حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ الإِيَادِيِّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِعَلِيٍّ " يَا عَلِيُّ لاَ تُتْبِعِ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ فَإِنَّ لَكَ الأُولَى وَلَيْسَتْ لَكَ الآخِرَةُ " .
Ismoil ibn Muso al-Fazoriy bizga hadis aytdi, (unga) Sharik xabar berdi, (u) Abu Robiʼa al-Iyodiy (orqali), (u) Ibn Buraydadan, (u) otasidan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ Aliyga: «Ey Ali, bir nigohga ikkinchi nigohni ergashtirma. Chunki birinchisi senga (kechirilgan), ammo keyingisi senga (ruxsat etilmagan)», dedilar.Исмоил ибн Мусо ал-Фазорий бизга ҳадис айтди, (унга) Шарик хабар берди, (у) Абу Робиъа ал-Иёдий (орқали), (у) Ибн Бурайдадан, (у) отасидан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Алийга: «Эй Али, бир нигоҳга иккинчи нигоҳни эргаштирма. Чунки биринчиси сенга (кечирилган), аммо кейингиси сенга (рухсат этилмаган)», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَعْنَبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " حُرْمَةُ نِسَاءِ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ كَحُرْمَةِ أُمَّهَاتِهِمْ وَمَا مِنْ رَجُلٍ مِنَ الْقَاعِدِينَ يَخْلُفُ رَجُلاً مِنَ الْمُجَاهِدِينَ فِي أَهْلِهِ إِلاَّ نُصِبَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقِيلَ لَهُ هَذَا قَدْ خَلَفَكَ فِي أَهْلِكَ فَخُذْ مِنْ حَسَنَاتِهِ مَا شِئْتَ " . فَالْتَفَتَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا ظَنُّكُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ قَعْنَبٌ رَجُلاً صَالِحًا وَكَانَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى أَرَادَ قَعْنَبًا عَلَى الْقَضَاءِ فَأَبَى عَلَيْهِ وَقَالَ أَنَا أُرِيدُ الْحَاجَةَ بِدِرْهَمٍ فَأَسْتَعِينُ عَلَيْهَا بِرَجُلٍ . قَالَ وَأَيُّنَا لاَ يَسْتَعِينُ فِي حَاجَتِهِ قَالَ أَخْرِجُونِي حَتَّى أَنْظُرَ فَأُخْرِجَ فَتَوَارَى . قَالَ سُفْيَانُ بَيْنَمَا هُوَ مُتَوَارٍ إِذْ وَقَعَ عَلَيْهِ الْبَيْتُ فَمَاتَ .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Mujohidlarning ayollari (jihodga chiqmay) oʻtirib qolganlarga onalari kabi hurmatlidir. Oʻtirib qolganlardan biron kishi mujohidlardan birining ahli (oilasi) ishida unga oʻrinbosar boʻlib (xiyonat qilsa), qiyomat kuni u (mujohid) uchun (haligi kishi) toʻxtatib qoʻyiladi va unga: ‹Mana bu kishi sening ahling ishida senga oʻrinbosar boʻlgan edi, bas, uning yaxshiliklaridan xohlaganingni ol›, deyiladi.» Soʻng Rasululloh ﷺ bizga yuzlanib: «Nima deb oʻylaysizlar?» dedilar. Abu Dovud aytdi: Qaʼnab solih kishi edi. Ibn Abu Laylo Qaʼnabni qozilikka tayinlamoqchi boʻlganida, u (Qaʼnab) bosh tortib: «Men bir dirhamlik hojatga muhtoj boʻlsam, uni ado etishda bir kishidan yordam soʻrayman», dedi. U (ibn Abu Laylo): «Qaysi birimiz hojatimizda yordam soʻramaymiz?» dedi. U (Qaʼnab): «Meni chiqaringlar, qarab kelay», dedi va chiqarildi-da, gʻoyib boʻldi. Sufyon aytdi: U yashirinib turganida, ustiga uy (tomi) qulab tushdi va vafot etdi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Мужоҳидларнинг аёллари (жиҳодга чиқмай) ўтириб қолганларга оналари каби ҳурматлидир. Ўтириб қолганлардан бирон киши мужоҳидлардан бирининг аҳли (оиласи) ишида унга ўринбосар бўлиб (хиёнат қилса), қиёмат куни у (мужоҳид) учун (ҳалиги киши) тўхтатиб қўйилади ва унга: ‹Мана бу киши сенинг аҳлинг ишида сенга ўринбосар бўлган эди, бас, унинг яхшиликларидан хоҳлаганингни ол›, дейилади.» Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга юзланиб: «Нима деб ўйлайсизлар?» дедилар. Абу Довуд айтди: Қаънаб солиҳ киши эди. Ибн Абу Лайло Қаънабни қозиликка тайинламоқчи бўлганида, у (Қаънаб) бош тортиб: «Мен бир дирҳамлик ҳожатга муҳтож бўлсам, уни адо этишда бир кишидан ёрдам сўрайман», деди. У (ибн Абу Лайло): «Қайси биримиз ҳожатимизда ёрдам сўрамаймиз?» деди. У (Қаънаб): «Мени чиқаринглар, қараб келай», деди ва чиқарилди-да, ғойиб бўлди. Суфён айтди: У яшириниб турганида, устига уй (томи) қулаб тушди ва вафот этди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ، يَقُولُ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي جَاءَ رَجُلٌ وَمَعَهُ حِمَارٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ارْكَبْ . وَتَأَخَّرَ الرَّجُلُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ أَنْتَ أَحَقُّ بِصَدْرِ دَابَّتِكَ مِنِّي إِلاَّ أَنْ تَجْعَلَهُ لِي " . قَالَ فَإِنِّي قَدْ جَعَلْتُهُ لَكَ . فَرَكِبَ .
