حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَثَلَ الْبَخِيلِ وَالْمُتَصَدِّقِ، كَمَثَلِ رَجُلَيْنِ عَلَيْهِمَا جُبَّتَانِ مِنْ حَدِيدٍ، قَدِ اضْطُرَّتْ أَيْدِيهِمَا إِلَى ثُدِيِّهِمَا وَتَرَاقِيهِمَا، فَجَعَلَ الْمُتَصَدِّقُ كُلَّمَا تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ انْبَسَطَتْ عَنْهُ حَتَّى تَغْشَى أَنَامِلَهُ وَتَعْفُوَ أَثَرَهُ، وَجَعَلَ الْبَخِيلُ كُلَّمَا هَمَّ بِصَدَقَةٍ قَلَصَتْ، وَأَخَذَتْ كُلُّ حَلْقَةٍ بِمَكَانِهَا. قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَأَنَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ بِإِصْبَعِهِ هَكَذَا فِي جَيْبِهِ، فَلَوْ رَأَيْتَهُ يُوَسِّعُهَا وَلاَ تَتَوَسَّعُ. تَابَعَهُ ابْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ وَأَبُو الزِّنَادِ عَنِ الأَعْرَجِ فِي الْجُبَّتَيْنِ. وَقَالَ حَنْظَلَةُ سَمِعْتُ طَاوُسًا سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ جُبَّتَانِ. وَقَالَ جَعْفَرٌ عَنِ الأَعْرَجِ جُبَّتَانِ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ baxil bilan sadaqa qiluvchining masalini — egnida temirdan (yasalgan) ikki jubba boʻlgan, qoʻllari koʻkraklari va boʻgʻzilariga (qisib) qoʻyilgan ikki kishi misolida — keltirdilar. Sadaqa qiluvchi har qachon biror sadaqa qilsa, (jubba) undan kengayib, barmoqlari uchini (ham) yopadigan va izini oʻchiradigan (darajada keng tortiladi). Baxil esa har qachon sadaqa qilmoqchi boʻlsa, (jubba) qisilib, har bir halqa oʻz oʻrniga (yopishib) qoladi. Abu Hurayra (roziyallohu anhu): «Men Rasululloh ﷺ barmoqlari bilan yoqalariga (jaybga) mana shunday (ishora) qilayotganlarini koʻrdim; agar u zotni (yoqani) kengaytirmoqchi boʻlayotganlarini koʻrsang, u kengaymas edi» dedi. (Bunga Ibn Tovus otasidan, Abu Zinod esa al-Aʼrajdan «ikki jubba» (haqida rivoyat qilib) mutobaat qildilar. Hanzala: «Men Tovusni eshitdim, u Abu Hurayrani ‹ikki jubba› deganini eshitdi» dedi. Jaʼfar esa al-Aʼrajdan «ikki jubba» (deb rivoyat qildi).)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бахил билан садақа қилувчининг масалини — эгнида темирдан (ясалган) икки жубба бўлган, қўллари кўкраклари ва бўғзиларига (қисиб) қўйилган икки киши мисолида — келтирдилар. Садақа қилувчи ҳар қачон бирор садақа қилса, (жубба) ундан кенгайиб, бармоқлари учини (ҳам) ёпадиган ва изини ўчирадиган (даражада кенг тортилади). Бахил эса ҳар қачон садақа қилмоқчи бўлса, (жубба) қисилиб, ҳар бир ҳалқа ўз ўрнига (ёпишиб) қолади. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу): «Мен Расулуллоҳ ﷺ бармоқлари билан ёқаларига (жайбга) мана шундай (ишора) қилаётганларини кўрдим; агар у зотни (ёқани) кенгайтирмоқчи бўлаётганларини кўрсанг, у кенгаймас эди» деди. (Бунга Ибн Товус отасидан, Абу Зинод эса ал-Аъраждан «икки жубба» (ҳақида ривоят қилиб) мутобаат қилдилар. Ҳанзала: «Мен Товусни эшитдим, у Абу Ҳурайрани ‹икки жубба› деганини эшитди» деди. Жаъфар эса ал-Аъраждан «икки жубба» (деб ривоят қилди).)
