أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الصَّدَقَةِ أَعْظَمُ أَجْرًا قَالَ ‏"‏ أَنْ تَصَدَّقَ وَأَنْتَ صَحِيحٌ شَحِيحٌ تَخْشَى الْفَقْرَ وَتَأْمُلُ الْبَقَاءَ وَلاَ تُمْهِلْ حَتَّى إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ قُلْتَ لِفُلاَنٍ كَذَا وَقَدْ كَانَ لِفُلاَنٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, qaysi sadaqaning ajri kattaroq?» dedi. U zot: «Sogʻ-salomat, ochkoʻz, kambagʻallikdan qoʻrqib, uzoq umr koʻrishni umid qilib turgan holingda sadaqa qilishingdir. (Joning) halqumga yetganda: ‹Falonchiga buncha, falonchiga buncha› deb ayta boshlaguningcha kechiktirmagin — axir u endi falonchiniki boʻlib qolgan-ku», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси садақанинг ажри каттароқ?» деди. У зот: «Соғ-саломат, очкўз, камбағалликдан қўрқиб, узоқ умр кўришни умид қилиб турган ҳолингда садақа қилишингдир. (Жонинг) ҳалқумга етганда: ‹Фалончига бунча, фалончига бунча› деб айта бошлагунингча кечиктирмагин — ахир у энди фалончиники бўлиб қолган-ку», дедилар.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّكُمْ مَالُ وَارِثِهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِهِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مِنَّا مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ مَالُهُ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِ وَارِثِهِ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَيْسَ مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ مَالُ وَارِثِهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ مَالِهِ مَالُكَ مَا قَدَّمْتَ وَمَالُ وَارِثِكَ مَا أَخَّرْتَ ‏"‏‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qay biringizga oʻz molidan koʻra vorisining moli sevimliroqdir?» dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bizdan hech kim yoʻqki, unga oʻz moli vorisining molidan sevimliroq boʻlmasa», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Bilingki, sizlardan hech kim yoʻqki, unga vorisining moli oʻz molidan sevimliroq boʻlmasa. Sening moling — oldindan yuborganingdir, vorisingning moli esa — orqada qoldirganingdir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қай бирингизга ўз молидан кўра ворисининг моли севимлироқдир?» дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биздан ҳеч ким йўқки, унга ўз моли ворисининг молидан севимлироқ бўлмаса», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Билингки, сизлардан ҳеч ким йўқки, унга ворисининг моли ўз молидан севимлироқ бўлмаса. Сенинг молинг — олдиндан юборганингдир, ворисингнинг моли эса — орқада қолдирганингдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ‏{‏أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ * حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ‏}‏ قَالَ يَقُولُ ابْنُ آدَمَ مَالِي مَالِي وَإِنَّمَا مَالُكَ مَا أَكَلْتَ فَأَفْنَيْتَ أَوْ لَبِسْتَ فَأَبْلَيْتَ أَوْ تَصَدَّقْتَ فَأَمْضَيْتَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn ash-Shixxir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: {Koʻpaytirishga berilib ketish sizni mashgʻul qildi. Hatto qabrlarni ziyorat qildingiz} (Takosur 1-2) oyatini oʻqib: «Odam farzandi: ‹Molim, molim› deydi. Holbuki sening moling — yeb, tugatganing, yoki kiyib, eskirtganing, yoxud sadaqa qilib, (oxiratga) oʻtkazganingdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн аш-Шиххир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: {Кўпайтиришга берилиб кетиш сизни машғул қилди. Ҳатто қабрларни зиёрат қилдингиз} (Такосур 1-2) оятини ўқиб: «Одам фарзанди: ‹Молим, молим› дейди. Ҳолбуки сенинг молинг — еб, тугатганинг, ёки кийиб, эскиртганинг, ёхуд садақа қилиб, (охиратга) ўтказганингдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، سَمِعَ أَبَا حَبِيبَةَ الطَّائِيَّ، قَالَ أَوْصَى رَجُلٌ بِدَنَانِيرَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَسُئِلَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَحَدَّثَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الَّذِي يَعْتِقُ أَوْ يَتَصَدَّقُ عِنْدَ مَوْتِهِ مَثَلُ الَّذِي يُهْدِي بَعْدَ مَا يَشْبَعُ ‏"‏‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Alloh yoʻlida bir necha dinorni vasiyat qildi. Bu haqda Abu Dardodan soʻralganda, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib: «Oʻlim chogʻida qul ozod qiladigan yoki sadaqa qiladigan kishining misoli, toʻyib ovqatlangach hadya beradigan kishining misoli kabidir», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Аллоҳ йўлида бир неча динорни васият қилди. Бу ҳақда Абу Дардодан сўралганда, у Набий ﷺдан ривоят қилиб: «Ўлим чоғида қул озод қиладиган ёки садақа қиладиган кишининг мисоли, тўйиб овқатлангач ҳадя берадиган кишининг мисоли кабидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصَى فِيهِ أَنْ يَبِيتَ لَيْلَتَيْنِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vasiyat qilishga arziydigan biror narsasi boʻlgan musulmon kishining vasiyati yozilgan holda oʻz yonida turmasa, ikki kecha ham tunashi durust emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Васият қилишга арзийдиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёзилган ҳолда ўз ёнида турмаса, икки кеча ҳам тунаши дуруст эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصَى فِيهِ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vasiyat qilishga arziydigan biror narsasi boʻlgan musulmon kishining vasiyati yozilgan holda oʻz yonida turmasa, ikki kecha tunashi durust emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Васият қилишга арзийдиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёзилган ҳолда ўз ёнида турмаса, икки кеча тунаши дуруст эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَوْلَهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan xuddi shu maʼnoda rivoyat qilinadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан худди шу маънода ривоят қилинади.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ فَإِنَّ سَالِمًا أَخْبَرَنِي عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ تَمُرُّ عَلَيْهِ ثَلاَثُ لَيَالٍ إِلاَّ وَعِنْدَهُ وَصِيَّتُهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مَا مَرَّتْ عَلَىَّ مُنْذُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ إِلاَّ وَعِنْدِي وَصِيَّتِي‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Musulmon kishining vasiyati oʻz yonida boʻlmagan holda uch kecha oʻtishi durust emas», dedilar. Abdulloh ibn Umar: «Rasululloh ﷺdan buni eshitganimdan buyon vasiyatim yonimda boʻlmagan biror kecha oʻtgan emas», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мусулмон кишининг васияти ўз ёнида бўлмаган ҳолда уч кеча ўтиши дуруст эмас», дедилар. Абдуллоҳ ибн Умар: «Расулуллоҳ ﷺдан буни эшитганимдан буён васиятим ёнимда бўлмаган бирор кеча ўтган эмас», деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ الْوَزِيرِ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصَى فِيهِ فَيَبِيتُ ثَلاَثَ لَيَالٍ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ عِنْدَهُ مَكْتُوبَةٌ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vasiyat qilishga arziydigan biror narsasi boʻlgan musulmon kishining vasiyati yozilgan holda yonida turmasa, uch kecha tunashi durust emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Васият қилишга арзийдиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёзилган ҳолда ёнида турмаса, уч кеча тунаши дуруст эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا طَلْحَةُ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ أَبِي أَوْفَى أَوْصَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لاَ‏.‏ قُلْتُ كَيْفَ كَتَبَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الْوَصِيَّةَ قَالَ أَوْصَى بِكِتَابِ اللَّهِ‏.‏

Abdulloh ibn Abi Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Talha aytadi: Men Ibn Abi Avfodan: «Rasululloh ﷺ vasiyat qilganmilar?» deb soʻradim. U: «Yoʻq», dedi. Men: «Unda musulmonlarga vasiyat qanday qilib farz qilindi?» dedim. U: «U zot Allohning Kitobiga (amal qilishni) vasiyat qildilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Аби Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Талҳа айтади: Мен Ибн Аби Авфодан: «Расулуллоҳ ﷺ васият қилганмилар?» деб сўрадим. У: «Йўқ», деди. Мен: «Унда мусулмонларга васият қандай қилиб фарз қилинди?» дедим. У: «У зот Аллоҳнинг Китобига (амал қилишни) васият қилдилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَأَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا وَلاَ شَاةً وَلاَ بَعِيرًا وَلاَ أَوْصَى بِشَىْءٍ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ na bir dinor, na bir dirham, na bir qoʻy, na bir tuya qoldirdilar va hech narsani vasiyat ham qilmadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ на бир динор, на бир дирҳам, на бир қўй, на бир туя қолдирдилар ва ҳеч нарсани васият ҳам қилмадилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُصْعَبٌ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِرْهَمًا وَلاَ دِينَارًا وَلاَ شَاةً وَلاَ بَعِيرًا وَمَا أَوْصَى‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ na bir dirham, na bir dinor, na bir qoʻy, na bir tuya qoldirdilar va vasiyat ham qilmadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ на бир дирҳам, на бир динор, на бир қўй, на бир туя қолдирдилар ва васият ҳам қилмадилар.

أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْهُذَيْلِ، وَأَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِرْهَمًا وَلاَ دِينَارًا وَلاَ شَاةً وَلاَ بَعِيرًا وَلاَ أَوْصَى‏.‏ لَمْ يَذْكُرْ جَعْفَرٌ دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ na bir dirham, na bir dinor, na bir qoʻy, na bir tuya qoldirdilar va vasiyat ham qilmadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ на бир дирҳам, на бир динор, на бир қўй, на бир туя қолдирдилар ва васият ҳам қилмадилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَزْهَرُ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ يَقُولُونَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْصَى إِلَى عَلِيٍّ رضى الله عنه لَقَدْ دَعَا بِالطَّسْتِ لِيَبُولَ فِيهَا فَانْخَنَثَتْ نَفْسُهُ صلى الله عليه وسلم وَمَا أَشْعُرُ فَإِلَى مَنْ أَوْصَى

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ular: «Rasululloh ﷺ Aliy (roziyallohu anhu)ga vasiyat qildilar», deyishadi. Holbuki u zot (bemor chogʻlarida) siyish uchun idish keltirishni soʻradilar-da, keyin men sezmay qolgan holda joni uzildi ﷺ. Bas, u zot kimga vasiyat qilibdilar?Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Улар: «Расулуллоҳ ﷺ Алий (розияллоҳу анҳу)га васият қилдилар», дейишади. Ҳолбуки у зот (бемор чоғларида) сийиш учун идиш келтиришни сўрадилар-да, кейин мен сезмай қолган ҳолда жони узилди ﷺ. Бас, у зот кимга васият қилибдилар?

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَارِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ عِنْدَهُ أَحَدٌ غَيْرِي - قَالَتْ - وَدَعَا بِالطَّسْتِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, yonlarida mendan boshqa hech kim yoʻq edi». U kishi: «U zot tos keltirishni buyurdilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, ёнларида мендан бошқа ҳеч ким йўқ эди». У киши: «У зот тос келтиришни буюрдилар», дедилар.

أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَرِضْتُ مَرَضًا أَشْفَيْتُ مِنْهُ فَأَتَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَالاً كَثِيرًا وَلَيْسَ يَرِثُنِي إِلاَّ ابْنَتِي أَفَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَىْ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَالشَّطْرَ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَالثُّلُثَ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثَ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّكَ أَنْ تَتْرُكَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ لَهُمْ مِنْ أَنْ تَتْرُكَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men shifo topganimdan keyingi bir kasallik bilan ogʻrib qoldim. Rasululloh ﷺ meni koʻrgani kelib qoldilar. Men: ‹Ey Rasululloh, mening koʻp molim bor, qizimdan boshqa merosxoʻrim ham yoʻq. Molimning uchdan ikkisini sadaqa qilaymi?› dedim. U zot: ‹Yoʻq›, dedilar. Men: ‹Yarmini-chi?› dedim. U zot: ‹Yoʻq›, dedilar. Men: ‹Uchdan birini-chi?› dedim. U zot: ‹Uchdan birini, uchdan biri ham koʻpdir. Merosxoʻrlaringni boy qoldirishing, ularni odamlarga qoʻl choʻzadigan muhtoj qilib qoldirishingdan koʻra yaxshiroqdir›, dedilar».Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен шифо топганимдан кейинги бир касаллик билан оғриб қолдим. Расулуллоҳ ﷺ мени кўргани келиб қолдилар. Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, менинг кўп молим бор, қизимдан бошқа меросхўрим ҳам йўқ. Молимнинг учдан иккисини садақа қилайми?› дедим. У зот: ‹Йўқ›, дедилар. Мен: ‹Ярмини-чи?› дедим. У зот: ‹Йўқ›, дедилар. Мен: ‹Учдан бирини-чи?› дедим. У зот: ‹Учдан бирини, учдан бири ҳам кўпдир. Меросхўрларингни бой қолдиришинг, уларни одамларга қўл чўзадиган муҳтож қилиб қолдиришингдан кўра яхшироқдир›, дедилар».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، - وَاللَّفْظُ لأَحْمَدَ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ جَاءَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي وَأَنَا بِمَكَّةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَالشَّطْرَ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَالثُّلُثَ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثَ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّكَ أَنْ تَدَعَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ يَتَكَفَّفُونَ فِي أَيْدِيهِمْ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Makkada ekanimda Paygʻambar ﷺ meni koʻrgani kelib qoldilar. Men: ‹Ey Rasululloh, molimning hammasini vasiyat qilaymi?› dedim. U zot: ‹Yoʻq›, dedilar. Men: ‹Yarmini-chi?› dedim. U zot: ‹Yoʻq›, dedilar. Men: ‹Uchdan birini-chi?› dedim. U zot: ‹Uchdan birini, uchdan biri ham koʻpdir. Merosxoʻrlaringni boy qoldirishing, ularni odamlarga qoʻl choʻzadigan muhtoj qilib qoldirishingdan koʻra yaxshiroqdir›, dedilar».Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Маккада эканимда Пайғамбар ﷺ мени кўргани келиб қолдилар. Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, молимнинг ҳаммасини васият қилайми?› дедим. У зот: ‹Йўқ›, дедилар. Мен: ‹Ярмини-чи?› дедим. У зот: ‹Йўқ›, дедилар. Мен: ‹Учдан бирини-чи?› дедим. У зот: ‹Учдан бирини, учдан бири ҳам кўпдир. Меросхўрларингни бой қолдиришинг, уларни одамларга қўл чўзадиган муҳтож қилиб қолдиришингдан кўра яхшироқдир›, дедилар».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعُودُهُ وَهُوَ بِمَكَّةَ وَهُوَ يَكْرَهُ أَنْ يَمُوتَ بِالأَرْضِ الَّتِي هَاجَرَ مِنْهَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ سَعْدَ ابْنَ عَفْرَاءَ أَوْ يَرْحَمُ اللَّهُ سَعْدَ ابْنَ عَفْرَاءَ ‏"‏‏.‏ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ إِلاَّ ابْنَةٌ وَاحِدَةٌ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ النِّصْفَ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَالثُّلُثَ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثَ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّكَ أَنْ تَدَعَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ مَا فِي أَيْدِيهِمْ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Makkada ekan, hijrat qilib chiqqan yerida vafot etishni yoqtirmas edi. Paygʻambar ﷺ uni koʻrgani kelib: «Alloh Saʼd ibn Afroga rahm qilsin», dedilar. Uning bir qizidan boshqa farzandi yoʻq edi. U: «Ey Rasululloh, molimning hammasini vasiyat qilaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Yarmini-chi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uchdan birini-chi?» dedi. U zot: «Uchdan birini, uchdan biri ham koʻpdir. Merosxoʻrlaringni boy qoldirishing, ularni odamlarga qoʻl choʻzadigan muhtoj qilib qoldirishingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Маккада экан, ҳижрат қилиб чиққан ерида вафот этишни ёқтирмас эди. Пайғамбар ﷺ уни кўргани келиб: «Аллоҳ Саъд ибн Афрога раҳм қилсин», дедилар. Унинг бир қизидан бошқа фарзанди йўқ эди. У: «Эй Расулуллоҳ, молимнинг ҳаммасини васият қилайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Ярмини-чи?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Учдан бирини-чи?» деди. У зот: «Учдан бирини, учдан бири ҳам кўпдир. Меросхўрларингни бой қолдиришинг, уларни одамларга қўл чўзадиган муҳтож қилиб қолдиришингдан кўра яхшироқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي بَعْضُ، آلِ سَعْدٍ قَالَ مَرِضَ سَعْدٌ فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Saʼd kasal boʻlib qoldi va Rasululloh ﷺ uning oldiga kirdilar. U: «Ey Rasululloh, molimning hammasini vasiyat qilaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. Soʻng hadisni oxirigacha zikr qildi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Саъд касал бўлиб қолди ва Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига кирдилар. У: «Эй Расулуллоҳ, молимнинг ҳаммасини васият қилайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. Сўнг ҳадисни охиригача зикр қилди.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْكَبِيرِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا بُكَيْرُ بْنُ مِسْمَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَامِرَ بْنَ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ اشْتَكَى بِمَكَّةَ فَجَاءَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَآهُ سَعْدٌ بَكَى وَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمُوتُ بِالأَرْضِ الَّتِي هَاجَرْتَ مِنْهَا قَالَ ‏"‏ لاَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَعْنِي بِثُلُثَيْهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَنِصْفَهُ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَثُلُثَهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الثُّلُثَ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ إِنَّكَ أَنْ تَتْرُكَ بَنِيكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَتْرُكَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Makkada ogʻrib qoldi va Rasululloh ﷺ uning oldiga keldilar. Saʼd u zotni koʻrgach yigʻladi va: «Ey Rasululloh, siz hijrat qilib chiqqan yerda oʻlib ketamanmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, inshaalloh», dedilar. U: «Ey Rasululloh, molimning hammasini Alloh yoʻlida vasiyat qilaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uchdan ikkisini-chi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Yarmini-chi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uchdan birini-chi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Uchdan birini, uchdan biri ham koʻpdir. Bolalaringni boy qoldirishing, ularni odamlarga qoʻl choʻzadigan muhtoj qilib qoldirishingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Маккада оғриб қолди ва Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига келдилар. Саъд у зотни кўргач йиғлади ва: «Эй Расулуллоҳ, сиз ҳижрат қилиб чиққан ерда ўлиб кетаманми?» деди. У зот: «Йўқ, иншааллоҳ», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, молимнинг ҳаммасини Аллоҳ йўлида васият қилайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Учдан иккисини-чи?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Ярмини-чи?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Учдан бирини-чи?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Учдан бирини, учдан бири ҳам кўпдир. Болаларингни бой қолдиришинг, уларни одамларга қўл чўзадиган муҳтож қилиб қолдиришингдан кўра яхшироқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ عَادَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِي فَقَالَ ‏"‏ أَوْصَيْتَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِكَمْ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ بِمَالِي كُلِّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا تَرَكْتَ لِوَلدِكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ هُمْ أَغْنِيَاءُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَوْصِ بِالْعُشْرِ ‏"‏‏.‏ فَمَا زَالَ يَقُولُ وَأَقُولُ حَتَّى قَالَ ‏"‏ أَوْصِ بِالثُّلُثِ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ أَوْ كَبِيرٌ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Kasal boʻlib yotganimda Rasululloh ﷺ meni koʻrgani keldilar va: ‹Vasiyat qildingmi?› dedilar. Men: ‹Ha›, dedim. U zot: ‹Qanchani?› dedilar. Men: ‹Molimning hammasini Alloh yoʻlida›, dedim. U zot: ‹Bolalaringga nima qoldirding?› dedilar. Men: ‹Ular boydir›, dedim. U zot: ‹Oʻndan birini vasiyat qil›, dedilar. Shundan keyin u zot aytib, men aytib turdim, nihoyat u zot: ‹Uchdan birini vasiyat qil, uchdan biri esa koʻp yoki kattadir›, dedilar».Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Касал бўлиб ётганимда Расулуллоҳ ﷺ мени кўргани келдилар ва: ‹Васият қилдингми?› дедилар. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У зот: ‹Қанчани?› дедилар. Мен: ‹Молимнинг ҳаммасини Аллоҳ йўлида›, дедим. У зот: ‹Болаларингга нима қолдирдинг?› дедилар. Мен: ‹Улар бойдир›, дедим. У зот: ‹Ўндан бирини васият қил›, дедилар. Шундан кейин у зот айтиб, мен айтиб турдим, ниҳоят у зот: ‹Учдан бирини васият қил, учдан бири эса кўп ёки каттадир›, дедилар».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَادَهُ فِي مَرَضِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَالشَّطْرَ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَالثُّلُثَ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثَ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ أَوْ كَبِيرٌ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kasal boʻlib yotganida uni koʻrgani keldilar. U: «Ey Rasululloh, molimning hammasini vasiyat qilaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Yarmini-chi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uchdan birini-chi?» dedi. U zot: «Uchdan birini, uchdan biri esa koʻp yoki kattadir», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ касал бўлиб ётганида уни кўргани келдилар. У: «Эй Расулуллоҳ, молимнинг ҳаммасини васият қилайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Ярмини-чи?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Учдан бирини-чи?» деди. У зот: «Учдан бирини, учдан бири эса кўп ёки каттадир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْفَحَّامُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى سَعْدًا يَعُودُهُ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُوصِي بِثُلُثَىْ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأُوصِي بِالنِّصْفِ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأُوصِي بِالثُّلُثِ قَالَ ‏"‏ نَعَمِ الثُّلُثَ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ أَوْ كَبِيرٌ إِنَّكَ أَنْ تَدَعَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ فُقَرَاءَ يَتَكَفَّفُونَ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Saʼdni koʻrgani keldilar. Saʼd u zotga: «Ey Rasululloh, molimning uchdan ikkisini vasiyat qilaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Yarmini vasiyat qilaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uchdan birini vasiyat qilaymi?» dedi. U zot: «Ha, uchdan birini, uchdan biri esa koʻp yoki kattadir. Merosxoʻrlaringni boy qoldirishing, ularni odamlarga qoʻl choʻzadigan kambagʻal qilib qoldirishingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Саъдни кўргани келдилар. Саъд у зотга: «Эй Расулуллоҳ, молимнинг учдан иккисини васият қилайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Ярмини васият қилайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Учдан бирини васият қилайми?» деди. У зот: «Ҳа, учдан бирини, учдан бири эса кўп ёки каттадир. Меросхўрларингни бой қолдиришинг, уларни одамларга қўл чўзадиган камбағал қилиб қолдиришингдан кўра яхшироқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَوْ غَضَّ النَّاسُ إِلَى الرُّبُعِ لأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الثُّلُثَ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ أَوْ كَبِيرٌ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Agar odamlar vasiyatlarini toʻrtdan birga kamaytirsalar edi, yaxshiroq boʻlardi. Chunki Rasululloh ﷺ: ‹Uchdan birini, uchdan biri esa koʻp yoki kattadir›, deganlar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Агар одамлар васиятларини тўртдан бирга камайтирсалар эди, яхшироқ бўларди. Чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Учдан бирини, учдан бири эса кўп ёки каттадир›, деганлар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ الْمِنْهَالِ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، سَعْدِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَاءَهُ وَهُوَ مَرِيضٌ فَقَالَ إِنَّهُ لَيْسَ لِي وَلَدٌ إِلاَّ ابْنَةٌ وَاحِدَةٌ فَأُوصِي بِمَالِي كُلِّهِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأُوصِي بِنِصْفِهِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأُوصِي بِثُلُثِهِ قَالَ ‏"‏ الثُّلُثَ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ u kasal boʻlib yotganida uning oldiga keldilar. U: «Bir qizimdan boshqa farzandim yoʻq. Molimning hammasini vasiyat qilaymi?