Abdulloh ibn Burayda (rahimahulloh): «Men otam Burayda (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim», deydi: «Rasululloh ﷺ piyoda ketayotgan edilar, eshagi bor bir kishi kelib: ‹Yo Rasululloh, mining›, dedi va oʻzi orqaga surildi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Yoʻq, ulovingning oldida (minishga) sen mendan koʻra haqliroqsan, magar uni menga bersang (boshqa gap)›, dedilar. U: ‹Men uni sizga berdim›, dedi. Shunda (u zot) mindilar.»Абдуллоҳ ибн Бурайда (раҳимаҳуллоҳ): «Мен отам Бурайда (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим», дейди: «Расулуллоҳ ﷺ пиёда кетаётган эдилар, эшаги бор бир киши келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, мининг›, деди ва ўзи орқага сурилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Йўқ, уловингнинг олдида (минишга) сен мендан кўра ҳақлироқсан, магар уни менга берсанг (бошқа гап)›, дедилар. У: ‹Мен уни сизга бердим›, деди. Шунда (у зот) миндилар.»
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ، يَقُولُ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا وُلِدَ لأَحَدِنَا غُلاَمٌ ذَبَحَ شَاةً وَلَطَخَ رَأْسَهُ بِدَمِهَا فَلَمَّا جَاءَ اللَّهُ بِالإِسْلاَمِ كُنَّا نَذْبَحُ شَاةً وَنَحْلِقُ رَأْسَهُ وَنَلْطَخُهُ بِزَعْفَرَانٍ .
Abdulloh ibn Burayda aytadi: Otam Burayda (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Biz johiliyat davrida birortamizning oʻgʻil farzandi tugʻilsa, bir qoʻy soʻyib, uning boshini (qoʻyning) qoniga belar edik. Alloh Islomni keltirgach esa, biz bir qoʻy soʻyib, uning boshini qirtishlaydigan va zaʼfaron bilan moylaydigan boʻldik.Абдуллоҳ ибн Бурайда айтади: Отам Бурайда (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Биз жоҳилият даврида бирортамизнинг ўғил фарзанди туғилса, бир қўй сўйиб, унинг бошини (қўйнинг) қонига белар эдик. Аллоҳ Исломни келтиргач эса, биз бир қўй сўйиб, унинг бошини қиртишлайдиган ва заъфарон билан мойлайдиган бўлдик.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، بُرَيْدَةَ أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ كُنْتُ تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِوَلِيدَةٍ وَإِنَّهَا مَاتَتْ وَتَرَكَتْ تِلْكَ الْوَلِيدَةَ . قَالَ " قَدْ وَجَبَ أَجْرُكِ وَرَجَعَتْ إِلَيْكِ فِي الْمِيرَاثِ " . قَالَتْ وَإِنَّهَا مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَيُجْزِئُ - أَوْ يَقْضِي - عَنْهَا أَنْ أَصُومَ عَنْهَا قَالَ " نَعَمْ " . قَالَتْ وَإِنَّهَا لَمْ تَحُجَّ أَفَيُجْزِئُ - أَوْ يَقْضِي - عَنْهَا أَنْ أَحُجَّ عَنْهَا قَالَ " نَعَمْ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir ayol Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Men onamga bir choʻri sadaqa qilgan edim, u (choʻri oʻsha) onam vafot etib, oʻsha choʻrini meros qoldirdi», dedi. U zot: «Ajring sobit boʻldi, (choʻri esa) merosda senga qaytib keldi», dedilar. Ayol: «U (onam) bir oy roʻza tutishi zimmasida boʻlgan holda vafot etdi. Men uning oʻrniga roʻza tutsam, undan oʻtarmikan yoki uning oʻrniga ado boʻlarmikan?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Ayol: «U haj qilmagan edi. Men uning oʻrniga haj qilsam, undan oʻtarmikan yoki oʻrniga ado boʻlarmikan?» dedi. U zot: «Ha», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир аёл Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен онамга бир чўри садақа қилган эдим, у (чўри ўша) онам вафот этиб, ўша чўрини мерос қолдирди», деди. У зот: «Ажринг собит бўлди, (чўри эса) меросда сенга қайтиб келди», дедилар. Аёл: «У (онам) бир ой рўза тутиши зиммасида бўлган ҳолда вафот этди. Мен унинг ўрнига рўза тутсам, ундан ўтармикан ёки унинг ўрнига адо бўлармикан?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Аёл: «У ҳаж қилмаган эди. Мен унинг ўрнига ҳаж қилсам, ундан ўтармикан ёки ўрнига адо бўлармикан?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ أَبُو الْمُنِيبِ الْعَتَكِيُّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَعَلَ لِلْجَدَّةِ السُّدُسَ إِذَا لَمْ تَكُنْ دُونَهَا أُمٌّ .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ buviga, agar undan oldin (vorislik qiladigan) ona boʻlmasa, oltidan birni ajratdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ бувига, агар ундан олдин (ворислик қиладиган) она бўлмаса, олтидан бирни ажратдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ جِبْرِيلَ بْنِ أَحْمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي مِيرَاثَ رَجُلٍ مِنَ الأَزْدِ وَلَسْتُ أَجِدُ أَزْدِيًّا أَدْفَعُهُ إِلَيْهِ . قَالَ " اذْهَبْ فَالْتَمِسْ أَزْدِيًّا حَوْلاً " . قَالَ فَأَتَاهُ بَعْدَ الْحَوْلِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ أَجِدْ أَزْدِيًّا أَدْفَعُهُ إِلَيْهِ . قَالَ " فَانْطَلِقْ فَانْظُرْ أَوَّلَ خُزَاعِيٍّ تَلْقَاهُ فَادْفَعْهُ إِلَيْهِ " . فَلَمَّا وَلَّى قَالَ " عَلَىَّ الرَّجُلَ " . فَلَمَّا جَاءَ قَالَ " انْظُرْ كُبْرَ خُزَاعَةَ فَادْفَعْهُ إِلَيْهِ " .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga bir kishi kelib: «Mening qoʻlimda Azd qabilasidan boʻlgan bir kishining merosi bor, ammo uni topshiradigan birorta azdlik kishini topa olmayapman», dedi. U zot: «Bor, bir yil davomida azdlik kishini izlab koʻr», dedilar. Bir yildan keyin u huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, uni topshiradigan birorta azdlik kishini topa olmadim», dedi. U zot: «Endi bor-da, uchratgan dastlabki xuzoʻalik kishiga qara va merosni unga topshir», dedilar. U orqasiga burilganida, u zot: «Hovuzni (haligi kishini) menga qaytaringlar», dedilar. U kelganida, u zot: «Xuzoʻa qabilasining kattasiga qara va merosni oʻshanga topshir», dedilar.