حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُ قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الصُّبْحِ بِالْحُدَيْبِيَةِ عَلَى إِثْرِ سَمَاءٍ كَانَتْ مِنَ اللَّيْلَةِ، فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ " هَلْ تَدْرُونَ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ " أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي مُؤْمِنٌ بِي وَكَافِرٌ، فَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِفَضْلِ اللَّهِ وَرَحْمَتِهِ فَذَلِكَ مُؤْمِنٌ بِي وَكَافِرٌ بِالْكَوْكَبِ، وَأَمَّا مَنْ قَالَ بِنَوْءِ كَذَا وَكَذَا فَذَلِكَ كَافِرٌ بِي وَمُؤْمِنٌ بِالْكَوْكَبِ ".
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Hudaybiyada — yomgʻirli kechadan keyin — bizga bomdod namoziga imomlik qildilar. Namoz tugagach, u zot odamlarga yuzlanib: «Robbingiz nima deganini (vahiy qilganini) bilasizlarmi?» — dedilar. Odamlar: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedi. U zot: «Alloh: ‹Bu tongda bandalarimdan baʼzilari haqiqiy moʻmin, baʼzilari kofir boʻldi: kim yomgʻir Allohning fazli va rahmati bilan (yogʻdi) desa, u Menga iymon keltirdi va yulduzlarni inkor etdi; kim falon yulduz sababli yomgʻir yogʻdi desa, u Menga iymon keltirmadi, balki oʻsha yulduzga iymon keltirdi›, — dedi», — dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Ҳудайбияда — ёмғирли кечадан кейин — бизга бомдод намозига имомлик қилдилар. Намоз тугагач, у зот одамларга юзланиб: «Роббингиз нима деганини (ваҳий қилганини) биласизларми?» — дедилар. Одамлар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — деди. У зот: «Аллоҳ: ‹Бу тонгда бандаларимдан баъзилари ҳақиқий мўмин, баъзилари кофир бўлди: ким ёмғир Аллоҳнинг фазли ва раҳмати билан (ёғди) деса, у Менга иймон келтирди ва юлдузларни инкор этди; ким фалон юлдуз сабабли ёмғир ёғди деса, у Менга иймон келтирмади, балки ўша юлдузга иймон келтирди›, — деди», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُ قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الصُّبْحِ بِالْحُدَيْبِيَةِ عَلَى إِثْرِ سَمَاءٍ كَانَتْ مِنَ اللَّيْلَةِ، فَلَمَّا انْصَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ " هَلْ تَدْرُونَ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ ". قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ " أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي مُؤْمِنٌ بِي وَكَافِرٌ، فَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِفَضْلِ اللَّهِ وَرَحْمَتِهِ. فَذَلِكَ مُؤْمِنٌ بِي كَافِرٌ بِالْكَوْكَبِ، وَأَمَّا مَنْ قَالَ بِنَوْءِ كَذَا وَكَذَا. فَذَلِكَ كَافِرٌ بِي مُؤْمِنٌ بِالْكَوْكَبِ ".