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq», dedilar. U: «Yarmini vasiyat qilaymi?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq», dedilar. U: «Uchdan birini vasiyat qilaymi?» dedi. U zot: «Uchdan birini, uchdan biri ham koʻpdir», dedilar.Саъд ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ у касал бўлиб ётганида унинг олдига келдилар. У: «Бир қизимдан бошқа фарзандим йўқ. Молимнинг ҳаммасини васият қилайми?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ», дедилар. У: «Ярмини васият қилайми?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ», дедилар. У: «Учдан бирини васият қилайми?» деди. У зот: «Учдан бирини, учдан бири ҳам кўпдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَبَاهُ، اسْتُشْهِدَ يَوْمَ أُحُدٍ وَتَرَكَ سِتَّ بَنَاتٍ وَتَرَكَ عَلَيْهِ دَيْنًا فَلَمَّا حَضَرَ جُدَادُ النَّخْلِ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ وَالِدِي اسْتُشْهِدَ يَوْمَ أُحُدٍ وَتَرَكَ دَيْنًا كَثِيرًا وَإِنِيِّ أُحِبُّ أَنْ يَرَاكَ الْغُرَمَاءُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَبَيْدِرْ كُلَّ تَمْرٍ عَلَى نَاحِيَةٍ ‏"‏‏.‏ فَفَعَلْتُ ثُمَّ دَعَوْتُهُ فَلَمَّا نَظَرُوا إِلَيْهِ كَأَنَّمَا أُغْرُوا بِي تِلْكَ السَّاعَةَ فَلَمَّا رَأَى مَا يَصْنَعُونَ أَطَافَ حَوْلَ أَعْظَمِهَا بَيْدَرًا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ جَلَسَ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ادْعُ أَصْحَابَكَ ‏"‏‏.‏ فَمَا زَالَ يَكِيلُ لَهُمْ حَتَّى أَدَّى اللَّهُ أَمَانَةَ وَالِدِي وَأَنَا رَاضٍ أَنْ يُؤَدِّيَ اللَّهُ أَمَانَةَ وَالِدِي لَمْ تَنْقُصْ تَمْرَةً وَاحِدَةً‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Otasi Uhud kunida shahid boʻlib, olti qiz va oʻzida qarz qoldirib ketdi. «Xurmo terish vaqti kelganda, Rasululloh ﷺ oldilariga borib: ‹Bilasizki, otam Uhud kunida shahid boʻlib, koʻp qarz qoldirib ketdi. Qarz egalari sizni koʻrishlarini istayman›, dedim. U zot: ‹Boravergin va har xil xurmoni bir chetga alohida uyub qoʻygin›, dedilar. Men shunday qildim, soʻng u zotni chaqirdim. Ular u zotni koʻrishgach, oʻsha payt goʻyo menga qattiqroq talab qila boshlashdi. U zot ularning nima qilayotganini koʻrib, uning eng katta uyumi atrofini uch marta aylandilar, soʻng uning ustiga oʻtirdilar-da: ‹Sheriklaringni chaqir›, dedilar. Soʻng ularga oʻlchab bera boshladilar, nihoyat Alloh otamning omonatini ado qildi. Men Alloh otamning omonatini ado qilishiga rozi edim. Bir dona xurmo ham kamaymadi», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Отаси Уҳуд кунида шаҳид бўлиб, олти қиз ва ўзида қарз қолдириб кетди. «Хурмо териш вақти келганда, Расулуллоҳ ﷺ олдиларига бориб: ‹Биласизки, отам Уҳуд кунида шаҳид бўлиб, кўп қарз қолдириб кетди. Қарз эгалари сизни кўришларини истайман›, дедим. У зот: ‹Боравергин ва ҳар хил хурмони бир четга алоҳида уюб қўйгин›, дедилар. Мен шундай қилдим, сўнг у зотни чақирдим. Улар у зотни кўришгач, ўша пайт гўё менга қаттиқроқ талаб қила бошлашди. У зот уларнинг нима қилаётганини кўриб, унинг энг катта уюми атрофини уч марта айландилар, сўнг унинг устига ўтирдилар-да: ‹Шерикларингни чақир›, дедилар. Сўнг уларга ўлчаб бера бошладилар, ниҳоят Аллоҳ отамнинг омонатини адо қилди. Мен Аллоҳ отамнинг омонатини адо қилишига рози эдим. Бир дона хурмо ҳам камаймади», деди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، - وَهُوَ الأَزْرَقُ - قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ أَبَاهُ، تُوُفِّيَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبِي تُوُفِّيَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ وَلَمْ يَتْرُكْ إِلاَّ مَا يُخْرِجُ نَخْلُهُ وَلاَ يَبْلُغُ مَا يُخْرِجُ نَخْلُهُ مَا عَلَيْهِ مِنَ الدَّيْنِ دُونَ سِنِينَ فَانْطَلِقْ مَعِي يَا رَسُولَ اللَّهِ لِكَىْ لاَ يَفْحُشَ عَلَىَّ الْغُرَّامُ فَأَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدُورُ بَيْدَرًا بَيْدَرًا فَسَلَّمَ حَوْلَهُ وَدَعَا لَهُ ثُمَّ جَلَسَ عَلَيْهِ وَدَعَا الْغُرَّامَ فَأَوْفَاهُمْ وَبَقِيَ مِثْلُ مَا أَخَذُوا‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Otasi qarzdor holida vafot etdi. «Men Paygʻambar ﷺ oldilariga borib: ‹Ey Rasululloh, otam qarzdor holida vafot etdi va xurmozorining hosilidan boshqa hech narsa qoldirmadi. Xurmozorining hosili esa uning zimmasidagi qarzni yillar oʻtsa ham qoplay olmaydi. Ey Rasululloh, qarz egalari menga qattiqlik qilmasliklari uchun men bilan yuring›, dedim. Rasululloh ﷺ kelib, har bir uyumni aylanib, uning atrofida salom berib, uning haqiga duo qildilar, soʻng uning ustiga oʻtirdilar. Qarz egalarini chaqirib, ularning haqini toʻliq ado qildilar va ular olganicha xurmo yana ortib qoldi», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Отаси қарздор ҳолида вафот этди. «Мен Пайғамбар ﷺ олдиларига бориб: ‹Эй Расулуллоҳ, отам қарздор ҳолида вафот этди ва хурмозорининг ҳосилидан бошқа ҳеч нарса қолдирмади. Хурмозорининг ҳосили эса унинг зиммасидаги қарзни йиллар ўтса ҳам қоплай олмайди. Эй Расулуллоҳ, қарз эгалари менга қаттиқлик қилмасликлари учун мен билан юринг›, дедим. Расулуллоҳ ﷺ келиб, ҳар бир уюмни айланиб, унинг атрофида салом бериб, унинг ҳақига дуо қилдилар, сўнг унинг устига ўтирдилар. Қарз эгаларини чақириб, уларнинг ҳақини тўлиқ адо қилдилар ва улар олганича хурмо яна ортиб қолди», деди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَرَامٍ - قَالَ - وَتَرَكَ دَيْنًا فَاسْتَشْفَعْتُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى غُرَمَائِهِ أَنْ يَضَعُوا مِنْ دَيْنِهِ شَيْئًا فَطَلَبَ إِلَيْهِمْ فَأَبَوْا فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اذْهَبْ فَصَنِّفْ تَمْرَكَ أَصْنَافًا الْعَجْوَةَ عَلَى حِدَةٍ وَعَذْقَ ابْنِ زَيْدٍ عَلَى حِدَةٍ وَأَصْنَافَهُ ثُمَّ ابْعَثْ إِلَىَّ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَفَعَلْتُ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ فِي أَعْلاَهُ أَوْ فِي أَوْسَطِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كِلْ لِلْقَوْمِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَكِلْتُ لَهُمْ حَتَّى أَوْفَيْتُهُمْ ثُمَّ بَقِيَ تَمْرِي كَأَنْ لَمْ يَنْقُصْ مِنْهُ شَىْءٌ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Abdulloh ibn Amr ibn Harom vafot etdi va qarz qoldirib ketdi. Men qarz egalari uning qarzidan bir qismini kechirishlari uchun Rasululloh ﷺni ularga shafoatchi qildim. U zot ulardan shuni soʻradilar, biroq ular unamadilar. Shunda Paygʻambar ﷺ menga: ‹Boravergin va xurmongni turlarga ajratgin: ajvani alohida, Ibn Zayd novdasini alohida, boshqa turlarini ham alohida qilib qoʻygin. Soʻng menga odam yubor›, dedilar. Men shunday qildim. Rasululloh ﷺ kelib, uning eng tepasiga yoki oʻrtasiga oʻtirdilar-da: ‹Bularga oʻlchab bergin›, dedilar. Men ularga oʻlchab bera boshladim, nihoyat ularning haqini toʻliq ado qildim, soʻng mening xurmom goʻyo undan hech narsa kamaymagandek ortib qoldi», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ҳаром вафот этди ва қарз қолдириб кетди. Мен қарз эгалари унинг қарзидан бир қисмини кечиришлари учун Расулуллоҳ ﷺни уларга шафоатчи қилдим. У зот улардан шуни сўрадилар, бироқ улар унамадилар. Шунда Пайғамбар ﷺ менга: ‹Боравергин ва хурмонгни турларга ажратгин: ажвани алоҳида, Ибн Зайд новдасини алоҳида, бошқа турларини ҳам алоҳида қилиб қўйгин. Сўнг менга одам юбор›, дедилар. Мен шундай қилдим. Расулуллоҳ ﷺ келиб, унинг энг тепасига ёки ўртасига ўтирдилар-да: ‹Буларга ўлчаб бергин›, дедилар. Мен уларга ўлчаб бера бошладим, ниҳоят уларнинг ҳақини тўлиқ адо қилдим, сўнг менинг хурмом гўё ундан ҳеч нарса камаймагандек ортиб қолди», деди.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُونُسَ بْنِ مُحَمَّدٍ، - حَرَمِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ لِيَهُودِيٍّ عَلَى أَبِي تَمْرٌ فَقُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ وَتَرَكَ حَدِيقَتَيْنِ وَتَمْرُ الْيَهُودِيِّ يَسْتَوْعِبُ مَا فِي الْحَدِيقَتَيْنِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكَ أَنْ تَأْخُذَ الْعَامَ نِصْفَهُ وَتُؤَخِّرَ نِصْفَهُ ‏"‏‏.‏ فَأَبَى الْيَهُودِيُّ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكَ أَنْ تَأْخُذَ الْجُدَادَ ‏"‏‏.‏ فَآذِنِّي فَآذَنْتُهُ فَجَاءَ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ فَجَعَلَ يُجَدُّ وَيُكَالُ مِنْ أَسْفَلِ النَّخْلِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِالْبَرَكَةِ حَتَّى وَفَيْنَاهُ جَمِيعَ حَقِّهِ مِنْ أَصْغَرِ الْحَدِيقَتَيْنِ - فِيمَا يَحْسِبُ عَمَّارٌ - ثُمَّ أَتَيْتُهُمْ بِرُطَبٍ وَمَاءٍ فَأَكَلُوا وَشَرِبُوا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا مِنَ النَّعِيمِ الَّذِي تُسْأَلُونَ عَنْهُ ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Otamning bir yahudiyga xurmo qarzi bor edi. U Uhud kuni shahid boʻldi va ikkita bogʻ qoldirdi, yahudiyning xurmosi esa ikkala bogʻdagi hamma narsani qoplab ketardi. Paygʻambar ﷺ yahudiyga: «Bu yil yarmini olib, yarmini keyingi yilga qoldirmaysanmi?», dedilar. Yahudiy koʻnmadi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Xurmo terish vaqti kelganda menga xabar qil», dedilar. Men xabar qildim, u va Abu Bakr keldilar. Xurmo palma tagidan terilib oʻlchana boshladi, Rasululloh ﷺ esa baraka soʻrab duo qilardilar. Nihoyat ikki bogʻning kichigidan uning butun haqqini toʻla qildik. Soʻng ularga yangi xurmo va suv keltirdim, ular yeb-ichdilar. Keyin u zot: «Bu siz soʻraladigan neʼmatlardandir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Отамнинг бир яҳудийга хурмо қарзи бор эди. У Уҳуд куни шаҳид бўлди ва иккита боғ қолдирди, яҳудийнинг хурмоси эса иккала боғдаги ҳамма нарсани қоплаб кетарди. Пайғамбар ﷺ яҳудийга: «Бу йил ярмини олиб, ярмини кейинги йилга қолдирмайсанми?», дедилар. Яҳудий кўнмади. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Хурмо териш вақти келганда менга хабар қил», дедилар. Мен хабар қилдим, у ва Абу Бакр келдилар. Хурмо палма тагидан терилиб ўлчана бошлади, Расулуллоҳ ﷺ эса барака сўраб дуо қилардилар. Ниҳоят икки боғнинг кичигидан унинг бутун ҳаққини тўла қилдик. Сўнг уларга янги хурмо ва сув келтирдим, улар еб-ичдилар. Кейин у зот: «Бу сиз сўраладиган неъматлардандир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ تُوُفِّيَ أَبِي وَعَلَيْهِ دَيْنٌ فَعَرَضْتُ عَلَى غُرَمَائِهِ أَنْ يَأْخُذُوا الثَّمَرَةَ بِمَا عَلَيْهِ فَأَبَوْا وَلَمْ يَرَوْا فِيهِ وَفَاءً فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا جَدَدْتَهُ فَوَضَعْتَهُ فِي الْمِرْبَدِ فَآذِنِّي ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا جَدَدْتُهُ وَوَضَعْتُهُ فِي الْمِرْبَدِ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَجَلَسَ عَلَيْهِ وَدَعَا بِالْبَرَكَةِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ادْعُ غُرَمَاءَكَ فَأَوْفِهِمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَمَا تَرَكْتُ أَحَدًا لَهُ عَلَى أَبِي دَيْنٌ إِلاَّ قَضَيْتُهُ وَفَضَلَ لِي ثَلاَثَةَ عَشَرَ وَسْقًا فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَضَحِكَ وَقَالَ ‏"‏ ائْتِ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ فَأَخْبِرْهُمَا ذَلِكَ ‏"‏‏.‏ فَأَتَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ فَأَخْبَرْتُهُمَا فَقَالاَ قَدْ عَلِمْنَا إِذْ صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا صَنَعَ أَنَّهُ سَيَكُونُ ذَلِكَ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Otam qarzdor holida vafot etdi. Men uning qarzdorlariga qarzi evaziga meva olishni taklif qildim, ammo ular buni qarzni qoplamaydi deb rad etdilar. Rasululloh ﷺ huzurlariga borib buni aytdim. U zot: «Xurmoni terib, mirbadga (xurmo quritiladigan joyga) qoʻyganingda menga xabar qil», dedilar. Men uni terib mirbadga qoʻygach, Rasululloh ﷺ huzurlariga bordim. U zot Abu Bakr va Umar bilan birga keldilar, uning ustiga oʻtirib baraka soʻrab duo qildilar. Soʻng: «Qarzdorlaringni chaqirib, haqlarini toʻla», dedilar. Men otamning qarzi boʻlgan hech kimni qoldirmay hammasini uzdim va menga oʻn uch vasq ortib qoldi. Buni u zotga aytdim, u zot kulib: «Abu Bakr va Umar oldiga borib, buni ularga xabar qil», dedilar. Men Abu Bakr va Umar oldiga borib ularga xabar qildim. Ular: «Rasululloh ﷺ shu ishni qilganlarida, shunday boʻlishini bilgan edik», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Отам қарздор ҳолида вафот этди. Мен унинг қарздорларига қарзи эвазига мева олишни таклиф қилдим, аммо улар буни қарзни қопламайди деб рад этдилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бориб буни айтдим. У зот: «Хурмони териб, мирбадга (хурмо қуритиладиган жойга) қўйганингда менга хабар қил», дедилар. Мен уни териб мирбадга қўйгач, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бордим. У зот Абу Бакр ва Умар билан бирга келдилар, унинг устига ўтириб барака сўраб дуо қилдилар. Сўнг: «Қарздорларингни чақириб, ҳақларини тўла», дедилар. Мен отамнинг қарзи бўлган ҳеч кимни қолдирмай ҳаммасини уздим ва менга ўн уч васқ ортиб қолди. Буни у зотга айтдим, у зот кулиб: «Абу Бакр ва Умар олдига бориб, буни уларга хабар қил», дедилар. Мен Абу Бакр ва Умар олдига бориб уларга хабар қилдим. Улар: «Расулуллоҳ ﷺ шу ишни қилганларида, шундай бўлишини билган эдик», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ خَارِجَةَ، قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ وَلاَ وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ ‏"‏‏.‏

