حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى بَنِي زُهْرَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ـ قَالَ وَأَحْسِبُنِي قَالَ ـ سَمِعْتُ أَنَا مِنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي شَهْرٍ ". قُلْتُ إِنِّي أَجِدُ قُوَّةً حَتَّى قَالَ " فَاقْرَأْهُ فِي سَبْعٍ وَلاَ تَزِدْ عَلَى ذَلِكَ ".
(Abu Salama, Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi:) Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni bir oyda (xatm qilib) oʻqi», dedilar. Men: «Men (oʻ zimda) bundan koʻ proq (qilishga) quvvat sezaman», dedim — to u zot: «Bas, uni yetti (kun)da oʻqi; bundan ziyoda qilma», deydigan (darajaga yetganlarigacha).(Абу Салама, Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни бир ойда (хатм қилиб) ўқи», дедилар. Мен: «Мен (ў зимда) бундан кў проқ (қилишга) қувват сезаман», дедим — то у зот: «Бас, уни етти (кун)да ўқи; бундан зиёда қилма», дейдиган (даражага етганларигача).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَبْدَ اللَّهِ أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ النَّهَارَ وَتَقُومُ اللَّيْلَ ". قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَلاَ تَفْعَلْ، صُمْ وَأَفْطِرْ، وَقُمْ وَنَمْ، فَإِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا ".
(Abdulloh ibn Amr ibnul-Os (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Ey Abdulloh, menga — sen kunduzi roʻ za tutib, kechasi (tunni namozda) qoim qilar ekansan deb — xabar berilmadimi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Bas, (unday) qilma; roʻ za (ham) tut, ochil (roʻ za qoldir) ham; (kechasi namozga) tur (ham), uxla ham. Chunki sening badaningning sening ustingda haqqi bor, koʻ zingning sening ustingda haqqi bor va xotiningning sening ustingda haqqi bor», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр ибнул-Ос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абдуллоҳ, менга — сен кундузи рў за тутиб, кечаси (тунни намозда) қоим қилар экансан деб — хабар берилмадими?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Бас, (ундай) қилма; рў за (ҳам) тут, очил (рў за қолдир) ҳам; (кечаси намозга) тур (ҳам), ухла ҳам. Чунки сенинг баданингнинг сенинг устингда ҳаққи бор, кў зингнинг сенинг устингда ҳаққи бор ва хотинингнинг сенинг устингда ҳаққи бор», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي مُسْلِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي عِيَاضٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الأَسْقِيَةِ قِيلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ كُلُّ النَّاسِ يَجِدُ سِقَاءً فَرَخَّصَ لَهُمْ فِي الْجَرِّ غَيْرِ الْمُزَفَّتِ.
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ (baʼzi) idishlardan qaytargan paytlarida, Paygʻambar ﷺga: «Hamma odam (ham teri) mesh topmaydi» deyildi; shunda u zot ularga — qatron surtilmagan jarr (sopol koʻ za)da (nabiz qilishga) ruxsat berdilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ (баъзи) идишлардан қайтарган пайтларида, Пайғамбар ﷺга: «Ҳамма одам (ҳам тери) меш топмайди» дейилди; шунда у зот уларга — қатрон суртилмаган жарр (сопол кў за)да (набиз қилишга) рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، وَشُعْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَبِيبٌ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أُجَاهِدُ. قَالَ " لَكَ أَبَوَانِ ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Bir kishi Paygʻambar ﷺga: «Jihodga chiqaymi?» dedi. (U zot:) «Ota-onang bormi?» dedilar. U: «Ha» dedi. (U zot:) «Bas, oʻshalar (xizmati)da jihod qil» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Бир киши Пайғамбар ﷺга: «Жиҳодга чиқайми?» деди. (У зот:) «Ота-онанг борми?» дедилар. У: «Ҳа» деди. (У зот:) «Бас, ўшалар (хизмати)да