حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانُوا رُكُوعًا فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Ular bomdod namozida rukuʼda turgan edilar». Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Улар бомдод намозида рукуъда турган эдилар». Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُصَلَّى فِي سَبْعَةِ مَوَاطِنَ فِي الْمَزْبَلَةِ وَالْمَجْزَرَةِ وَالْمَقْبُرَةِ وَقَارِعَةِ الطَّرِيقِ وَفِي الْحَمَّامِ وَفِي مَعَاطِنِ الإِبِلِ وَفَوْقَ ظَهْرِ بَيْتِ اللَّهِ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ yetti joyda namoz oʻqishdan nahy qildilar (qaytardilar): axlatxonada, soʻyishxonada (qassobxonada), qabristonda, yoʻl oʻrtasida, hammomda, tuyalarning qoʻrasida va Allohning Uyi (Kaʼba) ustida.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ етти жойда намоз ўқишдан наҳй қилдилар (қайтардилар): ахлатхонада, сўйишхонада (қассобхонада), қабристонда, йўл ўртасида, ҳаммомда, туяларнинг қўрасида ва Аллоҳнинг Уйи (Каъба) устида.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مَرْثَدٍ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ . أَبُو مَرْثَدٍ اسْمُهُ كَنَّازُ بْنُ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ . وَقَدْ تُكُلِّمَ فِي زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَزَيْدُ بْنُ جُبَيْرٍ الْكُوفِيُّ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا وَأَقْدَمُ وَقَدْ سَمِعَ مِنَ ابْنِ عُمَرَ . وَقَدْ رَوَى اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . وَحَدِيثُ دَاوُدَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَشْبَهُ وَأَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ مِنْهُمْ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash va shu maʼnoda rivoyat qiladi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Marsad, Jobir va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Marsadning ismi Kannoz ibn Husayndir. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi isnodi unchalik kuchli emas. Zayd ibn Jabira haqida uning yodlashi (hifzi) jihatidan gap (eʼtiroz) boʻlgan. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Jubayr al-Kufiy bundan koʻra ishonchliroq va qadimroq boʻlib, u Ibn Umardan eshitgandir. Lays ibn Saʼd bu hadisni Abdulloh ibn Umar al-Umariydan, u Nofiʼdan, u Ibn Umardan, u Umardan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Dovudning Nofiʼdan, uning Ibn Umardan, uning Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan hadisi Lays ibn Saʼdning hadisidan koʻra mosroq va sahihroqdir. Abdulloh ibn Umar al-Umariyni hadis ahlining baʼzilari, jumladan Yahyo ibn Said al-Qatton, uning yodlashi jihatidan zaif sanaganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан шунга ўхшаш ва шу маънода ривоят қилади. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Марсад, Жобир ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Марсаднинг исми Канноз ибн Ҳусайндир. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси исноди унчалик кучли эмас. Зайд ибн Жабира ҳақида унинг ёдлаши (ҳифзи) жиҳатидан гап (эътироз) бўлган. Абу Исо айтди: Зайд ибн Жубайр ал-Куфий бундан кўра ишончлироқ ва қадимроқ бўлиб, у Ибн Умардан эшитгандир. Лайс ибн Саъд бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Умардан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Довуднинг Нофиъдан, унинг Ибн Умардан, унинг Набий ﷺдан ривоят қилган ҳадиси Лайс ибн Саъднинг ҳадисидан кўра мосроқ ва саҳиҳроқдир. Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийни ҳадис аҳлининг баъзилари, жумладан Яҳё ибн Саид ал-Қаттон, унинг ёдлаши жиҳатидан заиф санаганлар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى إِلَى بَعِيرِهِ أَوْ رَاحِلَتِهِ وَكَانَ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ حَيْثُمَا تَوَجَّهَتْ بِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ بِالصَّلاَةِ إِلَى الْبَعِيرِ بَأْسًا أَنْ يَسْتَتِرَ بِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tuyalari yoki ulovlari tomon (qarab) namoz oʻqidilar; va ular ulovlari ustida, u qaysi tomonga yuzlanmasin, namoz oʻqir edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Bu baʼzi ilm ahlining soʻzidir; ular tuyaga qarab (uni sutra qilib) namoz oʻqishda hech qanday eʼtiroz koʻrmaydilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ туялари ёки уловлари томон (қараб) намоз ўқидилар; ва улар уловлари устида, у қайси томонга юзланмасин, намоз ўқир эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу баъзи илм аҳлининг сўзидир; улар туяга қараб (уни сутра қилиб) намоз ўқишда ҳеч қандай эътироз кўрмайдилар.
وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِذَا وُضِعَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ " . قَالَ وَتَعَشَّى ابْنُ عُمَرَ وَهُوَ يَسْمَعُ قِرَاءَةَ الإِمَامِ . قَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Kechki ovqat qoʻyilib, namozga iqomat aytilsa, ovqatdan boshlanglar», dedilar. (Roviy) aytdi: Ibn Umar imomning qiroatini eshitib turgan holida kechki ovqatni yer edi. (Abu Iso) aytdi: Buni bizga Hannod hadis qilib aytdi, (u dedi:) bizga Abda Ubaydullohdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umardan hadis qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Кечки овқат қўйилиб, намозга иқомат айтилса, овқатдан бошланглар», дедилар. (Ровий) айтди: Ибн Умар имомнинг қироатини эшитиб турган ҳолида кечки овқатни ер эди. (Абу Исо) айтди: Буни бизга Ҳаннод ҳадис қилиб айтди, (у деди:) бизга Абда Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан ҳадис қилди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قُلْتُ لِبِلاَلٍ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَرُدُّ عَلَيْهِمْ حِينَ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ كَانَ يُشِيرُ بِيَدِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَحَدِيثُ صُهَيْبٍ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ عَنْ بُكَيْرٍ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قُلْتُ لِبِلاَلٍ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ حَيْثُ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ فِي مَسْجِدِ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ قَالَ كَانَ يَرُدُّ إِشَارَةً . وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ عِنْدِي صَحِيحٌ لأَنَّ قِصَّةَ حَدِيثِ صُهَيْبٍ غَيْرُ قِصَّةِ حَدِيثِ بِلاَلٍ . وَإِنْ كَانَ ابْنُ عُمَرَ رَوَى عَنْهُمَا فَاحْتَمَلَ أَنْ يَكُونَ سَمِعَ مِنْهُمَا جَمِيعًا .