Amr ibn Xorija (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xutba qilib: «Albatta, Alloh har bir haq egasiga oʻz haqqini bergan, endi vorisga vasiyat yoʻqdir», dedilar.Амр ибн Хорижа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб: «Албатта, Аллоҳ ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини берган, энди ворисга васият йўқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، أَنَّ ابْنَ غَنْمٍ، ذَكَرَ أَنَّ ابْنَ خَارِجَةَ، ذَكَرَ لَهُ أَنَّهُ شَهِدَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ النَّاسَ عَلَى رَاحِلَتِهِ وَإِنَّهَا لَتَقْصَعُ بِجِرَّتِهَا وَإِنَّ لُعَابَهَا لَيَسِيلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي خُطْبَتِهِ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ قَدْ قَسَّمَ لِكُلِّ إِنْسَانٍ قِسْمَهُ مِنَ الْمِيرَاثِ فَلاَ تَجُوزُ لِوَارِثٍ وَصِيَّةٌ ‏"‏‏.‏

Amr ibn Xorija (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ tuyalari ustida turib odamlarga xutba qilayotganlarini koʻrgan. Tuya kavshanib, uning soʻlagi oqib turardi. Rasululloh ﷺ xutbalarida: «Albatta, Alloh har bir insonga merosdan oʻz ulushini taqsimlab qoʻygan, endi vorisga vasiyat joiz emasdir», dedilar.Амр ибн Хорижа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ туялари устида туриб одамларга хутба қилаётганларини кўрган. Туя кавшаниб, унинг сўлаги оқиб турарди. Расулуллоҳ ﷺ хутбаларида: «Албатта, Аллоҳ ҳар бир инсонга меросдан ўз улушини тақсимлаб қўйган, энди ворисга васият жоиз эмасдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ خَارِجَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ اسْمُهُ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ وَلاَ وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ ‏"‏‏.‏