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَكِّيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّهْرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أُمِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ - وَنُهِيَ أَنْ يَكْفِتَ الشَّعْرَ وَالثِّيَابَ - عَلَى يَدَيْهِ وَرُكْبَتَيْهِ وَأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ . قَالَ سُفْيَانُ قَالَ لَنَا ابْنُ طَاوُسٍ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى جَبْهَتِهِ وَأَمَرَّهَا عَلَى أَنْفِهِ . قَالَ هَذَا وَاحِدٌ وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ yetti aʼzo ustida sajda qilishga buyurildilar va sochni hamda kiyimni yigʻishtirishdan qaytarildilar: ikki qoʻllari, ikki tizzalari va barmoqlarining uchlari ustida. Ibn Tovus qoʻllarini peshonasiga qoʻyib, uni burniga tomon surdi va: «Bu bittadir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ етти аъзо устида сажда қилишга буюрилдилар ва сочни ҳамда кийимни йиғиштиришдан қайтарилдилар: икки қўллари, икки тиззалари ва бармоқларининг учлари устида. Ибн Товус қўлларини пешонасига қўйиб, уни бурнига томон сурди ва: «Бу биттадир», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ كَثِيرٍ، - يَعْنِي السَّعْدِيَّ - قَالَ صَلَّى إِلَى جَنْبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ فَكَانَ إِذَا سَجَدَ السَّجْدَةَ الأُولَى فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنْهَا رَفَعَ يَدَيْهِ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ فَقُلْتُ لِوُهَيْبِ بْنِ خَالِدٍ فَقَالَ لَهُ وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ تَصْنَعُ شَيْئًا لَمْ أَرَ أَحَدًا يَصْنَعُهُ فَقَالَ ابْنُ طَاوُسٍ رَأَيْتُ أَبِي يَصْنَعُهُ وَقَالَ أَبِي رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَصْنَعُهُ وَلاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ .
Nazr ibn Kasir as-Saʼdiydan (rahimahulloh) rivoyat qilinadi, u shunday dedi: Xayf masjidida Abdulloh ibn Tovus mening yonimda namoz oʻqidi. U birinchi sajdani qilib, undan boshini koʻtarganida, qoʻllarini yuzi roʻparasiga koʻtardi. Men buni gʻalati koʻrdim va Vuhayb ibn Xolidga aytdim. Shunda Vuhayb ibn Xolid unga: «Sen men hech kim qilmaganini koʻrmagan bir ishni qilyapsan», dedi. Ibn Tovus: «Men otamning shuni qilayotganini koʻrganman, otam esa: ‹Men Ibn Abbosning (roziyallohu anhumo) shuni qilayotganini koʻrganman›, degan edi», dedi. Va men faqat shuni bilamanki, u (Ibn Abbos): «Paygʻambar ﷺ shuni qilar edilar», degan.Назр ибн Касир ас-Саъдийдан (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қилинади, у шундай деди: Хайф масжидида Абдуллоҳ ибн Товус менинг ёнимда намоз ўқиди. У биринчи саждани қилиб, ундан бошини кўтарганида, қўлларини юзи рўпарасига кўтарди. Мен буни ғалати кўрдим ва Вуҳайб ибн Холидга айтдим. Шунда Вуҳайб ибн Холид унга: «Сен мен ҳеч ким қилмаганини кўрмаган бир ишни қиляпсан», деди. Ибн Товус: «Мен отамнинг шуни қилаётганини кўрганман, отам эса: ‹Мен Ибн Аббоснинг (розияллоҳу анҳумо) шуни қилаётганини кўрганман›, деган эди», деди. Ва мен фақат шуни биламанки, у (Ибн Аббос): «Пайғамбар ﷺ шуни қилар эдилар», деган.