бизга ривоят қилди: Имрон ибн Муслим бизга ривоят қилдики, Қайс ибн Саъд унга ривоят қилиб айтди: Товус бизга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ таҳажжуд намозида «Аллоҳу акбар» деганларидан кейин шундай дер эдилар. Сўнг (ровий юқоридаги ҳадис) маъносини зикр қилди.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، - يَعْنِي ابْنَ مُعَاوِيَةَ - أَخْبَرَنَا عَوْفٌ الأَعْرَابِيُّ، عَنْ يَزِيدَ الْفَارِسِيِّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ، بِمَعْنَاهُ قَالَ فِيهِ فَقُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يُبَيِّنْ لَنَا أَنَّهَا مِنْهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ الشَّعْبِيُّ وَأَبُو مَالِكٍ وَقَتَادَةُ وَثَابِتُ بْنُ عُمَارَةَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكْتُبْ { بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ } حَتَّى نَزَلَتْ سُورَةُ النَّمْلِ هَذَا مَعْنَاهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan yuqoridagi (hadis) maʼnosida rivoyat qilinadi. Unda u shunday dedi: Rasululloh ﷺ vafot etdilar, biroq bizga uning (Baroatning) undan (Anfoldan) ekanini bayon qilmadilar. Abu Dovud aytdi: Shaʼbiy, Abu Molik, Qatoda va Sobit ibn Umora: «Nabiy ﷺ Naml surasi nozil boʻlguniga qadar {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym}ni yozmaganlar», deyishgan. Mana shu uning maʼnosidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан юқоридаги (ҳадис) маъносида ривоят қилинади. Унда у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, бироқ бизга унинг (Бароатнинг) ундан (Анфолдан) эканини баён қилмадилар. Абу Довуд айтди: Шаъбий, Абу Молик, Қатода ва Собит ибн Умора: «Набий ﷺ Намл сураси нозил бўлгунига қадар {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм}ни ёзмаганлар», дейишган. Мана шу унинг маъносидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، وَابْنُ السَّرْحِ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، - قَالَ قُتَيْبَةُ فِيهِ - عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَعْرِفُ فَصْلَ السُّورَةِ حَتَّى تُنَزَّلَ عَلَيْهِ { بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ } . وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ السَّرْحِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ga {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym} nozil boʻlmaguncha suraning tugab, (yangisining boshlanishini) ajrata olmas edilar. Bu Ibn as-Sarhning lafzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ га {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм} нозил бўлмагунча суранинг тугаб, (янгисининг бошланишини) ажрата олмас эдилар. Бу Ибн ас-Сарҳнинг лафзидир.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَالِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فِي شَبَابٍ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ فَقُلْنَا لِشَابٍّ مِنَّا سَلِ ابْنَ عَبَّاسٍ أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَقَالَ لاَ لاَ . فَقِيلَ لَهُ فَلَعَلَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي نَفْسِهِ . فَقَالَ خَمْشًا هَذِهِ شَرٌّ مِنَ الأُولَى كَانَ عَبْدًا مَأْمُورًا بَلَّغَ مَا أُرْسِلَ بِهِ وَمَا اخْتَصَّنَا دُونَ النَّاسِ بِشَىْءٍ إِلاَّ بِثَلاَثِ خِصَالٍ أَمَرَنَا أَنْ نُسْبِغَ الْوُضُوءَ وَأَنْ لاَ نَأْكُلَ الصَّدَقَةَ وَأَنْ لاَ نُنْزِيَ الْحِمَارَ عَلَى الْفَرَسِ .
Abdulloh ibn Ubaydulloh shunday dedi: Men Banu Hoshimning bir necha yigitlari bilan birga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzuriga kirdim. Bizdan bir yigitga: «Ibn Abbosdan soʻra: Rasululloh ﷺ peshin va asr namozlarida (qiroat) oʻqirmidilar?» dedik. U: «Yoʻq, yoʻq», dedi. Unga: «Ehtimol, ichlarida (ovozsiz) oʻqigandirlar?» deyildi. U: «Yuzing tirnalgur! Bu avvalgisidan ham battarroq. U zot (Allohga) amr etilgan banda edilar, oʻzlariga (vahiy bilan) yuborilgan narsani yetkazdilar. U zot bizni odamlardan ajratib, faqat uchta narsada xoslab qoʻydilar: taharatni mukammal qilishimizni, zakot-sadaqani yemasligimizni va eshakni biya otga qoʻshmasligimizni buyurdilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ шундай деди: Мен Бану Ҳошимнинг бир неча йигитлари билан бирга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига кирдим. Биздан бир йигитга: «Ибн Аббосдан сўра: Расулуллоҳ ﷺ пешин ва аср намозларида (қироат) ўқирмидилар?» дедик. У: «Йўқ, йўқ», деди. Унга: «Эҳтимол, ичларида (овозсиз) ўқигандирлар?» дейилди. У: «Юзинг тирналгур! Бу аввалгисидан ҳам баттарроқ. У зот (Аллоҳга) амр этилган банда эдилар, ўзларига (ваҳий билан) юборилган нарсани етказдилар. У зот бизни одамлардан ажратиб, фақат учта нарсада хослаб қўйдилар: таҳаратни мукаммал қилишимизни, закот-садақани емаслигимизни ва эшакни бия отга қўшмаслигимизни буюрдилар», деди.