Amr ibn Xorija (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, ismi ulugʻ boʻlgan Alloh har bir haq egasiga oʻz haqqini bergan, endi vorisga vasiyat yoʻqdir», dedilar.Амр ибн Хорижа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, исми улуғ бўлган Аллоҳ ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини берган, энди ворисга васият йўқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُرَيْشًا فَاجْتَمَعُوا فَعَمَّ وَخَصَّ فَقَالَ ‏"‏ يَا بَنِي كَعْبِ بْنِ لُؤَىٍّ يَا بَنِي مُرَّةَ بْنِ كَعْبٍ يَا بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ وَيَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ وَيَا بَنِي هَاشِمٍ وَيَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ وَيَا فَاطِمَةُ أَنْقِذِي نَفْسَكِ مِنَ النَّارِ إِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّ لَكُمْ رَحِمًا سَأَبُلُّهَا بِبِلاَلِهَا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: {Eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} (Shuaro 214) oyati nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ Quraysh qavmini chaqirdilar. Ular yigʻildilar, u zot umumiy va xususiy tarzda gapirib: «Ey Kaʼb ibn Luayy oʻgʻillari, ey Murra ibn Kaʼb oʻgʻillari, ey Abdu Shams oʻgʻillari, ey Abdu Manof oʻgʻillari, ey Hoshim oʻgʻillari, ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, oʻzingizni doʻzaxdan qutqaring. Ey Fotima, oʻzingni doʻzaxdan qutqar. Men sizlar uchun Alloh oldida hech narsaga ega emasman, faqat sizlar bilan qarindoshlik rishtam bor, uni tutib turaman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: {Энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} (Шуаро 214) ояти нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ Қурайш қавмини чақирдилар. Улар йиғилдилар, у зот умумий ва хусусий тарзда гапириб: «Эй Каъб ибн Луайй ўғиллари, эй Мурра ибн Каъб ўғиллари, эй Абду Шамс ўғиллари, эй Абду Маноф ўғиллари, эй Ҳошим ўғиллари, эй Абдулмутталиб ўғиллари, ўзингизни дўзахдан қутқаринг. Эй Фотима, ўзингни дўзахдан қутқар. Мен сизлар учун Аллоҳ олдида ҳеч нарсага эга эмасман, фақат сизлар билан қариндошлик риштам бор, уни тутиб тураман», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، - وَهُوَ ابْنُ إِسْحَاقَ - عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ إِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ إِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَلَكِنْ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ رَحِمٌ أَنَا بَالُّهَا بِبِلاَلِهَا ‏"‏‏.‏

Muso ibn Talha (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Abdu Manof oʻgʻillari, oʻzingizni Robbingizdan sotib oling, men sizlar uchun Alloh oldida hech narsaga ega emasman. Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, oʻzingizni Robbingizdan sotib oling, men sizlar uchun Alloh oldida hech narsaga ega emasman. Lekin men bilan sizlar orasida qarindoshlik rishtasi bor, men uni tutib turaman», dedilar.Мусо ибн Талҳа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абду Маноф ўғиллари, ўзингизни Роббингиздан сотиб олинг, мен сизлар учун Аллоҳ олдида ҳеч нарсага эга эмасман. Эй Абдулмутталиб ўғиллари, ўзингизни Роббингиздан сотиб олинг, мен сизлар учун Аллоҳ олдида ҳеч нарсага эга эмасман. Лекин мен билан сизлар орасида қариндошлик риштаси бор, мен уни тутиб тураман», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ ‏{‏وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ قَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ اللَّهِ لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا عَبَّاسُ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لاَ أُغْنِي عَنْكَ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا صَفِيَّةُ عَمَّةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَلِينِي مَا شِئْتِ لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: {Eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} (Shuaro 214) oyati nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ: «Ey Quraysh jamoasi, oʻzingizni Allohdan sotib oling, men sizlarni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman. Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, men sizlarni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman. Ey Abbos ibn Abdulmuttalib, men seni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman. Ey Safiya, Rasulullohning ammasi, men seni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman. Ey Fotima binti Muhammad, mendan xohlaganingni soʻra, men seni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: {Энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} (Шуаро 214) ояти нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Қурайш жамоаси, ўзингизни Аллоҳдан сотиб олинг, мен сизларни Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман. Эй Абдулмутталиб ўғиллари, мен сизларни Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман. Эй Аббос ибн Абдулмутталиб, мен сени Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман. Эй Сафия, Расулуллоҳнинг аммаси, мен сени Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман. Эй Фотима бинти Муҳаммад, мендан хоҳлаганингни сўра, мен сени Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ ‏{‏وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ اللَّهِ لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا عَبَّاسُ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لاَ أُغْنِي عَنْكَ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا صَفِيَّةُ عَمَّةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا يَا فَاطِمَةُ سَلِينِي مَا شِئْتِ لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: {Eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} (Shuaro 214) oyati nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib: «Ey Quraysh jamoasi, oʻzingizni Allohdan sotib oling, men sizlarni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman. Ey Abdu Manof oʻgʻillari, men sizlarni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman. Ey Abbos ibn Abdulmuttalib, men seni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman. Ey Safiya, Rasulullohning ammasi, men seni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman. Ey Fotima, mendan xohlaganingni soʻra, men seni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: {Энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} (Шуаро 214) ояти нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб: «Эй Қурайш жамоаси, ўзингизни Аллоҳдан сотиб олинг, мен сизларни Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман. Эй Абду Маноф ўғиллари, мен сизларни Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман. Эй Аббос ибн Абдулмутталиб, мен сени Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман. Эй Сафия, Расулуллоҳнинг аммаси, мен сени Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман. Эй Фотима, мендан хоҳлаганингни сўра, мен сени Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، - وَهُوَ ابْنُ عُرْوَةَ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا فَاطِمَةُ ابْنَةَ مُحَمَّدٍ يَا صَفِيَّةُ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا سَلُونِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمْ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: {Eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} (Shuaro 214) oyati nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ: «Ey Fotima binti Muhammad, ey Safiya binti Abdulmuttalib, ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, men sizlarni Alloh oldida hech narsadan behojat qila olmayman. Molimdan xohlaganingizni mendan soʻrang», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: {Энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} (Шуаро 214) ояти нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Фотима бинти Муҳаммад, эй Сафия бинти Абдулмутталиб, эй Абдулмутталиб ўғиллари, мен сизларни Аллоҳ олдида ҳеч нарсадан беҳожат қила олмайман. Молимдан хоҳлаганингизни мендан сўранг», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُهَا وَإِنَّهَا لَوْ تَكَلَّمَتْ تَصَدَّقَتْ أَفَأَتَصَدَّقُ عَنْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ فَتَصَدَّقَ عَنْهَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ ga: «Onam kutilmaganda vafot etdi. Agar u gapira olganida, sadaqa qilardi. Men uning nomidan sadaqa qilaymi?», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ha», dedilar. Shunda u onasi nomidan sadaqa qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ га: «Онам кутилмаганда вафот этди. Агар у гапира олганида, садақа қиларди. Мен унинг номидан садақа қилайми?», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа», дедилар. Шунда у онаси номидан садақа қилди.

