حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَدَعَتْ لِي بِطَعَامٍ وَقَالَتْ مَا أَشْبَعُ مِنْ طَعَامٍ فَأَشَاءُ أَنْ أَبْكِيَ إِلاَّ بَكَيْتُ . قَالَ قُلْتُ لِمَ قَالَتْ أَذْكُرُ الْحَالَ الَّتِي فَارَقَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الدُّنْيَا وَاللَّهِ مَا شَبِعَ مِنْ خُبْزٍ وَلَحْمٍ مَرَّتَيْنِ فِي يَوْمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Masruq aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga kirdim, u menga taom keltirishni buyurdi va: «Men qachon taomdan toʻysam, yigʻlagim keladi va yigʻlayman», dedi. Men: «Nega?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ dunyodan ajralgan paytdagi holatini eslayman. Allohga qasamki, u zot bir kunda ikki marta non va goʻshtdan toʻymaganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Масруқ айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига кирдим, у менга таом келтиришни буюрди ва: «Мен қачон таомдан тўйсам, йиғлагим келади ва йиғлайман», деди. Мен: «Нега?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ дунёдан ажралган пайтдаги ҳолатини эслайман. Аллоҳга қасамки, у зот бир кунда икки марта нон ва гўштдан тўймаганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِهِ : (وَلَاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ) فَقَالَ أَمَا إِنَّا قَدْ سَأَلْنَا عَنْ ذَلِكَ فَأُخْبِرْنَا أَنَّ أَرْوَاحَهُمْ فِي طَيْرٍ خُضْرٍ تَسْرَحُ فِي الْجَنَّةِ حَيْثُ شَاءَتْ وَتَأْوِي إِلَى قَنَادِيلَ مُعَلَّقَةٍ بِالْعَرْشِ فَاطَّلَعَ إِلَيْهِمْ رَبُّكَ اطِّلاَعَةً فَقَالَ هَلْ تَسْتَزِيدُونَ شَيْئًا فَأَزِيدُكُمْ قَالُوا رَبَّنَا وَمَا نَسْتَزِيدُ وَنَحْنُ فِي الْجَنَّةِ نَسْرَحُ حَيْثُ شِئْنَا ثُمَّ اطَّلَعَ إِلَيْهِمُ الثَّانِيَةَ فَقَالَ هَلْ تَسْتَزِيدُونَ شَيْئًا فَأَزِيدُكُمْ فَلَمَّا رَأَوْا أَنَّهُمْ لَمْ يُتْرَكُوا قَالُوا تُعِيدُ أَرْوَاحَنَا فِي أَجْسَادِنَا حَتَّى نَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَنُقْتَلَ فِي سَبِيلِكَ مَرَّةً أُخْرَى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، مِثْلَهُ وَزَادَ فِيهِ وَتُقْرِئُ نَبِيَّنَا السَّلاَمَ وَتُخْبِرُهُ عَنَّا أَنَّا قَدْ رَضِينَا وَرُضِيَ عَنَّا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, undan Allohning: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻlik deb hisoblamagin, balki ular Robblari huzurida tirikdirlar, rizqlanurlar} (Oli Imron 169) degan soʻzi haqida soʻralganida, u dedi: Bizlar ham bu haqda soʻragan edik, bizga xabar berildiki, ularning ruhlari yashil qushlar (qiyofasi)da boʻlib, jannatda xohlagan joyiga sayr qiladi va Arshga osilgan qandillarga qaytadi. Robbingiz ularga bir nazar soldi-da: «Yana biror narsa qoʻshishimni istaysizlarmi, sizlarga qoʻshay?» dedi. Ular: «Ey Robbimiz, jannatda xohlagan joyimizga sayr qilib turganimizda yana nimani istaylik?» deyishdi. Soʻng u ularga ikkinchi marta nazar soldi-da: «Yana biror narsa qoʻshishimni istaysizlarmi, sizlarga qoʻshay?» dedi. Ular oʻzlari (bu savoldan) qoʻyilmasliklarini koʻrgach: «Ruhlarimizni jasadlarimizga qaytarsang, dunyoga qaytib, Sening yoʻlingda yana bir bor oʻldirilsak», deyishdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Yana Ibn Masʼuddan (boshqa yoʻl bilan) shunga oʻxshash rivoyat ham bor, unda: «Paygʻambarimizga bizdan salom yetkazgin va unga bizdan, biz rozi boʻldik va bizdan rozi boʻlindi, deb xabar bergin», deb qoʻshilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ундан Аллоҳнинг: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўлик деб ҳисобламагин, балки улар Робблари ҳузурида тирикдирлар, ризқланурлар} (Оли Имрон 169) деган сўзи ҳақида сўралганида, у деди: Бизлар ҳам бу ҳақда сўраган эдик, бизга хабар берилдики, уларнинг руҳлари яшил қушлар (қиёфаси)да бўлиб, жаннатда хоҳлаган жойига сайр қилади ва Аршга осилган қандилларга қайтади. Роббингиз уларга бир назар солди-да: «Яна бирор нарса қўшишимни истайсизларми, сизларга қўшай?» деди. Улар: «Эй Роббимиз, жаннатда хоҳлаган жойимизга сайр қилиб турганимизда яна нимани истайлик?» дейишди. Сўнг у уларга иккинчи марта назар солди-да: «Яна бирор нарса қўшишимни истайсизларми, сизларга қўшай?» деди. Улар ўзлари (бу саволдан) қўйилмасликларини кўргач: «Руҳларимизни жасадларимизга қайтарсанг, дунёга қайтиб, Сенинг йўлингда яна бир бор ўлдирилсак», дейишди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Яна Ибн Масъуддан (бошқа йўл билан) шунга ўхшаш ривоят ҳам бор, унда: «Пайғамбаримизга биздан салом етказгин ва унга биздан, биз рози бўлдик ва биздан рози бўлинди, деб хабар бергин», деб қўшилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ كُنْتُ مُتَّكِئًا عِنْدَ عَائِشَةَ فَقَالَتْ يَا أَبَا عَائِشَةَ ثَلاَثٌ مَنْ تَكَلَّمَ بِوَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ فَقَدْ أَعْظَمَ عَلَى اللَّهِ الْفِرْيَةَ مَنْ زَعَمَ أَنَّ مُحَمَّدًا رَأَى رَبَّهُ فَقَدْ أَعْظَمَ الْفِرْيَةَ عَلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَقُولُ : ( لَا تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ ) ، ( مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ) وَكُنْتُ مُتَّكِئًا فَجَلَسْتُ فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْظِرِينِي وَلاَ تُعْجِلِينِي أَلَيْسَ يَقُولُ اللَّهُ : ( وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى )، ( وَلََقَدْ رَآهُ بِالأُفُقِ الْمُبِينِ ) قَالَتْ أَنَا وَاللَّهِ أَوَّلُ مَنْ سَأَلَ عَنْ هَذَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا ذَاكَ جِبْرِيلُ مَا رَأَيْتُهُ فِي الصُّورَةِ الَّتِي خُلِقَ فِيهَا غَيْرَ هَاتَيْنِ الْمَرَّتَيْنِ رَأَيْتُهُ مُنْهَبِطًا مِنَ السَّمَاءِ سَادًّا عِظَمُ خَلْقِهِ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ " . وَمَنْ زَعَمَ أَنَّ مُحَمَّدًا كَتَمَ شَيْئًا مِمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَقَدْ أَعْظَمَ الْفِرْيَةَ عَلَى اللَّهِ يَقُولُ اللَّهُ : ( يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ) وَمَنْ زَعَمَ أَنَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي غَدٍ فَقَدْ أَعْظَمَ الْفِرْيَةَ عَلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَقُولُ : (قُلْ لاَ يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَمَسْرُوقُ بْنُ الأَجْدَعِ يُكْنَى أَبَا عَائِشَةَ وَهُوَ مَسْرُوقُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهَكَذَا كَانَ اسْمُهُ فِي الدِّيوَانِ .