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига бир киши келиб: «Менинг қўлимда Азд қабиласидан бўлган бир кишининг мероси бор, аммо уни топширадиган бирорта аздлик кишини топа олмаяпман», деди. У зот: «Бор, бир йил давомида аздлик кишини излаб кўр», дедилар. Бир йилдан кейин у ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни топширадиган бирорта аздлик кишини топа олмадим», деди. У зот: «Энди бор-да, учратган дастлабки хузўалик кишига қара ва меросни унга топшир», дедилар. У орқасига бурилганида, у зот: «Ҳовузни (ҳалиги кишини) менга қайтаринглар», дедилар. У келганида, у зот: «Хузўа қабиласининг каттасига қара ва меросни ўшанга топшир», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَسْوَدَ الْعِجْلِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ جِبْرِيلَ بْنِ أَحْمَرَ أَبِي بَكْرٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَاتَ رَجُلٌ مِنْ خُزَاعَةَ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمِيرَاثِهِ فَقَالَ " الْتَمِسُوا لَهُ وَارِثًا أَوْ ذَا رَحِمٍ " . فَلَمْ يَجِدُوا لَهُ وَارِثًا وَلاَ ذَا رَحِمٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَعْطُوهُ الْكُبْرَ مِنْ خُزَاعَةَ " . قَالَ يَحْيَى قَدْ سَمِعْتُهُ مَرَّةً يَقُولُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ " انْظُرُوا أَكْبَرَ رَجُلٍ مِنْ خُزَاعَةَ " .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xuzoʻa qabilasidan bir kishi vafot etdi va Paygʻambar ﷺ ga uning merosi keltirildi. U zot: «Unga voris yoki qarindoshini (zu rahmni) izlab koʻringlar», dedilar. Ammo ular unga na voris, na qarindosh topdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni Xuzoʻa qabilasining kattasiga beringlar», dedilar. Yahyo aytdi: Men bir marta u (al-Husayn ibn Asvad)ning bu hadisda: «Xuzoʻa qabilasining eng katta kishisiga qaranglar», deganini eshitganman.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хузўа қабиласидан бир киши вафот этди ва Пайғамбар ﷺ га унинг мероси келтирилди. У зот: «Унга ворис ёки қариндошини (зу раҳмни) излаб кўринглар», дедилар. Аммо улар унга на ворис, на қариндош топдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни Хузўа қабиласининг каттасига беринглар», дедилар. Яҳё айтди: Мен бир марта у (ал-Ҳусайн ибн Асвад)нинг бу ҳадисда: «Хузўа қабиласининг энг катта кишисига қаранглар», деганини эшитганман.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ الْحَدَّادُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَبُو سُلَيْمَانَ الْكَحَّالُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ بُرَيْدَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَشِّرِ الْمَشَّائِينَ فِي الظُّلَمِ إِلَى الْمَسَاجِدِ بِالنُّورِ التَّامِّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Burayda ibn al-Hasib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Qorongʻularda masjidlarga koʻp yuruvchilarni qiyomat kunidagi mukammal nur bilan xushxabar berib qoʻy.»Бурайда ибн ал-Ҳасиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Қоронғуларда масжидларга кўп юрувчиларни қиёмат кунидаги мукаммал нур билан хушхабар бериб қўй.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الذُّهْلِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُنِيبِ، عُبَيْدُ اللَّهِ الْعَتَكِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُصَلَّى فِي لِحَافٍ لاَ يَتَوَشَّحُ بِهِ وَالآخَرُ أَنْ يُصَلَّى فِي سَرَاوِيلَ وَلَيْسَ عَلَيْكَ رِدَاءٌ .
Abdulloh ibn Buraydaning otasidan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ choyshab (yopinchiq)ni oʻrab olmasdan unda namoz oʻqishdan, shuningdek ustida ridosi yoʻq holda faqat ishtonda (izorda) namoz oʻqishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Бурайданинг отасидан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ чойшаб (ёпинчиқ)ни ўраб олмасдан унда намоз ўқишдан, шунингдек устида ридоси йўқ ҳолда фақат иштонда (изорда) намоз ўқишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ حُبَابٍ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ - رضى الله عنهما - عَلَيْهِمَا قَمِيصَانِ أَحْمَرَانِ يَعْثُرَانِ وَيَقُومَانِ فَنَزَلَ فَأَخَذَهُمَا فَصَعِدَ بِهِمَا الْمِنْبَرَ ثُمَّ قَالَ " صَدَقَ اللَّهُ { إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلاَدُكُمْ فِتْنَةٌ } رَأَيْتُ هَذَيْنِ فَلَمْ أَصْبِرْ " . ثُمَّ أَخَذَ فِي الْخُطْبَةِ .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qildilar. Shu asnoda Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo) qizil koʻylak kiyib, qoqilib-qoqilib, yiqilib-turib (kelib) qoldilar. Shunda u zot (minbardan) tushib, ularni koʻtarib oldilar va ular bilan birga minbarga chiqdilar. Soʻngra: «Alloh rost aytdi: {Albatta, mol-mulkingiz va farzandlaringiz (sizlar uchun) bir sinovdir} (Tagʻobun 15). Men bu ikkovini koʻrib, sabr qila olmadim», — dedilar. Soʻng xutbasini davom ettirdilar.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилдилар. Шу аснода Ҳасан ва Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) қизил кўйлак кийиб, қоқилиб-қоқилиб, йиқилиб-туриб (келиб) қолдилар. Шунда у зот (минбардан) тушиб, уларни кўтариб олдилар ва улар билан бирга минбарга чиқдилар. Сўнгра: «Аллоҳ рост айтди: {Албатта, мол-мулкингиз ва фарзандларингиз (сизлар учун) бир синовдир} (Тағобун 15). Мен бу икковини кўриб, сабр қила олмадим», — дедилар. Сўнг хутбасини давом эттирдилар.
حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ أَبُو طَالِبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اسْتَعْمَلْنَاهُ عَلَى عَمَلٍ فَرَزَقْنَاهُ رِزْقًا فَمَا أَخَذَ بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ غُلُولٌ " .
Burayda (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Kimni biron ishga xizmatchi qilib tayinlasak va unga rizq (maosh) belgilab bersak, shundan keyin u olgan narsa xiyonatdir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Кимни бирон ишга хизматчи қилиб тайинласак ва унга ризқ (маош) белгилаб берсак, шундан кейин у олган нарса хиёнатдир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا مُعَرِّفُ بْنُ وَاصِلٍ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا فَإِنَّ فِي زِيَارَتِهَا تَذْكِرَةً " .
Buroyda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim. Endi ularni ziyorat qilinglar, chunki ularni ziyorat qilishda eslatma (oʻlimni eslash) bordir».Буройда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим. Энди уларни зиёрат қилинглар, чунки уларни зиёрат қилишда эслатма (ўлимни эслаш) бордир».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ ثَعْلَبَةَ الطَّائِيُّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ بِالأَمَانَةِ فَلَيْسَ مِنَّا " .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ‹omonat› bilan qasam ichsa, u bizdan emas», dedilar.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ‹омонат› билан қасам ичса, у биздан эмас», дедилар.
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، - يَعْنِي ابْنَ وَاقِدٍ - حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " مَنْ حَلَفَ فَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنَ الإِسْلاَمِ فَإِنْ كَانَ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ، وَإِنْ كَانَ صَادِقًا فَلَنْ يَرْجِعَ إِلَى الإِسْلاَمِ سَالِمًا " .
Ahmad ibn Hanbal menga aytdiki, Zayd ibn Hubob bizga aytdiki, Husayn — yaʼni ibn Voqid — bizga aytdiki, Abdulloh ibn Burayda menga aytdiki, u otasidan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim qasam ichib, ‹men islomdan beriyman› desa, agar yolgʻonchi boʻlsa, oʻzi aytgani kabidir, agar rostgoʻy boʻlsa, islomga sogʻ-salomat qaytmaydi».Аҳмад ибн Ҳанбал менга айтдики, Зайд ибн Ҳубоб бизга айтдики, Ҳусайн — яъни ибн Воқид — бизга айтдики, Абдуллоҳ ибн Бурайда менга айтдики, у отасидан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким қасам ичиб, ‹мен исломдан берийман› деса, агар ёлғончи бўлса, ўзи айтгани кабидир, агар ростгўй бўлса, исломга соғ-саломат қайтмайди».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، بُرَيْدَةَ : أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ : كُنْتُ تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِوَلِيدَةٍ، وَإِنَّهَا مَاتَتْ وَتَرَكَتْ تِلْكَ الْوَلِيدَةَ . قَالَ : " قَدْ وَجَبَ أَجْرُكِ، وَرَجَعَتْ إِلَيْكِ فِي الْمِيرَاثِ " . قَالَتْ : وَإِنَّهَا مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ عَمْرٍو .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Rasululloh ﷺning huzuriga kelib: «Men onamga bir choʻri (kaniz) sadaqa qilgan edim, u (onam) vafot etdi va oʻsha choʻrini (meros) qoldirdi», dedi. (U zot:) «Ajring (savobing) yozildi, u (choʻri) esa meros sifatida senga qaytdi», dedilar. (Ayol:) «U vafot etdi, uning zimmasida bir oylik roʻza ham bor edi», dedi. Soʻng (rovi) Amr (ibn Avn)ning hadisiga oʻxshash (rivoyatni) zikr qildi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига келиб: «Мен онамга бир чўри (каниз) садақа қилган эдим, у (онам) вафот этди ва ўша чўрини (мерос) қолдирди», деди. (У зот:) «Ажринг (савобинг) ёзилди, у (чўри) эса мерос сифатида сенга қайтди», дедилар. (Аёл:) «У вафот этди, унинг зиммасида бир ойлик рўза ҳам бор эди», деди. Сўнг (рови) Амр (ибн Авн)нинг ҳадисига ўхшаш (ривоятни) зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ السَّمْتِيُّ، حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ وَاحِدٌ فِي الْجَنَّةِ وَاثْنَانِ فِي النَّارِ فَأَمَّا الَّذِي فِي الْجَنَّةِ فَرَجُلٌ عَرَفَ الْحَقَّ فَقَضَى بِهِ وَرَجُلٌ عَرَفَ الْحَقَّ فَجَارَ فِي الْحُكْمِ فَهُوَ فِي النَّارِ وَرَجُلٌ قَضَى لِلنَّاسِ عَلَى جَهْلٍ فَهُوَ فِي النَّارِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَصَحُّ شَىْءٍ فِيهِ يَعْنِي حَدِيثَ ابْنِ بُرَيْدَةَ " الْقُضَاةُ ثَلاَثَةٌ " .