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لاَ أَدْرِي أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ أَمْ لاَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Rasululloh ﷺ peshin va asr namozlarida (qiroat) oʻqirmidilar yoki yoʻqmi, bilmayman.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ пешин ва аср намозларида (қироат) ўқирмидилар ёки йўқми, билмайман.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا كَامِلٌ أَبُو الْعَلاَءِ، حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَعَافِنِي وَاهْدِنِي وَارْزُقْنِي " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ikki sajda orasida: «Allohummagʻfir lij, varhamniy, va ofiniy, vahdiniy, varzuqniy» (Allohim, meni magʻfirat qil, menga rahm qil, menga ofiyat ber, meni hidoyat qil va menga rizq ber), — der edilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ икки сажда орасида: «Аллоҳуммағфир лиж, варҳамний, ва офиний, ваҳдиний, варзуқний» (Аллоҳим, мени мағфират қил, менга раҳм қил, менга офият бер, мени ҳидоят қил ва менга ризқ бер), — дер эдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ سُحَيْمٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَشَفَ السِّتَارَةَ وَالنَّاسُ صُفُوفٌ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ مُبَشِّرَاتِ النُّبُوَّةِ إِلاَّ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُسْلِمُ أَوْ تُرَى لَهُ وَإِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَقْرَأَ رَاكِعًا أَوْ سَاجِدًا فَأَمَّا الرُّكُوعُ فَعَظِّمُوا الرَّبَّ فِيهِ وَأَمَّا السُّجُودُ فَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ فَقَمِنٌ أَنْ يُسْتَجَابَ لَكُمْ " .
Musaddad bizga Sufyondan, u Sulaymon ibn Suhaymdan, u Ibrohim ibn Abdulloh ibn Maʼbaddan, u otasidan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ (kasalliklari paytida) pardani koʻtardilar — odamlar Abu Bakr ortida saf-saf turgan edilar — va: «Ey odamlar, paygʻambarlikning xushxabarlaridan solih tushdan boshqa narsa qolmadi, uni musulmon (oʻzi) koʻradi yoki u uchun (boshqa birov) koʻradi. Men ruku yoki sajdada (Qurʼon) oʻqishdan qaytarildim. Rukuʼga kelsak, unda Robbni ulugʻlanglar; sajdaga kelsak, unda duoga astoydil berilinglar, zero (sizning duongiz) ijobat boʻlishga sazovordir» dedilar.Мусаддад бизга Суфёндан, у Сулаймон ибн Суҳаймдан, у Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Маъбаддан, у отасидан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, Набий ﷺ (касалликлари пайтида) пардани кўтардилар — одамлар Абу Бакр ортида саф-саф турган эдилар — ва: «Эй одамлар, пайғамбарликнинг хушхабарларидан солиҳ тушдан бошқа нарса қолмади, уни мусулмон (ўзи) кўради ёки у учун (бошқа биров) кўради. Мен руку ёки саждада (Қуръон) ўқишдан қайтарилдим. Рукуъга келсак, унда Роббни улуғланглар; саждага келсак, унда дуога астойдил берилинглар, зеро (сизнинг дуонгиз) ижобат бўлишга сазовордир» дедилар.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَرَأَ { سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى } قَالَ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ خُولِفَ وَكِيعٌ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَرَوَاهُ أَبُو وَكِيعٍ وَشُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مَوْقُوفًا .
Zuhayr ibn Harb bizga Vakiʼdan, u Isroildan, u Abu Ishoqdan, u Muslim al-Batindan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan hadis aytdiki, Nabiy ﷺ {Eng Oliy boʻlmish Robbingning nomini poklab yod et} oyatini oʻqiganlarida: «Subhona Robbiyal aʼla (Eng Oliy boʻlmish Robbim pokdir)», der edilar. Abu Dovud dedi: Bu hadisda Vakiʼga muxolafat qilingan; uni Abu Vakiʼ va Shuʼba Abu Ishoqdan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan mavquf (sahobiyning oʻz soʻzi sifatida) rivoyat qilishgan.Зуҳайр ибн Ҳарб бизга Вакиъдан, у Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Муслим ал-Батиндан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ҳадис айтдики, Набий ﷺ {Энг Олий бўлмиш Роббингнинг номини поклаб ёд эт} оятини ўқиганларида: «Субҳона Роббиял аъла (Энг Олий бўлмиш Роббим покдир)», дер эдилар. Абу Довуд деди: Бу ҳадисда Вакиъга мухолафат қилинган; уни Абу Вакиъ ва Шуъба Абу Ишоқдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан мавқуф (саҳобийнинг ўз сўзи сифатида) ривоят қилишган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُمِرْتُ " . قَالَ حَمَّادٌ أُمِرَ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم - أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةٍ وَلاَ يَكُفَّ شَعْرًا وَلاَ ثَوْبًا .
