حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ أَشُدُّ ضَفْرَ رَأْسِي أَفَأَنْقُضُهُ لِغُسْلِ الْجَنَابَةِ قَالَ " لاَ إِنَّمَا يَكْفِيكِ أَنْ تَحْثِينَ عَلَى رَأْسِكِ ثَلاَثَ حَثَيَاتٍ مِنْ مَاءٍ ثُمَّ تُفِيضِينَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِكِ الْمَاءَ فَتَطْهُرِينَ " . أَوْ قَالَ " فَإِذَا أَنْتِ قَدْ تَطَهَّرْتِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا اغْتَسَلَتْ مِنَ الْجَنَابَةِ فَلَمْ تَنْقُضْ شَعْرَهَا أَنَّ ذَلِكَ يُجْزِئُهَا بَعْدَ أَنْ تُفِيضَ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهَا .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Rasululloh, men boshimning sochini mahkam oʻrib qoʻyadigan ayolman. Janobat gʻusli uchun uni yozaymi?» dedim. U zot: «Yoʻq, faqat boshingga uch hovuch suv quyishing, soʻng butun badaningga suv quyishing senga kifoya qiladi, shunda poklanasan», dedilar. Yoki: «Shunda sen poklangan boʻlasan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahli huzurida amal shunga (binoan)dir: ayol janobatdan gʻusl qilsa-yu, sochini yozmasa, boshiga suv quyganidan keyin bu unga kifoya qiladi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, мен бошимнинг сочини маҳкам ўриб қўядиган аёлман. Жанобат ғусли учун уни ёзайми?» дедим. У зот: «Йўқ, фақат бошингга уч ҳовуч сув қуйишинг, сўнг бутун баданингга сув қуйишинг сенга кифоя қилади, шунда покланасан», дедилар. Ёки: «Шунда сен покланган бўласан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга (биноан)дир: аёл жанобатдан ғусл қилса-ю, сочини ёзмаса, бошига сув қуйганидан кейин бу унга кифоя қилади.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ بِنْتُ مِلْحَانَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ فَهَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ تَعْنِي غُسْلاً إِذَا هِيَ رَأَتْ فِي الْمَنَامِ مِثْلَ مَا يَرَى الرَّجُلُ قَالَ " نَعَمْ إِذَا هِيَ رَأَتِ الْمَاءَ فَلْتَغْتَسِلْ " . قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ قُلْتُ لَهَا فَضَحْتِ النِّسَاءَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ الْفُقَهَاءِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا رَأَتْ فِي الْمَنَامِ مِثْلَ مَا يَرَى الرَّجُلُ فَأَنْزَلَتْ أَنَّ عَلَيْهَا الْغُسْلَ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ سُلَيْمٍ وَخَوْلَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Ummu Sulaym binti Milhon Paygʻambar ﷺning oldilariga keldi-da: ‹Yo Rasululloh, albatta Alloh haqdan uyalmaydi. Ayol tushida erkak koʻradigan narsaga oʻxshash narsani koʻrsa, uning ustiga — yaʼni gʻusl — vojib boʻladimi?› dedi. U zot: ‹Ha, agar u suv (namlik) koʻrsa, gʻusl qilsin›, dedilar. Ummu Salama aytdi: Men unga: ‹Ayollarni sharmanda qilding, ey Ummu Sulaym!› dedim.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu faqihlarning aksariyatining soʻzi boʻlib, ayol tushida erkak koʻradigan narsaga oʻxshash narsani koʻrib, suv chiqarsa (inzol boʻlsa), uning ustiga gʻusl vojib boʻladi. Shuni Sufyon as-Savriy va Shofiiy ham aytadilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ummu Sulaym, Xavla, Oisha va Anas (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyat) bor.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Умму Сулайм бинти Милҳон Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келди-да: ‹Ё Расулуллоҳ, албатта Аллоҳ ҳақдан уялмайди. Аёл тушида эркак кўрадиган нарсага ўхшаш нарсани кўрса, унинг устига — яъни ғусл — вожиб бўладими?› деди. У зот: ‹Ҳа, агар у сув (намлик) кўрса, ғусл қилсин›, дедилар. Умму Салама айтди: Мен унга: ‹Аёлларни шарманда қилдинг, эй Умму Сулайм!› дедим.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу фақиҳларнинг аксариятининг сўзи бўлиб, аёл тушида эркак кўрадиган нарсага ўхшаш нарсани кўриб, сув чиқарса (инзол бўлса), унинг устига ғусл вожиб бўлади. Шуни Суфён ас-Саврий ва Шофиий ҳам айтадилар. (Рови) айтди: Бу бобда Умму Сулайм, Хавла, Оиша ва Анас (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو بَدْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ أَبِي سَهْلٍ، عَنْ مُسَّةَ الأَزْدِيَّةِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَتِ النُّفَسَاءُ تَجْلِسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعِينَ يَوْمًا فَكُنَّا نَطْلِي وُجُوهَنَا بِالْوَرْسِ مِنَ الْكَلَفِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ عَنْ مُسَّةَ الأَزْدِيَّةِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ . وَاسْمُ أَبِي سَهْلٍ كَثِيرُ بْنُ زِيَادٍ . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ثِقَةٌ وَأَبُو سَهْلٍ ثِقَةٌ . وَلَمْ يَعْرِفْ مُحَمَّدٌ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَهْلٍ . وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ عَلَى أَنَّ النُّفَسَاءَ تَدَعُ الصَّلاَةَ أَرْبَعِينَ يَوْمًا إِلاَّ أَنْ تَرَى الطُّهْرَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّهَا تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي . فَإِذَا رَأَتِ الدَّمَ بَعْدَ الأَرْبَعِينَ فَإِنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا لاَ تَدَعُ الصَّلاَةَ بَعْدَ الأَرْبَعِينَ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ الْفُقَهَاءِ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَيُرْوَى عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ أَنَّهُ قَالَ إِنَّهَا تَدَعُ الصَّلاَةَ خَمْسِينَ يَوْمًا إِذَا لَمْ تَرَ الطُّهْرَ . وَيُرْوَى عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ وَالشَّعْبِيِّ سِتِّينَ يَوْمًا .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida nifosli ayol qirq kun (namozni tark qilib) oʻtirar edi; biz dogʻga (yuzdagi xolga) qarshi yuzlarimizni vars (xushboʻy oʻt) bilan suvar edik. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir; biz uni faqat Abu Sahlning Mussa al-Azdiyyadan, u Umm Salamadan (rivoyati) orqaligina bilamiz. Abu Sahlning ismi Kasir ibn Ziyod (dir). Muhammad ibn Ismoil: «Ali ibn Abdulaʼlo ishonchli, Abu Sahl ham ishonchlidir», dedi. Muhammad bu hadisni faqat Abu Sahlning hadisi orqaligina bilgan. Nabiy ﷺning sahobalaridan, tobeinlardan va ulardan keyingi ilm ahli nifosli ayol qirq kun namozni tark qilishiga ittifoq qilganlar, faqat shundan oldin poklanishni koʻrsa, gʻusl qilib namoz oʻqiydi. Agar qirq kundan keyin qon koʻrsa, koʻpchilik ilm ahli: «Qirq kundan keyin namozni tark qilmaydi», degan; bu — koʻpchilik fuqaholarning soʻzidir. Sufyon as-Savriy, Ibn Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoq shuni aytadi. Hasan al-Basriydan rivoyat qilinishicha, u: «Agar poklanishni koʻrmasa, ellik kun namozni tark qiladi», degan. Ato ibn Abu Raboh va Shaʼbiydan esa oltmish kun (deb) rivoyat qilinadi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида нифосли аёл қирқ кун (намозни тарк қилиб) ўтирар эди; биз доғга (юздаги холга) қарши юзларимизни варс (хушбўй ўт) билан сувар эдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир; биз уни фақат Абу Саҳлнинг Мусса ал-Аздийядан, у Умм Саламадан (ривояти) орқалигина биламиз. Абу Саҳлнинг исми Касир ибн Зиёд (дир). Муҳаммад ибн Исмоил: «Али ибн Абдулаъло ишончли, Абу Саҳл ҳам ишончлидир», деди. Муҳаммад бу ҳадисни фақат Абу Саҳлнинг ҳадиси орқалигина билган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан, тобеинлардан ва улардан кейинги илм аҳли нифосли аёл қирқ кун намозни тарк қилишига иттифоқ қилганлар, фақат шундан олдин покланишни кўрса, ғусл қилиб намоз ўқийди. Агар қирқ кундан кейин қон кўрса, кўпчилик илм аҳли: «Қирқ кундан кейин намозни тарк қилмайди», деган; бу — кўпчилик фуқаҳоларнинг сўзидир. Суфён ас-Саврий, Ибн Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ шуни айтади. Ҳасан ал-Басрийдан ривоят қилинишича, у: «Агар покланишни кўрмаса, эллик кун намозни тарк қилади», деган. Ато ибн Абу Рабоҳ ва Шаъбийдан эса олтмиш кун (деб) ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا حَضَرْتُمُ الْمَرِيضَ أَوِ الْمَيِّتَ فَقُولُوا خَيْرًا فَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ يُؤَمِّنُونَ عَلَى مَا تَقُولُونَ " . قَالَتْ فَلَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سَلَمَةَ مَاتَ . قَالَ " فَقُولِي اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَلَهُ وَأَعْقِبْنِي مِنْهُ عُقْبَى حَسَنَةً " . قَالَتْ فَقُلْتُ فَأَعْقَبَنِي اللَّهُ مِنْهُ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى شَقِيقٌ هُوَ ابْنُ سَلَمَةَ أَبُو وَائِلٍ الأَسَدِيُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ سَلَمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ كَانَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُلَقَّنَ الْمَرِيضُ عِنْدَ الْمَوْتِ قَوْلَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا قَالَ ذَلِكَ مَرَّةً فَمَا لَمْ يَتَكَلَّمْ بَعْدَ ذَلِكَ فَلاَ يَنْبَغِي أَنْ يُلَقَّنَ وَلاَ يُكْثَرَ عَلَيْهِ فِي هَذَا . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ لَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ جَعَلَ رَجُلٌ يُلَقِّنُهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَكْثَرَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ إِذَا قُلْتُ مَرَّةً فَأَنَا عَلَى ذَلِكَ مَا لَمْ أَتَكَلَّمْ بِكَلاَمٍ . وَإِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ عَبْدِ اللَّهِ إِنَّمَا أَرَادَ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَ آخِرُ قَوْلِهِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ " .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ bizga: ‹Kasal yoki mayyit huzurida boʻlsangiz, yaxshi (soʻz) ayting, chunki farishtalar siz aytgan narsaga omin deydilar›, dedilar», dedi. U yana aytdi: «Abu Salama vafot etganida Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, Abu Salama vafot etdi›, dedim. U zot: ‹Bunday degin: ‹Allohim, menga va unga magʻfirat qil va undan menga yaxshi oqibat ato et›, dedilar. Men shuni aytdim. Alloh menga undan koʻra yaxshiroq zotni — Rasululloh ﷺni oqibat qilib berdi», dedi. Abu Iso aytdi: Ummu Salama hadisi hasan sahih hadisdir. Kasalga oʻlim oldida ‹Lo ilaha illalloh› soʻzini talqin qilish maʼqul koʻrilar edi. Baʼzi ilm ahli aytadiki: U buni bir marta aytsa, soʻngra boshqa soʻz gapirmagunicha, unga (qayta) talqin qilinmaydi va bu borada unga koʻp takrorlanmaydi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ бизга: ‹Касал ёки маййит ҳузурида бўлсангиз, яхши (сўз) айтинг, чунки фаришталар сиз айтган нарсага омин дейдилар›, дедилар», деди. У яна айтди: «Абу Салама вафот этганида Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Абу Салама вафот этди›, дедим. У зот: ‹Бундай дегин: ‹Аллоҳим, менга ва унга мағфират қил ва ундан менга яхши оқибат ато эт›, дедилар. Мен шуни айтдим. Аллоҳ менга ундан кўра яхшироқ зотни — Расулуллоҳ ﷺни оқибат қилиб берди», деди. Абу Исо айтди: Умму Салама ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Касалга ўлим олдида ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› сўзини талқин қилиш маъқул кўрилар эди. Баъзи илм аҳли айтадики: У буни бир марта айтса, сўнгра бошқа сўз гапирмагунича, унга (қайта) талқин қилинмайди ва бу борада унга кўп такрорланмайди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يُحَرِّمُ مِنَ الرَّضَاعَةِ إِلاَّ مَا فَتَقَ الأَمْعَاءَ فِي الثَّدْىِ وَكَانَ قَبْلَ الْفِطَامِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الرَّضَاعَةَ لاَ تُحَرِّمُ إِلاَّ مَا كَانَ دُونَ الْحَوْلَيْنِ وَمَا كَانَ بَعْدَ الْحَوْلَيْنِ الْكَامِلَيْنِ فَإِنَّهُ لاَ يُحَرِّمُ شَيْئًا . وَفَاطِمَةُ بِنْتُ الْمُنْذِرِ بْنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ هِيَ امْرَأَةُ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Emizishdan faqat koʻkrak (suti) ichaklarga yetib borgan va sutdan ajralishdan (yaʼni emizikdan chiqishdan) oldin boʻlgani harom qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan koʻpchilik ilm ahli va boshqalar huzurida amal shunga binoandir: emizish faqat ikki yoshdan kichik (boladagi)si harom qiladi, ikki yil toʻliq tugagandan keyin boʻlgani esa hech narsani harom qilmaydi. Fotima binti Munzir ibn Zubayr ibnul-Avvom — Hishom ibn Urvaning xotinidir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эмизишдан фақат кўкрак (сути) ичакларга етиб борган ва сутдан ажралишдан (яъни эмизикдан чиқишдан) олдин бўлгани ҳаром қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан кўпчилик илм аҳли ва бошқалар ҳузурида амал шунга биноандир: эмизиш фақат икки ёшдан кичик (боладаги)си ҳаром қилади, икки йил тўлиқ тугагандан кейин бўлгани эса ҳеч нарсани ҳаром қилмайди. Фотима бинти Мунзир ибн Зубайр ибнул-Аввом — Ҳишом ибн Урванинг хотинидир.
حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبِي نَصْرٍ، عَنْ مُسَاوِرٍ الْحِمْيَرِيِّ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا امْرَأَةٍ مَاتَتْ وَزَوْجُهَا عَنْهَا رَاضٍ دَخَلَتِ الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir ayol eri undan rozi boʻlgan holda vafot etsa, jannatga kiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир аёл эри ундан рози бўлган ҳолда вафот этса, жаннатга киради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ نَبْهَانَ، مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ عِنْدَ مُكَاتَبِ إِحْدَاكُنَّ مَا يُؤَدِّي فَلْتَحْتَجِبْ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى التَّوَرُّعِ وَقَالُوا لاَ يُعْتَقُ الْمُكَاتَبُ وَإِنْ كَانَ عِنْدَهُ مَا يُؤَدِّي حَتَّى يُؤَدِّيَ .
Ummu Salama (roziyallohu anho) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Qachonki sizlardan (ayollardan) birining mukotabida (ozodlik pulini) ado etadigan (mol) boʻlsa, u (ayol) undan hijobga (parda)ga oʻtsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Ilm ahlining nazarida bu hadisning maʼnosi ehtiyotkorlikka (taqvoga) hamldir. Ular: «Mukotab oʻzida (ozodlik pulini) ado etadigan mol boʻlsa ham, toki uni ado etmaguncha ozod boʻlmaydi», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қачонки сизлардан (аёллардан) бирининг мукотабида (озодлик пулини) адо этадиган (мол) бўлса, у (аёл) ундан ҳижобга (парда)га ўтсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлининг назарида бу ҳадиснинг маъноси эҳтиёткорликка (тақвога) ҳамлдир. Улар: «Мукотаб ўзида (озодлик пулини) адо этадиган мол бўлса ҳам, токи уни адо этмагунча озод бўлмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكُمْ تَخْتَصِمُونَ إِلَىَّ وَإِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَلَعَلَّ بَعْضَكُمْ أَنْ يَكُونَ أَلْحَنَ بِحُجَّتِهِ مِنْ بَعْضٍ فَإِنْ قَضَيْتُ لأَحَدٍ مِنْكُمْ بِشَيْءٍ مِنْ حَقِّ أَخِيهِ فَإِنَّمَا أَقْطَعُ لَهُ قِطْعَةً مِنَ النَّارِ فَلاَ يَأْخُذْ مِنْهُ شَيْئًا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ سَلَمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlar mening huzurimga daʼvolashib kelasizlar. Men ham faqat bir insonman, ehtimol baʼzingiz oʻz hujjatini boshqangizdan koʻra ravonroq bayon qila olar. Bas, agar men sizlardan biriga uning birodarining haqqidan bir narsani (kesib) hukm qilsam, unga doʻzaxdan bir boʻlakni kesib bergan boʻlaman. Shunday ekan, u (haromni) olmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Ummu Salamaning hadisi hasan sahihdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизлар менинг ҳузуримга даъволашиб келасизлар. Мен ҳам фақат бир инсонман, эҳтимол баъзингиз ўз ҳужжатини бошқангиздан кўра равонроқ баён қила олар. Бас, агар мен сизлардан бирига унинг биродарининг ҳаққидан бир нарсани (кесиб) ҳукм қилсам, унга дўзахдан бир бўлакни кесиб берган бўламан. Шундай экан, у (ҳаромни) олмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Умму Саламанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَكَمِ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَمْرٍو، أَوْ عُمَرَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ رَأَى هِلاَلَ ذِي الْحِجَّةِ وَأَرَادَ أَنْ يُضَحِّيَ فَلاَ يَأْخُذَنَّ مِنْ شَعْرِهِ وَلاَ مِنْ أَظْفَارِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالصَّحِيحُ هُوَ عَمْرُو بْنُ مُسْلِمٍ قَدْ رَوَى عَنْهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ نَحْوَ هَذَا . وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ كَانَ يَقُولُ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَإِلَى هَذَا الْحَدِيثِ ذَهَبَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ذَلِكَ فَقَالُوا لاَ بَأْسَ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ شَعْرِهِ وَأَظْفَارِهِ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَبْعَثُ بِالْهَدْىِ مِنَ الْمَدِينَةِ فَلاَ يَجْتَنِبُ شَيْئًا مِمَّا يَجْتَنِبُ مِنْهُ الْمُحْرِمُ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim Zulhijja hilolini koʻrsa va qurbonlik qilmoqchi boʻlsa, sochidan ham, tirnoqlaridan ham aslo olmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Toʻgʻrisi — Amr ibn Muslimdir; undan Muhammad ibn Amr ibn Alqama va boshqa bir necha kishi rivoyat qilgan. Bu hadis Said ibn Musayyabdan, u Umm Salamadan, u Nabiy ﷺdan shu maʼnoda boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan. Bu baʼzi ilm ahlining soʻzi boʻlib, Said ibn Musayyab ham shuni aytar edi. Ahmad va Ishoq ham shu hadisga (amal qilib) bordilar. Baʼzi ilm ahli bunga ruxsat berib: «Sochidan va tirnoqlaridan olsa, zarari yoʻq», dedilar. Bu Shofiʼiyning soʻzi boʻlib, u Oisha (roziyallohu anho)ning hadisini dalil keltirdi: Nabiy ﷺ Madinadan hadiy (qurbonlik mol)ni joʻnatar edilar, ammo ehrom bogʻlagan kishi saqlanadigan narsalardan biror narsadan saqlanmas edilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким Зулҳижжа ҳилолини кўрса ва қурбонлик қилмоқчи бўлса, сочидан ҳам, тирноқларидан ҳам асло олмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Тўғриси — Амр ибн Муслимдир; ундан Муҳаммад ибн Амр ибн Алқама ва бошқа бир неча киши ривоят қилган. Бу ҳадис Саид ибн Мусайябдан, у Умм Саламадан, у Набий ﷺдан шу маънода бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган. Бу баъзи илм аҳлининг сўзи бўлиб, Саид ибн Мусайяб ҳам шуни айтар эди. Аҳмад ва Ишоқ ҳам шу ҳадисга (амал қилиб) бордилар. Баъзи илм аҳли бунга рухсат бериб: «Сочидан ва тирноқларидан олса, зарари йўқ», дедилар. Бу Шофиъийнинг сўзи бўлиб, у Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳадисини далил келтирди: Набий ﷺ Мадинадан ҳадий (қурбонлик мол)ни жўнатар эдилар, аммо эҳром боғлаган киши сақланадиган нарсалардан бирор нарсадан сақланмас эдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ تَعْجِيلاً لِلظُّهْرِ مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ أَشَدُّ تَعْجِيلاً لِلْعَصْرِ مِنْهُ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ peshinni sizlardan koʻra qattiqroq shoshilib (erta) oʻqir edilar, sizlar esa asrni u zotdan koʻra qattiqroq shoshilib oʻqiysizlar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ пешинни сизлардан кўра қаттиқроқ шошилиб (эрта) ўқир эдилар, сизлар эса асрни у зотдан кўра қаттиқроқ шошилиб ўқийсизлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، أَخْبَرَنَا مَيْمُونٌ أَبُو حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، مَوْلَى طَلْحَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ رَأَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غُلاَمًا لَنَا يُقَالُ لَهُ أَفْلَحُ إِذَا سَجَدَ نَفَخَ فَقَالَ " يَا أَفْلَحُ تَرِّبْ وَجْهَكَ " . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَكَرِهَ عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ النَّفْخَ فِي الصَّلاَةِ وَقَالَ إِنْ نَفَخَ لَمْ يَقْطَعْ صَلاَتَهُ . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ وَبِهِ نَأْخُذُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ هَذَا الْحَدِيثَ وَقَالَ مَوْلًى لَنَا يُقَالُ لَهُ رَبَاحٌ .
Ummu Salama (roziyallohu anho) aytdi: Paygʻambar ﷺ bizning Aflah deb ataladigan bir bolamizni sajda qilganida (yerni) puflayotganini koʻrib qoldilar va: «Ey Aflah, yuzingni tuproqqa (tegizgin)», dedilar. Ahmad ibn Maneʼ aytdi: Abbod ibn Avvom namozda puflashni makruh sanab: «Agar (kishi) puflasa, namozi buzilmaydi», dedi. Ahmad ibn Maneʼ aytdi: Biz ham shu (fikr)ni olamiz. Abu Iso aytdi: Baʼzilari bu hadisni Abu Hamzadan rivoyat qilib: «Bizning Roboh deb ataladigan bir bolamiz», deganlar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) айтди: Пайғамбар ﷺ бизнинг Афлаҳ деб аталадиган бир боламизни сажда қилганида (ерни) пуфлаётганини кўриб қолдилар ва: «Эй Афлаҳ, юзингни тупроққа (тегизгин)», дедилар. Аҳмад ибн Манеъ айтди: Аббод ибн Аввом намозда пуфлашни макруҳ санаб: «Агар (киши) пуфласа, намози бузилмайди», деди. Аҳмад ибн Манеъ айтди: Биз ҳам шу (фикр)ни оламиз. Абу Исо айтди: Баъзилари бу ҳадисни Абу Ҳамзадан ривоят қилиб: «Бизнинг Робоҳ деб аталадиган бир боламиз», деганлар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أُمِّ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، حَدَّثَتْهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَبَّرَ لِفَاطِمَةَ شِبْرًا مِنْ نِطَاقِهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ . وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ رُخْصَةٌ لِلنِّسَاءِ فِي جَرِّ الإِزَارِ لأَنَّهُ يَكُونُ أَسْتَرَ لَهُنَّ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Fotima uchun uning izoridan bir qarich (uzaytirib) belgilab berdilar. Abu Iso aytdi: Baʼzilari buni Hammod ibn Salamadan, u Ali ibn Zayddan, u Hasandan, u onasidan, u Ummu Salamadan (deb) rivoyat qilganlar. Bu hadisda ayollarga izorni sudrab yurishlariga ruxsat (dalil) bor, chunki bu ular uchun yopiqroqdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Фотима учун унинг изоридан бир қарич (узайтириб) белгилаб бердилар. Абу Исо айтди: Баъзилари буни Ҳаммод ибн Саламадан, у Али ибн Зайддан, у Ҳасандан, у онасидан, у Умму Саламадан (деб) ривоят қилганлар. Бу ҳадисда аёлларга изорни судраб юришларига рухсат (далил) бор, чунки бу улар учун ёпиқроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، وَالْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، وَزَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ تَفَرَّدَ بِهِ وَهُوَ مَرْوَزِيٌّ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي تُمَيْلَةَ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga kiyimlarning eng sevimlisi koʻylak edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Abdulmuʼmin ibn Xolidning hadisi orqali bilamiz, u buni yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan va u marvazlikdir. Baʼzilar bu hadisni Abu Tumayladan, u Abdulmuʼmin ibn Xoliddan, u Abdulloh ibn Buraydadan, u onasidan, u Umm Salamadan (degan zanjir bilan) rivoyat qilganlar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга кийимларнинг энг севимлиси кўйлак эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Абдулмуъмин ибн Холиднинг ҳадиси орқали биламиз, у буни ёлғиз ўзи ривоят қилган ва у марвазликдир. Баъзилар бу ҳадисни Абу Тумайладан, у Абдулмуъмин ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у онасидан, у Умм Саламадан (деган занжир билан) ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ .