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: «Ey Abu Oisha! Uch (narsa bor), kim ulardan birini gapirsa, Allohga nisbatan katta tuhmat qilibdi. Kim Muhammad oʻz Robbini koʻrgan deb daʼvo qilsa, Allohga nisbatan katta tuhmat qilibdi, holbuki Alloh: {Koʻzlar Uni idrok eta olmaydi, U koʻzlarni idrok etadi va U Latif (eng nozik), Xabirdir} va {Hech bir insonga Allohning soʻzlashi vahiy orqali yoki parda ortidan boʻlmasa, (boshqa yoʻl bilan boʻlishi) yaramaydi} deydi». Men yonboshlab yotgan edim, oʻtirdim-da: «Ey moʻminlar onasi! Menga muhlat bering, shoshiltirmang! Alloh: {Batahqiq, uni boshqa bir tushishda koʻrdi} va {Batahqiq, uni ravshan ufqda koʻrdi} demaganmi?» dedim. U: «Vallohi, men bu haqda Rasululloh ﷺdan birinchi boʻlib soʻragan kishiman. U zot: ‹U faqat Jibril edi. Men uni yaratilgan suratida bu ikki martadan boshqa koʻrmaganman. Uni osmondan tushib kelayotgan, qomatining ulkanligi bilan osmon va yer orasini toʻsib turgan holda koʻrdim›, dedilar», dedi. «Kim Muhammad Alloh unga nozil qilgan narsadan biror narsani yashirgan deb daʼvo qilsa, Allohga nisbatan katta tuhmat qilibdi. Alloh: {Ey Rasul! Robbingdan senga nozil qilingan narsani yetkaz} deydi. Kim u (Muhammad) ertaga boʻladiganni biladi deb daʼvo qilsa, Allohga nisbatan katta tuhmat qilibdi, holbuki Alloh: {Ayt: Osmonlar va yerdagilar gʻaybni bilmaydilar, faqat Alloh (biladi)} deydi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Masruq ibn al-Ajdaʼning kunyasi Abu Oishadir, u Masruq ibn Abdurahmondir va devonda ham uning ismi shunday boʻlgan.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: «Эй Абу Оиша! Уч (нарса бор), ким улардан бирини гапирса, Аллоҳга нисбатан катта туҳмат қилибди. Ким Муҳаммад ўз Роббини кўрган деб даъво қилса, Аллоҳга нисбатан катта туҳмат қилибди, ҳолбуки Аллоҳ: {Кўзлар Уни идрок эта олмайди, У кўзларни идрок этади ва У Латиф (энг нозик), Хабирдир} ва {Ҳеч бир инсонга Аллоҳнинг сўзлаши ваҳий орқали ёки парда ортидан бўлмаса, (бошқа йўл билан бўлиши) ярамайди} дейди». Мен ёнбошлаб ётган эдим, ўтирдим-да: «Эй мўминлар онаси! Менга муҳлат беринг, шошилтирманг! Аллоҳ: {Батаҳқиқ, уни бошқа бир тушишда кўрди} ва {Батаҳқиқ, уни равшан уфқда кўрди} демаганми?» дедим. У: «Валлоҳи, мен бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан биринчи бўлиб сўраган кишиман. У зот: ‹У фақат Жибрил эди. Мен уни яратилган суратида бу икки мартадан бошқа кўрмаганман. Уни осмондан тушиб келаётган, қоматининг улканлиги билан осмон ва ер орасини тўсиб турган ҳолда кўрдим›, дедилар», деди. «Ким Муҳаммад Аллоҳ унга нозил қилган нарсадан бирор нарсани яширган деб даъво қилса, Аллоҳга нисбатан катта туҳмат қилибди. Аллоҳ: {Эй Расул! Роббингдан сенга нозил қилинган нарсани етказ} дейди. Ким у (Муҳаммад) эртага бўладиганни билади деб даъво қилса, Аллоҳга нисбатан катта туҳмат қилибди, ҳолбуки Аллоҳ: {Айт: Осмонлар ва ердагилар ғайбни билмайдилар, фақат Аллоҳ (билади)} дейди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Масруқ ибн ал-Аждаънинг куняси Абу Оишадир, у Масруқ ибн Абдураҳмондир ва девонда ҳам унинг исми шундай бўлган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ تَلَتْ عَائِشَةُ هَذِهِ الآيَةَ : ( يَوْمَ تُبَدَّلُ الأَرْضُ غَيْرَ الأَرْضِ ) قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَيْنَ يَكُونُ النَّاسُ قَالَ " عَلَى الصِّرَاطِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ عَائِشَةَ .