Burayda ibn al-Hasib (roziyallohu anhu)dan, u kishi Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Qozilar uch xil boʻladi: bittasi jannatda, ikkitasi doʻzaxda. Jannatda boʻladigani — haqni bilib, unga koʻra hukm qilgan kishidir. Haqni bilib turib, hukmda zulm qilgan kishi esa doʻzaxdadir. Bilimsizlik bilan odamlarga hukm qilgan kishi ham doʻzaxdadir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu boradagi eng sahih narsa shu, yaʼni Ibn Burayda rivoyat qilgan «Qozilar uch xil boʻladi» hadisidir.Бурайда ибн ал-Ҳасиб (розияллоҳу анҳу)дан, у киши Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Қозилар уч хил бўлади: биттаси жаннатда, иккитаси дўзахда. Жаннатда бўладигани — ҳақни билиб, унга кўра ҳукм қилган кишидир. Ҳақни билиб туриб, ҳукмда зулм қилган киши эса дўзахдадир. Билимсизлик билан одамларга ҳукм қилган киши ҳам дўзахдадир», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу борадаги энг саҳиҳ нарса шу, яъни Ибн Бурайда ривоят қилган «Қозилар уч хил бўлади» ҳадисидир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا مُعَرِّفُ بْنُ وَاصِلٍ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَهَيْتُكُمْ عَنْ ثَلاَثٍ وَأَنَا آمُرُكُمْ بِهِنَّ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا فَإِنَّ فِي زِيَارَتِهَا تَذْكِرَةً وَنَهَيْتُكُمْ عَنِ الأَشْرِبَةِ أَنْ تَشْرَبُوا إِلاَّ فِي ظُرُوفِ الأَدَمِ فَاشْرَبُوا فِي كُلِّ وِعَاءٍ غَيْرَ أَنْ لاَ تَشْرَبُوا مُسْكِرًا وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الأَضَاحِي أَنْ تَأْكُلُوهَا بَعْدَ ثَلاَثٍ فَكُلُوا وَاسْتَمْتِعُوا بِهَا فِي أَسْفَارِكُمْ " .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u kishi aytadilar: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men sizlarni uch narsadan qaytargan edim, endi esa sizlarga ularni buyuraman. Sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi ularni ziyorat qilinglar, chunki ularni ziyorat qilishda (oxiratni) eslatish bordir. Sizlarni teri idishlardan boshqasida ichimlik ichishdan qaytargan edim, endi har qanday idishda ichinglar, faqat mast qiluvchi narsani ichmanglar. Sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch kundan keyin yeyishdan qaytargan edim, endi yenglar va safarlaringizda undan foydalaninglar».Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у киши айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен сизларни уч нарсадан қайтарган эдим, энди эса сизларга уларни буюраман. Сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди уларни зиёрат қилинглар, чунки уларни зиёрат қилишда (охиратни) эслатиш бордир. Сизларни тери идишлардан бошқасида ичимлик ичишдан қайтарган эдим, энди ҳар қандай идишда ичинглар, фақат маст қилувчи нарсани ичманглар. Сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан кейин ейишдан қайтарган эдим, энди енглар ва сафарларингизда ундан фойдаланинглар».
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَتَطَيَّرُ مِنْ شَىْءٍ وَكَانَ إِذَا بَعَثَ عَامِلاً سَأَلَ عَنِ اسْمِهِ فَإِذَا أَعْجَبَهُ اسْمُهُ فَرِحَ بِهِ وَرُئِيَ بِشْرُ ذَلِكَ فِي وَجْهِهِ وَإِنْ كَرِهَ اسْمَهُ رُئِيَ كَرَاهِيَةُ ذَلِكَ فِي وَجْهِهِ وَإِذَا دَخَلَ قَرْيَةً سَأَلَ عَنِ اسْمِهَا فَإِنْ أَعْجَبَهُ اسْمُهَا فَرِحَ بِهَا وَرُئِيَ بِشْرُ ذَلِكَ فِي وَجْهِهِ وَإِنْ كَرِهَ اسْمَهَا رُئِيَ كَرَاهِيَةُ ذَلِكَ فِي وَجْهِهِ .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hech narsadan badfol olmas edilar. Biror amaldorni joʻnatganlarida, uning ismini soʻrar edilar. Agar uning ismi u zotga yoqsa, undan xursand boʻlar va bu xursandchilik chehralarida koʻrinib turar edi. Agar uning ismini yoqtirmasalar, buni yoqtirmaslik chehralarida koʻrinib turardi. Biror qishloqqa kirganlarida ham, uning nomini soʻrar edilar. Agar uning nomi u zotga yoqsa, undan xursand boʻlar va bu xursandchilik chehralarida koʻrinib turardi. Agar uning nomini yoqtirmasalar, buni yoqtirmaslik chehralarida koʻrinib turardi.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳеч нарсадан бадфол олмас эдилар. Бирор амалдорни жўнатганларида, унинг исмини сўрар эдилар. Агар унинг исми у зотга ёқса, ундан хурсанд бўлар ва бу хурсандчилик чеҳраларида кўриниб турар эди. Агар унинг исмини ёқтирмасалар, буни ёқтирмаслик чеҳраларида кўриниб турарди. Бирор қишлоққа кирганларида ҳам, унинг номини сўрар эдилар. Агар унинг номи у зотга ёқса, ундан хурсанд бўлар ва бу хурсандчилик чеҳраларида кўриниб турарди. Агар унинг номини ёқтирмасалар, буни ёқтирмаслик чеҳраларида кўриниб турарди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، - الْمَعْنَى - أَنَّ زَيْدَ بْنَ حُبَابٍ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ السُّلَمِيِّ الْمَرْوَزِيِّ أَبِي طَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ شَبَهٍ فَقَالَ لَهُ " مَا لِي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ الأَصْنَامِ " . فَطَرَحَهُ ثُمَّ جَاءَ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ حَدِيدٍ فَقَالَ " مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ حِلْيَةَ أَهْلِ النَّارِ " . فَطَرَحَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ أَىِّ شَىْءٍ أَتَّخِذُهُ قَالَ " اتَّخِذْهُ مِنْ وَرِقٍ وَلاَ تُتِمَّهُ مِثْقَالاً " . وَلَمْ يَقُلْ مُحَمَّدٌ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ . وَلَمْ يَقُلِ الْحَسَنُ السُّلَمِيِّ الْمَرْوَزِيِّ .