Musaddad va Sulaymon ibn Harb bizga aytishdi: Hammod ibn Zayd bizga Amr ibn Dinordan, u Tovusdan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺ dan hadis aytdi. U zot: «Men buyurilganman», dedilar. Hammod: «Paygʻambaringiz ﷺ yetti (aʼzo) ustida sajda qilishga va sochni ham, kiyimni ham yigʻib olmaslikka buyurildilar», dedi.Мусаддад ва Сулаймон ибн Ҳарб бизга айтишди: Ҳаммод ибн Зайд бизга Амр ибн Динордан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺ дан ҳадис айтди. У зот: «Мен буюрилганман», дедилар. Ҳаммод: «Пайғамбарингиз ﷺ етти (аъзо) устида сажда қилишга ва сочни ҳам, кийимни ҳам йиғиб олмасликка буюрилдилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُمِرْتُ " . وَرُبَّمَا قَالَ أُمِرَ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةِ آرَابٍ .
Muhammad ibn Kasir bizga aytdi, bizga Shuʼba Amr ibn Dinordan, u Tovusdan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺ dan xabar berdi. U zot: «Men buyurilganman», dedilar. Baʼzan (rovi): «Paygʻambaringiz ﷺ yetti aʼzo ustida sajda qilishga buyurildilar», dedi.Муҳаммад ибн Касир бизга айтди, бизга Шуъба Амр ибн Динордан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺ дан хабар берди. У зот: «Мен буюрилганман», дедилар. Баъзан (рови): «Пайғамбарингиз ﷺ етти аъзо устида сажда қилишга буюрилдилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ التَّمِيمِيِّ الَّذِي، يُحَدِّثُ بِالتَّفْسِيرِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِنْ خَلْفِهِ فَرَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ وَهُوَ مُجَخٍّ قَدْ فَرَّجَ بَيْنَ يَدَيْهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Men Nabiy ﷺning orqalaridan keldim va u zotning qoʻltiqlarining oqligini koʻrdim, u zot qoʻllarini (yonlaridan) ochib, (qornilarini yerdan) koʻtarib turgan edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен Набий ﷺнинг орқаларидан келдим ва у зотнинг қўлтиқларининг оқлигини кўрдим, у зот қўлларини (ёнларидан) очиб, (қорниларини ердан) кўтариб турган эдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَطَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا الْقُرْآنَ وَكَانَ يَقُولُ " التَّحِيَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّيِّبَاتُ لِلَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Rasululloh ﷺ bizga tashahhudni xuddi Qurʼonni oʻrgatgandek oʻrgatardilar va shunday derdilar: At-tahiyyaatul-mubaarokaatus-salavaatut-toyyibaatu lillaah, as-salaamu alayka ayyuhan-nabiyyu va rohmatullohi va barokaatuh, as-salaamu alaynaa va alaa ibaadillaahis-soolihiyn, ashhadu allaa ilaaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan rasuululloh (Muborak taʼzimlar, namozlar va pok narsalar Allohga xosdir. Ey Nabiy, sizga Allohning salomi, rahmati va barakotlari boʻlsin. Bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin. Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va Muhammad Allohning elchisi ekanligiga guvohlik beraman)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у деди: «Расулуллоҳ ﷺ бизга ташаҳҳудни худди Қуръонни ўргатгандек ўргатардилар ва шундай дердилар: Ат-таҳийяатул-мубаарокаатус-салаваатут-тоййибаату лиллааҳ, ас-салааму алайка айюҳан-набийю ва роҳматуллоҳи ва барокаатуҳ, ас-салааму алайнаа ва алаа ибаадиллааҳис-соолиҳийн, ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан расуулуллоҳ (Муборак таъзимлар, намозлар ва пок нарсалар Аллоҳга хосдир. Эй Набий, сизга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракотлари бўлсин. Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллоҳнинг элчиси эканлигига гувоҳлик бераман)».
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ بَعْدَ التَّشَهُّدِ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ tashahhuddan keyin shunday der edilar: «Allohumma, inniy aʼuzu bika min azobi jahannama, va aʼuzu bika min azobil-qabri, va aʼuzu bika min fitnatid-dajjoli, va aʼuzu bika min fitnatil-mahyo val-mamot» (Ey Alloh, men jahannam azobidan Senga sigʻinaman, qabr azobidan Senga sigʻinaman, Dajjol fitnasidan Senga sigʻinaman va hayot hamda oʻlim fitnasidan Senga sigʻinaman).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ташаҳҳуддан кейин шундай дер эдилар: «Аллоҳумма, инний аъузу бика мин азоби жаҳаннама, ва аъузу бика мин азобил-қабри, ва аъузу бика мин фитнатид-дажжоли, ва аъузу бика мин фитнатил-маҳё вал-мамот» (Эй Аллоҳ, мен жаҳаннам азобидан Сенга сиғинаман, қабр азобидан Сенга сиғинаман, Дажжол фитнасидан Сенга сиғинаман ва ҳаёт ҳамда ўлим фитнасидан Сенга сиғинаман).