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Oisha (roziyallohu anho) ushbu oyatni tilovat qildilar: {Yer boshqa yer bilan almashtiriladigan kuni} (Ibrohim 48). Soʻng: «Ey Allohning Rasuli, u kuni odamlar qayerda boʻladi?» deb soʻradilar. U zot: «Sirot (koʻprigi) ustida», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu boshqa yoʻl bilan ham Oishadan rivoyat qilingan.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Оиша (розияллоҳу анҳо) ушбу оятни тиловат қилдилар: {Ер бошқа ер билан алмаштириладиган куни} (Иброҳим 48). Сўнг: «Эй Аллоҳнинг Расули, у куни одамлар қаерда бўлади?» деб сўрадилар. У зот: «Сирот (кўприги) устида», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бошқа йўл билан ҳам Оишадан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ سَمِعْتُ خَبَّابَ بْنَ الأَرَتِّ، يَقُولُ جِئْتُ الْعَاصِيَ بْنَ وَائِلٍ السَّهْمِيَّ أَتَقَاضَاهُ حَقًّا لِي عِنْدَهُ فَقَالَ لاَ أُعْطِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ . فَقُلْتُ لاَ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ . قَالَ وَإِنِّي لَمَيِّتٌ ثُمَّ مَبْعُوثٌ فَقُلْتُ نَعَمْ . فَقَالَ إِنَّ لِي هُنَاكَ مَالاً وَوَلَدًا فَأَقْضِيكَ . فَنَزَلَتْ : ( أَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا ) الآيَةَ .
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، نَحْوَهُ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Os ibn Voil as-Sahmiyga uning zimmasidagi haqimni undirish uchun keldim. U: «Toki Muhammadga kufr keltirmaguningcha senga (haqingni) bermayman», dedi. Men: «Yoʻq, hatto sen oʻlib, soʻng qayta tirilsang ham (kufr keltirmayman)», dedim. U: «Men oʻlib, soʻng qayta tirilamanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «U yerda menda mol va bola boʻladi, oʻshanda senga (haqingni) toʻlayman», dedi. Shunda {Bizning oyatlarimizga kufr keltirgan va: ‹Albatta, menga mol va bola berilur›, degan kimsani koʻrdingmi?} (Maryam 77) degan oyat nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Ос ибн Воил ас-Саҳмийга унинг зиммасидаги ҳақимни ундириш учун келдим. У: «Токи Муҳаммадга куфр келтирмагунингча сенга (ҳақингни) бермайман», деди. Мен: «Йўқ, ҳатто сен ўлиб, сўнг қайта тирилсанг ҳам (куфр келтирмайман)», дедим. У: «Мен ўлиб, сўнг қайта тириламанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «У ерда менда мол ва бола бўлади, ўшанда сенга (ҳақингни) тўлайман», деди. Шунда {Бизнинг оятларимизга куфр келтирган ва: ‹Албатта, менга мол ва бола берилур›, деган кимсани кўрдингми?} (Марям 77) деган оят нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ : (والأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ) فَأَيْنَ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَئِذٍ قَالَ " عَلَى الصِّرَاطِ يَا عَائِشَةُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Rasululloh, {Qiyomat kunida butun yer Uning bir hovuchida boʻladi, osmonlar esa Uning oʻng qoʻlida (oʻralgan) boʻladi} (Zumar 67), u kunda moʻminlar qayerda boʻladi?» dedi. U zot: «Sirot ustida, ey Oisha», dedilar. Bu hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Эй Расулуллоҳ, {Қиёмат кунида бутун ер Унинг бир ҳовучида бўлади, осмонлар эса Унинг ўнг қўлида (ўралган) бўлади} (Зумар 67), у кунда мўминлар қаерда бўлади?» деди. У зот: «Сирот устида, эй Оиша», дедилар. Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْجُدِّيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَمَنْصُورٍ، سَمِعَا أَبَا الضُّحَى، يُحَدِّثُ عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ قَاصًّا يَقُصُّ يَقُولُ إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنَ الأَرْضِ الدُّخَانُ فَيَأْخُذُ بِمَسَامِعِ الْكُفَّارِ وَيَأْخُذُ الْمُؤْمِنَ كَهَيْئَةِ الزُّكَامِ قَالَ فَغَضِبَ وَكَانَ مُتَّكِئًا فَجَلَسَ ثُمَّ قَالَ إِذَا سُئِلَ أَحَدُكُمْ عَمَّا يَعْلَمُ فَلْيَقُلْ بِهِ قَالَ مَنْصُورٌ فَلْيُخْبِرْ بِهِ وَإِذَا سُئِلَ عَمَّا لاَ يَعْلَمُ فَلْيَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ مِنْ عِلْمِ الرَّجُلِ إِذَا سُئِلَ عَمَّا لاَ يَعْلَمُ أَنْ يَقُولَ اللَّهُ أَعْلَمُ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لِنَبِيِّهِ : (قلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ ) " . إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا رَأَى قُرَيْشًا اسْتَعْصَوْا عَلَيْهِ قَالَ " اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَيْهِمْ بِسَبْعٍ كَسَبْعِ يُوسُفَ " . فَأَخَذَتْهُمْ سَنَةٌ فَأَحْصَتْ كُلَّ شَيْءٍ حَتَّى أَكَلُوا الْجُلُودَ وَالْمَيْتَةَ وَقَالَ أَحَدُهُمَا الْعِظَامَ قَالَ وَجَعَلَ يَخْرُجُ مِنَ الأَرْضِ كَهَيْئَةِ الدُّخَانِ قَالَ فَأَتَاهُ أَبُو سُفْيَانَ قَالَ إِنَّ قَوْمَكَ قَدْ هَلَكُوا فَادْعُ اللَّهَ لَهُمْ . قَالَ فَهَذَا لِقَوْلِهِ : ( يوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ * يَغْشَى النَّاسَ هَذَا عَذَابٌ أَلِيمٌ ) . قَالَ مَنْصُورٌ هَذَا لِقَوْلِهِ ( رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ ) فَهَلْ يُكْشَفُ عَذَابُ الآخِرَةِ قَالَ مَضَى الْبَطْشَةُ وَاللِّزَامُ الدُّخَانُ وَقَالَ أَحَدُهُمَا الْقَمَرُ وَقَالَ الآخَرُ الرُّومُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَاللِّزَامُ يَعْنِي يَوْمَ بَدْرٍ . قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Abdulloh (ibn Masʼud)ning oldiga kelib: «Bir qissaxon (voiz) ‹yerdan tutun chiqib, kofirlarning quloqlarini tutib qoʻyadi, muʼminni