al-Hasan ibn Ali va Muhammad ibn Abdulaziz ibn Abu Rizma — maʼnosi bir — Zayd ibn Hubob ularga Abdulloh ibn Muslim as-Sulamiy al-Marvaziy Abu Toybadan, u Abdulloh ibn Buraydadan, u otasidan (roziyallohu anhu) rivoyat qilib xabar berdi: Bir kishi Nabiy ﷺ ning huzurlariga keldi, ustida shabahdan (sariq misdan) yasalgan uzuk bor edi. Bas, u zot unga: «Nega men sendan butlarning hidini topyapman?» dedilar. Shunda u uni (uzukni) tashladi. Soʻngra u temirdan yasalgan uzuk taqib keldi. Bas, u zot: «Nega men sening ustingda doʻzax ahlining bezagini koʻryapman?» dedilar. U buni ham tashladi va: «Ey Rasululloh, qaysi narsadan (uzuk) yasab olay?» dedi. U zot: «Uni kumushdan yasab ol, ammo uni bir misqolga yetkazma», dedilar. Muhammad: «Abdulloh ibn Muslim», demadi; al-Hasan: «as-Sulamiy al-Marvaziy», demadi.ал-Ҳасан ибн Али ва Муҳаммад ибн Абдулазиз ибн Абу Ризма — маъноси бир — Зайд ибн Ҳубоб уларга Абдуллоҳ ибн Муслим ас-Суламий ал-Марвазий Абу Тойбадан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у отасидан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилиб хабар берди: Бир киши Набий ﷺ нинг ҳузурларига келди, устида шабаҳдан (сариқ мисдан) ясалган узук бор эди. Бас, у зот унга: «Нега мен сендан бутларнинг ҳидини топяпман?» дедилар. Шунда у уни (узукни) ташлади. Сўнгра у темирдан ясалган узук тақиб келди. Бас, у зот: «Нега мен сенинг устингда дўзах аҳлининг безагини кўряпман?» дедилар. У буни ҳам ташлади ва: «Эй Расулуллоҳ, қайси нарсадан (узук) ясаб олай?» деди. У зот: «Уни кумушдан ясаб ол, аммо уни бир мисқолга етказма», дедилар. Муҳаммад: «Абдуллоҳ ибн Муслим», демади; ал-Ҳасан: «ас-Суламий ал-Марвазий», демади.
حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ التِّنِّيسِيُّ، حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَدِيثِ " يُقَاتِلُكُمْ قَوْمٌ صِغَارُ الأَعْيُنِ " . يَعْنِي التُّرْكَ قَالَ " تَسُوقُونَهُمْ ثَلاَثَ مِرَارٍ حَتَّى تُلْحِقُوهُمْ بِجَزِيرَةِ الْعَرَبِ فَأَمَّا فِي السِّيَاقَةِ الأُولَى فَيَنْجُو مَنْ هَرَبَ مِنْهُمْ وَأَمَّا فِي الثَّانِيَةِ فَيَنْجُو بَعْضٌ وَيَهْلِكُ بَعْضٌ وَأَمَّا فِي الثَّالِثَةِ فَيُصْطَلَمُونَ " . أَوْ كَمَا قَالَ .
Jaʼfar ibn Musofir at-Tinnisiy bizga aytib berdi: Xallod ibn Yahyo bizga aytib berdi: Bashir ibn al-Muhojir bizga aytib berdi: Abdulloh ibn Burayda bizga otasidan, u Nabiy ﷺdan, koʻzlari kichik bir qavm sizlarga qarshi jang qiladi — yaʼni turklar — degan hadis xususida rivoyat qildi. U zot ﷺ dedilar: «Sizlar ularni Arab yarim oroliga yetkazguningizcha uch marta haydaysizlar. Birinchi haydashda ulardan qochib qutulgan najot topadi. Ikkinchisida baʼzilari najot topadi va baʼzilari halok boʻladi. Uchinchisida esa ular butunlay qirib tashlanadi». Yoki u zot shunga oʻxshash bir narsa dedilar.Жаъфар ибн Мусофир ат-Тиннисий бизга айтиб берди: Халлод ибн Яҳё бизга айтиб берди: Башир ибн ал-Муҳожир бизга айтиб берди: Абдуллоҳ ибн Бурайда бизга отасидан, у Набий ﷺдан, кўзлари кичик бир қавм сизларга қарши жанг қилади — яъни турклар — деган ҳадис хусусида ривоят қилди. У зот ﷺ дедилар: «Сизлар уларни Араб ярим оролига етказгунингизча уч марта ҳайдайсизлар. Биринчи ҳайдашда улардан қочиб қутулган нажот топади. Иккинчисида баъзилари нажот топади ва баъзилари ҳалок бўлади. Учинчисида эса улар бутунлай қириб ташланади». Ёки у зот шунга ўхшаш бир нарса дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى بْنِ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ غَيْلاَنَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اسْتَنْكَهَ مَاعِزًا .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Moizning ogʻzini hidlab (mast emasligini bilish uchun) koʻrdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Моизнинг оғзини ҳидлаб (маст эмаслигини билиш учун) кўрдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ الأَهْوَازِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ نَتَحَدَّثُ أَنَّ الْغَامِدِيَّةَ وَمَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ لَوْ رَجَعَا بَعْدَ اعْتِرَافِهِمَا أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ يَرْجِعَا بَعْدَ اعْتِرَافِهِمَا لَمْ يَطْلُبْهُمَا وَإِنَّمَا رَجَمَهُمَا عِنْدَ الرَّابِعَةِ .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ ning sahobalari, oʻzaro shunday gaplashar edik: «Agar Gʻomidiya bilan Moiz ibn Molik iqror berganlaridan keyin (soʻzlaridan) qaytganlarida edi», — yoki u: «Agar iqror berganlaridan keyin qaytmaganlarida edi», dedi, — «u zot ularni (jazo uchun) qidirib soʻramagan boʻlar edilar. U zot ularni faqat toʻrtinchi (iqror)dan keyingina toshboʻron qildilar».Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари, ўзаро шундай гаплашар эдик: «Агар Ғомидия билан Моиз ибн Молик иқрор берганларидан кейин (сўзларидан) қайтганларида эди», — ёки у: «Агар иқрор берганларидан кейин қайтмаганларида эди», деди, — «у зот уларни (жазо учун) қидириб сўрамаган бўлар эдилар. У зот уларни фақат тўртинчи (иқрор)дан кейингина тошбўрон қилдилар».