قَالَ وَسَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَصَحُّ وَإِنَّمَا يُذْكَرُ فِيهِ أَبُو تُمَيْلَةَ عَنْ أُمِّهِ
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga kiyimlarning eng sevimlisi koʻylak edi. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: Abdulloh ibn Buraydaning onasidan, u Umm Salamadan (degan rivoyati) koʻproq sahihdir, unda Abu Tumayla onasi orqali zikr qilinadi, xolos.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга кийимларнинг энг севимлиси кўйлак эди. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Абдуллоҳ ибн Бурайданинг онасидан, у Умм Саламадан (деган ривояти) кўпроқ саҳиҳдир, унда Абу Тумайла онаси орқали зикр қилинади, холос.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga kiyimlarning eng sevimlisi koʻylak edi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга кийимларнинг энг севимлиси кўйлак эди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، قَرَّبَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَنْبًا مَشْوِيًّا فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ وَمَا تَوَضَّأَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ وَالْمُغِيرَةِ وَأَبِي رَافِعٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺga qovurilgan biqin (goʻshti)ni yaqinlashtirdi (taqdim etdi), u zot undan yedilar, soʻng namozga turdilar va tahorat qilmadilar. U aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn al-Horis, al-Mugʻira va Abu Rofeʼdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺга қовурилган биқин (гўшти)ни яқинлаштирди (тақдим этди), у зот ундан едилар, сўнг намозга турдилар ва таҳорат қилмадилар. У айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис, ал-Муғира ва Абу Рофеъдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ بِثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً فَلَمَّا كَبِرَ وَضَعُفَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ سَلَمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْوِتْرُ بِثَلاَثَ عَشْرَةَ وَإِحْدَى عَشْرَةَ وَتِسْعٍ وَسَبْعٍ وَخَمْسٍ وَثَلاَثٍ وَوَاحِدَةٍ . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ مَعْنَى مَا رُوِيَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُوتِرُ بِثَلاَثَ عَشْرَةَ قَالَ إِنَّمَا مَعْنَاهُ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً مَعَ الْوِتْرِ فَنُسِبَتْ صَلاَةُ اللَّيْلِ إِلَى الْوِتْرِ . وَرَوَى فِي ذَلِكَ حَدِيثًا عَنْ عَائِشَةَ وَاحْتَجَّ بِمَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " أَوْتِرُوا يَا أَهْلَ الْقُرْآنِ " . قَالَ إِنَّمَا عَنَى بِهِ قِيَامَ اللَّيْلِ يَقُولُ إِنَّمَا قِيَامُ اللَّيْلِ عَلَى أَصْحَابِ الْقُرْآنِ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Paygʻambar ﷺ oʻn uch rakaat bilan vitr oʻqir edilar, qarib zaiflashganlarida yetti (rakaat) bilan vitr oʻqidilar.» Abu Iso aytdi: Ummu Salamaning hadisi hasan hadisdir. Paygʻambar ﷺdan vitrni oʻn uch, oʻn bir, toʻqqiz, yetti, besh, uch va bir (rakaat) bilan oʻqiganlari rivoyat qilingan. Ishoq ibn Ibrohim aytdi: Paygʻambar ﷺ oʻn uch (rakaat) bilan vitr oʻqir edilar, deb rivoyat qilinganining maʼnosi — u zot kechasi vitr bilan birga oʻn uch rakaat namoz oʻqir edilar, shuning uchun kecha namozi vitrga nisbat berilgan. U bu xususda Oishadan bir hadis rivoyat qildi va Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilingan: «Ey Qurʼon ahli, vitr oʻqinglar», degan (hadis) bilan dalil keltirdi. U dedi: Bundan faqat kecha qiyomi koʻzda tutilgan, yaʼni kecha qiyomi Qurʼon ahli zimmasidadir, deydi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У деди: «Пайғамбар ﷺ ўн уч ракаат билан витр ўқир эдилар, қариб заифлашганларида етти (ракаат) билан витр ўқидилар.» Абу Исо айтди: Умму Саламанинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Пайғамбар ﷺдан витрни ўн уч, ўн бир, тўққиз, етти, беш, уч ва бир (ракаат) билан ўқиганлари ривоят қилинган. Ишоқ ибн Иброҳим айтди: Пайғамбар ﷺ ўн уч (ракаат) билан витр ўқир эдилар, деб ривоят қилинганининг маъноси — у зот кечаси витр билан бирга ўн уч ракаат намоз ўқир эдилар, шунинг учун кеча намози витрга нисбат берилган. У бу хусусда Оишадан бир ҳадис ривоят қилди ва Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинган: «Эй Қуръон аҳли, витр ўқинглар», деган (ҳадис) билан далил келтирди. У деди: Бундан фақат кеча қиёми кўзда тутилган, яъни кеча қиёми Қуръон аҳли зиммасидадир, дейди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مُوسَى الْمَرَئِيِّ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْوِتْرِ رَكْعَتَيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَعَائِشَةَ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ vitrdan keyin ikki rakaat namoz oʻqir edilar. Abu Iso aytdi: Bunga oʻxshash (hadis) Abu Umoma, Oisha va boshqa koʻplardan Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ витрдан кейин икки ракаат намоз ўқир эдилар. Абу Исо айтди: Бунга ўхшаш (ҳадис) Абу Умома, Оиша ва бошқа кўплардан Набий ﷺдан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ الْجَيْشَ الَّذِي يُخْسَفُ بِهِمْ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ لَعَلَّ فِيهِمُ الْمُكْرَهَ . قَالَ " إِنَّهُمْ يُبْعَثُونَ عَلَى نِيَّاتِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عَائِشَةَ أَيْضًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ummu Salama (roziyallohu anho) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot yer yutib yuboradigan qoʻshin haqida zikr qildilar. Shunda Ummu Salama: «Ehtimol ular orasida (qoʻshinga qoʻshilishga) majbur qilingan kishi ham bordir», dedi. U zot: «Albatta ular niyatlariga koʻra qayta tiriltiriladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadis Nofiʼ ibn Jubayrdan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот ер ютиб юборадиган қўшин ҳақида зикр қилдилар. Шунда Умму Салама: «Эҳтимол улар орасида (қўшинга қўшилишга) мажбур қилинган киши ҳам бордир», деди. У зот: «Албатта улар ниятларига кўра қайта тирилтириладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Нофиъ ибн Жубайрдан, у Оишадан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ هِنْدِ بِنْتِ الْحَارِثِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اسْتَيْقَظَ لَيْلَةً فَقَالَ " سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنَ الْفِتْنَةِ مَاذَا أُنْزِلَ مِنَ الْخَزَائِنِ مَنْ يُوقِظُ صَوَاحِبَ الْحُجُرَاتِ يَا رُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الآخِرَةِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kechasi uygʻonib: «Subhanalloh! Bu kecha qanday fitna(lar) nozil qilindi! Qanday xazinalar ochildi! Hujralar (xonalar) sohibalari (ayollar)ni kim uygʻotadi? Ey, dunyoda kiyingan, oxiratda esa yalangʻoch boʻladigan qanchadan-qancha (ayollar bor)!» dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир кечаси уйғониб: «Субҳаналлоҳ! Бу кеча қандай фитна(лар) нозил қилинди! Қандай хазиналар очилди! Ҳужралар (хоналар) соҳибалари (аёллар)ни ким уйғотади? Эй, дунёда кийинган, охиратда эса яланғоч бўладиган қанчадан-қанча (аёллар бор)!» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ ضَبَّةَ بْنِ مِحْصَنٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّهُ سَيَكُونُ عَلَيْكُمْ أَئِمَّةٌ تَعْرِفُونَ وَتُنْكِرُونَ فَمَنْ أَنْكَرَ فَقَدْ بَرِئَ وَمَنْ كَرِهَ فَقَدْ سَلِمَ وَلَكِنْ مَنْ رَضِيَ وَتَابَعَ " . فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نُقَاتِلُهُمْ قَالَ " لاَ مَا صَلَّوْا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ummu Salama (roziyallohu anho) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, ustingizda shunday imomlar (rahbarlar) boʻladiki, sizlar (ularning ishlarining baʼzisini) maʼqul, (baʼzisini) nomaʼqul koʻrasizlar. Kim (yomonlikni) inkor qilsa, baridir; kim (uni) yomon koʻrsa, salomat qoladi; lekin kim rozi boʻlib, (unga) ergashsa (gunohkordir)», dedilar. «Ey Rasululloh, ularga qarshi jang qilmaylikmi?» deyildi. U zot: «Yoʻq, modomiki ular namoz oʻqir ekanlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, устингизда шундай имомлар (раҳбарлар) бўладики, сизлар (уларнинг ишларининг баъзисини) маъқул, (баъзисини) номаъқул кўрасизлар. Ким (ёмонликни) инкор қилса, баридир; ким (уни) ёмон кўрса, саломат қолади; лекин ким рози бўлиб, (унга) эргашса (гуноҳкордир)», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, уларга қарши жанг қилмайликми?» дейилди. У зот: «Йўқ, модомики улар намоз ўқир эканлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُدْعَانَ، عَنْ جَدَّتِهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أُمِّ سَلَمَةَ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Maslahat soʻralgan kishi (omonatga) ishonilgandir», dedilar. Bu bobda Ibn Masʼud, Abu Hurayra va Ibn Umardan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ummu Salamaning hadisi sifatida gʻaribdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маслаҳат сўралган киши (омонатга) ишонилгандир», дедилар. Бу бобда Ибн Масъуд, Абу Ҳурайра ва Ибн Умардан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Умму Саламанинг ҳадиси сифатида ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَؤُهَا (إِنَّهُ عَمِلَ غَيْرَ صَالِحٍ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ قَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ نَحْوَ هَذَا وَهُوَ حَدِيثُ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ . وَسَمِعْتُ عَبْدَ بْنَ حُمَيْدٍ يَقُولُ أَسْمَاءُ بِنْتُ يَزِيدَ هِيَ أُمُّ سَلَمَةَ الأَنْصَارِيَّةُ . قَالَ أَبُو عِيسَى كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ عِنْدِي وَاحِدٌ وَقَدْ رَوَى شَهْرُ بْنُ حَوْشَبٍ غَيْرَ حَدِيثٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ الأَنْصَارِيَّةِ وَهِيَ أَسْمَاءُ بِنْتُ يَزِيدَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ uni {Innahu amila gʻayra solih} deb oʻqirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni bir necha kishi Sobit al-Bunoniydan shunga oʻxshash rivoyat qilgan va bu Sobit al-Bunoniyning hadisidir. Bu hadis yana Shahr ibn Havshabdan, u Asmo bint Yaziyddan ham rivoyat qilingan. Men Abd ibn Humaydning: «Asmo bint Yaziyd — u Ummu Salama al-Ansoriyadir», deganini eshitdim. Abu Iso aytdi: Mening nazdimda har ikki hadis ham birdir. Shahr ibn Havshab Ummu Salama al-Ansoriyadan — u Asmo bint Yaziyddir — bir nechta hadis rivoyat qilgan. Bunga oʻxshashi Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan ham rivoyat qilingan.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ уни {Иннаҳу амила ғайра солиҳ} деб ўқирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни бир неча киши Собит ал-Бунонийдан шунга ўхшаш ривоят қилган ва бу Собит ал-Бунонийнинг ҳадисидир. Бу ҳадис яна Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Асмо бинт Язийддан ҳам ривоят қилинган. Мен Абд ибн Ҳумайднинг: «Асмо бинт Язийд — у Умму Салама ал-Ансориядир», деганини эшитдим. Абу Исо айтди: Менинг наздимда ҳар икки ҳадис ҳам бирдир. Шаҳр ибн Ҳавшаб Умму Салама ал-Ансориядан — у Асмо бинт Язийддир — бир нечта ҳадис ривоят қилган. Бунга ўхшаши Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَحَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا هَارُونُ النَّحْوِيُّ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ : (إِنَّهُ عَمِلَ غَيْرَ صَالِحٍ ).