esa zukom (tumov) holatidek tutadi› deb hikoya qilyapti», dedi. Bas, u (Abdulloh) gʻazablandi — yonboshlab yotgan edi, oʻtirib oldi-da, soʻng: «Sizlardan biringizdan oʻzi biladigan narsa soʻralsa, shuni aytsin (Mansur: ‹shu haqda xabar bersin› dedi); biladigan narsasi yoʻq narsadan soʻralsa, ‹Alloh aʼlam› (Alloh yaxshiroq biladi) desin. Zero, kishining ilmidandir — bilmagan narsasidan soʻralganda ‹Alloh aʼlam› deyishi. Chunki Alloh taolo oʻz Nabiysiga: {Ayting: ‹Men buning uchun sizlardan hech qanday ajr soʻramayman va men oʻzimni (yolgʻondan) majburlovchilardan emasman›} (Sod 86) degan. Rasululloh ﷺ Quraysh oʻzlariga itoatsizlik qilganini koʻrganlarida: ‹Allohim, ularga qarshi menga Yusufning yetti (yili) kabi yetti (yil qahatchilik) bilan yordam ber›, dedilar. Bas, ularni qahatchilik yili tutib, har narsani qirib tashladi, hatto teri va oʻlimtikni (Mansur: ‹suyaklarni› dedi) yedilar. Yerdan tutunga oʻxshagan narsa chiqa boshladi. Bas, Abu Sufyon u zotning oldiga kelib: ‹Qavming halok boʻldi, ular uchun Allohga duo qil›, dedi. Mana shu, Allohning: {Osmon koʻrinarli bir tutunni keltiradigan kunni (kuting). U odamlarni oʻraydi. Bu — alamli azobdir} (Duxon 10-11) degan soʻzi (haqidadir)», dedi. Mansur (qoʻshib) aytdi: Bu, Allohning: {Robbimiz, bizdan azobni arit, biz endi muʼmin boʻldik} (Duxon 12) degan soʻzi (haqidadir). «Oxirat azobi aritiladimi?! ‹Batsha› (qattiq ushlash) oʻtib boʻlgan, ‹lizom› esa tutundir», dedi. Ulardan biri: «(yoki) qamar (oy yorilishi)» dedi, boshqasi: «(yoki) Rum (gʻalabasi)» dedi. Abu Iso aytdi: ‹Lizom› — Badr kunini bildiradi. Va dedi: Bu hadis hasan sahihdir.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг олдига келиб: «Бир қиссахон (воиз) ‹ердан тутун чиқиб, кофирларнинг қулоқларини тутиб қўяди, муъминни эса зуком (тумов) ҳолатидек тутади› деб ҳикоя қиляпти», деди. Бас, у (Абдуллоҳ) ғазабланди — ёнбошлаб ётган эди, ўтириб олди-да, сўнг: «Сизлардан бирингиздан ўзи биладиган нарса сўралса, шуни айтсин (Мансур: ‹шу ҳақда хабар берсин› деди); биладиган нарсаси йўқ нарсадан сўралса, ‹Аллоҳ аълам› (Аллоҳ яхшироқ билади) десин. Зеро, кишининг илмидандир — билмаган нарсасидан сўралганда ‹Аллоҳ аълам› дейиши. Чунки Аллоҳ таоло ўз Набийсига: {Айтинг: ‹Мен бунинг учун сизлардан ҳеч қандай ажр сўрамайман ва мен ўзимни (ёлғондан) мажбурловчилардан эмасман›} (Сод 86) деган. Расулуллоҳ ﷺ Қурайш ўзларига итоатсизлик қилганини кўрганларида: ‹Аллоҳим, уларга қарши менга Юсуфнинг етти (йили) каби етти (йил қаҳатчилик) билан ёрдам бер›, дедилар. Бас, уларни қаҳатчилик йили тутиб, ҳар нарсани қириб ташлади, ҳатто тери ва ўлимтикни (Мансур: ‹суякларни› деди) едилар. Ердан тутунга ўхшаган нарса чиқа бошлади. Бас, Абу Суфён у зотнинг олдига келиб: ‹Қавминг ҳалок бўлди, улар учун Аллоҳга дуо қил›, деди. Мана шу, Аллоҳнинг: {Осмон кўринарли бир тутунни келтирадиган кунни (кутинг). У одамларни ўрайди. Бу — аламли азобдир} (Духон 10-11) деган сўзи (ҳақидадир)», деди. Мансур (қўшиб) айтди: Бу, Аллоҳнинг: {Роббимиз, биздан азобни арит, биз энди муъмин бўлдик} (Духон 12) деган сўзи (ҳақидадир). «Охират азоби аритиладими?! ‹Батша› (қаттиқ ушлаш) ўтиб бўлган, ‹лизом› эса тутундир», деди. Улардан бири: «(ёки) қамар (ой ёрилиши)» деди, бошқаси: «(ёки) Рум (ғалабаси)» деди. Абу Исо айтди: ‹Лизом› — Бадр кунини билдиради. Ва деди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادٌ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، - وَهَذَا حَدِيثُ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهَا أَىُّ حِينٍ كَانَ يُصَلِّي قَالَتْ كَانَ إِذَا سَمِعَ الصُّرَاخَ قَامَ فَصَلَّى .
Masruq (rahimahulloh) aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺ ning namozlari haqida soʻradim va unga: «U zot qaysi vaqtda namoz oʻqir edilar?» dedim. U: «Xoʻroz qichqirganini eshitsalar, turib namoz oʻqir edilar», dedilar.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺ нинг намозлари ҳақида сўрадим ва унга: «У зот қайси вақтда намоз ўқир эдилар?» дедим. У: «Хўроз қичқирганини эшитсалар, туриб намоз ўқир эдилар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ مَتَى كَانَ يُوتِرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كُلَّ ذَلِكَ قَدْ فَعَلَ أَوْتَرَ أَوَّلَ اللَّيْلِ وَوَسَطَهُ وَآخِرَهُ وَلَكِنِ انْتَهَى وِتْرُهُ حِينَ مَاتَ إِلَى السَّحَرِ .
Masruq (rahimahulloh) aytadilar: Men Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺ vitrni qachon oʻqir edilar?» deb soʻradim. U: «Buning hammasini qilar edilar: vitrni kechaning avvalida ham, oʻrtasida ham, oxirida ham oʻqiganlar. Lekin vafot etishlari oldidan vitrlari sahar vaqtiga keldi (sahar vaqtida oʻqiy boshladilar)», dedi.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺ витрни қачон ўқир эдилар?» деб сўрадим. У: «Бунинг ҳаммасини қилар эдилар: витрни кечанинг аввалида ҳам, ўртасида ҳам, охирида ҳам ўқиганлар. Лекин вафот этишлари олдидан витрлари саҳар вақтига келди (саҳар вақтида ўқий бошладилар)», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَصْرِيُّ، عَنْ بِشْرٍ، - هُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ أَىُّ الأَعْمَالِ أَحَبُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتِ الدَّائِمُ . قُلْتُ فَأَىُّ اللَّيْلِ كَانَ يَقُومُ قَالَتْ إِذَا سَمِعَ الصَّارِخَ .