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، حَذَفَتِ امْرَأَةً فَأَسْقَطَتْ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ فِي وَلَدِهَا خَمْسَمِائَةِ شَاةٍ وَنَهَى يَوْمَئِذٍ عَنِ الْحَذْفِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا الْحَدِيثُ خَمْسَمِائَةِ شَاةٍ . وَالصَّوَابُ مِائَةُ شَاةٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَكَذَا قَالَ عَبَّاسٌ وَهُوَ وَهَمٌ .
Abbos ibn Abdulazim bizga Ubaydulloh ibn Muso orqali, u Yusuf ibn Suhayb orqali, u Abdulloh ibn Burayda orqali, u otasidan rivoyat qiladi: Bir ayol boshqa bir ayolga (tosh otib) urgan edi, u (homiladagi bolasini) tushirib yubordi. Bu ish Rasululloh ﷺ ga koʻtarib kelindi. Shunda u zot uning boladasiga besh yuz qoʻy (toʻlanishiga) hukm qildilar va oʻsha kuni tosh otishdan qaytardilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis shu tarzda «besh yuz qoʻy» (deb keladi). Toʻgʻrisi esa «yuz qoʻy»dir. Abu Dovud aytdi: Abbos shunday aytdi, bu esa xato (vahm)dir.Аббос ибн Абдулазим бизга Убайдуллоҳ ибн Мусо орқали, у Юсуф ибн Суҳайб орқали, у Абдуллоҳ ибн Бурайда орқали, у отасидан ривоят қилади: Бир аёл бошқа бир аёлга (тош отиб) урган эди, у (ҳомиладаги боласини) тушириб юборди. Бу иш Расулуллоҳ ﷺ га кўтариб келинди. Шунда у зот унинг боладасига беш юз қўй (тўланишига) ҳукм қилдилар ва ўша куни тош отишдан қайтардилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис шу тарзда «беш юз қўй» (деб келади). Тўғриси эса «юз қўй»дир. Абу Довуд айтди: Аббос шундай айтди, бу эса хато (ваҳм)дир.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدَشِيرِ فَكَأَنَّمَا غَمَسَ يَدَهُ فِي لَحْمِ خِنْزِيرٍ وَدَمِهِ " .
Burayda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Kimki nardashir (zar) oʻyini bilan oʻynasa, goʻyo qoʻlini choʻchqaning goʻshti va qoniga botirgan boʻladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Кимки нардашир (зар) ўйини билан ўйнаса, гўё қўлини чўчқанинг гўшти ва қонига ботирган бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقُولُوا لِلْمُنَافِقِ سَيِّدٌ فَإِنَّهُ إِنْ يَكُ سَيِّدًا فَقَدْ أَسْخَطْتُمْ رَبَّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ " .
Burayda ibn al-Hasib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Munofiqqa ‹sayyid (xoja)›, demanglar. Zero, agar u sayyid boʻlsa, sizlar Robbingiz azza va jallani gʻazablantirgan boʻlasizlar», dedilar.Бурайда ибн ал-Ҳасиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мунофиққа ‹саййид (хожа)›, деманглар. Зеро, агар у саййид бўлса, сизлар Роббингиз азза ва жаллани ғазаблантирган бўласизлар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ النَّحْوِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ثَابِتٍ، قَالَ حَدَّثَنِي صَخْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ سِحْرًا وَإِنَّ مِنَ الْعِلْمِ جَهْلاً وَإِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حُكْمًا وَإِنَّ مِنَ الْقَوْلِ عِيَالاً " . فَقَالَ صَعْصَعَةُ بْنُ صُوحَانَ صَدَقَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَّا قَوْلُهُ " إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ سِحْرًا " . فَالرَّجُلُ يَكُونُ عَلَيْهِ الْحَقُّ وَهُوَ أَلْحَنُ بِالْحُجَجِ مِنْ صَاحِبِ الْحَقِّ فَيَسْحَرُ الْقَوْمَ بِبَيَانِهِ فَيَذْهَبُ بِالْحَقِّ وَأَمَّا قَوْلُهُ " إِنَّ مِنَ الْعِلْمِ جَهْلاً " . فَيَتَكَلَّفُ الْعَالِمُ إِلَى عِلْمِهِ مَا لاَ يَعْلَمُ فَيُجَهِّلُهُ ذَلِكَ وَأَمَّا قَوْلُهُ " إِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حُكْمًا " . فَهِيَ هَذِهِ الْمَوَاعِظُ وَالأَمْثَالُ الَّتِي يَتَّعِظُ بِهَا النَّاسُ وَأَمَّا قَوْلُهُ " إِنَّ مِنَ الْقَوْلِ عِيَالاً " . فَعَرْضُكَ كَلاَمَكَ وَحَدِيثَكَ عَلَى مَنْ لَيْسَ مِنْ شَأْنِهِ وَلاَ يُرِيدُهُ .