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bu oyatni {Innahu amila gʻayra solih} deb oʻqidilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бу оятни {Иннаҳу амила ғайра солиҳ} деб ўқидилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ، عَنِ ابْنِ سَابِطٍ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : (نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ ) يَعْنِي صِمَامًا وَاحِدًا .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَابْنُ خُثَيْمٍ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ وَابْنُ سَابِطٍ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَابِطٍ الْجُمَحِيُّ الْمَكِّيُّ وَحَفْصَةُ هِيَ بِنْتُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَيُرْوَى فِي سِمَامٍ وَاحِدٍ .
Ummu Salama (roziyallohu anho) Nabiy ﷺdan, Allohning: {Ayollaringiz sizlar uchun ekinzordir. Ekinzoringizga xohlagan tarzda boring} (Baqara 223) degan soʻzi haqida rivoyat qiladi. U zot: «Bir teshikni (oldingi yoʻlni) nazarda tutib (aytildi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadis «bir teshikda» degan lafz bilan ham rivoyat qilinadi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺдан, Аллоҳнинг: {Аёлларингиз сизлар учун экинзордир. Экинзорингизга хоҳлаган тарзда боринг} (Бақара 223) деган сўзи ҳақида ривоят қилади. У зот: «Бир тешикни (олдинги йўлни) назарда тутиб (айтилди)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис «бир тешикда» деган лафз билан ҳам ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ قَالَ " بِسْمِ اللَّهِ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ نَزِلَّ أَوْ نَضِلَّ أَوْ نَظْلِمَ أَوْ نُظْلَمَ أَوْ نَجْهَلَ أَوْ يُجْهَلَ عَلَيْنَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uyidan chiqayotganlarida: «Bismillah, tavakkaltu alalloh. Allohumma, inna naʼuzu bika min an nazilla av nazilla, av nazlima av nuzlam, av najhala av yujhala alayna (Alloh nomi bilan, Allohga tavakkal qildim. Ey Alloh, biz Sendan panoh tilaymiz toymoqdan yoki adashmoqdan, zulm qilmoqdan yoki zulmga uchramoqdan, nodonlik qilmoqdan yoki bizga nisbatan nodonlik qilinmoqdan)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уйидан чиқаётганларида: «Бисмиллаҳ, таваккалту алаллоҳ. Аллоҳумма, инна наъузу бика мин ан назилла ав назилла, ав назлима ав нузлам, ав нажҳала ав южҳала алайна (Аллоҳ номи билан, Аллоҳга таваккал қилдим. Эй Аллоҳ, биз Сендан паноҳ тилаймиз тоймоқдан ёки адашмоқдан, зулм қилмоқдан ёки зулмга учрамоқдан, нодонлик қилмоқдан ёки бизга нисбатан нодонлик қилинмоқдан)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الأَسْوَدِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِيهَا أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قُولِي اللَّهُمَّ هَذَا اسْتِقْبَالُ لَيْلِكَ وَإِدْبَارُ نَهَارِكَ وَأَصْوَاتُ دُعَاتِكَ وَحُضُورُ صَلَوَاتِكَ أَسْأَلُكَ أَنْ تَغْفِرَ لِي " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَحَفْصَةُ بِنْتُ أَبِي كَثِيرٍ لاَ نَعْرِفُهَا وَلاَ أَبَاهَا .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Rasululloh ﷺ menga oʻrgatib, dedilar: ‹Sen ayt: Allohumma hazastiqbolu laylika, vastidboru nahorika, va asvotu duatika va huzuru salavotika, asʼaluka an tagʻfira liy (Ey Allohim, bu Sening kechangning kirib kelishi va kunduzingning ketishi, Senga chaqiruvchilarning ovozlari va Senga (atalgan) namozlarning hozir boʻlishidir; men Sendan meni magʻfirat qilishingni soʻrayman)›». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Hafsa bint Abu Kasirni ham, uning otasini ham bilmaymiz.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ менга ўргатиб, дедилар: ‹Сен айт: Аллоҳумма ҳазастиқболу лайлика, вастидбору наҳорика, ва асвоту дуатика ва ҳузуру салавотика, асъалука ан тағфира лий (Эй Аллоҳим, бу Сенинг кечангнинг кириб келиши ва кундузингнинг кетиши, Сенга чақирувчиларнинг овозлари ва Сенга (аталган) намозларнинг ҳозир бўлишидир; мен Сендан мени мағфират қилишингни сўрайман)›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Ҳафса бинт Абу Касирни ҳам, унинг отасини ҳам билмаймиз.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَلَّلَ عَلَى الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ وَعَلِيٍّ وَفَاطِمَةَ كِسَاءً ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ هَؤُلاَءِ أَهْلُ بَيْتِي وَخَاصَّتِي أَذْهِبْ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهِّرْهُمْ تَطْهِيرًا " . فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ وَأَنَا مَعَهُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " إِنَّكَ عَلَى خَيْرٍ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ أَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَأَبِي الْحَمْرَاءِ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَعَائِشَةَ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Hasan, Husayn, Ali va Fotimaning ustiga bir kiyim (yopinchiq) yopdilar, soʻngra: «Allohim, bular mening ahli baytim va eng yaqinlarimdir. Ulardan nopoklikni ketkaz va ularni butunlay pokla», dedilar. Shunda Ummu Salama: «Men ham ular bilan birgaminmi, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Sen yaxshilik ustidasan», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir va bu bobda rivoyat qilingan eng yaxshi narsadir. Bu bobda Umar ibn Abu Salama, Anas ibn Molik, Abul Hamro, Maʼqil ibn Yasor va Oishadan ham (rivoyatlar) bor.