Masruq (rahimahulloh) rivoyat qiladi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺga qaysi amal eng sevimli edi?» deb soʻradim. U: «Doimiy qilinadigani», dedi. Men: «Kechaning qaysi qismida namoz oʻqir edilar?» dedim. U: «Xoʻrozning ovozini eshitgan paytlarida», dedi.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қилади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺга қайси амал энг севимли эди?» деб сўрадим. У: «Доимий қилинадигани», деди. Мен: «Кечанинг қайси қисмида намоз ўқир эдилар?» дедим. У: «Хўрознинг овозини эшитган пайтларида», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها كَانَ إِذَا دَخَلَتِ الْعَشْرُ أَحْيَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللَّيْلَ وَأَيْقَظَ أَهْلَهُ وَشَدَّ الْمِئْزَرَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Oxirgi oʻn kunlik boshlanganida, Rasululloh ﷺ tunni bedor oʻtkazar, ahlini uygʻotar va belbogʻini mahkam bogʻlar edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Охирги ўн кунлик бошланганида, Расулуллоҳ ﷺ тунни бедор ўтказар, аҳлини уйғотар ва белбоғини маҳкам боғлар эдилар».
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي رَجُلٌ قَاعِدٌ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ وَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ . فَقَالَ " انْظُرْنَ مَا إِخْوَانُكُنَّ - وَمَرَّةً أُخْرَى - انْظُرْنَ مَنْ إِخْوَانُكُنَّ مِنَ الرَّضَاعَةِ فَإِنَّ الرَّضَاعَةَ مِنَ الْمَجَاعَةِ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mening oldimga kirdilar, huzurimda esa bir kishi oʻtirgan edi. Bu u zotga ogʻir botdi va yuzlarida gʻazabni koʻrdim. Men: «Yo Rasululloh, u mening emikdosh akam», dedim. Shunda u zot: «Kimlar sizlarning (emikdosh) birodarlaringiz ekanini yaxshi bilib olinglar, chunki emizish (nikohni harom qiladigani) ochlik (davridagi emizishdan) boʻladi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга кирдилар, ҳузуримда эса бир киши ўтирган эди. Бу у зотга оғир ботди ва юзларида ғазабни кўрдим. Мен: «Ё Расулуллоҳ, у менинг эмикдош акам», дедим. Шунда у зот: «Кимлар сизларнинг (эмикдош) биродарларингиз эканини яхши билиб олинглар, чунки эмизиш (никоҳни ҳаром қиладигани) очлик (давридаги эмизишдан) бўлади», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ أُلْفِيَنَّكُمْ تَرْجِعُونَ بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ لاَ يُؤْخَذُ الرَّجُلُ بِجَرِيرَةِ أَبِيهِ وَلاَ بِجَرِيرَةِ أَخِيهِ " . هَذَا الصَّوَابُ .
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyin sizni bir-biringizning boʻyningizni chopib, kofirlarga aylanib qaytayotgan holda koʻrmayin. Kishi otasining jinoyati uchun ham, akasining jinoyati uchun ham javobgar qilinmaydi», dedilar.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейин сизни бир-бирингизнинг бўйнингизни чопиб, кофирларга айланиб қайтаётган ҳолда кўрмайин. Киши отасининг жинояти учун ҳам, акасининг жинояти учун ҳам жавобгар қилинмайди», дедилар.
أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا " . مُرْسَلٌ .
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyin kofirlarga aylanib qaytmang», dedilar.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейин кофирларга айланиб қайтманг», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَزْرَةَ، عَنِ الْحَسَنِ الْعُرَنِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ فَقَالَتْ إِنِّي امْرَأَةٌ زَعْرَاءُ أَيَصْلُحُ أَنْ أَصِلَ فِي شَعْرِي فَقَالَ لاَ . قَالَتْ أَشَىْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ تَجِدُهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ لاَ بَلْ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَجِدُهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Abdulloh ibn Masʼudning oldiga kelib: «Men sochi siyrak ayolman, sochimga soch ulatib olsam boʻladimi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. Ayol: «Buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisiz yoki Allohning Kitobida topganmisiz?» dedi. U: «Yoʻq, balki uni Rasululloh ﷺdan eshitganman va uni Allohning Kitobida topaman», dedi. Va u hadisni davom ettirdi.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир аёл Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдига келиб: «Мен сочи сийрак аёлман, сочимга соч улатиб олсам бўладими?» деди. У: «Йўқ», деди. Аёл: «Буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисиз ёки Аллоҳнинг Китобида топганмисиз?» деди. У: «Йўқ, балки уни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман ва уни Аллоҳнинг Китобида топаман», деди. Ва у ҳадисни давом эттирди.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا خَلَفٌ، - يَعْنِي ابْنَ خَلِيفَةَ - عَنْ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ الْقَاضِي إِذَا أَكَلَ الْهَدِيَّةَ فَقَدْ أَكَلَ السُّحْتَ وَإِذَا قَبِلَ الرِّشْوَةَ بَلَغَتْ بِهِ الْكُفْرَ . وَقَالَ مَسْرُوقٌ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَقَدْ كَفَرَ وَكُفْرُهُ أَنْ لَيْسَ لَهُ صَلاَةٌ .
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Qozi hadya yesa, harom yegan boʻladi; agar poraxoʻrlik qilsa, bu uni kufrga yetkazadi». Masruq yana: «Kim xamr ichsa, kofir boʻladi; uning kufri shuki, unga namoz yoʻqdir», dedi.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Қози ҳадя еса, ҳаром еган бўлади; агар порахўрлик қилса, бу уни куфрга етказади». Масруқ яна: «Ким хамр ичса, кофир бўлади; унинг куфри шуки, унга намоз йўқдир», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ، حَدَّثَنَا مُجَالِدُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ لَقِيتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَقَالَ مَنْ أَنْتَ فَقُلْتُ مَسْرُوقُ بْنُ الأَجْدَعِ . فَقَالَ عُمَرُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ " الأَجْدَعُ شَيْطَانٌ " .