жиҳод қил» дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ أَكْبَرِ الْكَبَائِرِ أَنْ يَلْعَنَ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ ". قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ يَلْعَنُ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ قَالَ " يَسُبُّ الرَّجُلُ أَبَا الرَّجُلِ، فَيَسُبُّ أَبَاهُ، وَيَسُبُّ أَمَّهُ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Albatta, eng katta gunohlardan biri — kishining oʻz ota-onasini laʼnatlashidir» dedilar. «Yo Rasululloh, kishi oʻz ota-onasini qanday laʼnatlaydi?» deyildi. (U zot:) «Kishi (boshqa) bir kishining otasini soʻkadi, shunda u (ham javoban) uning otasini soʻkadi va onasini soʻkadi» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, энг катта гуноҳлардан бири — кишининг ўз ота-онасини лаънатлашидир» дедилар. «Ё Расулуллоҳ, киши ўз ота-онасини қандай лаънатлайди?» дейилди. (У зот:) «Киши (бошқа) бир кишининг отасини сўкади, шунда у (ҳам жавобан) унинг отасини сўкади ва онасини сўкади» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَالْحَسَنِ بْنِ عَمْرٍو، وَفِطْرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ وَقَالَ سُفْيَانُ لَمْ يَرْفَعْهُ الأَعْمَشُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَفَعَهُ حَسَنٌ وَفِطْرٌ ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ الْوَاصِلُ بِالْمُكَافِئِ، وَلَكِنِ الْوَاصِلُ الَّذِي إِذَا قَطَعَتْ رَحِمُهُ وَصَلَهَا ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «(Haqiqiy) silayi rahm qiluvchi — (faqat yaxshilikni) qaytaruvchi (kishi) emas; balki (haqiqiy) silayi rahm qiluvchi — qarindoshligi uzilganda (qarindoshlari u bilan aloqani uzganda ham), uni (qaytadan) ulaydigan kishidir» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «(Ҳақиқий) силайи раҳм қилувчи — (фақат яхшиликни) қайтарувчи (киши) эмас; балки (ҳақиқий) силайи раҳм қилувчи — қариндошлиги узилганда (қариндошлари у билан алоқани узганда ҳам), уни (қайтадан) улайдиган кишидир» дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَقُومُ اللَّيْلَ وَتَصُومُ النَّهَارَ ". قُلْتُ بَلَى. قَالَ " فَلاَ تَفْعَلْ، قُمْ وَنَمْ، وَصُمْ وَأَفْطِرْ، فَإِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا، وَإِنَّكَ عَسَى أَنْ يَطُولَ بِكَ عُمُرٌ، وَإِنَّ مِنْ حَسْبِكَ أَنْ تَصُومَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَإِنَّ بِكُلِّ حَسَنَةٍ عَشْرَ أَمْثَالِهَا فَذَلِكَ الدَّهْرُ كُلُّهُ ". قَالَ فَشَدَّدْتُ فَشُدِّدَ عَلَىَّ فَقُلْتُ فَإِنِّي أُطِيقُ غَيْرَ ذَلِكَ. قَالَ " فَصُمْ مِنْ كُلِّ جُمُعَةٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ ". قَالَ فَشَدَّدْتُ فَشُدِّدَ عَلَىَّ قُلْتُ أُطِيقُ غَيْرَ ذَلِكَ. قَالَ " فَصُمْ صَوْمَ نَبِيِّ اللَّهِ دَاوُدَ ". قُلْتُ وَمَا صَوْمُ نَبِيِّ اللَّهِ دَاوُدَ قَالَ " نِصْفُ الدَّهْرِ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ mening oldimga kirib: «Menga sening kechasi (namozga) turib, kunduzi roʻza tutishing xabar berilmadimi?» dedilar. Men: «Ha (shunday)» dedim. (U zot:) «Unday qilma; (gohida) tur va (gohida) uxla, (gohida) roʻza tut va (gohida) ogʻiz och. Chunki sening tanang senda haqli, koʻzing senda haqli, mehmoning (ziyoratching) senda haqli va xotining senda haqlidir. Ehtimol umring uzoq boʻlar; har oydan uch kun roʻza tutishing (ham) senga yetarli — chunki har bir yaxshilik (savobi) oʻn baravar (boʻladi), bas, bu (xuddi) butun yil (roʻza tutgan)dek (boʻladi)» dedilar. Men (oʻzimga) qattiqlik qildim, shunda menga (ham) qattiqlik qilindi (qiyinlashdi). Men: «Men bundan boshqasiga (koʻproqqa) qodirman» dedim. (U zot:) «Unday boʻlsa, har hafta(da) uch kun roʻza tut» dedilar. Men qattiqlik qildim, shunda menga qattiqlik qilindi. Men: «Men bundan boshqasiga qodirman» dedim. (U zot:) «Unday