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hudaybiyada bomdod namoziga imomlik qildilar — oʻsha (oldingi) kechasi yomgʻir yogʻgan edi. Paygʻambar ﷺ namozni tugatganlarida, odamlarga yuzlanib: «Robbingiz nima deganini bilasizlarmi?» — dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedi. (Paygʻambar ﷺ): «Alloh: ‹Bu tongda bandalarimdan baʼzilari haqiqiy moʻmin, baʼzilari kofir boʻldi: kim yomgʻir Allohning fazli va rahmati bilan (yogʻdi) desa, u Menga iymon keltirgan va yulduzga iymon keltirmagan boʻladi; kim falon-falon (yulduz) sababli yomgʻir yogʻdi desa, u Menga kofir va yulduzga moʻmin boʻladi›, — dedi», — dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбияда бомдод намозига имомлик қилдилар — ўша (олдинги) кечаси ёмғир ёғган эди. Пайғамбар ﷺ намозни тугатганларида, одамларга юзланиб: «Роббингиз нима деганини биласизларми?» — дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — деди. (Пайғамбар ﷺ): «Аллоҳ: ‹Бу тонгда бандаларимдан баъзилари ҳақиқий мўмин, баъзилари кофир бўлди: ким ёмғир Аллоҳнинг фазли ва раҳмати билан (ёғди) деса, у Менга иймон келтирган ва юлдузга иймон келтирмаган бўлади; ким фалон-фалон (юлдуз) сабабли ёмғир ёғди деса, у Менга кофир ва юлдузга мўмин бўлади›, — деди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ الْمَدِينِيُّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " اعْرِفْ وِكَاءَهَا ـ أَوْ قَالَ وِعَاءَهَا ـ وَعِفَاصَهَا، ثُمَّ عَرِّفْهَا سَنَةً، ثُمَّ اسْتَمْتِعْ بِهَا، فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ ". قَالَ فَضَالَّةُ الإِبِلِ فَغَضِبَ حَتَّى احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ ـ أَوْ قَالَ احْمَرَّ وَجْهُهُ ـ فَقَالَ " وَمَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا سِقَاؤُهَا وَحِذَاؤُهَا، تَرِدُ الْمَاءَ، وَتَرْعَى الشَّجَرَ، فَذَرْهَا حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا ". قَالَ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ " لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ".
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ dan topib olingan narsa (luqata) haqida soʻradi. U zot: «Uning bogʻichi va idishini (belgilarini) yaxshilab tani, soʻng bir yil davomida (uni) eʼlon qil; (egasi topilmasa) undan foydalan, lekin egasi kelsa, unga topshir», — dedilar. Soʻng u kishi yoʻqolgan tuya haqida soʻradi. Shunda Paygʻambar ﷺ gʻazablandilar — yonoqlari (yoki yuzlari) qizarib: «Senga (uning) nima daxli bor?! Uning oʻz mesh (suv idishi) va tuyogʻi bor; (oʻzi) suvga boradi, egasi topgunicha daraxt (barglari)ni yeydi», — dedilar. Soʻng u kishi yoʻqolgan qoʻy haqida soʻradi. U zot: «U — yo seniki, yo (boshqa) birodaringniki, yo boʻrinikidir», — dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ дан топиб олинган нарса (луқата) ҳақида сўради. У зот: «Унинг боғичи ва идишини (белгиларини) яхшилаб тани, сўнг бир йил давомида (уни) эълон қил; (эгаси топилмаса) ундан фойдалан, лекин эгаси келса, унга топшир», — дедилар. Сўнг у киши йўқолган туя ҳақида сўради. Шунда Пайғамбар ﷺ ғазабландилар — ёноқлари (ёки юзлари) қизариб: «Сенга (унинг) нима дахли бор?! Унинг ўз меш (сув идиши) ва туёғи бор; (ўзи) сувга боради, эгаси топгунича дарахт (барглари)ни ейди», — дедилар. Сўнг у киши йўқолган қўй ҳақида сўради. У зот: «У — ё сеники, ё (бошқа) биродарингники, ё бўриникидир», — дедилар.
حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنْ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ ـ رضى الله عنه ـ قُلْتُ أَرَأَيْتَ إِذَا جَامَعَ فَلَمْ يُمْنِ قَالَ عُثْمَانُ يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلاَةِ، وَيَغْسِلُ ذَكَرَهُ. قَالَ عُثْمَانُ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَسَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ عَلِيًّا، وَالزُّبَيْرَ، وَطَلْحَةَ، وَأُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ ـ رضى الله عنهم ـ فَأَمَرُوهُ بِذَلِكَ.
Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Usmon ibn Affondan jima qilib, (lekin) maniy chiqmagan kishi haqida soʻradim. Usmon: «U oddiy namoz tahoratidek tahorat olsin, lekin zakarini yuvsin», — dedi va: «Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitdim», — dedi. Men buni Ali, Zubayr, Talha va Ubay ibn Kaʼbdan (ham) soʻradim; ular ham xuddi shunday javob berdilar. (Keyinchalik bu hukm bekor qilindi va bunday holda gusl olish farz boʻldi.)Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Усмон ибн Аффондан жима қилиб, (лекин) маний чиқмаган киши ҳақида сўрадим. Усмон: «У оддий намоз таҳоратидек таҳорат олсин, лекин закарини ювсин», — деди ва: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим», — деди. Мен буни Али, Зубайр, Талҳа ва Убай ибн Каъбдан (ҳам) сўрадим; улар ҳам худди шундай жавоб бердилар. (Кейинчалик бу ҳукм бекор қилинди ва бундай ҳолда гусл олиш фарз бўлди.)