Masruq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bilan uchrashib qoldim. U: «Sen kimsan?» dedi. Men: «Masruq ibn al-Ajdaʼman», dedim. Shunda Umar: «Men Rasululloh ﷺdan: ‹Ajdaʼ shaytondir›, deganlarini eshitganman», dedi.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) билан учрашиб қолдим. У: «Сен кимсан?» деди. Мен: «Масруқ ибн ал-Аждаъман», дедим. Шунда Умар: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан: ‹Аждаъ шайтондир›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ وَثَّابٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ وِتْرِ، رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ: مِنْ كُلِّ اللَّيْلِ قَدْ أَوْتَرَ. مِنْ أَوَّلِهِ وَأَوْسَطِهِ، وَانْتَهَى وِتْرُهُ، حِينَ مَاتَ، فِي السَّحَرِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: undan Rasululloh ﷺning vitrlari haqida soʻralganda, u: «U zot kechaning har qismida vitr oʻqiganlar: uning avvalida, oʻrtasida. Vafot etgan paytlarida esa vitrlari sahar vaqtiga borib toʻxtadi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: ундан Расулуллоҳ ﷺнинг витрлари ҳақида сўралганда, у: «У зот кечанинг ҳар қисмида витр ўқиганлар: унинг аввалида, ўртасида. Вафот этган пайтларида эса витрлари саҳар вақтига бориб тўхтади», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَمَاتَ عَنْهَا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا . قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَهَا الصَّدَاقُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ . فَقَالَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ الأَشْجَعِيُّ شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَضَى فِي بَرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ بِمِثْلِ ذَلِكَ .
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، مِثْلَهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan bir ayolga uylanib, u bilan qoʻshilmasdan va unga mahr belgilamasdan vafot etgan kishi haqida soʻraldi. Abdulloh: «Unga mahr bor, unga meros bor va u iddani oʻtkazadi», dedi. Shunda Maʼqil ibn Sinon al-Ashjaʼiy: «Men Rasululloh ﷺ Barvaʼ bint Voshiq haqida xuddi shunday hukm qilganlarini koʻrganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан бир аёлга уйланиб, у билан қўшилмасдан ва унга маҳр белгиламасдан вафот этган киши ҳақида сўралди. Абдуллоҳ: «Унга маҳр бор, унга мерос бор ва у иддани ўтказади», деди. Шунда Маъқил ибн Синон ал-Ашжаъий: «Мен Расулуллоҳ ﷺ Барваъ бинт Вошиқ ҳақида худди шундай ҳукм қилганларини кўрганман», деди.
- وعن مسروق قال : دخلنا على عبدالله بن مسعود رضي الله عنه فقال : يا أيها الناس من علم شيئا فليقل به، ومن لم يعلم، فليقل :الله أعلم، فإن من العلم أن يقول الرجل لما لا يعلم: الله أعلم . قال الله تعالى لنبيه صلى الله عليه وسلم :{قل ما أسألكم عليه من أجر وما أنا من المتكلفين}. ((رواه البخاري)).
(Masruq aytdi:) Biz Abdulloh ibn Masʼudning oldigʻa kirdik. U: «Ey odamlar, kim bir narsani bilsa, uni aytsin; kim bilmasa, ‹Alloh yaxshi biluvchidir› desin; chunki kishi bilmagan (narsa) haqida ‹Alloh yaxshi biluvchidir› deyishi — ilmdandir. Alloh azza va jalla oʻ z Paygʻambariga ﷺ: ‹Ayt: ‹Men sizlardan bu (Qurʼon) uchun haq (ujrat) soʻramayman va men oʻ zimni (yolgʻonga) uradiganlardan (mutakalliflardan) emasman›› (Sod surasi, 86) degan. Endi men sizlarga duxon (tutun) haqida soʻzlab beraman: Rasululloh ﷺ Qurayshni islomga chaqirdilar, ular esa unga sustlik qildi; shunda u zot: ‹Allohim, ularga (qarshi) menga Yusuf (zamonidagi) yetti (yil) kabi yetti (yil ochlik) bilan yordam ber› dedilar. Shunda ularni bir yil (qahatchilik) tutdi — u har narsani qirib (yoʻq qildi), hatto ular oʻ lik (jonivor) va terilarni yedilar; kishi — ochlik(dan) — oʻ zi bilan osmon orasini tutun (kabi) koʻ rar edi. Alloh azza va jalla: ‹Bas, osmon ochiq tutun bilan keladigan kunni kutgin — (u) odamlarni qoplaydi; bu — alamli azob(dir)› (Duxon surasi, 10-11) dedi.» (Masruq:) Shunda ular: ‹Robbimiz, bizdan azobni arit; albatta biz moʻminmiz — ularga qaerdan eslatma (foyda bersin)? Holbuki ularga ochiq (bayon qiluvchi) bir Rasul kelgan edi — soʻng ular undan yuz oʻ girdi va: ‹(U) — oʻ rgatilgan, majnun› dedilar — Biz azobni ozgina aritamiz; (lekin) sizlar (kufrga) qaytuvchisiz› (Duxon surasi, 12-15) deb duo qildi. «Qiyomat kuni azob aritiladimi? Soʻng (Alloh) azob aritdi (Badrdan oldin), soʻng ular oʻ z kufrlariga qaytdi; shunda Alloh ularni Badr kuni (azob bilan) ushladi. Alloh taolo: ‹Biz katta batsha (ushlash) bilan ushlaydigan kun — albatta Biz intiqom oluvchimiz› (Duxon surasi, 16) dedi», (dedi Ibn Masʼud).(Масруқ айтди:) Биз Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдиға кирдик. У: «Эй одамлар, ким бир нарсани билса, уни айцин; ким билмаса, ‹Аллоҳ яхши билувчидир› десин; чунки киши билмаган (нарса) ҳақида ‹Аллоҳ яхши билувчидир› дейиши — илмдандир. Аллоҳ азза ва жалла ў з Пайғамбарига ﷺ: ‹Айт: ‹Мен сизлардан бу (Қуръон) учун ҳақ (ужрат) сўрамайман ва мен ў зимни (ёлғонга) урадиганлардан (мутакаллифлардан) эмасман›› (Сод сураси, 86) деган. Энди мен сизларга духон (тутун) ҳақида сўзлаб бераман: Расулуллоҳ ﷺ Қурайшни исломга чақирдилар, улар эса унга сустлик қилди; шунда у зот: ‹Аллоҳим, уларга (қарши) менга Юсуф (замонидаги) етти (йил) каби етти (йил очлик) билан ёрдам бер› дедилар. Шунда уларни бир йил (қаҳатчилик) тутди — у ҳар нарсани қириб (йўқ қилди), ҳатто улар ў лик (жонивор) ва териларни едилар; киши — очлик(дан) — ў зи билан осмон орасини тутун (каби) кў рар эди. Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бас, осмон очиқ тутун билан келадиган кунни кутгин — (у) одамларни қоплайди; бу — аламли азоб(дир)› (Духон сураси, 10-11) деди.» (Масруқ:) Шунда улар: ‹Роббимиз, биздан азобни арит; албатта биз мўминмиз — уларга қаэрдан эслатма (фойда берсин)? Ҳолбуки уларга очиқ (баён қилувчи) бир Расул келган эди — сўнг улар ундан юз ў гирди ва: ‹(У) — ў ргатилган, мажнун› дедилар — Биз азобни озгина аритамиз; (лекин) сизлар (куфрга) қайтувчисиз› (Духон сураси, 12-15) деб дуо қилди. «Қиёмат куни азоб аритиладими? Сўнг (Аллоҳ) азоб аритди (Бадрдан олдин), сўнг улар ў з куфрларига қайтди; шунда Аллоҳ уларни Бадр куни (азоб билан) ушлади. Аллоҳ таоло: ‹Биз катта бацҳа (ушлаш) билан ушлайдиган кун — албатта Биз интиқом олувчимиз› (Духон сураси, 16) деди», (деди Ибн Масъуд).
