حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنِي جَبَلَةُ بْنُ سُحَيْمٍ، عَنْ مُؤْثِرِ بْنِ عَفَازَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لَقِيَ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى فَتَذَاكَرُوا السَّاعَةَ فَبَدَءُوا بِإِبْرَاهِيمَ فَسَأَلُوهُ عَنْهَا فَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ مِنْهَا عِلْمٌ ثُمَّ سَأَلُوا مُوسَى فَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ مِنْهَا عِلْمٌ فَرُدَّ الْحَدِيثُ إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَقَالَ قَدْ عُهِدَ إِلَىَّ فِيمَا دُونَ وَجْبَتِهَا فَأَمَّا وَجْبَتُهَا فَلاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ اللَّهُ . فَذَكَرَ خُرُوجَ الدَّجَّالِ قَالَ فَأَنْزِلُ فَأَقْتُلُهُ فَيَرْجِعُ النَّاسُ إِلَى بِلاَدِهِمْ فَيَسْتَقْبِلُهُمْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ فَلاَ يَمُرُّونَ بِمَاءٍ إِلاَّ شَرِبُوهُ وَلاَ بِشَىْءٍ إِلاَّ أَفْسَدُوهُ فَيَجْأَرُونَ إِلَى اللَّهِ فَأَدْعُو اللَّهَ أَنْ يُمِيتَهُمْ فَتَنْتُنُ الأَرْضُ مِنْ رِيحِهِمْ فَيَجْأَرُونَ إِلَى اللَّهِ فَأَدْعُو اللَّهَ فَيُرْسِلُ السَّمَاءَ بِالْمَاءِ فَيَحْمِلُهُمْ فَيُلْقِيهِمْ فِي الْبَحْرِ ثُمَّ تُنْسَفُ الْجِبَالُ وَتُمَدُّ الأَرْضُ مَدَّ الأَدِيمِ فَعُهِدَ إِلَىَّ مَتَى كَانَ ذَلِكَ كَانَتِ السَّاعَةُ مِنَ النَّاسِ كَالْحَامِلِ الَّتِي لاَ يَدْرِي أَهْلُهَا مَتَى تَفْجَؤُهُمْ بِوِلاَدَتِهَا . قَالَ الْعَوَّامُ وَوُجِدَ تَصْدِيقُ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى {حَتَّى إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ} .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meʼrojga koʻtarilgan kechada u zot Ibrohim, Muso va Iysoni uchratdilar va ular qiyomat haqida gaplashdilar. Ibrohimdan boshlab, undan soʻradilar, unda bu haqda ilm yoʻq edi. Soʻng Musodan soʻradilar, unda ham bu haqda ilm yoʻq edi. Bas, soʻz Iyso ibn Maryamga qaytdi. U: «Uning sodir boʻlishidan avvalgi ishlar menga topshirilgan. Ammo uning boʻlish vaqtini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi», dedi. Soʻng u Dajjolning chiqishini zikr qildi va: «Men tushib uni oʻldiraman. Bas, odamlar oʻz yurtlariga qaytadilar. Shunda ularning oldidan Yaʼjuj va Maʼjuj chiqadi, ular har bir tepalikdan oqib tushadilar. Ular biror suvdan oʻtsa, uni ichib bitiradilar, biror narsadan oʻtsa, uni buzadilar. Odamlar Allohga faryod qiladilar, men esa Allohga ularni oʻldirishini soʻrab duo qilaman. Bas, yer ularning sassiq hididan bulgʻanadi. Odamlar yana Allohga faryod qiladilar, men esa Allohga duo qilaman. Shunda Alloh osmondan suv yuboradi va u ularni oqizib, dengizga tashlaydi. Soʻng togʻlar kukun boʻladi, yer teri kabi choʻzilib yoyiladi. Menga shu narsa topshirilganki, bu boʻlganda, qiyomat oʻz ahli qachon toʻsatdan tugʻilishini bilmaydigan homilador ayoldek, odamlar ustiga toʻsatdan keladi», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ меърожга кўтарилган кечада у зот Иброҳим, Мусо ва Ийсони учратдилар ва улар қиёмат ҳақида гаплашдилар. Иброҳимдан бошлаб, ундан сўрадилар, унда бу ҳақда илм йўқ эди. Сўнг Мусодан сўрадилар, унда ҳам бу ҳақда илм йўқ эди. Бас, сўз Ийсо ибн Марямга қайтди. У: «Унинг содир бўлишидан аввалги ишлар менга топширилган. Аммо унинг бўлиш вақтини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди», деди. Сўнг у Дажжолнинг чиқишини зикр қилди ва: «Мен тушиб уни ўлдираман. Бас, одамлар ўз юртларига қайтадилар. Шунда уларнинг олдидан Яъжуж ва Маъжуж чиқади, улар ҳар бир тепаликдан оқиб тушадилар. Улар бирор сувдан ўтса, уни ичиб битирадилар, бирор нарсадан ўтса, уни бузадилар. Одамлар Аллоҳга фарёд қиладилар, мен эса Аллоҳга уларни ўлдиришини сўраб дуо қиламан. Бас, ер уларнинг сассиқ ҳидидан булғанади. Одамлар яна Аллоҳга фарёд қиладилар, мен эса Аллоҳга дуо қиламан. Шунда Аллоҳ осмондан сув юборади ва у уларни оқизиб, денгизга ташлайди. Сўнг тоғлар кукун бўлади, ер тери каби чўзилиб ёйилади. Менга шу нарса топширилганки, бу бўлганда, қиёмат ўз аҳли қачон тўсатдан туғилишини билмайдиган ҳомиладор аёлдек, одамлар устига тўсатдан келади», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنِي حَمَّادُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ الزُّرَقِيُّ، عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " مَا مِنْ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ يَخْرُجُ مِنْ عَيْنَيْهِ دُمُوعٌ وَإِنْ كَانَ مِثْلَ رَأْسِ الذُّبَابِ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ثُمَّ تُصِيبُ شَيْئًا مِنْ حُرِّ وَجْهِهِ - إِلاَّ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir moʻmin banda Allohdan qoʻrqib koʻzlaridan yosh chiqarsa, garchi u pashsha boshichalik boʻlsa-da, soʻng u yoshdan biror narsa uning yuziga tegib oʻtsa, Alloh uni doʻzaxga harom qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мўмин банда Аллоҳдан қўрқиб кўзларидан ёш чиқарса, гарчи у пашша бошичалик бўлса-да, сўнг у ёшдан бирор нарса унинг юзига тегиб ўтса, Аллоҳ уни дўзахга ҳаром қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَسَلَّطَهُ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ حِكْمَةً فَهُوَ يَقْضِي بِهَا وَيُعَلِّمُهَا " .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat ikki narsada hasad joizdir: Alloh mol bergan va uni haq yoʻlda sarflashga muvaffaq qilgan kishiga hamda Alloh hikmat bergan, u shu bilan hukm chiqaradigan va uni oʻrgatadigan kishiga», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат икки нарсада ҳасад жоиздир: Аллоҳ мол берган ва уни ҳақ йўлда сарфлашга муваффақ қилган кишига ҳамда Аллоҳ ҳикмат берган, у шу билан ҳукм чиқарадиган ва уни ўргатадиган кишига», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، : بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي يَعْلَى، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ : أَنَّهُ خَطَّ خَطًّا مُرَبَّعًا وَخَطًّا وَسَطَ الْخَطِّ الْمُرَبَّعِ وَخُطُوطًا إِلَى جَانِبِ الْخَطِّ الَّذِي وَسَطَ الْخَطِّ الْمُرَبَّعِ وَخَطًّا خَارِجًا مِنَ الْخَطِّ الْمُرَبَّعِ فَقَالَ : " أَتَدْرُونَ مَا هَذَا " . قَالُوا : اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ : " هَذَا الإِنْسَانُ الْخَطُّ الأَوْسَطُ وَهَذِهِ الْخُطُوطُ إِلَى جَنْبِهِ الأَعْرَاضُ تَنْهَشُهُ أَوْ تَنْهَسُهُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَإِنْ أَخْطَأَهُ هَذَا أَصَابَهُ هَذَا وَالْخَطُّ الْمُرَبَّعُ الأَجَلُ الْمُحِيطُ وَالْخَطُّ الْخَارِجُ الأَمَلُ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ toʻrtburchak bir chiziq chizdilar, toʻrtburchak chiziqning oʻrtasidan bir chiziq va toʻrtburchak chiziqning oʻrtasidagi chiziqning yon tomonidan bir necha chiziqlar, hamda toʻrtburchak chiziqdan tashqariga chiquvchi bir chiziq chizib: «Bu nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedilar. U zot ﷺ: «Bu odam — oʻrtadagi chiziqdir, uning yonidagi bu chiziqlar esa har tomondan uni chaqib-tishlaydigan ofatlardir. Agar bunisi unga tegmasa, bunisi