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Albatta, baʼzi bayonda sehr bor, baʼzi ilmda johillik bor, baʼzi sheʼrda hikmat bor va baʼzi soʻzda ortiqchalik (yuk) bor», deganlarini eshitdim. Shunda Saʼsaʼa ibn Suhon: «Allohning Nabiysi ﷺ rost aytdilar. ‹Albatta, baʼzi bayonda sehr bor› deganlariga kelsak — bir kishining zimmasida haq (qarz) boʻladi-yu, u haq egasidan koʻra dalillarni keltirishga ustaroq boʻladi, shunda u oʻz bayoni bilan odamlarni sehrlab, haqni (yeb) ketadi. ‹Baʼzi ilmda johillik bor› deganlariga kelsak — olim oʻz ilmiga bilmagan narsasini qoʻshib yuklaydi, bu esa uni johil qilib qoʻyadi. ‹Baʼzi sheʼrda hikmat bor› deganlariga kelsak — bular odamlar pand-nasihat oladigan oʻgitlar va masallardir. ‹Baʼzi soʻzda ortiqchalik bor› deganlariga kelsak — bu sening soʻzing va gapingni unga ishi tushmagan va uni istamaydigan kishiga taqdim etishingdir», dedi.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, баъзи баёнда сеҳр бор, баъзи илмда жоҳиллик бор, баъзи шеърда ҳикмат бор ва баъзи сўзда ортиқчалик (юк) бор», деганларини эшитдим. Шунда Саъсаъа ибн Суҳон: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ рост айтдилар. ‹Албатта, баъзи баёнда сеҳр бор› деганларига келсак — бир кишининг зиммасида ҳақ (қарз) бўлади-ю, у ҳақ эгасидан кўра далилларни келтиришга устароқ бўлади, шунда у ўз баёни билан одамларни сеҳрлаб, ҳақни (еб) кетади. ‹Баъзи илмда жоҳиллик бор› деганларига келсак — олим ўз илмига билмаган нарсасини қўшиб юклайди, бу эса уни жоҳил қилиб қўяди. ‹Баъзи шеърда ҳикмат бор› деганларига келсак — булар одамлар панд-насиҳат оладиган ўгитлар ва масаллардир. ‹Баъзи сўзда ортиқчалик бор› деганларига келсак — бу сенинг сўзинг ва гапингни унга иши тушмаган ва уни истамайдиган кишига тақдим этишингдир», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ ثَعْلَبَةَ الطَّائِيُّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ أَوْ حِينَ يُمْسِي اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ أَبُوءُ بِنِعْمَتِكَ وَأَبُوءُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ . فَمَاتَ مِنْ يَوْمِهِ أَوْ مِنْ لَيْلَتِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Kim tongga yoki kechga yetganida: ‹Allohumma, Sen mening Robbimsan, Sendan boʻlak iloh yoʻq, meni Sen yaratding, men Sening bandangman, men qodir boʻlganimcha Sening ahd va vadangda turibman; qilgan ishlarim yomonligidan Senga panoh tilayman; menga bergan neʼmatingni eʼtirof etaman va gunohimni ham eʼtirof etaman, bas, meni magʻfirat qil, chunki gunohlarni Sendan boʻlak hech kim magʻfirat qilmaydi›, desa va oʻsha kunida yoki oʻsha kechasida vafot etsa, jannatga kiradi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Ким тонгга ёки кечга етганида: ‹Аллоҳумма, Сен менинг Роббимсан, Сендан бўлак илоҳ йўқ, мени Сен яратдинг, мен Сенинг бандангман, мен қодир бўлганимча Сенинг аҳд ва вадангда турибман; қилган ишларим ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман; менга берган неъматингни эътироф этаман ва гуноҳимни ҳам эътироф этаман, бас, мени мағфират қил, чунки гуноҳларни Сендан бўлак ҳеч ким мағфират қилмайди›, деса ва ўша кунида ёки ўша кечасида вафот этса, жаннатга киради», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَتَكِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ لَمْ يُوتِرْ فَلَيْسَ مِنَّا الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ لَمْ يُوتِرْ فَلَيْسَ مِنَّا الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ لَمْ يُوتِرْ فَلَيْسَ مِنَّا ".
Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Vitr haqdir, kim vitr oʻqimasa, u bizdan emas. Vitr haqdir, kim vitr oʻqimasa, u bizdan emas. Vitr haqdir, kim vitr oʻqimasa, u bizdan emas».Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Витр ҳақдир, ким витр ўқимаса, у биздан эмас. Витр ҳақдир, ким витр ўқимаса, у биздан эмас. Витр ҳақдир, ким витр ўқимаса, у биздан эмас».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ رَجُلاً يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنَّكَ أَنْتَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ . فَقَالَ " لَقَدْ سَأَلْتَ اللَّهَ بِالاِسْمِ الَّذِي إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishining: «Allohim, men Sendan soʻrayman, men Sen Allohligingga guvohlik beramanki, Sendan oʻzga iloh yoʻq, (Sen) yagonasan, (hojatlar Oʻzigagina ravo qilinadigan) Somadsan, tugʻmagan va tugʻilmagansan va Senga hech kim teng emasdir», deganini eshitib qoldilar. Shunda u zot: «Sen Allohdan shunday ism bilan soʻradingki, u bilan soʻralsa beradi va u bilan duo qilinsa ijobat etadi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг: «Аллоҳим, мен Сендан сўрайман, мен Сен Аллоҳлигингга гувоҳлик бераманки, Сендан ўзга илоҳ йўқ, (Сен) ягонасан, (ҳожатлар Ўзигагина раво қилинадиган) Сомадсан, туғмаган ва туғилмагансан ва Сенга ҳеч ким тенг эмасдир», деганини эшитиб қолдилар. Шунда у зот: «Сен Аллоҳдан шундай исм билан сўрадингки, у билан сўралса беради ва у билан дуо қилинса ижобат этади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، بُرَيْدَةَ أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ كُنْتُ تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِوَلِيدَةٍ وَإِنَّهَا مَاتَتْ وَتَرَكَتْ تِلْكَ الْوَلِيدَةَ . قَالَ " قَدْ وَجَبَ أَجْرُكِ وَرَجَعَتْ إِلَيْكِ فِي الْمِيرَاثِ " .
Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Rasululloh ﷺ ga kelib: «Men onamga bir choʻri qiz sadaqa qilgan edim, endi u (onam) vafot etib, oʻsha choʻrini meros qoldirdi», dedi. U zot: «Savobing (allaqachon) hosil boʻldi, (choʻri esa) meros yoʻli bilan senga qaytib keldi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺ га келиб: «Мен онамга бир чўри қиз садақа қилган эдим, энди у (онам) вафот этиб, ўша чўрини мерос қолдирди», деди. У зот: «Савобинг (аллақачон) ҳосил бўлди, (чўри эса) мерос йўли билан сенга қайтиб келди», дедилар.