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنِ اللُّقَطَةِ، فَقَالَ " اعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا، ثُمَّ عَرِّفْهَا سَنَةً، فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا وَإِلاَّ فَشَأْنَكَ بِهَا ". قَالَ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ " هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ". قَالَ فَضَالَّةُ الإِبِلِ قَالَ " مَالَكَ وَلَهَا مَعَهَا سِقَاؤُهَا وَحِذَاؤُهَا، تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ، حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا ".
Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga kelib, luqta (topib olingan narsa) haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Uning idishi (xaltasi) va bogʻichini (yaxshilab) eslab qol, soʻng uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil; agar uning egasi paydo boʻlsa, uni unga ber; aks holda, uni xohlaganingdek ishlat», — dedilar. U kishi: «Yoʻqolgan qoʻy-chi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «U — sen uchun, yoki birodaring uchun, yoki boʻri uchun(dir)», — dedilar. U kishi: «Yoʻqolgan tuya-chi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sen uni nega olasan — uning oʻz suv idishi (oshqozoni) va tuyoqlari bor; u suvli joylarga yetib bora oladi va — to egasi uni topguncha — daraxtlardan yeb (yashab tura) oladi», — dedilar.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига келиб, луқта (топиб олинган нарса) ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «Унинг идиши (халтаси) ва боғичини (яхшилаб) эслаб қол, сўнг уни бир йил давомида (элга) эълон қил; агар унинг эгаси пайдо бўлса, уни унга бер; акс ҳолда, уни хоҳлаганингдек ишлат», — дедилар. У киши: «Йўқолган қўй-чи?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «У — сен учун, ёки биродаринг учун, ёки бўри учун(дир)», — дедилар. У киши: «Йўқолган туя-чи?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сен уни нега оласан — унинг ўз сув идиши (ошқозони) ва туёқлари бор; у сувли жойларга етиб бора олади ва — то эгаси уни топгунча — дарахтлардан еб (яшаб тура) олади», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ رَبِيعَةَ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَمَّا يَلْتَقِطُهُ فَقَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً، ثُمَّ احْفَظْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا، فَإِنْ جَاءَ أَحَدٌ يُخْبِرُكَ بِهَا، وَإِلاَّ فَاسْتَنْفِقْهَا ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ " لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ". قَالَ ضَالَّةُ الإِبِلِ فَتَمَعَّرَ وَجْهُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ " مَا لَكَ وَلَهَا، مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا، تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ ".
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib, undan luqta (topib olingan narsa) haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil. Uning idishi va — uni bogʻlashda ishlatilgan — ipning tavsifini eslab qol; agar kimdir kelib, uni talab qilsa va uni toʻgʻri tavsiflasa, (unga ber); aks holda, uni ishlat», — dedilar. U: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan qoʻy-chi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «U — sen uchun, birodaring (yaʼni egasi) uchun, yoki boʻri uchun(dir)», — dedilar. U yana: «Yoʻqolgan tuya-chi?» — deb soʻradi. Shunda Paygʻambar ﷺ ning yuzi (gʻazabdan) qizardi va u zot: «Sening unga hech aloqang yoʻq — chunki uning oʻz oyoqlari, oʻz suv zaxirasi bor; u suvli joylarga yetib bora oladi, (suv) ichadi va daraxtlardan yeydi», — dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир бадавий Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб, ундан луқта (топиб олинган нарса) ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «Уни бир йил давомида (элга) эълон қил. Унинг идиши ва — уни боғлашда ишлатилган — ипнинг тавсифини эслаб қол; агар кимдир келиб, уни талаб қилса ва уни тўғри тавсифласа, (унга бер); акс ҳолда, уни ишлат», — дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган қўй-чи?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «У — сен учун, биродаринг (яъни эгаси) учун, ёки бўри учун(дир)», — дедилар. У яна: «Йўқолган туя-чи?» — деб сўради. Шунда Пайғамбар ﷺ нинг юзи (ғазабдан) қизарди ва у зот: «Сенинг унга ҳеч алоқанг йўқ — чунки унинг ўз оёқлари, ўз сув захираси бор; у сувли жойларга етиб бора олади, (сув) ичади ва дарахтлардан ейди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنِ اللُّقَطَةِ. فَقَالَ " اعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا، ثُمَّ عَرِّفْهَا سَنَةً، فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا، وَإِلاَّ فَشَأْنَكَ بِهَا ". قَالَ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ " هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ". قَالَ فَضَالَّةُ الإِبِلِ قَالَ " مَا لَكَ وَلَهَا، مَعَهَا سِقَاؤُهَا وَحِذَاؤُهَا، تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ، حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا ".
Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi kelib, Allohning Rasuli ﷺ dan luqta (topib olish) haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Uning idishi va — u bilan bogʻlangan — ipning tavsifini eslab qol va uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil. Agar egasi kelsa, uni unga ber; aks holda, uni bilan xohlaganingni qil», — dedilar. Soʻng u: «Yoʻqolgan qoʻy-chi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «U — sen uchun, birodaring (yaʼni egasi) uchun, yoki boʻri uchun(dir)», — dedilar. U yana: «Yoʻqolgan tuya-chi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Uning senga hech aloqang yoʻq. Uning oʻz suv idishi (zaxirasi) va oʻz oyoqlari bor; u — to egasi uni topguncha — suvga yetib boradi, (suv) ichadi va daraxtlardan yeydi», — dedilar.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши келиб, Аллоҳнинг Расули ﷺ дан луқта (топиб олиш) ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «Унинг идиши ва — у билан боғланган — ипнинг тавсифини эслаб қол ва уни бир йил давомида (элга) эълон қил. Агар эгаси келса, уни унга бер; акс ҳолда, уни билан хоҳлаганингни қил», — дедилар. Сўнг у: «Йўқолган қўй-чи?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «У — сен учун, биродаринг (яъни эгаси) учун, ёки бўри учун(дир)», — дедилар. У яна: «Йўқолган туя-чи?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Унинг сенга ҳеч алоқанг йўқ. Унинг ўз сув идиши (захираси) ва ўз оёқлари бор; у — то эгаси уни топгунча — сувга етиб боради, (сув) ичади ва дарахтлардан ейди», — дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ قَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً، ثُمَّ اعْرِفْ وِكَاءَهَا وَعِفَاصَهَا، ثُمَّ اسْتَنْفِقْ بِهَا، فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ ". قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ " خُذْهَا فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَضَالَّةُ الإِبِلِ قَالَ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ ـ أَوِ احْمَرَّ وَجْهُهُ ـ ثُمَّ قَالَ " مَا لَكَ وَلَهَا، مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا، حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا ".
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Allohning Rasuli ﷺ dan luqta haqida soʻradi. U zot: «Uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil, soʻng uning idishi va — u bilan bogʻlangan — ipning tavsifini eslab qol, (soʻng) pulni ishlat; agar shundan keyin uning egasi qaytib kelsa, uni unga ber», — dedilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan qoʻy-chi?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Uni ol — chunki u sen uchun, birodaring uchun, yoki boʻri uchun(dir)», — dedilar. U kishi: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan tuya-chi?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ gʻazablandi va uning yonoqlari (yoki yuzi) qizardi hamda: «Sening unga hech aloqang yoʻq — chunki uning oʻz oyoqlari va oʻz suv idishi bor; (u shu holda yashab turadi) — to egasi uni topguncha», — dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Аллоҳнинг Расули ﷺ дан луқта ҳақида сўради. У зот: «Уни бир йил давомида (элга) эълон қил, сўнг унинг идиши ва — у билан боғланган — ипнинг тавсифини эслаб қол, (сўнг) пулни ишлат; агар шундан кейин унинг эгаси қайтиб келса, уни унга бер», — дедилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган қўй-чи?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Уни ол — чунки у сен учун, биродаринг учун, ёки бўри учун(дир)», — дедилар. У киши: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган туя-чи?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ғазабланди ва унинг ёноқлари (ёки юзи) қизарди ҳамда: «Сенинг унга ҳеч алоқанг йўқ — чунки унинг ўз оёқлари ва ўз сув идиши бор; (у шу ҳолда яшаб туради) — то эгаси уни топгунча», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ رَبِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أَعْرَابِيًّا، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ قَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً، فَإِنْ جَاءَ أَحَدٌ يُخْبِرُكَ بِعِفَاصِهَا وَوِكَائِهَا، وَإِلاَّ فَاسْتَنْفِقْ بِهَا ". وَسَأَلَهُ عَنْ ضَالَّةِ الإِبِلِ فَتَمَعَّرَ وَجْهُهُ، قَالَ " مَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا سِقَاؤُهَا وَحِذَاؤُهَا، تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ، دَعْهَا حَتَّى يَجِدَهَا رَبُّهَا ". وَسَأَلَهُ عَنْ ضَالَّةِ الْغَنَمِ. فَقَالَ " هِيَ لَكَ أَوْ لأَخِيكَ، أَوْ لِلذِّئْبِ ".
Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy Paygʻambar ﷺ dan luqta haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Uni bir yil davomida (elga) eʼlon qil; agar shundan soʻng kimdir kelib, luqtaning idishi va — u bilan bogʻlangan — ipni tavsiflasa, (unga ber); aks holda, uni sarfla», — dedilar. Soʻng u Paygʻambar ﷺ dan yoʻqolgan tuya haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ ning yuzi qizardi va u zot: «Sening unga hech aloqang yoʻq — chunki uning oʻz suv zaxirasi va oyoqlari bor; u suvga yetib boradi, (suv) ichadi va daraxtlardan yeydi. Uni — to egasi uni topguncha — qoʻy», — dedilar. Soʻng u Paygʻambar ﷺ dan yoʻqolgan qoʻy haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «U — sen uchun, birodaring uchun, yoki boʻri uchun(dir)», — dedilar.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир бадавий Пайғамбар ﷺ дан луқта ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «Уни бир йил давомида (элга) эълон қил; агар шундан сўнг кимдир келиб, луқтанинг идиши ва — у билан боғланган — ипни тавсифласа, (унга бер); акс ҳолда, уни сарфла», — дедилар. Сўнг у Пайғамбар ﷺ дан йўқолган туя ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ нинг юзи қизарди ва у зот: «Сенинг унга ҳеч алоқанг йўқ — чунки унинг ўз сув захираси ва оёқлари бор; у сувга етиб боради, (сув) ичади ва дарахтлардан ейди. Уни — то эгаси уни топгунча — қўй», — дедилар. Сўнг у Пайғамбар ﷺ дан йўқолган қўй ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ: «У — сен учун, биродаринг учун, ёки бўри учун(дир)», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنِ الْحُسَيْنِ، قَالَ يَحْيَى وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ فَلَمْ يُمْنِ. قَالَ عُثْمَانُ يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلاَةِ، وَيَغْسِلُ ذَكَرَهُ. قَالَ عُثْمَانُ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَسَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ وَطَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ ـ رضى الله عنهم ـ فَأَمَرُوهُ بِذَلِكَ. قَالَ يَحْيَى وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Usmon ibn Affondan xotini bilan jima qilib, (lekin) maniy chiqmagan kishi haqida soʻradim. Usmon: «U avratlarini yuvib, namoz tahoratidek tahorat olsin», — dedi. Usmon: «Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitdim», — dedi. Men buni Ali ibn Abu Tolib, Zubayr ibn Avvom, Talha ibn Ubaydulloh va Ubay ibn Kaʼbdan (ham) soʻradim; ular ham xuddi shunday javob berdilar. (Abu Ayyub: ‹Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitdim›, — dedi.) (Keyinchalik bu hukm bekor qilindi, yaʼni gusl qilish kerak boʻldi.)Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Усмон ибн Аффондан хотини билан жима қилиб, (лекин) маний чиқмаган киши ҳақида сўрадим. Усмон: «У авратларини ювиб, намоз таҳоратидек таҳорат олсин», — деди. Усмон: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим», — деди. Мен буни Али ибн Абу Толиб, Зубайр ибн Аввом, Талҳа ибн Убайдуллоҳ ва Убай ибн Каъбдан (ҳам) сўрадим; улар ҳам худди шундай жавоб бердилар. (Абу Айюб: ‹Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим›, — деди.) (Кейинчалик бу ҳукм бекор қилинди, яъни гусл қилиш керак бўлди.)