tegadi. Toʻrtburchak chiziq esa uni oʻrab turgan ajaldir, tashqariga chiquvchi chiziq esa umiddir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тўртбурчак бир чизиқ чиздилар, тўртбурчак чизиқнинг ўртасидан бир чизиқ ва тўртбурчак чизиқнинг ўртасидаги чизиқнинг ён томонидан бир неча чизиқлар, ҳамда тўртбурчак чизиқдан ташқарига чиқувчи бир чизиқ чизиб: «Бу нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедилар. У зот ﷺ: «Бу одам — ўртадаги чизиқдир, унинг ёнидаги бу чизиқлар эса ҳар томондан уни чақиб-тишлайдиган офатлардир. Агар буниси унга тегмаса, буниси тегади. Тўртбурчак чизиқ эса уни ўраб турган ажалдир, ташқарига чиқувчи чизиқ эса умиддир», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، : أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرَ أَنَّهُ أَصَابَ مِنِ امْرَأَةٍ قُبْلَةً فَجَعَلَ يَسْأَلُ عَنْ كَفَّارَتِهَا فَلَمْ يَقُلْ لَهُ شَيْئًا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ} فَقَالَ الرَّجُلُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِي هَذِهِ فَقَالَ : " هِيَ لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي " .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ huzuriga keldi va bir ayolni oʻpib qoʻyganini aytdi. Soʻng u buning kafforati haqida soʻray boshladi, ammo u zot unga hech narsa demadilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Kunduzning ikki tarafida va kechaning bir qismida namozni toʻkis ado et. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazur. Bu — eslovchilar uchun eslatmadir} degan oyatni nozil qildi. Haligi kishi: «Ey Allohning Rasuli, bu faqat menga xosmi?» dedi. U zot: «Bu ummatimdan kim shunga amal qilsa, oʻshanga tegishlidir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурига келди ва бир аёлни ўпиб қўйганини айтди. Сўнг у бунинг каффорати ҳақида сўрай бошлади, аммо у зот унга ҳеч нарса демадилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Кундузнинг икки тарафида ва кечанинг бир қисмида намозни тўкис адо эт. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказур. Бу — эсловчилар учун эслатмадир} деган оятни нозил қилди. Ҳалиги киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу фақат менга хосми?» деди. У зот: «Бу умматимдан ким шунга амал қилса, ўшанга тегишлидир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ ثَابِتٍ الْجَحْدَرِيُّ، وَعُمَرُ بْنُ شَبَّةَ بْنِ عَبِيدَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ : " إِذَا كَانَ أَجَلُ أَحَدِكُمْ بِأَرْضٍ أَوْثَبَتْهُ إِلَيْهَا الْحَاجَةُ فَإِذَا بَلَغَ أَقْصَى أَثَرِهِ قَبَضَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ فَتَقُولُ الأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ : رَبِّ هَذَا مَا اسْتَوْدَعْتَنِي " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Agar biringizning ajali bir yerda boʻlsa, hojat uni oʻsha yerga olib boradi. U (taqdirda belgilangan) eng oxirgi izigacha yetganda, Alloh subhonahu uning jonini oladi. Qiyomat kuni yer: ‹Ey Robbim, mana bu Sen menga omonat qoʻygan narsangdir›, deydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Агар бирингизнинг ажали бир ерда бўлса, ҳожат уни ўша ерга олиб боради. У (тақдирда белгиланган) энг охирги изигача етганда, Аллоҳ субҳонаҳу унинг жонини олади. Қиёмат куни ер: ‹Эй Роббим, мана бу Сен менга омонат қўйган нарсангдир›, дейди», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " إِنِّي لأَعْلَمُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا مِنْهَا وَآخِرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ . رَجُلٌ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ حَبْوًا فَيُقَالُ لَهُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ . فَيَأْتِيهَا فَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهَا مَلأَى فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ وَجَدْتُهَا مَلأَى . فَيَقُولُ اللَّهُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ . فَيَأْتِيهَا فَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهَا مَلأَى فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ وَجَدْتُهَا مَلأَى . فَيَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ . فَيَأْتِيهَا فَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهَا مَلأَى فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ إِنَّهَا مَلأَى . فَيَقُولُ اللَّهُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ . فَإِنَّ لَكَ مِثْلَ الدُّنْيَا وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهَا - أَوْ إِنَّ لَكَ مِثْلَ عَشَرَةِ أَمْثَالِ الدُّنْيَا - فَيَقُولُ أَتَسْخَرُ بِي - أَوْ أَتَضْحَكُ بِي - وَأَنْتَ الْمَلِكُ " . قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ . فَكَانَ يُقَالُ هَذَا أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ مَنْزِلَةً .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men doʻzax ahlidan undan eng oxirida chiqadigan kishini va jannat ahlidan jannatga eng oxirida kiradigan kishini bilaman. U doʻzaxdan emaklab chiqadigan bir kishidir. Unga: ‹Bor, jannatga kir›, deyiladi. U jannatga keladi, biroq unga jannat toʻlib ketgandek koʻrsatiladi. Shunda u qaytib: ‹Ey Robbim, uni toʻlib ketgan holda topdim›, deydi. Alloh: ‹Bor, jannatga kir›, deydi. U yana keladi, unga jannat toʻlib ketgandek koʻrsatiladi. Shunda u qaytib: ‹Ey Robbim, uni toʻlib ketgan holda topdim›, deydi. Alloh subhonahu: ‹Bor, jannatga kir›, deydi. U yana keladi, unga jannat toʻlib ketgandek koʻrsatiladi. Shunda u qaytib: ‹Ey Robbim, u toʻlib ketgan›, deydi. Alloh: ‹Bor, jannatga kir. Albatta senga dunyoning misli va uning oʻn barobari bor› — yoki: ‹Albatta senga dunyoning oʻn barobari misli bor› — deydi. Shunda u: ‹Sen Podshoh boʻla turib meni masxara qilyapsanmi?› — yoki: ‹mendan kulyapsanmi?› — deydi», dedilar. U (Ibn Masʼud): «Men Rasululloh ﷺni ozgʻich tishlari koʻrinib ketguncha kulganlarini koʻrdim», dedi. Va: «Jannat ahlining eng past martabalisi shu, deb aytilar edi», deyilardi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен дўзах аҳлидан ундан энг охирида чиқадиган кишини ва жаннат аҳлидан жаннатга энг охирида кирадиган кишини биламан. У дўзахдан эмаклаб чиқадиган бир кишидир. Унга: ‹Бор, жаннатга кир›, дейилади. У жаннатга келади, бироқ унга жаннат тўлиб кетгандек кўрсатилади. Шунда у қайтиб: ‹Эй Роббим, уни тўлиб кетган ҳолда топдим›, дейди. Аллоҳ: ‹Бор, жаннатга кир›, дейди. У яна келади, унга жаннат тўлиб кетгандек кўрсатилади. Шунда у қайтиб: ‹Эй Роббим, уни тўлиб кетган ҳолда топдим›, дейди. Аллоҳ субҳонаҳу: ‹Бор, жаннатга кир›, дейди. У яна келади, унга жаннат тўлиб кетгандек кўрсатилади. Шунда у қайтиб: ‹Эй Роббим, у тўлиб кетган›, дейди. Аллоҳ: ‹Бор, жаннатга кир. Албатта сенга дунёнинг мисли ва унинг ўн баробари бор› — ёки: ‹Албатта сенга дунёнинг ўн баробари мисли бор› — дейди. Шунда у: ‹Сен Подшоҳ бўла туриб мени масхара қиляпсанми?› — ёки: ‹мендан куляпсанми?