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَعَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالاَ وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ قَالَ أَحَدُهُمَا وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ . وَقَالَ أَحَدُهُمَا أَلَمْلَمَ قَالَ " فَهُنَّ لَهُمْ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِ أَهْلِهِنَّ مِمَّنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَمَنْ كَانَ دُونَ ذَلِكَ . - قَالَ ابْنُ طَاوُسٍ - مِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ قَالَ وَكَذَلِكَ حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ يُهِلُّونَ مِنْهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ miqotlarni belgiladilar — deb shu maʼnodagi hadis aytildi. Ulardan biri: «Yaman ahli uchun Yalamlamni», dedi, yana biri: «Alamlamni», dedi. (U zot): «Bu (joylar) oʻsha (mintaqa) ahli uchun va haj hamda umra qilmoqchi boʻlib, oʻsha joylar orqali oʻtadigan boshqa mintaqa ahli uchun ham miqotdir. Kim ulardan beriroqda boʻlsa, — Ibn Tovus aytadi: — oʻzi (ehrom) boshlagan joydan (ehrom bogʻlaydi). Shunday, hatto Makka ahli ham oʻsha joydan ehrom bogʻlaydilar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ миқотларни белгиладилар — деб шу маънодаги ҳадис айтилди. Улардан бири: «Яман аҳли учун Яламламни», деди, яна бири: «Аламламни», деди. (У зот): «Бу (жойлар) ўша (минтақа) аҳли учун ва ҳаж ҳамда умра қилмоқчи бўлиб, ўша жойлар орқали ўтадиган бошқа минтақа аҳли учун ҳам миқотдир. Ким улардан берироқда бўлса, — Ибн Товус айтади: — ўзи (эҳром) бошлаган жойдан (эҳром боғлайди). Шундай, ҳатто Макка аҳли ҳам ўша жойдан эҳром боғлайдилар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَا رَأَيْتُ شَيْئًا أَشْبَهَ بِاللَّمَمِ مِمَّا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَى ابْنِ آدَمَ حَظَّهُ مِنَ الزِّنَا أَدْرَكَ ذَلِكَ لاَ مَحَالَةَ فَزِنَا الْعَيْنَيْنِ النَّظَرُ وَزِنَا اللِّسَانِ الْمَنْطِقُ وَالنَّفْسُ تَمَنَّى وَتَشْتَهِي وَالْفَرْجُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ وَيُكَذِّبُهُ " .
Muhammad ibn Ubayd bizga hadis aytdi, (unga) Ibn Savr (aytdi), (u) Maʼmar (orqali), (unga) Ibn Tovus xabar berdi, (u) otasidan, (u) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Abu Hurayra Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan narsadan koʻra kichik gunohlarga oʻxshashroq biror narsani koʻrmadim. U zot: «Alloh Odam farzandiga zinodan oʻz nasibasini yozib qoʻygan, u buni shaksiz topadi. Koʻzlarning zinosi qarashdir, tilning zinosi gapirishdir, nafs orzu qiladi va ishtiyoq qiladi, avrat esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi», dedilar.Муҳаммад ибн Убайд бизга ҳадис айтди, (унга) Ибн Савр (айтди), (у) Маъмар (орқали), (унга) Ибн Товус хабар берди, (у) отасидан, (у) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Абу Ҳурайра Набий ﷺдан ривоят қилган нарсадан кўра кичик гуноҳларга ўхшашроқ бирор нарсани кўрмадим. У зот: «Аллоҳ Одам фарзандига зинодан ўз насибасини ёзиб қўйган, у буни шаксиз топади. Кўзларнинг зиноси қарашдир, тилнинг зиноси гапиришдир, нафс орзу қилади ва иштиёқ қилади, аврат эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَبَا الصَّهْبَاءِ، قَالَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ أَتَعْلَمُ إِنَّمَا كَانَتِ الثَّلاَثُ تُجْعَلُ وَاحِدَةً عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَثَلاَثًا مِنْ إِمَارَةِ عُمَرَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَعَمْ .
Ahmad ibn Solih bizga aytdi, bizga Abdurazzoq, bizga Ibn Jurayj xabar berdi, menga Ibn Tovus otasidan xabar berdiki, Abu Sahbo Ibn Abbosga: «Bilasizmi, uch (taloq) Nabiy ﷺ, Abu Bakr (roziyallohu anhu) zamonida va Umar (roziyallohu anhu) hokimligidan uch (yil) (mobaynida) bir (taloq) deb hisoblanar edi?» dedi. Ibn Abbos: «Ha», dedi.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтди, бизга Абдураззоқ, бизга Ибн Журайж хабар берди, менга Ибн Товус отасидан хабар бердики, Абу Саҳбо Ибн Аббосга: «Биласизми, уч (талоқ) Набий ﷺ, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) замонида ва Умар (розияллоҳу анҳу) ҳокимлигидан уч (йил) (мобайнида) бир (талоқ) деб ҳисобланар эди?» деди. Ибн Аббос: «Ҳа», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْتَحِنُ إِلاَّ بِالآيَةِ الَّتِي قَالَ اللَّهُ : (إذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ ) الآيَةَ .
قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَا مَسَّتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَ امْرَأَةٍ إِلاَّ امْرَأَةً يَمْلِكُهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ (bayʼat qiluvchi ayollarni) faqat Alloh aytgan oyat bilan imtihon qilar edilar: {Moʻmina ayollar senga bayʼat qilish uchun kelsalar} (Mumtahana 12). Maʼmar dedi: Menga Ibn Tovus otasidan xabar berib dedi: ‹Rasululloh ﷺning qoʻllari oʻzlari (nikoh bilan) ega boʻlgan ayoldan boshqa ayolning qoʻliga tegmagan›. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ (байъат қилувчи аёлларни) фақат Аллоҳ айтган оят билан имтиҳон қилар эдилар: {Мўмина аёллар сенга байъат қилиш учун келсалар} (Мумтаҳана 12). Маъмар деди: Менга Ибн Товус отасидан хабар бериб деди: ‹Расулуллоҳ ﷺнинг қўллари ўзлари (никоҳ билан) эга бўлган аёлдан бошқа аёлнинг қўлига тегмаган›. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ " أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ وَلاَ أَكُفَّ شَعَرًا وَلاَ ثَوْبًا " .
قَالَ ابْنُ طَاوُسٍ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ الْيَدَيْنِ وَالرُّكْبَتَيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ وَكَانَ يَعُدُّ الْجَبْهَةَ وَالأَنْفَ وَاحِدًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men yetti (aʼzo) ustiga sajda qilishga va sochni ham, kiyimni ham yigʻib olmaslikka buyurilganman», dedilar. Ibn Tovus aytdi: Otam ‹bu ikki qoʻl, ikki tizza va ikki oyoqdir›, deb, peshona bilan burunni bitta deb sanar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен етти (аъзо) устига сажда қилишга ва сочни ҳам, кийимни ҳам йиғиб олмасликка буюрилганман», дедилар. Ибн Товус айтди: Отам ‹бу икки қўл, икки тизза ва икки оёқдир›, деб, пешона билан бурунни битта деб санар эди.