وَعَنْ مَسْرُوقٍ قَالَ: سَأَلْنَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مسعودٍ عَنْ هَذِهِ الْآيَةِ: (وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ ربِّهم يُرزقون)
الْآيَةَ قَالَ: إِنَّا قَدْ سَأَلْنَا عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ: " أَرْوَاحُهُمْ فِي أَجْوَافِ طَيْرٍ خُضْرٍ لَهَا قَنَادِيلُ مُعَلَّقَةٌ بِالْعَرْشِ تَسْرَحُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ شَاءَتْ ثُمَّ تَأْوِي إِلَى تِلْكَ الْقَنَادِيلِ فَاطَّلَعَ إِلَيْهِمْ رَبُّهُمُ اطِّلَاعَةً فَقَالَ: هَلْ تَشْتَهُونَ شَيْئًا؟ قَالُوا: أَيَّ شَيْءٍ نَشْتَهِي وَنَحْنُ نَسْرَحُ مِنَ الْجنَّة حيثُ شِئْنَا ففعلَ ذلكَ بهِمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلَمَّا رَأَوْا أَنَّهُمْ لَنْ يُتْرَكُوا مِنْ أَنْ يَسْأَلُوا قَالُوا: يَا رَبُّ نُرِيدُ أَنْ تُرَدَّ أَرْوَاحُنَا فِي أَجْسَادِنَا حَتَّى نُقْتَلَ فِي سبيلِكَ مرَّةً أُخرى فَلَمَّا رَأَى أَنْ لَيْسَ لَهُمْ حَاجَةٌ تُرِكُوا ". رَوَاهُ مُسلم
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Abdullohdan (ibn Masʼuddan) ushbu oyat haqida soʻradik: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻliklar deb hisoblamang, balki ular Robbilari huzurida tirikdirlar, rizqlanurlar} (Oli Imron 169). U dedi: «Albatta, biz buni soʻragan edik, shunda u zot (Rasululloh ﷺ): ‹Ularning ruhlari yashil qushlarning ichida boʻlib, ularning Arshga osilgan qandillari (uyalari) bordir; ular jannatdan xohlagan joyida yayrab yurishadi, soʻng oʻsha qandillarga qaytib joylashadilar. Robbilari ularga bir nazar solib: «Biror narsani xohlaysizlarmi?» — dedi. Ular: «Biz jannatdan xohlagan joyimizda yayrab yurganimiz holda yana qanday narsani xohlaymiz?» — deyishdi. Robbilari ularga buni uch marta (takror) qildi. Ular soʻralishdan qoʻyilmasliklarini koʻrgach: «Ey Robbimiz, biz Sening yoʻlingda yana bir bor oʻldirilishimiz uchun ruhlarimizni jasadlarimizga qaytarishingni istaymiz», — deyishdi. (Alloh) ularning (boshqa) hojati yoʻqligini koʻrgach, ular (oʻz halovatlarida) qoldirildilar›, — dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Абдуллоҳдан (ибн Масъуддан) ушбу оят ҳақида сўрадик: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўликлар деб ҳисобламанг, балки улар Роббилари ҳузурида тирикдирлар, ризқланурлар} (Оли Имрон 169). У деди: «Албатта, биз буни сўраган эдик, шунда у зот (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Уларнинг руҳлари яшил қушларнинг ичида бўлиб, уларнинг Аршга осилган қандиллари (уялари) бордир; улар жаннатдан хоҳлаган жойида яйраб юришади, сўнг ўша қандилларга қайтиб жойлашадилар. Роббилари уларга бир назар солиб: «Бирор нарсани хоҳлайсизларми?» — деди. Улар: «Биз жаннатдан хоҳлаган жойимизда яйраб юрганимиз ҳолда яна қандай нарсани хоҳлаймиз?» — дейишди. Роббилари уларга буни уч марта (такрор) қилди. Улар сўралишдан қўйилмасликларини кўргач: «Эй Роббимиз, биз Сенинг йўлингда яна бир бор ўлдирилишимиз учун руҳларимизни жасадларимизга қайтаришингни истаймиз», — дейишди. (Аллоҳ) уларнинг (бошқа) ҳожати йўқлигини кўргач, улар (ўз ҳаловатларида) қолдирилдилар›, — дедилар», деди.
وَعَنْ مَسْرُوقٍ قَالَ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِاللَّيْلِ. فَقَالَت: سبع وتسع وَإِحْدَى عشر رَكْعَة سوى رَكْعَتي الْفجْر. رَوَاهُ البُخَارِيّ
Masruq (Oishadan) rivoyat qiladi: Men Oishadan Rasululloh ﷺ ning tungi namozi haqida soʻradim; u: «(U) bomdod namozining ikki rakati (yaʼni sunnati)dan tashqari yetti, toʻqqiz yoki oʻn bir rakat edi», — dedi.Масруқ (Оишадан) ривоят қилади: Мен Оишадан Расулуллоҳ ﷺ нинг тунги намози ҳақида сўрадим; у: «(У) бомдод намозининг икки ракати (яъни суннати)дан ташқари етти, тўққиз ёки ўн бир ракат эди», — деди.
عَنْ مَسْرُوقٍ قَالَ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ: أَيُّ الْعَمَلِ كَانَ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَتْ: الدَّائِمُ قُلْتُ: فَأَيُّ حِينَ كَانَ يَقُومُ مِنَ اللَّيْلِ؟ قَالَتْ: كَانَ يَقُومُ إِذا سمع الصَّارِخ
Masruq (rahimahulloh) rivoyat qiladi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺga qaysi amal eng sevimli edi?» deb soʻradim. U: «Doimiy qilinadigani», dedi. Men: «Kechaning qaysi qismida namoz oʻqir edilar?» dedim. U: «Xoʻrozning ovozini eshitgan paytlarida», dedi.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қилади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺга қайси амал энг севимли эди?» деб сўрадим. У: «Доимий қилинадигани», деди. Мен: «Кечанинг қайси қисмида намоз ўқир эдилар?» дедим. У: «Хўрознинг овозини эшитган пайтларида», деди.