› — дейди», дедилар. У (Ибн Масъуд): «Мен Расулуллоҳ ﷺни озғич тишлари кўриниб кетгунча кулганларини кўрдим», деди. Ва: «Жаннат аҳлининг энг паст мартабалиси шу, деб айтилар эди», дейиларди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ وَهَمْزِهِ وَنَفْخِهِ وَنَفْثِهِ " . قَالَ هَمْزُهُ الْمُوتَةُ وَنَفْثُهُ الشِّعْرُ وَنَفْخُهُ الْكِبْرُ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohumma inniy auzu bika minash-shaytonir-rojimi va hamzihi va nafxihi va nafsihi» (Ey Alloh, men Sendan qirilgan shaytondan, uning jununi, kibri va sheʼridan panoh soʻrayman), dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳумма инний аузу бика минаш-шайтонир-рожими ва ҳамзиҳи ва нафхиҳи ва нафсиҳи» (Эй Аллоҳ, мен Сендан қирилган шайтондан, унинг жунуни, кибри ва шеъридан паноҳ сўрайман), дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْهَرَوِيُّ، إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاتِمٍ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، أَنْبَأَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي زَيْنَبَ السُّلَمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ مَرَّ بِي النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَنَا وَاضِعٌ يَدِي الْيُسْرَى عَلَى الْيُمْنَى فَأَخَذَ بِيَدِي الْيُمْنَى فَوَضَعَهَا عَلَى الْيُسْرَى .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men chap qoʻlimni oʻng qoʻlim ustiga qoʻyib turgan edim, Nabiy ﷺ yonimdan oʻtib, oʻng qoʻlimni ushlab, uni chap qoʻlim ustiga qoʻydilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен чап қўлимни ўнг қўлим устига қўйиб турган эдим, Набий ﷺ ёнимдан ўтиб, ўнг қўлимни ушлаб, уни чап қўлим устига қўйдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ {الم * تَنْزِيلُ} وَ {هَلَ أَتَى عَلَى الإِنْسَانِ} . قَالَ إِسْحَاقُ هَكَذَا حَدَّثَنَا عَمْرٌو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ لاَ أَشُكُّ فِيهِ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ juma kuni bomdod namozida {Alif, Lom, Mim. Bu Kitobning nozil qilinishi} (Sajda surasi) va {Inson ustidan oʻtdimi} (Inson surasi) suralarini qiroat qilar edilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ жума куни бомдод намозида {Алиф, Лом, Мим. Бу Китобнинг нозил қилиниши} (Сажда сураси) ва {Инсон устидан ўтдими} (Инсон сураси) сураларини қироат қилар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ يَزِيدَ الْهُذَلِيِّ، عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " إِذَا رَكَعَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلْ فِي رُكُوعِهِ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ . ثَلاَثًا فَإِذَا فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ تَمَّ رُكُوعُهُ وَإِذَا سَجَدَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلْ فِي سُجُودِهِ سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى ثَلاَثًا. فَإِذَا فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ تَمَّ سُجُودُهُ، وَذَلِكَ أَدْنَاهُ " .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz rukuʼ qilsa, rukuʼida uch marta: ‹Subhona Robbiyal-Aziym (Ulugʻ Robbim pokdir)›, desin. Shuni qilsa, uning rukuʼi mukammal boʻladi. Biringiz sajda qilsa, sajdasida uch marta: ‹Subhona Robbiyal-Aʼlo (Eng oliy Robbim pokdir)›, desin. Shuni qilsa, uning sajdasi mukammal boʻladi. Bu esa uning eng ozidir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз рукуъ қилса, рукуъида уч марта: ‹Субҳона Роббиял-Азийм (Улуғ Роббим покдир)›, десин. Шуни қилса, унинг рукуъи мукаммал бўлади. Бирингиз сажда қилса, саждасида уч марта: ‹Субҳона Роббиял-Аъло (Энг олий Роббим покдир)›, десин. Шуни қилса, унинг саждаси мукаммал бўлади. Бу эса унинг энг озидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا مَعَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قُلْنَا السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ قَبْلَ عِبَادِهِ السَّلاَمُ عَلَى جِبْرَائِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَعَلَى فُلاَنٍ وَفُلاَنٍ . يَعْنُونَ الْمَلاَئِكَةَ . فَسَمِعَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ " لاَ تَقُولُوا السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلاَمُ فَإِذَا جَلَسْتُمْ فَقُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ فَإِنَّهُ إِذَا قَالَ ذَلِكَ أَصَابَتْ كُلَّ عَبْدٍ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالأَرْضِ . أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَالأَعْمَشِ، وَحُصَيْنٍ، وَأَبِي، هَاشِمٍ وَحَمَّادٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ، وَعَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، وَأَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَحْوَهُ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَمَنْصُورٍ، وَحُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، ح
قَالَ وَحَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، وَالأَسْوَدِ، وَأَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يُعَلِّمُهُمُ التَّشَهُّدَ. فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, biz Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqiganimizda: «Assalomu alalloh qabla ibodihi, assalomu ala Jibroil va Mikoil va ala fulon va fulon», der edik, bilan farishtalarni nazarda tutar edik. Rasululloh ﷺ buni eshitib qoldilar-da: «Assalomu alalloh, demanglar, chunki Allohning Oʻzi Salomdir. Oʻtirganingizda: ‹Attahiyyatu lillahi vas-salavotu vat-toyyibot, assalomu alayka ayyuhan-Nabiyyu va rahmatullohi va barakotuh, assalomu alayno va alo ibodillahis-solihiyn›, denglar. Kim shuni aytsa, bu osmon va yerdagi har bir solih bandaga yetadi. ‹Ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh›, denglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтдики, биз Набий ﷺ билан намоз ўқиганимизда: «Ассалому алаллоҳ қабла ибодиҳи, ассалому ала Жиброил ва Микоил ва ала фулон ва фулон», дер эдик, билан фаришталарни назарда тутар эдик. Расулуллоҳ ﷺ буни эшитиб қолдилар-да: «Ассалому алаллоҳ, деманглар, чунки Аллоҳнинг Ўзи Саломдир. Ўтирганингизда: ‹Аттаҳийяту лиллаҳи вас-салавоту ват-тоййибот, ассалому алайка айюҳан-Набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ, ассалому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳийн›, денглар. Ким шуни айтса, бу осмон ва ердаги ҳар бир солиҳ бандага етади. ‹Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ›, денглар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ وَاقِدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُؤَمَّلِ بْنِ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ، عَنْ زِرٍّ، وَأَبِي، وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ صَلاَةِ الْمَغْرِبِ {قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ} وَ {قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ } " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shom namozidan keyingi ikki rakaatda {Qul yo ayyuhal-kofirun} va {Qul huvallohu ahad} suralarini oʻqir edilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шом намозидан кейинги икки ракаатда {Қул ё айюҳал-кофирун} ва {Қул ҳуваллоҳу аҳад} сураларини ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ الأَبَّارُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ وِتْرٌ يُحِبُّ الْوِتْرَ فَأَوْتِرُوا يَا أَهْلَ الْقُرْآنِ " . فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ مَا يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " لَيْسَ لَكَ وَلاَ لأَصْحَابِكَ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta Alloh toqdir, toqni sevadi, bas vitr oʻqinglar, ey Qurʼon ahli», dedilar. Shunda bir aʼrobiy: «Rasululloh ﷺ nima deyaptilar?» dedi. U zot: «Bu sen uchun ham, sheriklaring uchun ham emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта Аллоҳ тоқдир, тоқни севади, бас витр ўқинглар, эй Қуръон аҳли», дедилар. Шунда бир аъробий: «Расулуллоҳ ﷺ нима деяптилар?» деди. У зот: «Бу сен учун ҳам, шерикларинг учун ҳам эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " لَعَلَّكُمْ سَتُدْرِكُونَ أَقْوَامًا يُصَلُّونَ الصَّلاَةَ لِغَيْرِ وَقْتِهَا. فَإِنْ أَدْرَكْتُمُوهُمْ فَصَلُّوا فِي بُيُوتِكُمْ لِلْوَقْتِ الَّذِي تَعْرِفُونَ. ثُمَّ صَلُّوا مَعَهُمْ وَاجْعَلُوهَا سُبْحَةً " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ehtimol, siz namozni oʻz vaqtidan boshqa vaqtda oʻqiydigan qavmlarga yetishasiz. Agar ularga yetishsangiz, oʻzingiz biladigan vaqtda uylaringizda namoz oʻqinglar. Soʻng ular bilan birga oʻqinglar va uni nafl deb hisoblanglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳтимол, сиз намозни ўз вақтидан бошқа вақтда ўқийдиган қавмларга етишасиз. Агар уларга етишсангиз, ўзингиз биладиган вақтда уйларингизда намоз ўқинглар. Сўнг улар билан бирга ўқинглар ва уни нафл деб ҳисобланглар», дедилар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَصَابَ مِنِ امْرَأَةٍ يَعْنِي مَا دُونَ الْفَاحِشَةِ فَلاَ أَدْرِي مَا بَلَغَ غَيْرَ أَنَّهُ دُونَ الزِّنَا فَأَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ {أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ} فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِي هَذِهِ قَالَ " لِمَنْ أَخَذَ بِهَا " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi bir ayoldan fahshdan pastroq bir narsaga erishdi. U qay darajaga yetganini bilmayman, faqat zinodan pastroq edi. U Nabiy ﷺning oldilariga kelib, bu haqda aytdi. Shunda Alloh subhonahu: {Kunduzning ikki tomonida va kechaning bir qismida namozni toʻkis ado et. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi. Bu eslovchilar uchun eslatmadir} degan oyatni nozil qildi (Hud 114). U kishi: «Ey Allohning Rasuli, bu faqat menga xosmi?» dedi. U zot: «U bunga amal qilgan har bir kishi uchundir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши бир аёлдан фаҳшдан пастроқ бир нарсага эришди. У қай даражага етганини билмайман, фақат зинодан пастроқ эди. У Набий ﷺнинг олдиларига келиб, бу ҳақда айтди. Шунда Аллоҳ субҳонаҳу: {Кундузнинг икки томонида ва кечанинг бир қисмида намозни тўкис адо эт. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади. Бу эсловчилар учун эслатмадир} деган оятни нозил қилди (Ҳуд 114). У киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу фақат менга хосми?» деди. У зот: «У бунга амал қилган ҳар бир киши учундир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي مَاجِدَةَ الْحَنَفِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " الْجِنَازَةُ مَتْبُوعَةٌ وَلَيْسَتْ بِتَابِعَةٍ لَيْسَ مِنْهَا مَنْ تَقَدَّمَهَا " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Janozaga ergashiladi, u ergashmaydi. Uning oldida yuruvchi undan (uning ahlidan) emasdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жанозага эргашилади, у эргашмайди. Унинг олдида юрувчи ундан (унинг аҳлидан) эмасдир», дедилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ الأَجْدَعِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوا الْقُبُورَ فَإِنَّهَا تُزَهِّدُ فِي الدُّنْيَا وَتُذَكِّرُ الآخِرَةَ " .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim. Endi qabrlarni ziyorat qilinglar, chunki u dunyoga qiziqishni kamaytiradi va oxiratni eslatadi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим. Энди қабрларни зиёрат қилинглар, чунки у дунёга қизиқишни камайтиради ва охиратни эслатади», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ: " لاَ يَمْنَعَنَّ أَحَدَكُمْ أَذَانُ بِلاَلٍ مِنْ سُحُورِهِ. فَإِنَّهُ يُؤَذِّنُ لِيَنْتَبِهَ نَائِمُكُمْ، وَلِيَرْجِعَ قَائِمُكُمْ. وَلَيْسَ الْفَجْرُ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا. وَلَكِنْ هَكَذَا، يَعْتَرِضُ فِي أُفُقِ السَّمَاءِ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni biringizni saharligidan qaytarmasin. Chunki u uxlab yotganingizni uygʻotish va namoz oʻqiyotganingizni qaytarish uchun azon aytadi. Fajr mana bunday emas, balki mana bunday, u osmon ufqi boʻylab koʻndalang boʻlib yoyiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони бирингизни саҳарлигидан қайтармасин. Чунки у ухлаб ётганингизни уйғотиш ва намоз ўқиётганингизни қайтариш учун азон айтади. Фажр мана бундай эмас, балки мана бундай, у осмон уфқи бўйлаб кўндаланг бўлиб ёйилади», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ: قَلَّمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُفْطِرُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺni juma kuni roʻza tutmagan holda koʻrishim juda kam boʻlardi», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺни жума куни рўза тутмаган ҳолда кўришим жуда кам бўларди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَعْيَنَ، وَجَامِعِ بْنِ أَبِي رَاشِدٍ، سَمِعَا شَقِيقَ بْنَ سَلَمَةَ، يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " مَا مِنْ أَحَدٍ لاَ يُؤَدِّي زَكَاةَ مَالِهِ إِلاَّ مُثِّلَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ حَتَّى يُطَوِّقَ عُنُقَهُ " . ثُمَّ قَرَأَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى (وَلاَ يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ} الآيَةَ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moliga zakot bermaydigan har bir kimsaga qiyomat kuni moli boshi yalongʻoch ilon boʻlib koʻrinadi va uning boʻyniga oʻralib oladi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bizga Alloh taoloning Kitobidan bunga dalil boʻlgan ushbu oyatni tilovat qildilar: {Alloh oʻz fazlidan bergan narsaga bahillik qilganlar buni oʻzlari uchun yaxshi deb hisoblamasinlar} (Oli Imron 180).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Молига закот бермайдиган ҳар бир кимсага қиёмат куни моли боши ялонғоч илон бўлиб кўринади ва унинг бўйнига ўралиб олади», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга Аллоҳ таолонинг Китобидан бунга далил бўлган ушбу оятни тиловат қилдилар: {Аллоҳ ўз фазлидан берган нарсага баҳиллик қилганлар буни ўзлари учун яхши деб ҳисобламасинлар} (Оли Имрон 180).