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ أَمَرَ فِيمَنْ زَنَى وَلَمْ يُحْصِنْ بِجَلْدِ مِائَةٍ وَتَغْرِيبِ عَامٍ.
Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — zino qilgan uylanmagan erkak bir yuz darra (qamchi) bilan urilishi va bir yil surgun qilinishi — haqida buyruq berdi.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — зино қилган уйланмаган эркак бир юз дарра (қамчи) билан урилиши ва бир йил сургун қилиниши — ҳақида буйруқ берди.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدْ غَزَا، وَمَنْ خَلَفَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِخَيْرٍ فَقَدْ غَزَا ".
Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida (jangga) ketayotgan gʻoziyni jihozlasa, unga — gʻoziy (oladigan savobga) teng (savob) beriladi; va kim Alloh yoʻlida (jangga) ketayotgan gʻoziyning oilasiga (xizmatchilariga) yaxshi qarasa, unga (ham) — gʻoziy (oladigan savobga) teng (savob beriladi)», — dedi.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида (жангга) кетаётган ғозийни жиҳозласа, унга — ғозий (оладиган савобга) тенг (савоб) берилади; ва ким Аллоҳ йўлида (жангга) кетаётган ғозийнинг оиласига (хизматчиларига) яхши қараса, унга (ҳам) — ғозий (оладиган савобга) тенг (савоб берилади)», — деди.
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ، فَأَصَابَنَا مَطَرٌ ذَاتَ لَيْلَةٍ، فَصَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصُّبْحَ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ " أَتَدْرُونَ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ ". قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. فَقَالَ " قَالَ اللَّهُ أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي مُؤْمِنٌ بِي وَكَافِرٌ بِي، فَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِرَحْمَةِ اللَّهِ وَبِرِزْقِ اللَّهِ وَبِفَضْلِ اللَّهِ. فَهْوَ مُؤْمِنٌ بِي، كَافِرٌ بِالْكَوْكَبِ. وَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِنَجْمِ كَذَا. فَهْوَ مُؤْمِنٌ بِالْكَوْكَبِ، كَافِرٌ بِي ".
Biz Hudaybiya yili Rasululloh ﷺ bilan chiqdik. Bir kechasi bizga yomgʻir yogʻdi. Rasululloh ﷺ bizga bomdod (namozini) oʻqib berib, soʻng bizga yuzlanib: «Robbingiz nima deganini bilasizmi?» dedilar. Biz: «Alloh va Rasuli yaxshiroq biladi», dedik. U zot: «Alloh: ‹Bandalarimdan baʼzisi Menga moʻmin, baʼzisi Menga kofir holda tongni qarshiladi. Kim: ‹Bizga Allohning rahmati, Allohning rizqi va Allohning fazli bilan yomgʻir yogʻdi› desa — u Menga moʻmin, yulduzga kofirdir. Kim: ‹Bizga falon yulduz (sababli) yomgʻir yogʻdi› desa — u yulduzga moʻmin, Menga kofirdir› dedi», dedilar.Биз Ҳудайбия йили Расулуллоҳ ﷺ билан чиқдик. Бир кечаси бизга ёмғир ёғди. Расулуллоҳ ﷺ бизга бомдод (намозини) ўқиб бериб, сўнг бизга юзланиб: «Роббингиз нима деганини биласизми?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Расули яхшироқ билади», дедик. У зот: «Аллоҳ: ‹Бандаларимдан баъзиси Менга мўмин, баъзиси Менга кофир ҳолда тонгни қаршилади. Ким: ‹Бизга Аллоҳнинг раҳмати, Аллоҳнинг ризқи ва Аллоҳнинг фазли билан ёмғир ёғди› деса — у Менга мўмин, юлдузга кофирдир. Ким: ‹Бизга фалон юлдуз (сабабли) ёмғир ёғди› деса — у юлдузга мўмин, Менга кофирдир› деди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا رَبِيعَةُ بْنُ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ يَزِيدَ، مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " عَرِّفْهَا سَنَةً، ثُمَّ اعْرِفْ وِكَاءَهَا وَعِفَاصَهَا، ثُمَّ اسْتَنْفِقْ بِهَا، فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ " خُذْهَا، فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ، أَوْ لأَخِيكَ، أَوْ لِلذِّئْبِ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الإِبِلِ قَالَ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ ـ أَوِ احْمَرَّ وَجْهُهُ ـ ثُمَّ قَالَ " مَالَكَ وَلَهَا، مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا، حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا ".
(Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) bir kishi Rasululloh ﷺdan luqata (topib olingan narsa) haqida soʻradi. (U zot:) «Uni bir yil (davomida elga) eʼlon qil; soʻng uning bogʻichi va idishini (belgisini) bilib (yodlab) ol, soʻng undan foydalan; agar egasi kelsa, uni unga qaytar» dedilar. U: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan qoʻy-chi?» dedi. (U zot:) «Uni ol; chunki u — yo sen uchun, yo birodaring uchun, yo boʻri uchundir» dedilar. U: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan tuya-chi?» dedi. (Roviy aytdi:) Rasululloh ﷺ — yonoqlari qizargunicha, yoki yuzlari qizargunicha — gʻazablandilar, soʻng: «Senga uning nima keragi bor? U bilan birga uning (suv) zaxirasi va oyogʻi (tuyogʻi) bor (oʻzini eplaydi) — toki egasi uni topguncha» dedilar.(Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) бир киши Расулуллоҳ ﷺдан луқата (топиб олинган нарса) ҳақида сўради. (У зот:) «Уни бир йил (давомида элга) эълон қил; сўнг унинг боғичи ва идишини (белгисини) билиб (ёдлаб) ол, сўнг ундан фойдалан; агар эгаси келса, уни унга қайтар» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган қўй-чи?» деди. (У зот:) «Уни ол; чунки у — ё сен учун, ё биродаринг учун, ё бўри учундир» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган туя-чи?» деди. (Ровий айтди:) Расулуллоҳ ﷺ — ёноқлари қизаргунича, ёки юзлари қизаргунича — ғазабландилар, сўнг: «Сенга унинг нима кераги бор? У билан бирга унинг (сув) захираси ва оёғи (туёғи) бор (ўзини эплайди) — токи эгаси уни топгунча» дедилар.
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُ فِيمَنْ زَنَى وَلَمْ يُحْصَنْ جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عُرْوَةَ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، غَرَّبَ، ثُمَّ لَمْ تَزَلْ تِلْكَ السُّنَّةَ.
(Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning, zino qilgan va muhsan boʻlmagan (turmush koʻrmagan) kishi haqida yuz darra va bir yil surgun (qilishni) buyurganlarini eshitdim. Ibn Shihob aytdi: Menga Urva ibn Zubayr xabar berdiki, Umar ibn Xattob (ham bunday kishini) surgun qilgan; soʻng mana shu (amal) sunnat boʻlib qoldi.(Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг, зино қилган ва муҳсан бўлмаган (турмуш кўрмаган) киши ҳақида юз дарра ва бир йил сургун (қилишни) буюрганларини эшитдим. Ибн Шиҳоб айтди: Менга Урва ибн Зубайр хабар бердики, Умар ибн Хаттоб (ҳам бундай кишини) сургун қилган; сўнг мана шу (амал) суннат бўлиб қолди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ صَالِحٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ مُطِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " قَالَ اللَّهُ أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي كَافِرٌ بِي وَمُؤْمِنٌ بِي ".
(Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ(ning zamonlari)da yomgʻir yogʻdi. Bas, U zot: «Alloh: ‹Bandalarimdan baʼzisi — Menga kofir (noshukur), baʼzisi Menga muʼmin (shukr qiluvchi) holda — tongga chiqdi›, dedi», dedilar.(Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ(нинг замонлари)да ёмғир ёғди. Бас, У зот: «Аллоҳ: ‹Бандаларимдан баъзиси — Менга кофир (ношукур), баъзиси Менга муъмин (шукр қилувчи) ҳолда — тонгга чиқди›, деди», дедилар.