Mahmud ibn Gʻaylon bizga aytib berdi, Vakiyʼ bizga aytib berdi, Hishom ibn Saʼd bizga aytib berdi, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Men Bilolga: «Odamlar Nabiy ﷺga salom berishganda, u zot namozda boʻlsalar, qanday (salomlarini) qaytarar edilar?» dedim. U: «Qoʻllari bilan ishora qilar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Suhaybning hadisi esa hasandir; uni faqat Laysning Bukayrdan (qilgan) hadisidan bilamiz. Zayd ibn Aslamdan, u Ibn Umardan ham rivoyat qilingan; u aytdi: Men Bilolga: «Banu Amr ibn Avf masjidida odamlar Nabiy ﷺga salom berishganda u zot nima qilar edilar?» dedim. U: «Ishora bilan (salomni) qaytarar edilar», dedi. Bu ikkala hadis ham mening nazdimda sahihdir, chunki Suhayb hadisining voqeasi Bilol hadisining voqeasidan boshqadir. Garchi Ibn Umar ikkovidan rivoyat qilgan boʻlsa-da, u ikkovidan birga eshitgan boʻlishi ehtimol qilinadi.Маҳмуд ибн Ғайлон бизга айтиб берди, Вакийъ бизга айтиб берди, Ҳишом ибн Саъд бизга айтиб берди, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У айтди: Мен Билолга: «Одамлар Набий ﷺга салом беришганда, у зот намозда бўлсалар, қандай (саломларини) қайтарар эдилар?» дедим. У: «Қўллари билан ишора қилар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Суҳайбнинг ҳадиси эса ҳасандир; уни фақат Лайснинг Букайрдан (қилган) ҳадисидан биламиз. Зайд ибн Асламдан, у Ибн Умардан ҳам ривоят қилинган; у айтди: Мен Билолга: «Бану Амр ибн Авф масжидида одамлар Набий ﷺга салом беришганда у зот нима қилар эдилар?» дедим. У: «Ишора билан (саломни) қайтарар эдилар», деди. Бу иккала ҳадис ҳам менинг наздимда саҳиҳдир, чунки Суҳайб ҳадисининг воқеаси Билол ҳадисининг воқеасидан бошқадир. Гарчи Ибн Умар икковидан ривоят қилган бўлса-да, у икковидан бирга эшитган бўлиши эҳтимол қилинади.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَأَبُو عَمَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَمَقْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا فَكَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْفَجْرِ بِـْ : (يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ) وَ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحَفْصَةَ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَلاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي أَحْمَدَ وَالْمَعْرُوفُ عِنْدَ النَّاسِ حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي أَحْمَدَ عَنْ إِسْرَائِيلَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا . وَأَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ثِقَةٌ حَافِظٌ . قَالَ سَمِعْتُ بُنْدَارًا يَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَحْسَنَ حِفْظًا مِنْ أَبِي أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيِّ . وَأَبُو أَحْمَدَ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ الْكُوفِيُّ الأَسَدِيُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bir oy davomida Paygʻambar ﷺni kuzatib turdim. U zot bomdod (fajr)dan oldingi ikki rakaatda {Qul yo ayyuhal-kofirun} va {Qul huvalloohu ahad}ni oʻqir edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Anas, Abu Hurayra, Ibn Abbos, Hafsa va Oishadan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan hadisdir. Biz uni as-Savriyning Abu Ishoqdan (qilgan) hadisi sifatida faqat Abu Ahmadning hadisi orqaligina bilamiz. Odamlar orasida mashhuri esa Isroilning Abu Ishoqdan (qilgan) hadisidir. Bu hadis Abu Ahmaddan, u Isroildan ham rivoyat qilingan. Abu Ahmad az-Zubayriy ishonchli, hofiz (kishi)dir. (Abu Iso) aytdi: Bundorni shunday deganini eshitdim: Men Abu Ahmad az-Zubayriydan koʻra hifzi yaxshiroq biror kishini koʻrmadim. Abu Ahmadning ismi Muhammad ibn Abdulloh ibn az-Zubayr al-Kufiy al-Asadiydir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бир ой давомида Пайғамбар ﷺни кузатиб турдим. У зот бомдод (фажр)дан олдинги икки ракаатда {Қул ё айюҳал-кофирун} ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад}ни ўқир эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Анас, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Ҳафса ва Оишадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Биз уни ас-Саврийнинг Абу Ишоқдан (қилган) ҳадиси сифатида фақат Абу Аҳмаднинг ҳадиси орқалигина биламиз. Одамлар орасида машҳури эса Исроилнинг Абу Ишоқдан (қилган) ҳадисидир. Бу ҳадис Абу Аҳмаддан, у Исроилдан ҳам ривоят қилинган. Абу Аҳмад аз-Зубайрий ишончли, ҳофиз (киши)дир. (Абу Исо) айтди: Бундорни шундай деганини эшитдим: Мен Абу Аҳмад аз-Зубайрийдан кўра ҳифзи яхшироқ бирор кишини кўрмадим. Абу Аҳмаднинг исми Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр ал-Куфий ал-Асадийдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ قُدَامَةَ بْنِ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ يَسَارٍ، مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ صَلاَةَ بَعْدَ الْفَجْرِ إِلاَّ سَجْدَتَيْنِ " . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ إِنَّمَا يَقُولُ لاَ صَلاَةَ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلاَّ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَحَفْصَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ قُدَامَةَ بْنِ مُوسَى وَرَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ . وَهُوَ مَا اجْتَمَعَ عَلَيْهِ أَهْلُ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلاَّ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bomdod (fajr)dan keyin ikki sajdadan (ikki rakaatdan) boshqa namoz yoʻq», dedilar. Bu hadisning maʼnosi: U zot, bomdod (fajr) tongi otganidan keyin bomdodning ikki rakaatidan boshqa namoz yoʻq, deyishlaridan iborat. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr va Hafsadan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi gʻaribdir, biz uni faqat Qudoma ibn Musoning hadisi orqaligina bilamiz, undan bir necha kishi rivoyat qilgan. Ilm ahli shu (gap)ga ittifoq qilishgan: kishining bomdod (fajr) tongi otganidan keyin bomdodning ikki rakaatidan boshqasini oʻqishini makruh deb bilishgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдод (фажр)дан кейин икки саждадан (икки ракаатдан) бошқа намоз йўқ», дедилар. Бу ҳадиснинг маъноси: У зот, бомдод (фажр) тонги отганидан кейин бомдоднинг икки ракаатидан бошқа намоз йўқ, дейишларидан иборат. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр ва Ҳафсадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ғарибдир, биз уни фақат Қудома ибн Мусонинг ҳадиси орқалигина биламиз, ундан бир неча киши ривоят қилган. Илм аҳли шу (гап)га иттифоқ қилишган: кишининг бомдод (фажр) тонги отганидан кейин бомдоднинг икки ракаатидан бошқасини ўқишини макруҳ деб билишган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan birga peshindan oldin ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat oʻqidim. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali va Oishadan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга пешиндан олдин икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат ўқидим. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али ва Оишадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ مِهْرَانَ، سَمِعَ جَدَّهُ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً صَلَّى قَبْلَ الْعَصْرِ أَرْبَعًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot ﷺ: «Asrdan oldin toʻrt (rakaat) oʻqigan kishiga Alloh rahm qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻarib hasandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот ﷺ: «Асрдан олдин тўрт (ракаат) ўқиган кишига Аллоҳ раҳм қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғариб ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ فِي بَيْتِهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَكَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bilan u zotning uylarida shomdan keyin ikki rakaat oʻqidim. (Rovi) aytdi: Bu bobda Rofiʼ ibn Xadij va Kaʼb ibn Ujradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ билан у зотнинг уйларида шомдан кейин икки ракаат ўқидим. (Рови) айтди: Бу бобда Рофиъ ибн Хадиж ва Каъб ибн Ужрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَفِظْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشْرَ رَكَعَاتٍ كَانَ يُصَلِّيهَا بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ . قَالَ وَحَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الْفَجْرِ رَكْعَتَيْنِ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺdan oʻn rakaatni yodlab oldim, u zot uni kechasi va kunduzi oʻqirdilar: peshindan oldin ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat, shomdan keyin ikki rakaat, oxirgi xufton (namozi)dan keyin ikki rakaat. (Ibn Umar) aytdi: Hafsa (roziyallohu anho) menga u zotning bomdoddan oldin ikki rakaat oʻqir edilar, deb soʻzlab berdi. Bu hadis hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан ўн ракаатни ёдлаб олдим, у зот уни кечаси ва кундузи ўқирдилар: пешиндан олдин икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат, шомдан кейин икки ракаат, охирги хуфтон (намози)дан кейин икки ракаат. (Ибн Умар) айтди: Ҳафса (розияллоҳу анҳо) менга у зотнинг бомдоддан олдин икки ракаат ўқир эдилар, деб сўзлаб берди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى فَإِذَا خِفْتَ الصُّبْحَ فَأَوْتِرْ بِوَاحِدَةٍ وَاجْعَلْ آخِرَ صَلاَتِكَ وِتْرًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ صَلاَةَ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ . وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot ﷺ: «Kechasi (oʻqiladigan) namoz ikki-ikkidandir. Bomdod (kirib qolishidan) qoʻrqsang, bittani vitr qilib, namozingning oxirini vitr qilgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Amr ibn Abasadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ahli ilm nazdida amal shunga: kechasi (oʻqiladigan) namoz ikki-ikkidandir. Bu Sufyon as-Savriy, Ibn al-Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот ﷺ: «Кечаси (ўқиладиган) намоз икки-иккидандир. Бомдод (кириб қолишидан) қўрқсанг, биттани витр қилиб, намозингнинг охирини витр қилгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Амр ибн Абасадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳли илм наздида амал шунга: кечаси (ўқиладиган) намоз икки-иккидандир. Бу Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صَلُّوا فِي بُيُوتِكُمْ وَلاَ تَتَّخِذُوهَا قُبُورًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ishoq ibn Mansur bizga aytib berdi: Abdulloh ibn Numayr bizga Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan xabar berdi. U zot: «Uylaringizda namoz oʻqing va ularni qabristonlarga aylantirib qoʻymang», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ишоқ ибн Мансур бизга айтиб берди: Абдуллоҳ ибн Нумайр бизга Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан хабар берди. У зот: «Уйларингизда намоз ўқинг ва уларни қабристонларга айлантириб қўйманг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي أَبِي وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى فَلاَ حِنْثَ عَلَيْهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رضى الله عنهما مَوْقُوفًا . وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَكَانَ أَيُّوبُ أَحْيَانًا يَرْفَعُهُ وَأَحْيَانًا لاَ يَرْفَعُهُ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الاِسْتِثْنَاءَ إِذَا كَانَ مَوْصُولاً بِالْيَمِينِ فَلاَ حِنْثَ عَلَيْهِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالأَوْزَاعِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror narsaga qasam ichib, ‹inshaalloh› desa, istisno qilibdi, demak unga hins (qasamni buzganlik gunohi) yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasandir. Uni Ubaydulloh ibn Umar va boshqalar Nofedan, u Ibn Umardan mavquf (yaʼni Ibn Umarning oʻz soʻzi) sifatida rivoyat qilganlar. Solimdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ham shunday mavquf rivoyat qilingan. Bu hadisni Ayyub Saxtiyoniydan boshqa hech kim marfuʼ (Nabiyga koʻtarib) rivoyat qilganini bilmaymiz. Ismoil ibn Ibrohim: Ayyub baʼzan uni marfuʼ qilar, baʼzan marfuʼ qilmas edi, degan. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan koʻpchilik ilm ahlining amali shunga koʻradir, yaʼni istisno (inshaalloh deyish) qasamga ulangan boʻlsa, unga hins yoʻq. Bu Sufyon Savriy, Avzoiy, Molik ibn Anas, Abdulloh ibn Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор нарсага қасам ичиб, ‹иншааллоҳ› деса, истисно қилибди, демак унга ҳинс (қасамни бузганлик гуноҳи) йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасандир. Уни Убайдуллоҳ ибн Умар ва бошқалар Нофедан, у Ибн Умардан мавқуф (яъни Ибн Умарнинг ўз сўзи) сифатида ривоят қилганлар. Солимдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам шундай мавқуф ривоят қилинган. Бу ҳадисни Айюб Сахтиёнийдан бошқа ҳеч ким марфуъ (Набийга кўтариб) ривоят қилганини билмаймиз. Исмоил ибн Иброҳим: Айюб баъзан уни марфуъ қилар, баъзан марфуъ қилмас эди, деган. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган кўпчилик илм аҳлининг амали шунга кўрадир, яъни истисно (иншааллоҳ дейиш) қасамга уланган бўлса, унга ҳинс йўқ. Бу Суфён Саврий, Авзоий, Молик ибн Анас, Абдуллоҳ ибн Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَدْرَكَ عُمَرَ وَهُوَ فِي رَكْبٍ وَهُوَ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ لِيَحْلِفْ حَالِفٌ بِاللَّهِ أَوْ لِيَسْكُتْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Umarga u bir karvonda turib otasi bilan qasam ichayotgan paytida yetib keldilar va Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi. Qasam ichuvchi Alloh bilan qasam ichsin yo jim tursin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умарга у бир карвонда туриб отаси билан қасам ичаётган пайтида етиб келдилар ва Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради. Қасам ичувчи Аллоҳ билан қасам ичсин ё жим турсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّقَ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ وَقَطَعَ وَهِيَ الْبُوَيْرَةُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ ) . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَلَمْ يَرَوْا بَأْسًا بِقَطْعِ الأَشْجَارِ وَتَخْرِيبِ الْحُصُونِ . وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ ذَلِكَ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ . قَالَ الأَوْزَاعِيُّ وَنَهَى أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ يَزِيدَ أَنْ يَقْطَعَ شَجَرًا مُثْمِرًا أَوْ يُخَرِّبَ عَامِرًا وَعَمِلَ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ بَعْدَهُ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ بَأْسَ بِالتَّحْرِيقِ فِي أَرْضِ الْعَدُوِّ وَقَطْعِ الأَشْجَارِ وَالثِّمَارِ . وَقَالَ أَحْمَدُ وَقَدْ تَكُونُ فِي مَوَاضِعَ لاَ يَجِدُونَ مِنْهُ بُدًّا فَأَمَّا بِالْعَبَثِ فَلاَ تُحَرَّقُ . وَقَالَ إِسْحَاقُ التَّحْرِيقُ سُنَّةٌ إِذَا كَانَ أَنْكَى فِيهِمْ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Banu Nazirning xurmozorini yondirdilar va (daraxtlarini) kesdilar — bu Buvayra (degan joy)dir. Shunda Alloh (taolo): {Xurmo daraxtlaridan biror narsani kessangiz yoki uni ildizlari uzra tik holida qoldirsangiz, (bu) Allohning izni bilandir va (Alloh) fosiqlarni xor qilish uchun (shunday qildi)} (Hashr 5) (oyatini) nozil qildi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli shu (rivoyatga) amal qilib, daraxtlarni kesish va qalʼalarni vayron qilishda zarar yoʻq deb koʻrganlar. Baʼzilari buni makruh sanaganlar, bu Avzoiyning soʻzidir. Avzoiy aytdi: Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu) Yazidni mevali daraxtni kesishdan yoki obod joyni vayron qilishdan qaytargan, undan keyin musulmonlar shunga amal qilganlar. Shofiʼiy: «Dushman yerida yondirishda, daraxtlar va mevalarni kesishda zarar yoʻq», dedi. Ahmad: «Baʼzi oʻrinlarda bundan iloj boʻlmasligi mumkin, ammo behuda yoqilmaydi», dedi. Ishoq: «Agar bu ularga koʻproq zarar yetkazsa, yondirish sunnatdir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Бану Назирнинг хурмозорини ёндирдилар ва (дарахтларини) кесдилар — бу Бувайра (деган жой)дир. Шунда Аллоҳ (таоло): {Хурмо дарахтларидан бирор нарсани кессангиз ёки уни илдизлари узра тик ҳолида қолдирсангиз, (бу) Аллоҳнинг изни биландир ва (Аллоҳ) фосиқларни хор қилиш учун (шундай қилди)} (Ҳашр 5) (оятини) нозил қилди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли шу (ривоятга) амал қилиб, дарахтларни кесиш ва қалъаларни вайрон қилишда зарар йўқ деб кўрганлар. Баъзилари буни макруҳ санаганлар, бу Авзоийнинг сўзидир. Авзоий айтди: Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) Язидни мевали дарахтни кесишдан ёки обод жойни вайрон қилишдан қайтарган, ундан кейин мусулмонлар шунга амал қилганлар. Шофиъий: «Душман ерида ёндиришда, дарахтлар ва меваларни кесишда зарар йўқ», деди. Аҳмад: «Баъзи ўринларда бундан илож бўлмаслиги мумкин, аммо беҳуда ёқилмайди», деди. Ишоқ: «Агар бу уларга кўпроқ зарар етказса, ёндириш суннатдир», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً وُجِدَتْ فِي بَعْضِ مَغَازِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْتُولَةً فَأَنْكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَلِكَ وَنَهَى عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَرَبَاحٍ وَيُقَالُ رِيَاحُ بْنُ الرَّبِيعِ وَالأَسْوَدِ بْنِ سَرِيعٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ كَرِهُوا قَتْلَ النِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ . وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَيَاتِ وَقَتْلِ النِّسَاءِ فِيهِمْ وَالْوِلْدَانِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَرَخَّصَا فِي الْبَيَاتِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning gʻazotlaridan birida oʻldirilgan bir ayol topildi. Shunda Rasululloh ﷺ buni inkor qildilar va ayollar hamda bolalarni oʻldirishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahli shunga amal qilib, ayollar va bolalarni oʻldirishni makruh sanaganlar. Bu Sufyon Savriy va Shofeiyning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa tunda bostirib hujum qilishda ular orasida ayollar va bolalar oʻldirilishiga ruxsat berganlar. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir; ular tunda bostirib hujum qilishga ruxsat berganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг ғазотларидан бирида ўлдирилган бир аёл топилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ буни инкор қилдилар ва аёллар ҳамда болаларни ўлдиришдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли шунга амал қилиб, аёллар ва болаларни ўлдиришни макруҳ санаганлар. Бу Суфён Саврий ва Шофеийнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса тунда бостириб ҳужум қилишда улар орасида аёллар ва болалар ўлдирилишига рухсат берганлар. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир; улар тунда бостириб ҳужум қилишга рухсат берганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْغَادِرَ يُنْصَبُ لَهُ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ حَدِيثِ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ " . فَقَالَ لاَ أَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ مَرْفُوعًا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, ahdiga xiyonat qilgan kishi uchun qiyomat kuni bir bayroq tikiladi›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Men Muhammaddan Suvayd — Abu Ishoq — Umora ibn Umayr — Ali — Nabiy ﷺdan: «Har bir ahdshikan uchun bayroq boʻladi» degan hadis haqida soʻradim. U: «Men bu hadisni marfuʼ holida bilmayman», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, аҳдига хиёнат қилган киши учун қиёмат куни бир байроқ тикилади›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Мен Муҳаммаддан Сувайд — Абу Ишоқ — Умора ибн Умайр — Али — Набий ﷺдан: «Ҳар бир аҳдшикан учун байроқ бўлади» деган ҳадис ҳақида сўрадим. У: «Мен бу ҳадисни марфуъ ҳолида билмайман», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نُبَايِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فَيَقُولُ لَنَا " فِيمَا اسْتَطَعْتُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ كِلاَهُمَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Biz Rasululloh ﷺga (amrni) eshitish va itoat qilish ustiga bayʼat qilar edik. U zot bizga: ‹Qoʻlingizdan kelganicha›, derdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu ikkala hadis ham hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Биз Расулуллоҳ ﷺга (амрни) эшитиш ва итоат қилиш устига байъат қилар эдик. У зот бизга: ‹Қўлингиздан келганича›, дердилар», деди. Абу Исо айтди: Бу иккала ҳадис ҳам ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْيَهُودَ إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكُمْ أَحَدُهُمْ فَإِنَّمَا يَقُولُ السَّامُ عَلَيْكُمْ فَقُلْ عَلَيْكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, yahudiylardan biri sizlarga salom berganda, u faqat ‹as-somu alaykum (sizlarga oʻlim boʻlsin)› deydi. Bas, sen: ‹alayka (senga ham boʻlsin)› degin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, яҳудийлардан бири сизларга салом берганда, у фақат ‹ас-сому алайкум (сизларга ўлим бўлсин)› дейди. Бас, сен: ‹алайка (сенга ҳам бўлсин)› дегин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، وَشُعْبَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْذِنُهُ فِي الْجِهَادِ فَقَالَ " أَلَكَ وَالِدَانِ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو الْعَبَّاسِ هُوَ الشَّاعِرُ الأَعْمَى الْمَكِّيُّ وَاسْمُهُ السَّائِبُ بْنُ فَرُّوخَ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib, jihodga chiqishga ruxsat soʻradi. U zot: «Ota-onang bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ana oʻshalar (xizmatida) jihod qil», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (hadis) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Abul Abbos — Makkalik aʼmo (koʻr) shoir boʻlib, uning ismi Soib ibn Farruxdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб, жиҳодга чиқишга рухсат сўради. У зот: «Ота-онанг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Ана ўшалар (хизматида) жиҳод қил», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абул Аббос — Маккалик аъмо (кўр) шоир бўлиб, унинг исми Соиб ибн Фаррухдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ أَنَّ النَّاسَ يَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ مِنَ الْوَحْدَةِ مَا سَرَى رَاكِبٌ بِلَيْلٍ " . يَعْنِي وَحْدَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar odamlar yolgʻizlik (xavfi) haqida men bilgan narsani bilganlarida edi, hech bir otliq tunda yolgʻiz yoʻlga chiqmas edi», dedilar — yaʼni yolgʻiz oʻzi (degani).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одамлар ёлғизлик (хавфи) ҳақида мен билган нарсани билганларида эди, ҳеч бир отлиқ тунда ёлғиз йўлга чиқмас эди», дедилар — яъни ёлғиз ўзи (дегани).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنَا يَوْمَ حُنَيْنٍ وَإِنَّ الْفِئَتَيْنِ لَمُوَلِّيَتَيْنِ وَمَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِائَةُ رَجُلٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hunayn kunida bizni koʻrdim: ikki (musulmon) jamoa ham qochib qoldi va Rasululloh ﷺ bilan birga yuztacha kishi ham qolmagan edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Biz uni Ubaydullohning hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳунайн кунида бизни кўрдим: икки (мусулмон) жамоа ҳам қочиб қолди ва Расулуллоҳ ﷺ билан бирга юзтача киши ҳам қолмаган эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Биз уни Убайдуллоҳнинг ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْرَى الْمُضَمَّرَ مِنَ الْخَيْلِ مِنَ الْحَفْيَاءِ إِلَى ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ وَبَيْنَهُمَا سِتَّةُ أَمْيَالٍ وَمَا لَمْ يُضَمَّرْ مِنَ الْخَيْلِ مِنْ ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ وَبَيْنَهُمَا مِيلٌ وَكُنْتُ فِيمَنْ أَجْرَى فَوَثَبَ بِي فَرَسِي جِدَارًا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ chiniqtirilgan otlarni Hafyodan Saniyyatul-Vadoʼgacha — ular orasi olti mil masofa edi — poygada chopdirdilar, chiniqtirilmagan otlarni esa Saniyyatul-Vadoʼdan Banu Zurayq masjidigacha — ular orasi bir mil masofa edi — chopdirdilar. Men ham poygada chopganlar orasida edim, otim men bilan birga bir devordan sakrab oʻtdi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Jobir, Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis as-Savriy rivoyatidan sahih hasan gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ чиниқтирилган отларни Ҳафёдан Санийятул-Вадўгача — улар ораси олти мил масофа эди — пойгада чопдирдилар, чиниқтирилмаган отларни эса Санийятул-Вадўдан Бану Зурайқ масжидигача — улар ораси бир мил масофа эди — чопдирдилар. Мен ҳам пойгада чопганлар орасида эдим, отим мен билан бирга бир девордан сакраб ўтди. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Жобир, Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ас-Саврий ривоятидан саҳиҳ ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ فِيمَا أَحَبَّ وَكَرِهَ مَا لَمْ يُؤْمَرْ بِمَعْصِيَةٍ فَإِنْ أُمِرَ بِمَعْصِيَةٍ فَلاَ سَمْعَ عَلَيْهِ وَلاَ طَاعَةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَالْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishi ustiga, u yoqtirgan va yoqtirmagan narsada (boʻysunish) — eshitish va itoat qilish (vojibdir), agar maʼsiyat (gunoh)ga buyurilmasa. Bordi-yu maʼsiyatga buyurilsa, u holda eshitish ham, itoat qilish ham (vojib) boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Imron ibn Husayn va Hakam ibn Amr al-Gʻiforiydan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон киши устига, у ёқтирган ва ёқтирмаган нарсада (бўйсуниш) — эшитиш ва итоат қилиш (вожибдир), агар маъсият (гуноҳ)га буюрилмаса. Борди-ю маъсиятга буюрилса, у ҳолда эшитиш ҳам, итоат қилиш ҳам (вожиб) бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Имрон ибн Ҳусайн ва Ҳакам ибн Амр ал-Ғифорийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ فَحَاصَ النَّاسُ حَيْصَةً فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاخْتَبَيْنَا بِهَا وَقُلْنَا هَلَكْنَا ثُمَّ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَحْنُ الْفَرَّارُونَ . قَالَ " بَلْ أَنْتُمُ الْعَكَّارُونَ وَأَنَا فِئَتُكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ فَحَاصَ النَّاسُ حَيْصَةً يَعْنِي أَنَّهُمْ فَرُّوا مِنَ الْقِتَالِ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " بَلْ أَنْتُمُ الْعَكَّارُونَ " . وَالْعَكَّارُ الَّذِي يَفِرُّ إِلَى إِمَامِهِ لِيَنْصُرَهُ لَيْسَ يُرِيدُ الْفِرَارَ مِنَ الزَّحْفِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ bizni bir sariyyada (jang otryadida) joʻnatdilar. Odamlar (jangdan) qochib ketishdi. Biz Madinaga keldik va u yerda yashirinib oldik hamda: «Halok boʻldik», dedik. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, biz qochoqlarmiz», dedik. U zot: «Yoʻq, sizlar (imomi tomon) qaytib boruvchilarsiz, men esa sizlarning panohingizman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Yazid ibn Abu Ziyodning hadisidan bilamiz. «Odamlar qochib ketishdi» degan soʻzining maʼnosi — ular jangdan qochishdi, demakdir. «Yoʻq, sizlar akkorunlarsiz» degan soʻzning (maʼnosi esa): akkor — imomiga uni qoʻllab-quvvatlash uchun qaytib boradigan kishidir, u jangdan qochishni istamaydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийяда (жанг отрядида) жўнатдилар. Одамлар (жангдан) қочиб кетишди. Биз Мадинага келдик ва у ерда яшириниб олдик ҳамда: «Ҳалок бўлдик», дедик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз қочоқлармиз», дедик. У зот: «Йўқ, сизлар (имоми томон) қайтиб борувчиларсиз, мен эса сизларнинг паноҳингизман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Язид ибн Абу Зиёднинг ҳадисидан биламиз. «Одамлар қочиб кетишди» деган сўзининг маъноси — улар жангдан қочишди, демакдир. «Йўқ, сизлар аккорунларсиз» деган сўзнинг (маъноси эса): аккор — имомига уни қўллаб-қувватлаш учун қайтиб борадиган кишидир, у жангдан қочишни истамайди.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، كُلُّهُمْ يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَائِشَةَ وَهُبَيْبِ بْنِ مُغْفِلٍ . وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Alloh kiyimini kibr bilan sudrab yurgan kishiga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Huzayfa, Abu Said, Abu Hurayra, Samura, Abu Zar, Oisha va Hubayb ibn Mugʻaffaldan ham (rivoyatlar) bor. Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Аллоҳ кийимини кибр билан судраб юрган кишига (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ҳузайфа, Абу Саид, Абу Ҳурайра, Самура, Абу Зар, Оиша ва Ҳубайб ибн Муғаффалдан ҳам (ривоятлар) бор. Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَكَيْفَ يَصْنَعْنَ النِّسَاءُ بِذُيُولِهِنَّ قَالَ " يُرْخِينَ شِبْرًا " . فَقَالَتْ إِذًا تَنْكَشِفَ أَقْدَامُهُنَّ . قَالَ " فَيُرْخِينَهُ ذِرَاعًا لاَ يَزِدْنَ عَلَيْهِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim kiyimini kibr bilan sudrab yursa, Alloh qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Shunda Ummu Salama: «Ayollar etaklari bilan qanday qiladilar?» dedi. U zot: «Bir qarich (uzun) tushirib qoʻyadilar», dedilar. (Ummu Salama): «Unda oyoqlari ochilib qoladi-ku», dedi. U zot: «Bir tirsak (uzun) tushiradilar, undan ortiqcha (tushirmaydilar)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кийимини кибр билан судраб юрса, Аллоҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Шунда Умму Салама: «Аёллар этаклари билан қандай қиладилар?» деди. У зот: «Бир қарич (узун) тушириб қўядилар», дедилар. (Умму Салама): «Унда оёқлари очилиб қолади-ку», деди. У зот: «Бир тирсак (узун) туширадилар, ундан ортиқча (туширмайдилар)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ فَتَخَتَّمَ بِهِ فِي يَمِينِهِ ثُمَّ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " إِنِّي كُنْتُ اتَّخَذْتُ هَذَا الْخَاتَمَ فِي يَمِينِي " . ثُمَّ نَبَذَهُ وَنَبَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوَ هَذَا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَنَّهُ تَخَتَّمَ فِي يَمِينِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oltindan uzuk yasatdilar va uni oʻng qoʻllariga taqdilar, soʻngra minbarga oʻtirib: «Men bu uzukni oʻng qoʻlimga taqib yurardim», dedilar. Soʻng uni tashlab yubordilar, odamlar ham oʻz uzuklarini tashlab yuborishdi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Jobir, Abdulloh ibn Jaʼfar, Ibn Abbos, Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis Nofiʼdan, undan Ibn Umardan boshqa vajh bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan, ammo unda uzukni oʻng qoʻliga taqqani zikr qilinmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ олтиндан узук ясатдилар ва уни ўнг қўлларига тақдилар, сўнгра минбарга ўтириб: «Мен бу узукни ўнг қўлимга тақиб юрардим», дедилар. Сўнг уни ташлаб юбордилар, одамлар ҳам ўз узукларини ташлаб юборишди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Жобир, Абдуллоҳ ибн Жаъфар, Ибн Аббос, Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис Нофиъдан, ундан Ибн Умардан бошқа важҳ билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган, аммо унда узукни ўнг қўлига таққани зикр қилинмаган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ " . قَالَ نَافِعٌ الْوَشْمُ فِي اللَّثَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَمُعَاوِيَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh soch ulaydigan va soch ulatadigan ayolni hamda tatu chizadigan va tatu chizdiradigan ayolni laʼnatladi», dedilar. Nofeʼ: «Tatu (chizish) milkda boʻlardi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oisha, Ibn Masʼud, Asmo bint Abu Bakr, Ibn Abbos, Maʼqil ibn Yasor va Muoviyadan ham (rivoyat) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ соч улайдиган ва соч улатадиган аёлни ҳамда тату чизадиган ва тату чиздирадиган аёлни лаънатлади», дедилар. Нофеъ: «Тату (чизиш) милкда бўларди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оиша, Ибн Масъуд, Асмо бинт Абу Бакр, Ибн Аббос, Маъқил ибн Ясор ва Муовиядан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ أَكْلِ الضَّبِّ فَقَالَ " لاَ آكُلُهُ وَلاَ أُحَرِّمُهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَثَابِتِ بْنِ وَدِيعَةَ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ ابْنِ حَسَنَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي أَكْلِ الضَّبِّ فَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ . وَيُرْوَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَ أُكِلَ الضَّبُّ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّمَا تَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَقَذُّرًا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan dabb (kaltakesakka oʻxshash sahro hayvoni) yeyish haqida soʻralganda, u zot: «Men uni yemayman, lekin uni harom ham qilmayman», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Umar, Abu Said, Ibn Abbos, Sobit ibn Vadia, Jobir va Abdurrahmon ibn Hasanadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahli dabb yeyish borasida ixtilof qilganlar: Nabiy ﷺning sahobalari va boshqalardan baʼzi ilm ahli unga ruxsat bergan, baʼzilari esa uni makruh sanagan. Ibn Abbosdan rivoyat qilinishicha, u: ‹Dabb Rasululloh ﷺning dasturxonlarida yeyilgan, Rasululloh ﷺ uni faqat jirkanganlari uchungina tark qilganlar›, degan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан дабб (калтакесакка ўхшаш саҳро ҳайвони) ейиш ҳақида сўралганда, у зот: «Мен уни емайман, лекин уни ҳаром ҳам қилмайман», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Умар, Абу Саид, Ибн Аббос, Собит ибн Вадиа, Жобир ва Абдурраҳмон ибн Ҳасанадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли дабб ейиш борасида ихтилоф қилганлар: Набий ﷺнинг саҳобалари ва бошқалардан баъзи илм аҳли унга рухсат берган, баъзилари эса уни макруҳ санаган. Ибн Аббосдан ривоят қилинишича, у: ‹Дабб Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонларида ейилган, Расулуллоҳ ﷺ уни фақат жирканганлари учунгина тарк қилганлар›, деган.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَأْكُلْ أَحَدُكُمْ بِشِمَالِهِ وَلاَ يَشْرَبْ بِشِمَالِهِ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْكُلُ بِشِمَالِهِ وَيَشْرَبُ بِشِمَالِهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَحَفْصَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعُقَيْلٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَرِوَايَةُ مَالِكٍ وَابْنِ عُيَيْنَةَ أَصَحُّ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Sizlardan biror kishi chap qoʻli bilan yemasin va chap qoʻli bilan ichmasin, chunki shayton chap qoʻli bilan yeydi va chap qoʻli bilan ichadi», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Jobir, Umar ibn Abu Salama, Salama ibn al-Akvaʼ, Anas ibn Molik va Hafsadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Molik va Ibn Uyayna buni Zuhriydan, u Abu Bakr ibn Ubaydullohdan, u Ibn Umardan shu tarzda rivoyat qilganlar. Maʼmar va Uqayl esa uni Zuhriydan, u Solimdan, u Ibn Umardan rivoyat qilganlar. Molik va Ibn Uyaynaning rivoyati sahihroqdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Сизлардан бирор киши чап қўли билан емасин ва чап қўли билан ичмасин, чунки шайтон чап қўли билан ейди ва чап қўли билан ичади», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Жобир, Умар ибн Абу Салама, Салама ибн ал-Акваъ, Анас ибн Молик ва Ҳафсадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Молик ва Ибн Уяйна буни Зуҳрийдан, у Абу Бакр ибн Убайдуллоҳдан, у Ибн Умардан шу тарзда ривоят қилганлар. Маъмар ва Уқайл эса уни Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умардан ривоят қилганлар. Молик ва Ибн Уяйнанинг ривояти саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ، عَنِ الثَّوْرِيِّ، عَنْ جَبَلَةَ بْنِ سُحَيْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْرِنَ بَيْنَ التَّمْرَتَيْنِ حَتَّى يَسْتَأْذِنَ صَاحِبَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ hamrohidan izn soʻramaguncha ikkita xurmoni qoʻshib (birga) yeyishdan qaytardilar», dedi. U dedi: Bu bobda Saʼd — Abu Bakrning ozod qilgan quli (mavlo)sidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ ҳамроҳидан изн сўрамагунча иккита хурмони қўшиб (бирга) ейишдан қайтардилар», деди. У деди: Бу бобда Саъд — Абу Бакрнинг озод қилган қули (мавло)сидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْكَافِرُ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ وَالْمُؤْمِنُ يَأْكُلُ فِي مِعًى وَاحِدٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ وَأَبِي مُوسَى وَجَهْجَاهٍ الْغِفَارِيِّ وَمَيْمُونَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kofir yetti ichak bilan yeydi, moʻmin esa bitta ichak bilan yeydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Abu Said, Abu Basra al-Gʻiforiy, Abu Muso, Jahjoh al-Gʻiforiy, Maymuna hamda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кофир етти ичак билан ейди, мўмин эса битта ичак билан ейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Саид, Абу Басра ал-Ғифорий, Абу Мусо, Жаҳжоҳ ал-Ғифорий, Маймуна ҳамда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ الْجَلاَّلَةِ وَأَلْبَانِهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى الثَّوْرِيُّ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ jallolani (najosat yeb yuradigan hayvonni) yeyishdan va uning sutini (ichishdan) qaytardilar. U aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. As-Savriy uni Ibn Abu Najihdan, u Mujohiddan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobiy tilga olinmagan) tarzda rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жаллолани (нажосат еб юрадиган ҳайвонни) ейишдан ва унинг сутини (ичишдан) қайтардилар. У айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ас-Саврий уни Ибн Абу Нажиҳдан, у Мужоҳиддан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобий тилга олинмаган) тарзда ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو زَكَرِيَّا، يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ وَمَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فِي الدُّنْيَا فَمَاتَ وَهُوَ يُدْمِنُهَا لَمْ يَشْرَبْهَا فِي الآخِرَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعُبَادَةَ وَأَبِي مَالِكٍ الأَشْعَرِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا فَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa — xamr (aroq)dir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir. Kim dunyoda xamr ichib, unga berilgan holida (tavba qilmay) oʻlsa, oxiratda uni icholmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis bir necha yoʻl bilan Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. Molik ibn Anas uni Nofeʼdan, u Ibn Umardan mavquf (sahobiy soʻzi) sifatida rivoyat qilib, uni (Nabiyga) marfuʼ qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса — хамр (ароқ)дир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир. Ким дунёда хамр ичиб, унга берилган ҳолида (тавба қилмай) ўлса, охиратда уни ичолмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис бир неча йўл билан Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилинган. Молик ибн Анас уни Нофеъдан, у Ибн Умардан мавқуф (саҳобий сўзи) сифатида ривоят қилиб, уни (Набийга) марфуъ қилмаган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلاَةً أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَإِنْ عَادَ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلاَةً أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَإِنْ عَادَ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلاَةً أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَإِنْ عَادَ الرَّابِعَةَ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلاَةً أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ لَمْ يَتُبِ اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَقَاهُ مِنْ نَهْرِ الْخَبَالِ " . قِيلَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَمَا نَهْرُ الْخَبَالِ قَالَ نَهْرٌ مِنْ صَدِيدِ أَهْلِ النَّارِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim xamr ichsa, Alloh uning qirq kunlik namozini qabul qilmaydi. Agar tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi. Agar yana qaytsa, Alloh uning qirq kunlik namozini qabul qilmaydi. Agar tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi. Agar yana qaytsa, Alloh uning qirq kunlik namozini qabul qilmaydi. Agar tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi. Agar toʻrtinchi marta qaytsa, Alloh uning qirq kunlik namozini qabul qilmaydi va agar tavba qilsa ham, Alloh uning tavbasini qabul qilmaydi hamda unga Xabol daryosidan ichiradi», dedilar. «Ey Abu Abdurrahmon, Xabol daryosi nima?» deb soʻraldi. U: «Doʻzax ahlining yiringidan (hosil boʻlgan) bir daryo», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Bunga oʻxshash (rivoyat) Abdulloh ibn Amr va Ibn Abbosdan, ular Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хамр ичса, Аллоҳ унинг қирқ кунлик намозини қабул қилмайди. Агар тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Агар яна қайтса, Аллоҳ унинг қирқ кунлик намозини қабул қилмайди. Агар тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Агар яна қайтса, Аллоҳ унинг қирқ кунлик намозини қабул қилмайди. Агар тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Агар тўртинчи марта қайтса, Аллоҳ унинг қирқ кунлик намозини қабул қилмайди ва агар тавба қилса ҳам, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилмайди ҳамда унга Хабол дарёсидан ичиради», дедилар. «Эй Абу Абдурраҳмон, Хабол дарёси нима?» деб сўралди. У: «Дўзах аҳлининг йирингидан (ҳосил бўлган) бир дарё», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Бунга ўхшаш (ривоят) Абдуллоҳ ибн Амр ва Ибн Аббосдан, улар Набий ﷺдан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ الْكُوفِيُّ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي مُوسَى وَالأَشَجِّ الْعَصَرِيِّ وَدَيْلَمَ وَمَيْمُونَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَقَيْسِ بْنِ سَعْدٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَمُعَاوِيَةَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَقُرَّةَ الْمُزَنِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَكِلاَهُمَا صَحِيحٌ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir», deyayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Bunga oʻxshash (rivoyat) Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan va ikkalasi ham sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», деяётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Бунга ўхшаш (ривоят) Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган ва иккаласи ҳам саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نَأْكُلُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَمْشِي وَنَشْرَبُ وَنَحْنُ قِيَامٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَرَوَى عِمْرَانُ بْنُ حُدَيْرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الْبَزَرِيِّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَأَبُو الْبُزَرِيُّ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عُطَارِدٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida yurgan holimizda yer edik va tik turgan holimizda ichar edik. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ubaydulloh ibn Umardan, Nofeʼdan, Ibn Umardan (kelgan) rivoyat sifatida sahih gʻaribdir. Bu hadisni Imron ibn Hudayr ham Abul-Bazariydan, u Ibn Umardan rivoyat qilgan. Abul-Bazariyning ismi Yazid ibn Utoriddir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида юрган ҳолимизда ер эдик ва тик турган ҳолимизда ичар эдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Убайдуллоҳ ибн Умардан, Нофеъдан, Ибн Умардан (келган) ривоят сифатида саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадисни Имрон ибн Ҳудайр ҳам Абул-Базарийдан, у Ибн Умардан ривоят қилган. Абул-Базарийнинг исми Язид ибн Уториддир.