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " مَنْ سَأَلَ وَلَهُ مَا يُغْنِيهِ جَاءَتْ مَسْأَلَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خُدُوشًا أَوْ خُمُوشًا أَوْ كُدُوحًا فِي وَجْهِهِ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا يُغْنِيهِ قَالَ " خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ " . فَقَالَ رَجُلٌ لِسُفْيَانَ إِنَّ شُعْبَةَ لاَ يُحَدِّثُ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ . فَقَالَ سُفْيَانُ قَدْ حَدَّثَنَاهُ زُبَيْدٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki oʻzini boy qiladigan narsasi boʻla turib soʻrasa, uning soʻrashi qiyomat kuni yuzidagi tirnalgan yaralar boʻlib keladi», dedilar. «Ey Rasululloh, uni boy qiladigan narsa nima?» deb soʻraldi. U zot: «Ellik dirham yoki uning oltindan boʻlgan qiymati», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки ўзини бой қиладиган нарсаси бўла туриб сўраса, унинг сўраши қиёмат куни юзидаги тирналган яралар бўлиб келади», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, уни бой қиладиган нарса нима?» деб сўралди. У зот: «Эллик дирҳам ёки унинг олтиндан бўлган қиймати», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ الْخَلاَّدِ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، أَنْبَأَنَا عَوْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ إِذَا حَدَّثْتُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَظُنُّوا بِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الَّذِي هُوَ أَهْنَاهُ وَأَهْدَاهُ وَأَتْقَاهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Men sizlarga Rasululloh ﷺdan hadis aytsam, Rasululloh ﷺ haqida eng maʼqul, eng toʻgʻri va eng taqvodor boʻlgan narsani oʻylanglar».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтсам, Расулуллоҳ ﷺ ҳақида энг маъқул, энг тўғри ва энг тақводор бўлган нарсани ўйланглар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ الْمَدَنِيُّ أَبُو عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " إِنَّمَا هُمَا اثْنَتَانِ الْكَلاَمُ وَالْهَدْىُ فَأَحْسَنُ الْكَلاَمِ كَلاَمُ اللَّهِ وَأَحْسَنُ الْهَدْىِ هَدْىُ مُحَمَّدٍ أَلاَ وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ فَإِنَّ شَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلُّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلُّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ أَلاَ لاَ يَطُولَنَّ عَلَيْكُمُ الأَمَدُ فَتَقْسُوَ قُلُوبُكُمْ أَلاَ إِنَّ مَا هُوَ آتٍ قَرِيبٌ وَإِنَّمَا الْبَعِيدُ مَا لَيْسَ بِآتٍ أَلاَ إِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ شَقِيَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ وَالسَّعِيدَ مَنْ وُعِظَ بِغَيْرِهِ أَلاَ إِنَّ قِتَالَ الْمُؤْمِنِ كُفْرٌ وَسِبَابُهُ فُسُوقٌ وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثٍ أَلاَ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ لاَ يَصْلُحُ بِالْجِدِّ وَلاَ بِالْهَزْلِ وَلاَ يَعِدِ الرَّجُلُ صَبِيَّهُ ثُمَّ لاَ يَفِيَ لَهُ فَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ وَإِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ وَإِنَّهُ يُقَالُ لِلصَّادِقِ صَدَقَ وَبَرَّ . وَيُقَالُ لِلْكَاذِبِ كَذَبَ وَفَجَرَ . أَلاَ وَإِنَّ الْعَبْدَ يَكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ular faqat ikkitadir: kalom va hidoyat. Kalomning eng yaxshisi Allohning kalomidir, hidoyatning eng yaxshisi Muhammadning hidoyatidir. Ogoh boʻlinglar, yangi toʻqib chiqarilgan ishlardan saqlaninglar, chunki ishlarning eng yomoni ularning yangi toʻqib chiqarilganlaridir. Har bir yangilik bidʼatdir va har bir bidʼat zalolatdir. Ogoh boʻlinglar, umringiz uzayib, qalblaringiz qattiqlashib qolmasin. Ogoh boʻlinglar, keladigan narsa yaqindir. Uzoq narsa esa kelmaydigan narsadir. Ogoh boʻlinglar, badbaxt kishi onasining qornidaligidayoq badbaxt boʻlgan kishidir, saodatmand kishi esa oʻzgadan ibrat olgan kishidir. Ogoh boʻlinglar, moʻmin bilan urushmoq kufrdir, unga soʻkinmoq fisqdir. Musulmon kishiga birodari bilan uch kundan ortiq qahrlashib yurishi halol emas. Ogoh boʻlinglar, yolgʻondan saqlaninglar, chunki yolgʻon na jiddiyda, na hazilda toʻgʻri kelmaydi. Kishi bolasiga bir narsani vaʼda qilib, keyin uni bajarmasligi durust emas. Chunki yolgʻon fujurga yetaklaydi, fujur esa doʻzaxga yetaklaydi. Rostgoʻylik esa yaxshilikka yetaklaydi, yaxshilik esa jannatga yetaklaydi. Rostgoʻy kishi haqida: rost soʻzladi va yaxshilik qildi, deyiladi. Yolgʻonchi haqida esa: yolgʻon gapirdi va fujur qildi, deyiladi. Ogoh boʻlinglar, banda yolgʻon gapiraveradi, hatto Alloh huzurida yolgʻonchi deb yozib qoʻyiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Улар фақат иккитадир: калом ва ҳидоят. Каломнинг энг яхшиси Аллоҳнинг каломидир, ҳидоятнинг энг яхшиси Муҳаммаднинг ҳидоятидир. Огоҳ бўлинглар, янги тўқиб чиқарилган ишлардан сақланинглар, чунки ишларнинг энг ёмони уларнинг янги тўқиб чиқарилганларидир. Ҳар бир янгилик бидъатдир ва ҳар бир бидъат залолатдир. Огоҳ бўлинглар, умрингиз узайиб, қалбларингиз қаттиқлашиб қолмасин. Огоҳ бўлинглар, келадиган нарса яқиндир. Узоқ нарса эса келмайдиган нарсадир. Огоҳ бўлинглар, бадбахт киши онасининг қорнидалигидаёқ бадбахт бўлган кишидир, саодатманд киши эса ўзгадан ибрат олган кишидир. Огоҳ бўлинглар, мўмин билан урушмоқ куфрдир, унга сўкинмоқ фисқдир. Мусулмон кишига биродари билан уч кундан ортиқ қаҳрлашиб юриши ҳалол эмас. Огоҳ бўлинглар, ёлғондан сақланинглар, чунки ёлғон на жиддийда, на ҳазилда тўғри келмайди. Киши боласига бир нарсани ваъда қилиб, кейин уни бажармаслиги дуруст эмас. Чунки ёлғон фужурга етаклайди, фужур эса дўзахга етаклайди. Ростгўйлик эса яхшиликка етаклайди, яхшилик эса жаннатга етаклайди. Ростгўй киши ҳақида: рост сўзлади ва яхшилик қилди, дейилади. Ёлғончи ҳақида эса: ёлғон гапирди ва фужур қилди, дейилади. Огоҳ бўлинглар, банда ёлғон гапираверади, ҳатто Аллоҳ ҳузурида ёлғончи деб ёзиб қўйилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَمُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ الصَّادِقُ الْمَصْدُوقُ قَالَ " يُجْمَعُ خَلْقُ أَحَدِكُمْ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ يَبْعَثُ اللَّهُ إِلَيْهِ الْمَلَكَ فَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ فَيَقُولُ اكْتُبْ عَمَلَهُ وَأَجَلَهُ وَرِزْقَهُ وَشَقِيٌّ أَمْ سَعِيدٌ . فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلاَّ ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُهَا وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلاَّ ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rost soʻzlovchi va soʻzi tasdiqlangan Rasululloh ﷺ bizga soʻzlab berib, shunday