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Ҳасан, Ҳусайн, Али ва Фотиманинг устига бир кийим (ёпинчиқ) ёпдилар, сўнгра: «Аллоҳим, булар менинг аҳли байтим ва энг яқинларимдир. Улардан нопокликни кетказ ва уларни бутунлай покла», дедилар. Шунда Умму Салама: «Мен ҳам улар билан биргаминми, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Сен яхшилик устидасан», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва бу бобда ривоят қилинган энг яхши нарсадир. Бу бобда Умар ибн Абу Салама, Анас ибн Молик, Абул Ҳамро, Маъқил ибн Ясор ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَثْمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ، عَنْ هَاشِمِ بْنِ هَاشِمٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ وَهْبٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَا فَاطِمَةَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَنَاجَاهَا فَبَكَتْ ثُمَّ حَدَّثَهَا فَضَحِكَتْ . قَالَتْ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلْتُهَا عَنْ بُكَائِهَا وَضَحِكِهَا قَالَتْ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يَمُوتُ فَبَكَيْتُ ثُمَّ أَخْبَرَنِي أَنِّي سَيِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِلاَّ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ فَضَحِكْتُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ (Makka) fath kuni Fotimani chaqirib, unga sirli (gap) aytdilar, shunda u yigʻladi. Soʻngra unga (yana) bir narsa aytdilar, shunda u kuldi. (Ummu Salama) dedi: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, men undan yigʻlashi va kulishi sababini soʻradim. U: ‹Rasululloh ﷺ menga vafot etishlarini xabar berdilar, shuning uchun yigʻladim. Soʻng menga Imron qizi Maryamdan boshqa jannat ahli ayollarining sayyidasi men ekanligimni xabar berdilar, shuning uchun kuldim›, dedi». Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ (Макка) фатҳ куни Фотимани чақириб, унга сирли (гап) айтдилар, шунда у йиғлади. Сўнгра унга (яна) бир нарса айтдилар, шунда у кулди. (Умму Салама) деди: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, мен ундан йиғлаши ва кулиши сабабини сўрадим. У: ‹Расулуллоҳ ﷺ менга вафот этишларини хабар бердилар, шунинг учун йиғладим. Сўнг менга Имрон қизи Марямдан бошқа жаннат аҳли аёлларининг саййидаси мен эканлигимни хабар бердилар, шунинг учун кулдим›, деди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَثْمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ، عَنْ هَاشِمِ بْنِ هَاشِمٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ وَهْبِ بْنِ زَمْعَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَا فَاطِمَةَ عَامَ الْفَتْحِ فَنَاجَاهَا فَبَكَتْ ثُمَّ حَدَّثَهَا فَضَحِكَتْ قَالَتْ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلْتُهَا عَنْ بُكَائِهَا وَضَحِكِهَا . قَالَتْ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يَمُوتُ فَبَكَيْتُ ثُمَّ أَخْبَرَنِي أَنِّي سَيِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِلاَّ مَرْيَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ فَضَحِكْتُ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath yilida Fotimani chaqirib, unga sirli soʻz aytdilar, shunda u yigʻladi. Soʻng yana unga (bir narsa) soʻzladilar, shunda u kuldi. U (Umm Salama) aytdi: «Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan soʻng men undan (Fotimadan) yigʻlashi va kulishi sababini soʻradim. U: ‹Rasululloh ﷺ menga oʻzlarining vafot etishlarini xabar berdilar, shuning uchun yigʻladim. Soʻng menga, men Maryam bint Imrondan boshqa jannat ahli ayollarining sarvari ekanimni xabar berdilar, shuning uchun kuldim›, dedi». Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йилида Фотимани чақириб, унга сирли сўз айтдилар, шунда у йиғлади. Сўнг яна унга (бир нарса) сўзладилар, шунда у кулди. У (Умм Салама) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан сўнг мен ундан (Фотимадан) йиғлаши ва кулиши сабабини сўрадим. У: ‹Расулуллоҳ ﷺ менга ўзларининг вафот этишларини хабар бердилар, шунинг учун йиғладим. Сўнг менга, мен Марям бинт Имрондан бошқа жаннат аҳли аёлларининг сарвари эканимни хабар бердилар, шунинг учун кулдим›, деди». Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ إِلاَّ شَعْبَانَ وَرَمَضَانَ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ سَلَمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ .
وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ، أَيْضًا عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي شَهْرٍ أَكْثَرَ صِيَامًا مِنْهُ فِي شَعْبَانَ كَانَ يَصُومُهُ إِلاَّ قَلِيلاً بَلْ كَانَ يَصُومُهُ كُلَّهُ .
Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Paygʻambar ﷺni Shaʼbon va Ramazondan boshqa ikki oyni ketma-ket roʻza tutganlarini koʻrmadim», dedi. Abu Iso aytdi: Ummu Salama hadisi hasan hadisdir. Bu hadis Abu Salamadan, u Oishadan ham rivoyat qilingan: «Men Paygʻambar ﷺni Shaʼbondan koʻproq biror oyda roʻza tutganlarini koʻrmadim, u zot uni ozgina (kun) bundan tashqari, balki butunini roʻza tutar edilar», degan.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Пайғамбар ﷺни Шаъбон ва Рамазондан бошқа икки ойни кетма-кет рўза тутганларини кўрмадим», деди. Абу Исо айтди: Умму Салама ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу ҳадис Абу Саламадан, у Оишадан ҳам ривоят қилинган: «Мен Пайғамбар ﷺни Шаъбондан кўпроқ бирор ойда рўза тутганларини кўрмадим, у зот уни озгина (кун) бундан ташқари, балки бутунини рўза тутар эдилар», деган.