نا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : أُمِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةٍ : عَلَى وَجْهِهِ ، وَكَفَّيْهِ ، وَرُكْبَتَيْهِ ، وَقَدَمَيْهِ ، وَنُهِيَ أَنْ يَكُفَّ شَعَرًا أَوْ ثَوْبًا " . نا الْمَخْزُومِيُّ ، نا سُفْيَانُ ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، مِثْلَهُ ، إِلا أَنَّهُ قَالَ : " أَوْ يَكُفَّ ثِيَابَهُ أَوْ شَعْرَهُ " ، وَكَانَ ابْنُ طَاوُسٍ يُمِرُّ يَدَهُ عَلَى جَبْهَتِهِ وَأَنْفِهِ ، يَقُولُ : هُوَ وَاحِدٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ ga yetti aʼzo ustiga — yuzlari, ikki kaftlari, ikki tizzalari va ikki oyoqlari ustiga sajda qilish buyurildi, soch yoki kiyimni yigʻishtirishdan esa qaytarildilar. Bizga al-Maxzumiy Sufyondan, u Ibn Tovusdan, u otasidan, u Ibn Abbosdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi; faqat u: «yoki kiyimlarini yoxud sochini yigʻishtirishdan», dedi. Ibn Tovus qoʻlini peshonasi va burni ustidan yurgizib: «U bittadir», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ га етти аъзо устига — юзлари, икки кафтлари, икки тиззалари ва икки оёқлари устига сажда қилиш буюрилди, соч ёки кийимни йиғиштиришдан эса қайтарилдилар. Бизга ал-Махзумий Суфёндан, у Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан шунга ўхшашини ривоят қилди; фақат у: «ёки кийимларини ёхуд сочини йиғиштиришдан», деди. Ибн Товус қўлини пешонаси ва бурни устидан юргизиб: «У биттадир», дер эди.
نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ , نا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عَمْرٍو , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , رَفَعَاهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ , وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ , وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنًا " . قَالَ ابْنُ طَاوُسٍ : " قَرْنٌ الْمَنَازِلُ وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمُ " , أَوْ قَالَ : " أَلَمْلَمُ " , قَالَ : " فَهِيَ لَهُمْ , وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِهِمْ مِمَّنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ , فَمَنْ كَانَ دُونَهُنَّ " . وَقَالَ عَمْرٌو : " مِنْ أَهْلِهِ " . وَقَالَ ابْنُ طَاوُسٍ : " مِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ كَذَلِكَ , فَكَذَاكَ حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ يُهِلُّونَ مِنْهَا " . تَابَعَهُ سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ , وَغَيْرُ وَاحِدٍ , وَخَالَفَهُمْ يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ , فَأَسْنَدَهُ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . نا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ , نا وُهَيْبٌ , وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , نَحْوَهُ
Tovus Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, hamda Abdulloh ibn Tovus otasidan rivoyat qilib, ikkalasi ham buni Nabiy ﷺ ga koʻtardilar: u zot Madina ahliga Zul-Hulayfani, Shom ahliga Juhfani, Najd ahliga Qarnni belgilab berdilar. Ibn Tovus: «Qarn — bu Qarnul-Manozildir; Yaman ahliga esa Yalamlam», dedi — yoki: «Alamlam», dedi. U dedi: «Bas, bu joylar oʻsha yurt ahli uchun ham, ulardan boʻlmagan, ammo haj yoki umrani iroda qilib oʻsha joylardan oʻtuvchilar uchun ham (mezondir); kim ulardan berida boʻlsa — ». Amr: «oʻz ahli (turgan joyi)dan», dedi. Ibn Tovus esa: «qayerdan yoʻlga chiqqan boʻlsa, oʻsha yerdan; shu tariqa, hatto Makka ahli ham oʻz joylaridan ehromga kiradilar», dedi. Unga Sulaymon ibn Harb va boshqa bir necha kishi mutobaat qildilar. Yahyo ibn Hasson esa ularga muxolafat qilib, uni Ibn Tovusdan, u otasidan, u Ibn Abbosdan (deb) musnad qildi. Abu Bakr an-Naysoburiy bizga aytdi: Yunus ibn Abdulaʼlo, undan Yahyo ibn Hasson, undan Vuhayb va Hammod ibn Zayd, ular Ibn Tovusdan, u otasidan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qildilar.Товус Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, ҳамда Абдуллоҳ ибн Товус отасидан ривоят қилиб, иккаласи ҳам буни Набий ﷺ га кўтардилар: у зот Мадина аҳлига Зул-Ҳулайфани, Шом аҳлига Жуҳфани, Нажд аҳлига Қарнни белгилаб бердилар. Ибн Товус: «Қарн — бу Қарнул-Манозилдир; Яман аҳлига эса Яламлам», деди — ёки: «Аламлам», деди. У деди: «Бас, бу жойлар ўша юрт аҳли учун ҳам, улардан бўлмаган, аммо ҳаж ёки умрани ирода қилиб ўша жойлардан ўтувчилар учун ҳам (мезондир); ким улардан берида бўлса — ». Амр: «ўз аҳли (турган жойи)дан», деди. Ибн Товус эса: «қаердан йўлга чиққан бўлса, ўша ердан; шу тариқа, ҳатто Макка аҳли ҳам ўз жойларидан эҳромга кирадилар», деди. Унга Сулаймон ибн Ҳарб ва бошқа бир неча киши мутобаат қилдилар. Яҳё ибн Ҳассон эса уларга мухолафат қилиб, уни Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан (деб) муснад қилди. Абу Бакр ан-Найсобурий бизга айтди: Юнус ибн Абдулаъло, ундан Яҳё ибн Ҳассон, ундан Вуҳайб ва Ҳаммод ибн Зайд, улар Ибн Товусдан, у отасидан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилдилар.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا , يَقُولُ : " الرَّجُلُ يُصَابُ فِي الرِّمِّيَّا فِي الْقِتَالِ بِالْعَصَا ، أَوْ بِالسِّيَاطِ ، أَوْ بِالتَّرَامِي بِالْحِجَارَةِ يُودَى وَلا يُقْتَلُ بِهِ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ لا يَعْلَمُ مَنْ قَاتِلُهُ , وَأَقُولُ : أَلا تَرَى إِلَى قَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْهُذَلِيَّتَيْنِ ضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِعَمُودٍ فَقَتَلَتْهَا أَنَّهُ لَمْ يَقْتُلْهَا بِهَا وَوَدَاهَا وَجَنِينَهَا " . أَخْبَرَنَاهُ ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ لَمْ يُجَاوَزْ طَاوُسٌ
Amr ibn Dinor Tovusning shunday deganini eshitdi: Jangdagi otishmada tayoq bilan, qamchilar bilan yoxud toshlar otish bilan halok boʻlgan kishi uchun diyat toʻlanadi, uning sababli qotil oʻldirilmaydi, chunki uning qotili kimligi bilinmaydi. Men aytaman: Rasululloh ﷺning ikki huzayllik ayol haqidagi hukmlarini koʻrmaysanmi — ulardan biri ikkinchisini ustun bilan urib oʻldirdi, u zot uni oʻsha ayol uchun oʻldirmadilar, balki uning va uning homilasining diyatini toʻladilar. Buni bizga Ibn Tovus otasidan xabar berdi; Tovusdan nariga oʻtilmadi.Амр ибн Динор Товуснинг шундай деганини эшитди: Жангдаги отишмада таёқ билан, қамчилар билан ёхуд тошлар отиш билан ҳалок бўлган киши учун дият тўланади, унинг сабабли қотил ўлдирилмайди, чунки унинг қотили кимлиги билинмайди. Мен айтаман: Расулуллоҳ ﷺнинг икки ҳузайллик аёл ҳақидаги ҳукмларини кўрмайсанми — улардан бири иккинчисини устун билан уриб ўлдирди, у зот уни ўша аёл учун ўлдирмадилар, балки унинг ва унинг ҳомиласининг диятини тўладилар. Буни бизга Ибн Товус отасидан хабар берди; Товусдан нарига ўтилмади.
نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عِيسَى الْبَزَّارُ , نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا , يُخْبِرُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ شَهِدَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ , فَجَاءَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ , فَقَالَ : " كَانَ شَيْءٌ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ فَقَتَلَتْهَا وَجَنِينَهَا , فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنِينِهَا بِغُرَّةٍ , وَأَنْ تُقْتَلَ بِهَا " . فَقُلْتُ لِعَمْرٍو : لا , أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ : كَذَا وَكَذَا , فَقَالَ : شَكَّكْتَنِي
Tovus Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan xabar berishicha, u shu (masala)da Rasululloh ﷺning hukmlarida hozir boʻlgan: Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa kelib: «Ikki ayol orasida bir narsa boʻlib qoldi, ulardan biri ikkinchisiga yogʻoch bilan urib, uni ham, homilasini ham oʻldirdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning homilasi toʻgʻrisida gʻurra bilan va (qotil ayol) uning evaziga oʻldirilishi bilan hukm qildilar», dedi. Men Amrga: «Yoʻq, menga Ibn Tovus otasidan shunday-shunday deb xabar bergan edi», dedim. U: «Sen meni shubhaga solding», dedi.Товус Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан хабар беришича, у шу (масала)да Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмларида ҳозир бўлган: Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға келиб: «Икки аёл орасида бир нарса бўлиб қолди, улардан бири иккинчисига ёғоч билан уриб, уни ҳам, ҳомиласини ҳам ўлдирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳомиласи тўғрисида ғурра билан ва (қотил аёл) унинг эвазига ўлдирилиши билан ҳукм қилдилар», деди. Мен Амрга: «Йўқ, менга Ибн Товус отасидан шундай-шундай деб хабар берган эди», дедим. У: «Сен мени шубҳага солдинг», деди.
أنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبَّادٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُس عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَامَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِ ، فَقَالَ : أُذَكِّرُ اللَّهَ امْرَءًا سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي الْجَنِينِ , فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ الْهُذَلِيُّ , فَقَالَ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ , كُنْتُ بَيْنَ جَارِيَتَيْنِ , يَعْنِي ضَرَّتَيْنِ , فَجَرَحَتْ ، أَوْ ضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحِ عَمُودٍ ظَلَّتْهَا , فَقَتَلَتْهَا وَقَتَلَتْ مَا فِي بَطْنِهَا , فَقَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ , فَقَالَ عُمَرُ : اللَّهُ أَكْبَرُ لَوْ لَمْ نَسْمَعْ هَذِهِ الْقَضِيَّةَ لَقَضَيْنَا بِغَيْرِهِ . قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ : وَأَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَضَى فِيهِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ ، أَوْ أَمَةٍ ، أَوْ فَرَسٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) minbarda turib: «Rasululloh ﷺning homila haqida hukm qilganlarini eshitgan kishiga Allohni eslataman», dedi. Shunda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa al-Huzaliy turib: «Ey moʻminlar amiri, men ikki choʻri, yaʼni ikki kundosh orasida edim. Ulardan biri ikkinchisini oʻzi soyalanib turgan ustunning yogʻochi bilan yaralantirdi yoki urdi va uni ham, qornidagini ham oʻldirdi. Shunda Nabiy ﷺ homila toʻgʻrisida gʻurra — qul yoki choʻri bilan hukm qildilar», dedi. Umar: «Allohu akbar! Agar bu hukmni eshitmaganimizda, boshqacha hukm qilgan boʻlardik», dedi. Ibn Uyayna aytdi: Menga Ibn Tovus otasidan xabar berishicha, Nabiy ﷺ u toʻgʻrida gʻurra — qul yoki choʻri, yoki ot bilan hukm qilganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) минбарда туриб: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳомила ҳақида ҳукм қилганларини эшитган кишига Аллоҳни эслатаман», деди. Шунда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ал-Ҳузалий туриб: «Эй мўминлар амири, мен икки чўри, яъни икки кундош орасида эдим. Улардан бири иккинчисини ўзи сояланиб турган устуннинг ёғочи билан яралантирди ёки урди ва уни ҳам, қорнидагини ҳам ўлдирди. Шунда Набий ﷺ ҳомила тўғрисида ғурра — қул ёки чўри билан ҳукм қилдилар», деди. Умар: «Аллоҳу акбар! Агар бу ҳукмни эшитмаганимизда, бошқача ҳукм қилган бўлардик», деди. Ибн Уяйна айтди: Менга Ибн Товус отасидан хабар беришича, Набий ﷺ у тўғрида ғурра — қул ёки чўри, ёки от билан ҳукм қилганлар.