dedilar: «Sizlardan biringizning yaralishi onasining qornida qirq kun jam boʻlib turadi, soʻng shuncha muddat aloqa (laxta qon) boʻladi, soʻng shuncha muddat muzgʻa (bir chaynam goʻsht) boʻladi. Soʻng Alloh unga farishtani yuboradi va u toʻrt kalima bilan buyuriladi: uning ameli, ajali, rizqi hamda baxtli yoki badbaxtligini yozishga amr etiladi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlardan biringiz jannat ahlining ameli bilan amal qiladi, hatto u bilan jannat orasida bir tirsakcha masofa qolganida, unga taqdir yozuvi oʻzib ketadi-da, u doʻzax ahlining ameli bilan amal qilib, doʻzaxga kiradi. Va sizlardan biringiz doʻzax ahlining ameli bilan amal qiladi, hatto u bilan doʻzax orasida bir tirsakcha masofa qolganida, unga taqdir yozuvi oʻzib ketadi-da, u jannat ahlining ameli bilan amal qilib, jannatga kiradi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Рост сўзловчи ва сўзи тасдиқланган Расулуллоҳ ﷺ бизга сўзлаб бериб, шундай дедилар: «Сизлардан бирингизнинг яралиши онасининг қорнида қирқ кун жам бўлиб туради, сўнг шунча муддат алоқа (лахта қон) бўлади, сўнг шунча муддат музға (бир чайнам гўшт) бўлади. Сўнг Аллоҳ унга фариштани юборади ва у тўрт калима билан буюрилади: унинг амели, ажали, ризқи ҳамда бахтли ёки бадбахтлигини ёзишга амр этилади. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлардан бирингиз жаннат аҳлининг амели билан амал қилади, ҳатто у билан жаннат орасида бир тирсакча масофа қолганида, унга тақдир ёзуви ўзиб кетади-да, у дўзах аҳлининг амели билан амал қилиб, дўзахга киради. Ва сизлардан бирингиз дўзах аҳлининг амели билан амал қилади, ҳатто у билан дўзах орасида бир тирсакча масофа қолганида, унга тақдир ёзуви ўзиб кетади-да, у жаннат аҳлининг амели билан амал қилиб, жаннатга киради», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، . أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، وَعُمَرَ، بَشَّرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْرَأَ الْقُرْآنَ غَضًّا كَمَا أُنْزِلَ فَلْيَقْرَأْهُ عَلَى قِرَاءَةِ ابْنِ أُمِّ عَبْدٍ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr va Umar unga xushxabar berishdiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼonni nozil qilingandagidek tap-taza holda oʻqishni istasa, uni Ibn Ummu Abdning qiroatida oʻqisin», deganlar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ва Умар унга хушхабар беришдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръонни нозил қилингандагидек тап-таза ҳолда ўқишни истаса, уни Ибн Умму Абднинг қироатида ўқисин», деганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ أَظْهَرَ إِسْلاَمَهُ سَبْعَةٌ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَبُو بَكْرٍ وَعَمَّارٌ وَأُمُّهُ سُمَيَّةُ وَصُهَيْبٌ وَبِلاَلٌ وَالْمِقْدَادُ فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَمَنَعَهُ اللَّهُ بِعَمِّهِ أَبِي طَالِبٍ وَأَمَّا أَبُو بَكْرٍ فَمَنَعَهُ اللَّهُ بِقَوْمِهِ وَأَمَّا سَائِرُهُمْ فَأَخَذَهُمُ الْمُشْرِكُونَ وَأَلْبَسُوهُمْ أَدْرَاعَ الْحَدِيدِ وَصَهَرُوهُمْ فِي الشَّمْسِ فَمَا مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ وَقَدْ وَاتَاهُمْ عَلَى مَا أَرَادُوا إِلاَّ بِلاَلاً فَإِنَّهُ قَدْ هَانَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ فِي اللَّهِ وَهَانَ عَلَى قَوْمِهِ فَأَخَذُوهُ فَأَعْطَوْهُ الْوِلْدَانَ فَجَعَلُوا يَطُوفُونَ بِهِ فِي شِعَابِ مَكَّةَ وَهُوَ يَقُولُ أَحَدٌ أَحَدٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Islomini birinchi boʻlib oshkora qilganlar yetti kishi edi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr, Ammor va uning onasi Sumayya, Suhayb, Bilol va Miqdod. Rasululloh ﷺni Alloh amakilari Abu Tolib orqali himoya qildi, Abu Bakrni esa Alloh qavmi orqali himoya qildi. Qolganlarini esa mushriklar ushlab, ustlariga temir sovutlar kiydirib, quyoshda qizdirishardi. Ulardan har biri mushriklar istagan narsaga koʻndi, faqat Bilolgina yoʻq. Chunki u Alloh yoʻlida oʻz jonini arzon tutdi va qavmi nazdida ham arzon boʻldi. Bas, ular uni ushlab, bolalarga topshirdilar, ular esa uni Makka koʻchalarida aylantirib yurishardi, u esa: «Ahad, Ahad», derdi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Исломини биринчи бўлиб ошкора қилганлар етти киши эди: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр, Аммор ва унинг онаси Сумайя, Суҳайб, Билол ва Миқдод. Расулуллоҳ ﷺни Аллоҳ амакилари Абу Толиб орқали ҳимоя қилди, Абу Бакрни эса Аллоҳ қавми орқали ҳимоя қилди. Қолганларини эса мушриклар ушлаб, устларига темир совутлар кийдириб, қуёшда қиздиришарди. Улардан ҳар бири мушриклар истаган нарсага кўнди, фақат Билолгина йўқ. Чунки у Аллоҳ йўлида ўз жонини арзон тутди ва қавми наздида ҳам арзон бўлди. Бас, улар уни ушлаб, болаларга топширдилар, улар эса уни Макка кўчаларида айлантириб юришарди, у эса: «Аҳад, Аҳад», дерди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ أَحْدَاثُ الأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ النَّاسِ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ فَمَنْ لَقِيَهُمْ فَلْيَقْتُلْهُمْ فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ عِنْدَ اللَّهِ لِمَنْ قَتَلَهُمْ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oxirzamonda yoshi kichik, aqli yengil bir qavm chiqadi. Ular odamlarning eng yaxshi soʻzidan gapiradilar, Qurʼonni oʻqiydilar, biroq u ularning boʻgʻzidan pastga oʻtmaydi. Ular Islomdan xuddi oʻq nishonni teshib chiqib ketgandek chiqib ketadilar. Kim ularga duch kelsa, ularni oʻldirsin. Chunki ularni oʻldirish Alloh nazdida ularni oʻldirgan kishi uchun ajrdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Охирзамонда ёши кичик, ақли енгил бир қавм чиқади. Улар одамларнинг энг яхши сўзидан гапирадилар, Қуръонни ўқийдилар, бироқ у уларнинг бўғзидан пастга ўтмайди. Улар Исломдан худди ўқ нишонни тешиб чиқиб кетгандек чиқиб кетадилар. Ким уларга дуч келса, уларни ўлдирсин. Чунки уларни ўлдириш Аллоҳ наздида уларни ўлдирган киши учун ажрдир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ النَّصْرِيِّ، عَنْ نَهْشَلٍ، عَنِ الضَّحَّاكِ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْعِلْمِ، صَانُوا الْعِلْمَ وَوَضَعُوهُ عِنْدَ أَهْلِهِ لَسَادُوا بِهِ أَهْلَ زَمَانِهِمْ وَلَكِنَّهُمْ بَذَلُوهُ لأَهْلِ الدُّنْيَا لِيَنَالُوا بِهِ مِنْ دُنْيَاهُمْ فَهَانُوا عَلَيْهِمْ سَمِعْتُ نَبِيَّكُمْ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " مَنْ جَعَلَ الْهُمُومَ هَمًّا وَاحِدًا هَمَّ آخِرَتِهِ كَفَاهُ اللَّهُ هَمَّ دُنْيَاهُ وَمَنْ تَشَعَّبَتْ بِهِ الْهُمُومُ فِي أَحْوَالِ الدُّنْيَا لَمْ يُبَالِ اللَّهُ فِي أَىِّ أَوْدِيَتِهَا هَلَكَ " .