أَنْبَأَنَا الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ خَرَجَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ وَحَضَرَتْ أُمَّهُ الْوَفَاةُ بِالْمَدِينَةِ فَقِيلَ لَهَا أَوْصِي‏.‏ فَقَالَتْ فِيمَ أُوصِي الْمَالُ مَالُ سَعْدٍ‏.‏ فَتُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ يَقْدَمَ سَعْدٌ فَلَمَّا قَدِمَ سَعْدٌ ذُكِرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ يَنْفَعُهَا أَنْ أَتَصَدَّقَ عَنْهَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ سَعْدٌ حَائِطُ كَذَا وَكَذَا صَدَقَةٌ عَنْهَا لِحَائِطٍ سَمَّاهُ‏.‏

Saʼd ibn Uboda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺ bilan birga bir gʻazotga chiqqan edi. Uning onasi Madinada oʻlim toʻshagida edi. Unga: «Vasiyat qil», deyildi. U: «Nimani vasiyat qilay? Mol Saʼdning molidir», dedi. Saʼd yetib kelmasidan avval u vafot etdi. Saʼd kelganda, unga bu haqda aytildi. U: «Ey Rasululloh, men uning nomidan sadaqa qilsam, unga foydasi tegadimi?», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha», dedilar. Shunda Saʼd: «Falon bogʻ uning nomidan sadaqadir», deb bir bogʻni nomlab aytdi.Саъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺ билан бирга бир ғазотга чиққан эди. Унинг онаси Мадинада ўлим тўшагида эди. Унга: «Васият қил», дейилди. У: «Нимани васият қилай? Мол Саъднинг молидир», деди. Саъд етиб келмасидан аввал у вафот этди. Саъд келганда, унга бу ҳақда айтилди. У: «Эй Расулуллоҳ, мен унинг номидан садақа қилсам, унга фойдаси тегадими?», деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа», дедилар. Шунда Саъд: «Фалон боғ унинг номидан садақадир», деб бир боғни номлаб айтди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا مَاتَ الإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَمَلُهُ إِلاَّ مِنْ ثَلاَثَةٍ مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ وَعِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ وَوَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Inson vafot etsa, uning amali uch narsadan boshqa uziladi: sadaqai joriya, foydalaniladigan ilm va unga duo qiladigan solih farzand», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Инсон вафот этса, унинг амали уч нарсадан бошқа узилади: садақаи жория, фойдаланиладиган илм ва унга дуо қиладиган солиҳ фарзанд», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أَبِي مَاتَ وَتَرَكَ مَالاً وَلَمْ يُوصِ فَهَلْ يُكَفِّرُ عَنْهُ أَنْ أَتَصَدَّقَ عَنْهُ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ga: «Otam mol qoldirib vafot etdi, ammo vasiyat qilmadi. Men uning nomidan sadaqa qilsam, bu unga kafforat boʻladimi?», dedi. U zot: «Ha», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ га: «Отам мол қолдириб вафот этди, аммо васият қилмади. Мен унинг номидан садақа қилсам, бу унга каффорат бўладими?», деди. У зот: «Ҳа», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ الشَّرِيدِ بْنِ سُوَيْدٍ الثَّقَفِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّ أُمِّي أَوْصَتْ أَنْ تُعْتَقَ عَنْهَا رَقَبَةٌ وَإِنَّ عِنْدِي جَارِيَةً نُوبِيَّةً أَفَيُجْزِئُ عَنِّي أَنْ أَعْتِقَهَا عَنْهَا قَالَ ‏"‏ ائْتِنِي بِهَا ‏"‏‏.‏ فَأَتَيْتُهُ بِهَا فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ رَبُّكِ ‏"‏‏.‏ قَالَتِ اللَّهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَنْ أَنَا ‏"‏‏.‏ قَالَتْ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَعْتِقْهَا فَإِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ ‏"‏‏.‏

Sharid ibn Suvayd as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Onam bir qulni ozod qilishimni vasiyat qilgan edi. Menda esa nubiyalik bir choʻri bor. Oʻshani onam nomidan ozod qilsam, kifoya qiladimi?» dedim. U zot: «Uni menga olib kel», dedilar. Men uni olib keldim. Nabiy ﷺ unga: «Robbing kim?» dedilar. U: «Alloh», dedi. U zot: «Men kimman?» dedilar. U: «Siz Allohning Rasulisiz», dedi. U zot: «Uni ozod qil, chunki u moʻminadir», dedilar.Шарид ибн Сувайд ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Онам бир қулни озод қилишимни васият қилган эди. Менда эса нубиялик бир чўри бор. Ўшани онам номидан озод қилсам, кифоя қиладими?» дедим. У зот: «Уни менга олиб кел», дедилар. Мен уни олиб келдим. Набий ﷺ унга: «Роббинг ким?» дедилар. У: «Аллоҳ», деди. У зот: «Мен кимман?» дедилар. У: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. У зот: «Уни озод қил, чунки у мўминадир», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ سَعْدًا، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَلَمْ تُوصِ أَفَأَتَصَدَّقُ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd Nabiy ﷺdan: «Onam vafot etdi, biroq vasiyat qilmagan edi. Uning nomidan sadaqa qilsam boʻladimi?» deb soʻradi. U zot: «Ha», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд Набий ﷺдан: «Онам вафот этди, бироқ васият қилмаган эди. Унинг номидан садақа қилсам бўладими?» деб сўради. У зот: «Ҳа», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمَّهُ تُوُفِّيَتْ أَفَيَنْفَعُهَا إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَإِنَّ لِي مَخْرَفًا فَأُشْهِدُكَ أَنِّي قَدْ تَصَدَّقْتُ بِهِ عَنْهَا‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi. Agar men uning nomidan sadaqa qilsam, unga foydasi boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Mening bir bogʻim bor. Men uni onam nomidan sadaqa qilganimga sizni guvoh qilaman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди. Агар мен унинг номидан садақа қилсам, унга фойдаси бўладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Менинг бир боғим бор. Мен уни онам номидан садақа қилганимга сизни гувоҳ қиламан», деди.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا نَذْرٌ أَفَيُجْزِئُ عَنْهَا أَنْ أَعْتِقَ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ أَعْتِقْ عَنْ أُمِّكَ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Uboda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Onam vafot etdi, uning zimmasida nazr bor edi. Uning nomidan bir qul ozod qilsam, kifoya qiladimi?» dedi. U zot: «Onang nomidan qul ozod qil», dedilar.Саъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Онам вафот этди, унинг зиммасида назр бор эди. Унинг номидан бир қул озод қилсам, кифоя қиладими?» деди. У зот: «Онанг номидан қул озод қил», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ أَبُو يُوسُفَ الصَّيْدَلاَنِيُّ، عَنْ عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ - عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَهُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، أَنَّهُ اسْتَفْتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ فَتُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْضِهِ عَنْهَا ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Uboda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U onasining zimmasida boʻlgan bir nazr haqida Nabiy ﷺdan fatvo soʻradi. Onasi uni ado etmasdan vafot etgan edi. Rasululloh ﷺ: «Uni onang nomidan ado et», dedilar.Саъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У онасининг зиммасида бўлган бир назр ҳақида Набий ﷺдан фатво сўради. Онаси уни адо этмасдан вафот этган эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни онанг номидан адо эт», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ صَدَقَةَ الْحِمْصِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَهُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، أَنَّهُ اسْتَفْتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ فَمَاتَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْضِهِ عَنْهَا ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Uboda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U onasining zimmasida boʻlgan bir nazr haqida Nabiy ﷺdan fatvo soʻradi. Onasi uni ado etmasdan vafot etgan edi. Rasululloh ﷺ: «Uni onang nomidan ado et», dedilar.Саъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У онасининг зиммасида бўлган бир назр ҳақида Набий ﷺдан фатво сўради. Онаси уни адо этмасдан вафот этган эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни онанг номидан адо эт», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ اسْتَفْتَى سَعْدٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ فَتُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْضِهِ عَنْهَا ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd onasining zimmasida boʻlgan bir nazr haqida Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi. Onasi uni ado etmasdan vafot etgan edi. Rasululloh ﷺ: «Uni onang nomidan ado et», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд онасининг зиммасида бўлган бир назр ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради. Онаси уни адо этмасдан вафот этган эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни онанг номидан адо эт», дедилар.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ، اسْتَفْتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ فَتُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ فَقَالَ ‏"‏ اقْضِهِ عَنْهَا ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda onasining zimmasida boʻlgan bir nazr haqida Nabiy ﷺdan fatvo soʻradi. Onasi uni ado etmasdan vafot etgan edi. U zot: «Uni onang nomidan ado et», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода онасининг зиммасида бўлган бир назр ҳақида Набий ﷺдан фатво сўради. Онаси уни адо этмасдан вафот этган эди. У зот: «Уни онанг номидан адо эт», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ سَعْدٍ، أَنَّهُ قَالَ مَاتَتْ أُمِّي وَعَلَيْهَا نَذْرٌ فَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَنِي أَنْ أَقْضِيَهُ عَنْهَا‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd shunday dedi: «Onam vafot etdi, uning zimmasida nazr bor edi. Men Nabiy ﷺdan soʻradim. U zot menga uni onam nomidan ado etishimni buyurdilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд шундай деди: «Онам вафот этди, унинг зиммасида назр бор эди. Мен Набий ﷺдан сўрадим. У зот менга уни онам номидан адо этишимни буюрдилар».