boʻlsa, Allohning paygʻambari Dovud roʻzasini tut» dedilar. Men: «Allohning paygʻambari Dovud roʻzasi nima?» dedim. (U zot:) «Vaqtning yarmi (bir kun roʻza, bir kun ogʻiz ochish)» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга кириб: «Менга сенинг кечаси (намозга) туриб, кундузи рўза тутишинг хабар берилмадими?» дедилар. Мен: «Ҳа (шундай)» дедим. (У зот:) «Ундай қилма; (гоҳида) тур ва (гоҳида) ухла, (гоҳида) рўза тут ва (гоҳида) оғиз оч. Чунки сенинг тананг сенда ҳақли, кўзинг сенда ҳақли, меҳмонинг (зиёратчинг) сенда ҳақли ва хотининг сенда ҳақлидир. Эҳтимол умринг узоқ бўлар; ҳар ойдан уч кун рўза тутишинг (ҳам) сенга етарли — чунки ҳар бир яхшилик (савоби) ўн баравар (бўлади), бас, бу (худди) бутун йил (рўза тутган)дек (бўлади)» дедилар. Мен (ўзимга) қаттиқлик қилдим, шунда менга (ҳам) қаттиқлик қилинди (қийинлашди). Мен: «Мен бундан бошқасига (кўпроққа) қодирман» дедим. (У зот:) «Ундай бўлса, ҳар ҳафта(да) уч кун рўза тут» дедилар. Мен қаттиқлик қилдим, шунда менга қаттиқлик қилинди. Мен: «Мен бундан бошқасига қодирман» дедим. (У зот:) «Ундай бўлса, Аллоҳнинг пайғамбари Довуд рўзасини тут» дедилар. Мен: «Аллоҳнинг пайғамбари Довуд рўзаси нима?» дедим. (У зот:) «Вақтнинг ярми (бир кун рўза, бир кун оғиз очиш)» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الإِسْلاَمِ خَيْرٌ قَالَ " تُطْعِمُ الطَّعَامَ، وَتَقْرَأُ السَّلاَمَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ، وَعَلَى مَنْ لَمْ تَعْرِفْ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) rivoyat qilishicha,) bir kishi Paygʻambar ﷺdan: «Islomning qaysi (xislati) yaxshiroq?» deb soʻradi. (U zot:) «Taom yedirishing va tanigan hamda tanimagan kishingga salom berishingdir» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилишича,) бир киши Пайғамбар ﷺдан: «Исломнинг қайси (хислати) яхшироқ?» деб сўради. (У зот:) «Таом едиришинг ва таниган ҳамда танимаган кишингга салом беришингдир» дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ،. وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الْمَلِيحِ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ أَبِيكَ زَيْدٍ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَحَدَّثَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذُكِرَ لَهُ صَوْمِي، فَدَخَلَ عَلَىَّ، فَأَلْقَيْتُ لَهُ وِسَادَةً مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، فَجَلَسَ عَلَى الأَرْضِ، وَصَارَتِ الْوِسَادَةُ بَيْنِي وَبَيْنَهُ، فَقَالَ لِي " أَمَا يَكْفِيكَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " خَمْسًا ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " سَبْعًا ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " تِسْعًا ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " إِحْدَى عَشْرَةَ ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " لاَ صَوْمَ فَوْقَ صَوْمِ دَاوُدَ، شَطْرَ الدَّهْرِ، صِيَامُ يَوْمٍ، وَإِفْطَارُ يَوْمٍ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) shunday rivoyat qildi:) Paygʻambar ﷺga mening roʻza tutishim haqida aytildi. Shunda u zot mening oldimga kirdilar; men u zotga xurmo lifi bilan toʻldirilgan teri yostiq tashladim. U zot yerga oʻtirdilar va yostiq men bilan u zotning oramizda boʻlib qoldi. U zot menga: «Senga har oyda uch kun (roʻza tutish) kifoya qilmaydimi?» dedilar. Men: «Yo Rasululloh! (Men koʻproq tuta olaman)», dedim. U zot: «Besh (kun)», dedilar. Men: «Yo Rasululloh!», dedim. U zot: «Yetti (kun)», dedilar. Men: «Yo Rasululloh!», dedim. U zot: «Toʻqqiz (kun)», dedilar. Men: «Yo Rasululloh!», dedim. U zot: «Oʻn bir (kun)», dedilar. Men: «Yo Rasululloh!», dedim. U zot: «Dovud (alayhissalom)ning roʻzasidan ortiq roʻza yoʻq — (u) zamonning yarmi (kabi) edi: bir kun roʻza, bir kun ochil edi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) шундай ривоят қилди:) Пайғамбар ﷺга менинг рўза тутишим ҳақида айтилди. Шунда у зот менинг олдимга кирдилар; мен у зотга хурмо лифи билан тўлдирилган тери ёстиқ ташладим. У зот ерга ўтирдилар ва ёстиқ мен билан у зотнинг орамизда бўлиб қолди. У зот менга: «Сенга ҳар ойда уч кун (рўза тутиш) кифоя қилмайдими?» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! (Мен кўпроқ тута оламан)», дедим. У зот: «Беш (кун)», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ!», дедим. У зот: «Етти (кун)», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ!», дедим. У зот: «Тўққиз (кун)», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ!», дедим. У зот: «Ўн бир (кун)», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ!», дедим. У зот: «Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидан ортиқ рўза йўқ — (у) замоннинг ярми (каби) эди: бир кун рўза, бир кун очил эди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلاَتِي. قَالَ " قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا، وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ، فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ، وَارْحَمْنِي، إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ". وَقَالَ عَمْرٌو عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، إِنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، قَالَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki,) Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺga: «Menga namozimda (oʻqib) duo qiladigan bir duoni oʻrgating», dedi. U zot: «‹Allohumma inniy zalamtu nafsiy zulman kasiyran, va la yagʻfiruz-zunuba illa anta, fagʻfir liy magʻfiratan min indika varhamniy, innaka antal-Gʻafurur-Rahiym› (Allohim, men oʻzimga koʻp zulm qildim; gunohlarni Sendan oʻzga hech kim kechirmaydi. Bas, meni Oʻz huzuringdan bir magʻfirat bilan kechir va menga rahm qil; albatta Sen Gʻafur (koʻp kechiruvchi), Rahiym (mehribon)san) deb ayt», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики,) Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺга: «Менга намозимда (ўқиб) дуо қиладиган бир дуони ўргатинг», деди. У зот: «‹Аллоҳумма инний заламту нафсий зулман касийран, ва ла яғфируз-зунуба илла анта, фағфир лий мағфиратан мин индика варҳамний, иннака антал-Ғафурур-Раҳийм› (Аллоҳим, мен ўзимга кўп зулм қилдим; гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким кечирмайди. Бас, мени Ўз ҳузурингдан бир мағфират билан кечир ва менга раҳм қил; албатта Сен Ғафур (кўп кечирувчи), Раҳийм (меҳрибон)сан) деб айт», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ، وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «(Haqiqiy) musulmon — musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat (omon) boʻlgan kishidir; muhojir esa — Alloh man qilgan narsalarni tark etgan kishidir», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «(Ҳақиқий) мусулмон — мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат (омон) бўлган кишидир; муҳожир эса — Аллоҳ ман қилган нарсаларни тарк этган кишидир», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " حَوْضِي مَسِيرَةُ شَهْرٍ، مَاؤُهُ أَبْيَضُ مِنَ اللَّبَنِ، وَرِيحُهُ أَطْيَبُ مِنَ الْمِسْكِ، وَكِيزَانُهُ كَنُجُومِ السَّمَاءِ، مَنْ شَرِبَ مِنْهَا فَلاَ يَظْمَأُ أَبَدًا ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Mening hovuzim(ning kengligi) bir oylik yoʻl (masofasi)dir; uning suvi sutdan oqroq, hidi miskdan xushboʻyroq, koʻzalari (idishlari) osmondagi yulduzlardek (koʻp); kim undan ichsa, hech qachon chanqamaydi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Менинг ҳовузим(нинг кенглиги) бир ойлик йўл (масофаси)дир; унинг суви сутдан оқроқ, ҳиди мискдан