عَنْ مَسْرُوقٍ . قَالَ :
سَأَلْنَا ـ أَوْ سَأَلْتُ عَبْدَاللهِ (أَيْ ابْنَ مَسْعُودٍ ) عَنْ هَذِهِ الايةِ :
: ولَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا في سَبِيلِ اللهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ )) ـ قَالَ : أَمَا إِنَّا قَدْ سَأَلْنَا عَنْ ذَلِكَ ، فَقَالَ))
أَرْواحُهُمْ في جَوْفِ طَيْرٍ خُضْرٍ ، لَهَا قَنَادِيلُ مُعَلَّقَةٌ بِالعَرْشِ ، تَسْرَحُ مِنَ الجَنَّةِ حَيْثُ شَاءَتْ ، ثُمَّ َ تَأْوِي إِلي تِلْكَ القَنَادِيلِ ، فَأَطَّلَعَ إِلَيْهِمْ رَبُّهُمْ اطِّلَاعَةً فَقَالَ : هَلْ تَشْتَهُونَ شَيْئاً ؟ قَالُوا : أَيَّ شَيْءٍ نَشْتَهِي ، وَ نَحْنُ نَسْرَحُ مِنَ الجَنَّةِ حَيْثُ شِئْنا ؟ فَفَعَلَ ذَلِكَ بِهِمْ ثَلَاثََ مَرَّاتٍ ، فَلَمَّا رَأَوْا أَنَّهُمْ لَنْ يُتْرَكُوا مِنْ أَنْ يُسْأَلُوا ، قَالُوا : يَا رَبِّ ، نُرِيْدُ أَنْ تَرُدَّ أَرْوَاحَنَا في أَجْسَادِنَا ؛ حَتَّى نُقْتَلَ في سَبِيلِكَ مَرَّةً أُخْرَي . فَلَمَّا رَأَى أَنْ لَيْسَ لَهُمْ حَاجَةٌ تُرِكُوا .
(رواهُ مسلم (وكذلك الترمذي والنسائي وابن ماجه
Masruqdan rivoyat qilinadi, u dedi: Biz Abdulloh — yaʼni Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan ushbu oyat haqida soʻradik: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻlik deb gumon qilma! Balki ular tirikdirlar, Robbilari huzurida rizqlanurlar} (Oli Imron 169). U: «Darhaqiqat, biz bu haqda soʻragan edik», dedi va (Nabiy ﷺ) shunday deganlarini aytdi: «Ularning ruhlari yashil qushlarning ichida boʻlib, ular uchun Arshga osilgan qandillar bordir. Ular jannatda xohlagan joylarida kezib yuradilar, soʻng oʻsha qandillarga kelib joylashadilar. Robbilari ularga bir nazar solib: ‹Bir narsa istaysizlarmi?› dedi. Ular: ‹Biz jannatda xohlagan joyimizda kezib yurgan boʻlsak, yana nima istaymiz?› deyishdi. U (Alloh) ularga bu (savolni) uch marta qaytardi. Ular soʻralmasdan qoʻyilmasliklarini koʻrgach: ‹Yo Rabb, jonlarimizni tanalarimizga qaytarishingni istaymiz, toki Sening yoʻlingda yana bir bor oʻldirilsak›, deyishdi. U (Alloh) ularning hech qanday hojati yoʻqligini koʻrgach, ular (oʻz holiga) qoldirildi». Buni Muslim rivoyat qilgan (shuningdek Termiziy, Nasoiy va Ibn Moja).Масруқдан ривоят қилинади, у деди: Биз Абдуллоҳ — яъни Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ушбу оят ҳақида сўрадик: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўлик деб гумон қилма! Балки улар тирикдирлар, Роббилари ҳузурида ризқланурлар} (Оли Имрон 169). У: «Дарҳақиқат, биз бу ҳақда сўраган эдик», деди ва (Набий ﷺ) шундай деганларини айтди: «Уларнинг руҳлари яшил қушларнинг ичида бўлиб, улар учун Аршга осилган қандиллар бордир. Улар жаннатда хоҳлаган жойларида кезиб юрадилар, сўнг ўша қандилларга келиб жойлашадилар. Роббилари уларга бир назар солиб: ‹Бир нарса истайсизларми?› деди. Улар: ‹Биз жаннатда хоҳлаган жойимизда кезиб юрган бўлсак, яна нима истаймиз?› дейишди. У (Аллоҳ) уларга бу (саволни) уч марта қайтарди. Улар сўралмасдан қўйилмасликларини кўргач: ‹Ё Рабб, жонларимизни таналаримизга қайтаришингни истаймиз, токи Сенинг йўлингда яна бир бор ўлдирилсак›, дейишди. У (Аллоҳ) уларнинг ҳеч қандай ҳожати йўқлигини кўргач, улар (ўз ҳолига) қолдирилди». Буни Муслим ривоят қилган (шунингдек Термизий, Насоий ва Ибн Можа).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ، فَدَعَتْ لِي بِطَعَامٍ وَقَالَتْ: مَا أَشْبَعُ مِنْ طَعَامٍ فَأَشَاءُ أَنْ أَبْكِيَ إِلا بَكِيتُ قَالَ: قُلْتُ لِمَ؟ قَالَتْ: أَذْكُرُ الْحَالَ الَّتِي فَارَقَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم الدُّنْيَا، وَاللَّهِ مَا شَبِعَ مِنْ خُبْزٍ وَلَحْمٍ مَرَّتَيْنِ فِي يَوْمٍ.
Masruq aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga kirdim, u menga taom keltirishni buyurdi va: «Men qachon taomdan toʻysam, yigʻlagim keladi va yigʻlayman», dedi. Men: «Nega?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ dunyodan ajralgan paytdagi holatini eslayman. Allohga qasamki, u zot bir kunda ikki marta non va goʻshtdan toʻymaganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Масруқ айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига кирдим, у менга таом келтиришни буюрди ва: «Мен қачон таомдан тўйсам, йиғлагим келади ва йиғлайман», деди. Мен: «Нега?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ дунёдан ажралган пайтдаги ҳолатини эслайман. Аллоҳга қасамки, у зот бир кунда икки марта нон ва гўштдан тўймаганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.