قَالَ أَبُو الْحَسَنِ حَدَّثَنَا خَازِمُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ النَّصْرِيِّ، - وَكَانَ ثِقَةً - ثُمَّ ذَكَرَ الْحَدِيثَ نَحْوَهُ بِإِسْنَادِهِ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Agar ilm ahli ilmni asrab, uni ahliga qoʻyganlarida edi, u bilan oʻz zamonalari ahliga sarvar boʻlar edilar. Lekin ular uni dunyo ahliga, ularning dunyosidan bahra olish uchun sarfladilar, shu bois ular oldida xor boʻldilar. Men Paygʻambaringiz ﷺ: ‹Kim barcha gʻamlarni bitta gʻam — oxirat gʻami qilib olsa, Alloh unga dunyo gʻamiga kifoya qiladi. Kimning gʻamlari dunyo ahvollari bilan boʻlinib ketsa, Alloh uni qaysi vodiyda halok boʻlishiga parvo qilmaydi›, deganlarini eshitganman», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Агар илм аҳли илмни асраб, уни аҳлига қўйганларида эди, у билан ўз замоналари аҳлига сарвар бўлар эдилар. Лекин улар уни дунё аҳлига, уларнинг дунёсидан баҳра олиш учун сарфладилар, шу боис улар олдида хор бўлдилар. Мен Пайғамбарингиз ﷺ: ‹Ким барча ғамларни битта ғам — охират ғами қилиб олса, Аллоҳ унга дунё ғамига кифоя қилади. Кимнинг ғамлари дунё аҳволлари билан бўлиниб кетса, Аллоҳ уни қайси водийда ҳалок бўлишига парво қилмайди›, деганларини эшитганман», дедилар.
- وعن ابن مسعود، رضي الله عنه قال: قلت يا رسول الله أي العمل أحب إلى الله تعالى؟ قال: "الصلاة على وقتها" قلت: ثم أي؟ قال: "بر الوالدين" قلت ثم أي: قال: "الجهاد في سبيل الله" ((متفق عليه))
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ dan: «Yo Rasululloh! Qaysi amal eng yaxshi?» — deb soʻradim. U zot: «Namozni oʻz (belgilangan) erta vaqtlarida oʻqish», — dedi. Men: «Soʻng qaysi (amal) yaxshilikda (keyingi)si?» — deb soʻradim. U zot: «Ota-onaga yaxshilik (va itoat) qilish», — dedi. Men yana: «Soʻng qaysi (amal) yaxshilikda (keyingi)si?» — deb soʻradim. U zot: «Alloh yoʻlida jihod qilish», — dedi. Men Allohning Rasuli ﷺ dan boshqa (savol) soʻramadim; agar men undan koʻproq soʻraganimda, u zot menga koʻproq aytgan boʻlardi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан: «Ё Расулуллоҳ! Қайси амал энг яхши?» — деб сўрадим. У зот: «Намозни ўз (белгиланган) эрта вақтларида ўқиш», — деди. Мен: «Сўнг қайси (амал) яхшиликда (кейинги)си?» — деб сўрадим. У зот: «Ота-онага яхшилик (ва итоат) қилиш», — деди. Мен яна: «Сўнг қайси (амал) яхшиликда (кейинги)си?» — деб сўрадим. У зот: «Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш», — деди. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан бошқа (савол) сўрамадим; агар мен ундан кўпроқ сўраганимда, у зот менга кўпроқ айтган бўларди.
- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "لا حسد إلا في اثنتين: رجل آتاه الله مالا فسلطه على هلكته في الحق، ورجل آتاه الله الحكمة فهو يقضي بها ويعلمها" ((متفق عليه))
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat ikki narsada hasad (havas) qilsa boʻladi: Alloh mol ato etgan, uni haq yoʻlida sarflashga musallat qilingan kishi; va Alloh hikmat ato etgan, u bilan hukm chiqaruvchi va uni oʻrgatuvchi kishi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат икки нарсада ҳасад (ҳавас) қилса бўлади: Аллоҳ мол ато этган, уни ҳақ йўлида сарфлашга мусаллат қилинган киши; ва Аллоҳ ҳикмат ато этган, у билан ҳукм чиқарувчи ва уни ўргатувчи киши», — дедилар.
- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: "نضر الله امرءًا سمع منا شيئًا فبلغه كما سمعه فرب مبلغ أوعي من سامع" ((رواه الترمذي وقال: حديث حسن صحيح)).
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Bizdan bir hadis eshitib, uni yodlab, soʻng (boshqalarga) yetkazgan kishining (yuzini) Alloh nurli qilsin! Zero, fiqhni (ilmni) koʻtarib yuruvchilardan baʼzisi uni oʻzidan koʻra fiqhliroq kishiga yetkazadi, fiqhni koʻtarib yuruvchilardan baʼzisi esa oʻzi faqih emas (uni anglab yetmaydi)».Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Биздан бир ҳадис эшитиб, уни ёдлаб, сўнг (бошқаларга) етказган кишининг (юзини) Аллоҳ нурли қилсин! Зеро, фиқҳни (илмни) кўтариб юрувчилардан баъзиси уни ўзидан кўра фиқҳлироқ кишига етказади, фиқҳни кўтариб юрувчилардан баъзиси эса ўзи фақиҳ эмас (уни англаб етмайди)».
- وعن ابن مسعود رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: “أولى الناس بي يوم القيامة أكثرهم علي صلاة" رواه الترمذي وقال حديث حسن.
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni menga eng yaqin odam — menga eng koʻp salavot aytgan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir. Nabiy ﷺdan: «Kimki menga bir marta salavot aytsa, Alloh unga shu sababli oʻn marta rahmat yogʻdiradi va unga shu sababli oʻn savob yozadi», deganlari ham rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни менга энг яқин одам — менга энг кўп салавот айтган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир. Набий ﷺдан: «Кимки менга бир марта салавот айтса, Аллоҳ унга шу сабабли ўн марта раҳмат ёғдиради ва унга шу сабабли ўн савоб ёзади», деганлари ҳам ривоят қилинган.
- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "لقيت إبراهيم صلى الله عليه وسلم ليلة أسري بي، فقال: يا محمد أقرئ أمتك مني السلام، وأخبرهم أن الجنة طيبة التربة، عذبة الماء، وأنها قيعان، وأن غراسها: سبحان الله، والحمد لله، ولا إله إلا الله، والله أكبر". رواه الترمذي وقال حديث حسن.
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Meʼrojga koʻtarilgan kechamda Ibrohim bilan uchrashdim. U: ‹Ey Muhammad, ummatingga mendan salom yetkaz va ularga ayt: jannatning tuprogʻi pok, suvi shirin, oʻzi esa tep-tekis maydondir; uning niholi — ‹Subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar›dir›, dedi.» (Rovi) aytdi: Bu bobda Abu Ayyubdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Masʼud hadisi sifatida bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Меърожга кўтарилган кечамда Иброҳим билан учрашдим. У: ‹Эй Муҳаммад, умматингга мендан салом етказ ва уларга айт: жаннатнинг тупроғи пок, суви ширин, ўзи эса теп-текис майдондир; унинг ниҳоли — ‹Субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар›дир›, деди.» (Рови) айтди: Бу бобда Абу Айюбдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Масъуд ҳадиси сифатида бу йўлдан ҳасан ғарибдир.
- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال: كان نبي الله صلى الله عليه وسلم، إذا أمسى قال: أمسينا وأمسى الملك لله، والحمد لله، لا إله إلا الله وحده لا شريك له" قال الراوي: أراه قال فيهن: "له الملك وله الحمد وهو على كل شيء قدير، رب أسألك خير ما في هذه الليلة، وخير ما بعدها، وأعوذ بك من شر ما في هذه الليلة وشر ما بعدها، رب أعوذ بك من الكسل، وسوء الكبر، رب أعوذ بك من شر ما في هذه الليلة، وخير ما بعدها، وأعوذ بك من شر ما في هذه الليلة وشر ما بعدها، رب أعوذ بك من الكسل، وسوء الكبر، رب أعوذ بك من عذاب النار، وعذاب في القبر" وإذا أصبح قال ذلك أيضًا: "أصبحنا وأصبح الملك لله" ((رواه مسلم)).
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Allohning Nabiysi ﷺ kech kirganda bunday der edilar: ‹Biz ham kechga kirdik, mulk ham Allohga (xos boʻlgan holda) kechga kirdi, hamd Allohga xosdir. Yagona Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq›». U (roviy): «Menimcha, u zot bularning ichida bunday ham dedilar», dedi: «‹Mulk Unikidir, hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir. Rabbim! Men Sendan bu kechadagi narsaning yaxshiligini va undan keyingi (narsaning) yaxshiligini soʻrayman hamda bu kechadagi narsaning yomonligidan va undan keyingi (narsaning) yomonligidan Senga panoh soʻrayman. Rabbim! Men Sendan dangasalikdan va qariligning yomonligidan panoh soʻrayman. Rabbim! Men Sendan doʻzaxdagi azobdan va qabrdagi azobdan panoh soʻrayman›». U zot tong otganda ham xuddi shuni der edilar: «‹Biz ham tongga kirdik, mulk ham Allohga (xos boʻlgan holda) tongga kirdi›».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ кеч кирганда бундай дер эдилар: ‹Биз ҳам кечга кирдик, мулк ҳам Аллоҳга (хос бўлган ҳолда) кечга кирди, ҳамд Аллоҳга хосдир. Ягона Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ›». У (ровий): «Менимча, у зот буларнинг ичида бундай ҳам дедилар», деди: «‹Мулк Уникидир, ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир. Раббим! Мен Сендан бу кечадаги нарсанинг яхшилигини ва ундан кейинги (нарсанинг) яхшилигини сўрайман ҳамда бу кечадаги нарсанинг ёмонлигидан ва ундан кейинги (нарсанинг) ёмонлигидан Сенга паноҳ сўрайман. Раббим! Мен Сендан дангасаликдан ва қарилигнинг ёмонлигидан паноҳ сўрайман. Раббим! Мен Сендан дўзахдаги азобдан ва қабрдаги азобдан паноҳ сўрайман›». У зот тонг отганда ҳам худди шуни дер эдилар: «‹Биз ҳам тонгга кирдик, мулк ҳам Аллоҳга (хос бўлган ҳолда) тонгга кирди›».
- وعن ابن مسعود، رضي الله عنه، أن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان يقول: "اللهم إني أسألك الهدى، والتقى، والعفاف، والغنى" ((رواه مسلم)).
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohumma inni asalukal-huda vat-tuqa val-afafa val-gʻina» (Ey Alloh, men Sendan hidoyat, taqvo, iffat va (koʻngil) boyligini soʻrayman), deb duo qilar edilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳумма инни асалукал-ҳуда ват-туқа вал-афафа вал-ғина» (Эй Аллоҳ, мен Сендан ҳидоят, тақво, иффат ва (кўнгил) бойлигини сўрайман), деб дуо қилар эдилар.
- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال: كان من دعاء رسول الله صلى الله عليه وسلم: "اللهم إني أسألك موجبات رحمتك، وعزائم مغفرتك، والسلامة من كل إثم، والغنيمة من كل بر، والفوز بالجنة، والنجاة من النار".
((رواه الحاكم أبو عبد الله، وقال: حديث صحيح على شرط مسلم)).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning duolaridan biri shu edi: «Allohim! Albatta, men neʼmatingning zavolidan, ofiyatingning oʻzgarishidan, qahringning toʻsatdan kelishidan va Sening barcha gʻazabingdan Senga panoh tilayman».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг дуоларидан бири шу эди: «Аллоҳим! Албатта, мен неъматингнинг заволидан, офиятингнинг ўзгаришидан, қаҳрингнинг тўсатдан келишидан ва Сенинг барча ғазабингдан Сенга паноҳ тилайман».
- وعن ابن مسعود رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: “ ألا أنبئكم ما العِضَه؟ هي النميمة، القالة بين الناس" ((رواه مسلم)). العضه: بفتح العين المهملة، وإسكان الضاد المعجمة، وبالهاء على وزن الوجه، وروي: العضة بكسر العين وفتح الضاد المعجمة على وزن العدة، وهي: الكذب والبهتان، وعلى الرواية الأولى: العضه مصدر، يقال: عضهه عضها، أي: رماه بالعضه .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ﷺ shunday dedilar: «Sizlarga ‹al-azh› nima ekanini xabar bermaymi? U — odamlar orasiga nizo soluvchi gʻiybat (chaqimchilik)dir». Yana Muhammad ﷺ shunday dedilar: «Albatta, kishi rost soʻzlayverib, oxiri rostgoʻy (siddiq) deb yoziladi; va yolgʻon soʻzlayverib, oxiri yolgʻonchi (kazzob) deb yoziladi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ﷺ шундай дедилар: «Сизларга ‹ал-азҳ› нима эканини хабар бермайми? У — одамлар орасига низо солувчи ғийбат (чақимчилик)дир». Яна Муҳаммад ﷺ шундай дедилар: «Албатта, киши рост сўзлайвериб, охири ростгўй (сиддиқ) деб ёзилади; ва ёлғон сўзлайвериб, охири ёлғончи (каззоб) деб ёзилади».
- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : “لا يُبلغني أحد من أصحابي عن أحد شيءا، فإني أحب أن أخرج إلىكم وأنا سليم الصدر". ((رواه أبوداود والترمذي))
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ashobimdan birortasi menga (boshqa) birov haqida hech narsa yetkazmasin. Chunki men sizlarning oldingizga koʻngʻlim toza holda chiqishni yoqtiraman», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ашобимдан бирортаси менга (бошқа) биров ҳақида ҳеч нарса етказмасин. Чунки мен сизларнинг олдингизга кўнғлим тоза ҳолда чиқишни ёқтираман», дедилар.
- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " إن الصدق يهدي إلى البر، وإن البر يهدي إلى الجنة، وإن الرجل ليصدق حتى يكتب عند الله صديقًا، وإن الكذب يهدي إلى الفجور، وإن الفجور يهدي إلى النار، وإن الرجل ليكذب حتى يكتب عند الله كذابًا" ((متفق عليه)).
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, rostlik yaxshilikka (birrga) yetaklaydi, yaxshilik esa jannatga yetaklaydi; va kishi rost soʻzlayverib, oxiri rostgoʻy (siddiq) deb yoziladi. Albatta, yolgʻon buzuqlikka (fujurga) yetaklaydi, buzuqlik esa doʻzaxga yetaklaydi; va kishi yolgʻon soʻzlayverib, oxiri yolgʻonchi (kazzob) deb yoziladi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, ростлик яхшиликка (биррга) етаклайди, яхшилик эса жаннатга етаклайди; ва киши рост сўзлайвериб, охири ростгўй (сиддиқ) деб ёзилади. Албатта, ёлғон бузуқликка (фужурга) етаклайди, бузуқлик эса дўзахга етаклайди; ва киши ёлғон сўзлайвериб, охири ёлғончи (каззоб) деб ёзилади».