хушбўйроқ, кўзалари (идишлари) осмондаги юлдузлардек (кўп); ким ундан ичса, ҳеч қачон чанқамайди», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْهَيْثَمِ، أَوْ مُحَمَّدٌ عَنْهُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ شِهَابٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ طَلْحَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَمَا هُوَ يَخْطُبُ يَوْمَ النَّحْرِ إِذْ قَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَقَالَ كُنْتُ أَحْسِبُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَذَا وَكَذَا قَبْلَ كَذَا وَكَذَا. ثُمَّ قَامَ آخَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كُنْتُ أَحْسِبُ كَذَا وَكَذَا لِهَؤُلاَءِ الثَّلاَثِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " افْعَلْ وَلاَ حَرَجَ " لَهُنَّ كُلِّهِنَّ يَوْمَئِذٍ، فَمَا سُئِلَ يَوْمَئِذٍ عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ قَالَ " افْعَلْ وَلاَ حَرَجَ ".
(Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ Nahr (qurbonlik) kuni xutba qilib turganlarida, bir kishi turib: «Yo Rasululloh, men falon (ish)ni falon (ish)dan oldin (qilsa boʻladi) deb hisoblardim», dedi. Soʻng boshqasi turib: «Yo Rasululloh, men mana shu uchta (amal) haqida falon-falon deb hisoblardim», dedi. Paygʻambar ﷺ oʻsha kuni ularning hammasi haqida: «Qilaver, zarari yoʻq», dedilar. Bas, oʻsha kuni nimadan soʻralsa, u zot: «Qilaver, zarari yoʻq», derdilar.(Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ Наҳр (қурбонлик) куни хутба қилиб турганларида, бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен фалон (иш)ни фалон (иш)дан олдин (қилса бўлади) деб ҳисоблардим», деди. Сўнг бошқаси туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен мана шу учта (амал) ҳақида фалон-фалон деб ҳисоблардим», деди. Пайғамбар ﷺ ўша куни уларнинг ҳаммаси ҳақида: «Қилавер, зарари йўқ», дедилар. Бас, ўша куни нимадан сўралса, у зот: «Қилавер, зарари йўқ», дердилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا فِرَاسٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْكَبَائِرُ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ، وَقَتْلُ النَّفْسِ، وَالْيَمِينُ الْغَمُوسُ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kabiralar (katta gunohlar) — Allohga shirk keltirish, ota-onaga oqlik qilish, (nohaq) jon oʻldirish va yamin gʻamus (yolgʻon qasam)dir», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Кабиралар (катта гуноҳлар) — Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқлик қилиш, (ноҳақ) жон ўлдириш ва ямин ғамус (ёлғон қасам)дир», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْكَبَائِرُ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ ". أَوْ قَالَ " الْيَمِينُ الْغَمُوسُ ". شَكَّ شُعْبَةُ. وَقَالَ مُعَاذٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ " الْكَبَائِرُ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ، وَالْيَمِينُ الْغَمُوسُ، وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ ". أَوْ قَالَ " وَقَتْلُ النَّفْسِ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kaboir (katta gunohlar): Allohga shirk keltirish va ota-onaga oq boʻlish (itoatsizlik)», — yoki: «yolgʻon (gʻamus) qasam» — dedilar. (Roviy Shuʼba shubha qildi.) Muoz aytdi: Bizga Shuʼba aytdi: «Kaboir: Allohga shirk keltirish, yolgʻon (gʻamus) qasam va ota-onaga oq boʻlish», — yoki: «va jonni (nohaq) oʻldirish» — dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Кабоир (катта гуноҳлар): Аллоҳга ширк келтириш ва ота-онага оқ бўлиш (итоацизлик)», — ёки: «ёлғон (ғамус) қасам» — дедилар. (Ровий Шуъба шубҳа қилди.) Муоз айтди: Бизга Шуъба айтди: «Кабоир: Аллоҳга ширк келтириш, ёлғон (ғамус) қасам ва ота-онага оқ бўлиш», — ёки: «ва жонни (ноҳақ) ўлдириш» — дедилар.
حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، حَدَّثَنَا مُجَاهِدٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَتَلَ نَفْسًا مُعَاهَدًا لَمْ يَرَحْ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ، وَإِنَّ رِيحَهَا يُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ أَرْبَعِينَ عَامًا ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kim bir muohid (ahd berilgan zimmiy)ni oʻldirsa, jannatning hidini (ham) hidlamaydi; holbuki uning (jannatning) hidi qirq yillik yoʻl (masofa)dan (ham) sezilib turadi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ким бир муоҳид (аҳд берилган зиммий)ни ўлдирса, жаннатнинг ҳидини (ҳам) ҳидламайди; ҳолбуки унинг (жаннатнинг) ҳиди қирқ йиллик йўл (масофа)дан (ҳам) сезилиб туради», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شَيْبَانُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْكَبَائِرُ قَالَ " الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ ". قَالَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ " ثُمَّ عُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ ". قَالَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ " الْيَمِينُ الْغَمُوسُ ". قُلْتُ وَمَا الْيَمِينُ الْغَمُوسُ قَالَ " الَّذِي يَقْتَطِعُ مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ هُوَ فِيهَا كَاذِبٌ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Bir aʼrobiy (sahroyi) Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, kaboir (katta gunohlar) nima?» dedi. U zot: «Allohga shirk keltirish», dedilar. U: «Soʻng nima?» dedi. U zot: «Soʻng — ota-onaga oq boʻlish», dedilar. U: «Soʻng nima?» dedi. U zot: «Yaminul-gʻamus (yolgʻon qasam)», dedilar. (Roviy aytdi:) Men: «Yaminul-gʻamus nima?» dedim. U zot: «Bir musulmon kishining molini — oʻzi yolgʻonchi boʻla turib — (qasam ila) kesib oladigan (qasam)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Бир аъробий (саҳройи) Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, кабоир (катта гуноҳлар) нима?» деди. У зот: «Аллоҳга ширк келтириш», дедилар. У: «Сўнг нима?» деди. У зот: «Сўнг — ота-онага оқ бўлиш», дедилар. У: «Сўнг нима?» деди. У зот: «Яминул-ғамус (ёлғон қасам)», дедилар. (Ровий айтди:) Мен: «Яминул-ғамус нима?» дедим. У зот: «Бир мусулмон кишининг молини — ўзи ёлғончи бўла туриб — (қасам ила) кесиб оладиган (қасам)», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ تَلِيدٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ، وَغَيْرُهُ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ حَجَّ عَلَيْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْزِعُ الْعِلْمَ بَعْدَ أَنْ أَعْطَاهُمُوهُ انْتِزَاعًا، وَلَكِنْ يَنْتَزِعُهُ مِنْهُمْ مَعَ قَبْضِ الْعُلَمَاءِ بِعِلْمِهِمْ، فَيَبْقَى نَاسٌ جُهَّالٌ يُسْتَفْتَوْنَ فَيُفْتُونَ بِرَأْيِهِمْ، فَيُضِلُّونَ وَيَضِلُّونَ ". فَحَدَّثْتُ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو حَجَّ بَعْدُ فَقَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي انْطَلِقْ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَاسْتَثْبِتْ لِي مِنْهُ الَّذِي حَدَّثْتَنِي عَنْهُ. فَجِئْتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَحَدَّثَنِي بِهِ كَنَحْوِ مَا حَدَّثَنِي، فَأَتَيْتُ عَائِشَةَ فَأَخْبَرْتُهَا فَعَجِبَتْ فَقَالَتْ وَاللَّهِ لَقَدْ حَفِظَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو.
Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) bizning oldimizdan haj qilib oʻtdi. Men uning shunday deganini eshitdim: Men Nabiy ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta, Alloh ilmni odamlarga berganidan soʻng uni (yurakdan) yulib olib qoʻymaydi, balki uni olimlar bilan birga, ularning ilmlarini qabz qilish (vafot ettirish) orqali tortib oladi. Shunda johil odamlar qolib, ulardan fatvo soʻraladi va ular oʻz raʼylari bilan fatvo berib, oʻzlari ham adashadilar, boshqalarni ham adashtiradilar». Men buni Nabiy ﷺning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)ga soʻzlab berdim. Soʻng Abdulloh ibn Amr yana haj qildi. Oisha (roziyallohu anho): «Ey jiyanim, Abdullohning oldiga borib, men uchun u haqda menga soʻzlab bergan narsangni undan aniqlab ol», dedi. Men uning oldiga borib soʻradim, u menga avval soʻzlab bergani kabi soʻzlab berdi. Men Oishaning oldiga kelib, unga xabar berdim. U taajjublanib: «Allohga qasamki, Abdulloh ibn Amr (uni) yodida yaxshi saqlabdi», dedi.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У айтди: Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) бизнинг олдимиздан ҳаж қилиб ўтди. Мен унинг шундай деганини эшитдим: Мен Набий ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта, Аллоҳ илмни одамларга берганидан сўнг уни (юракдан) юлиб олиб қўймайди, балки уни олимлар билан бирга, уларнинг илмларини қабз қилиш (вафот эттириш) орқали тортиб олади. Шунда жоҳил одамлар қолиб, улардан фатво сўралади ва улар ўз раъйлари билан фатво бериб, ўзлари ҳам адашадилар, бошқаларни ҳам адаштирадилар». Мен буни Набий ﷺнинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)га сўзлаб бердим. Сўнг Абдуллоҳ ибн Амр яна ҳаж қилди. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Эй жияним, Абдуллоҳнинг олдига бориб, мен учун у ҳақда менга сўзлаб берган нарсангни ундан аниқлаб ол», деди. Мен унинг олдига бориб сўрадим, у менга аввал сўзлаб бергани каби сўзлаб берди. Мен Оишанинг олдига келиб, унга хабар бердим. У таажжубланиб: «Аллоҳга қасамки, Абдуллоҳ ибн Амр (уни) ёдида яхши сақлабди», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلاَتِي. قَالَ " قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا، وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ، فَاغْفِرْ لِي مِنْ عِنْدِكَ مَغْفِرَةً، إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ".
(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) (rivoyat qildiki,) Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺga: «Yo Rasululloh, menga namozimda duo qiladigan bir duo oʻrgating», dedi. U zot: «(Shunday) ayt: ‹Allohumma inniy zalamtu nafsiy zulman kasiyran, va la yagʻfiruz-zunuba illa anta, fagʻfir liy min indika magʻfiratan, innaka antal-Gʻafurur-Rohim (Allohim, men oʻz nafsimga koʻp zulm qildim; gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; bas, menga Oʻz huzuringdan bir magʻfirat (kechirim) ila magʻfirat qil; albatta, Sen — Gʻafur (koʻp kechiruvchi), Rohim (rahmli)San)›», dedilar.)(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) (ривоят қилдики,) Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺга: «Ё Расулуллоҳ, менга намозимда дуо қиладиган бир дуо ўргатинг», деди. У зот: «(Шундай) айт: ‹Аллоҳумма инний заламту нафсий зулман касийран, ва ла яғфируз-зунуба илла анта, фағфир лий мин индика мағфиратан, иннака антал-Ғафурур-Роҳим (Аллоҳим, мен ўз нафсимга кўп зулм қилдим; гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; бас, менга Ўз ҳузурингдан бир мағфират (кечирим) ила мағфират қил; албатта, Сен — Ғафур (кўп кечирувчи), Роҳим (раҳмли)Сан)›», дедилар.)