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ اسْتَفْتَى سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ الأَنْصَارِيُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ فَتُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْضِهِ عَنْهَا ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda al-Ansoriy onasining zimmasida boʻlgan bir nazr haqida Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi. Onasi uni ado etmasdan vafot etgan edi. Rasululloh ﷺ: «Uni onang nomidan ado et», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода ал-Ансорий онасининг зиммасида бўлган бир назр ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради. Онаси уни адо этмасдан вафот этган эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни онанг номидан адо эт», дедилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، - هُوَ ابْنُ عُرْوَةَ - عَنْ بَكْرِ بْنِ وَائِلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا نَذْرٌ وَلَمْ تَقْضِهِ قَالَ ‏"‏ اقْضِهِ عَنْهَا ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Onam vafot etdi, uning zimmasida nazr bor edi, biroq uni ado etmadi», dedi. U zot: «Uni onang nomidan ado et», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Онам вафот этди, унинг зиммасида назр бор эди, бироқ уни адо этмади», деди. У зот: «Уни онанг номидан адо эт», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ أَفَأَتَصَدَّقُ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَأَىُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ سَقْىُ الْمَاءِ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Uboda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi. Uning nomidan sadaqa qilaymi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men: «Qaysi sadaqa afzalroq?» dedim. U zot: «Suv berish», dedilar.Саъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди. Унинг номидан садақа қилайми?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен: «Қайси садақа афзалроқ?» дедим. У зот: «Сув бериш», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ سَقْىُ الْمَاءِ ‏"‏‏.‏

Saʼd ibn Uboda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, qaysi sadaqa afzalroq?» dedim. U zot: «Suv berish», dedilar.Саъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, қайси садақа афзалроқ?» дедим. У зот: «Сув бериш», дедилар.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ سَمِعْتُ شُعْبَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ، يُحَدِّثُ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، أَنَّ أُمَّهُ، مَاتَتْ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ أَفَأَتَصَدَّقُ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَىُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ سَقْىُ الْمَاءِ ‏"‏‏.‏ فَتِلْكَ سِقَايَةُ سَعْدٍ بِالْمَدِينَةِ‏.‏

Saʼd ibn Uboda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning onasi vafot etdi. U: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi. Uning nomidan sadaqa qilaymi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Qaysi sadaqa afzalroq?» dedi. U zot: «Suv berish», dedilar. Madinadagi Saʼdning sugʻorish inshooti (saqoya) ana shudir.Саъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг онаси вафот этди. У: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди. Унинг номидан садақа қилайми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Қайси садақа афзалроқ?» деди. У зот: «Сув бериш», дедилар. Мадинадаги Саъднинг суғориш иншооти (сақоя) ана шудир.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي سَالِمٍ الْجَيْشَانِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ إِنِّي أَرَاكَ ضَعِيفًا وَإِنِّي أُحِبُّ لَكَ مَا أُحِبُّ لِنَفْسِي لاَ تَأَمَّرَنَّ عَلَى اثْنَيْنِ وَلاَ تَوَلَّيَنَّ عَلَى مَالِ يَتِيمٍ ‏"‏‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Abu Zar, men seni zaif deb bilaman va oʻzimga ravo koʻrgan narsani senga ham ravo koʻraman. Ikki kishining ustidan amir boʻlma va yetimning moliga vasiy boʻlma», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Абу Зар, мен сени заиф деб биламан ва ўзимга раво кўрган нарсани сенга ҳам раво кўраман. Икки кишининг устидан амир бўлма ва етимнинг молига васий бўлма», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي فَقِيرٌ لَيْسَ لِي شَىْءٌ وَلِي يَتِيمٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كُلْ مِنْ مَالِ يَتِيمِكَ غَيْرَ مُسْرِفٍ وَلاَ مُبَاذِرٍ وَلاَ مُتَأَثِّلٍ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Men faqirman, hech narsam yoʻq, qoʻlimda esa bir yetim bor», dedi. U zot: «Yetimingning molidan isrof qilmasdan, behuda sarflamasdan va oʻzingga mol yigʻib qolmasdan yegin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Мен фақирман, ҳеч нарсам йўқ, қўлимда эса бир етим бор», деди. У зот: «Етимингнинг молидан исроф қилмасдан, беҳуда сарфламасдан ва ўзингга мол йиғиб қолмасдан егин», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو كُدَيْنَةَ، عَنْ عَطَاءٍ، - وَهُوَ ابْنُ السَّائِبِ - عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏وَلاَ تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ‏}‏ وَ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا‏}‏ قَالَ اجْتَنَبَ النَّاسُ مَالَ الْيَتِيمِ وَطَعَامَهُ فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلاَحٌ لَهُمْ خَيْرٌ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏لأَعْنَتَكُمْ‏}‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «{Yetimning moliga, u voyaga yetguncha, faqat eng chiroyli yoʻsinda yaqinlashinglar} degan oyat va {Albatta, yetimlarning mollarini zulm bilan yeydiganlar} degan oyat nozil boʻlganda, odamlar yetimning molidan va taomidan chetlashdilar. Bu esa musulmonlarga ogʻir keldi va ular buni Nabiy ﷺga arz qildilar. Shunda Alloh: {Sendan yetimlar toʻgʻrisida soʻraydilar. Ayt: ‹Ularning ishlarini oʻnglash yaxshidir›} degan oyatdan to {sizni mashaqqatga soladi} degan soʻzigacha nozil qildi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «{Етимнинг молига, у вояга етгунча, фақат энг чиройли йўсинда яқинлашинглар} деган оят ва {Албатта, етимларнинг молларини зулм билан ейдиганлар} деган оят нозил бўлганда, одамлар етимнинг молидан ва таомидан четлашдилар. Бу эса мусулмонларга оғир келди ва улар буни Набий ﷺга арз қилдилар. Шунда Аллоҳ: {Сендан етимлар тўғрисида сўрайдилар. Айт: ‹Уларнинг ишларини ўнглаш яхшидир›} деган оятдан то {сизни машаққатга солади} деган сўзигача нозил қилди», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ ‏{‏إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا‏}‏ قَالَ كَانَ يَكُونُ فِي حِجْرِ الرَّجُلِ الْيَتِيمَ فَيَعْزِلُ لَهُ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ وَآنِيَتَهُ فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ‏}‏ ‏{‏فِي الدِّينِ‏}‏ فَأَحَلَّ لَهُمْ خُلْطَتَهُمْ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan {Albatta, yetimlarning mollarini zulm bilan yeydiganlar} oyati haqida rivoyat qilinadi: «Bir kishining qoʻlida yetim boʻlar, u yetimning taomini, ichimligini va idishlarini ajratib qoʻyardi. Bu esa musulmonlarga ogʻir keldi. Shunda Alloh azza va jalla: {Agar ular bilan aralashib yashasangiz, ular sizning dindagi birodarlaringizdir} oyatini nozil qilib, ular bilan aralashib yashashni ularga halol qildi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан {Албатта, етимларнинг молларини зулм билан ейдиганлар} ояти ҳақида ривоят қилинади: «Бир кишининг қўлида етим бўлар, у етимнинг таомини, ичимлигини ва идишларини ажратиб қўярди. Бу эса мусулмонларга оғир келди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Агар улар билан аралашиб яшасангиз, улар сизнинг диндаги биродарларингиздир} оятини нозил қилиб, улар билан аралашиб яшашни уларга ҳалол қилди», деди.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اجْتَنِبُوا السَّبْعَ الْمُوبِقَاتِ ‏"‏‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هِيَ قَالَ ‏"‏ الشِّرْكُ بِاللَّهِ وَالشُّحُّ وَقَتْلُ النَّفْسِ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَأَكْلُ الرِّبَا وَأَكْلُ مَالِ الْيَتِيمِ وَالتَّوَلِّي يَوْمَ الزَّحْفِ وَقَذْفُ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلاَتِ الْمُؤْمِنَاتِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Halok qiluvchi yetti narsadan saqlaninglar», dedilar. «Ey Rasululloh, ular nima?» deyildi. U zot: «Allohga shirk keltirish, sehr qilish, Alloh harom qilgan jonni haqsiz ravishda oʻldirish, ribo yeyish, yetimning molini yeyish, jang kuni orqaga qochish va gʻofil, mumina, iffatli ayollarga tuhmat qilish», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳалок қилувчи етти нарсадан сақланинглар», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, улар нима?» дейилди. У зот: «Аллоҳга ширк келтириш, сеҳр қилиш, Аллоҳ ҳаром қилган жонни ҳақсиз равишда ўлдириш, рибо ейиш, етимнинг молини ейиш, жанг куни орқага қочиш ва ғофил, мумина, иффатли аёлларга туҳмат қилиш», дедилар.