Abdulloh ibn Abbos al-Hoshimiy

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ehrom holatida ekanlarida Maymuna (roziyallohu anho)ga uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ эҳром ҳолатида эканларида Маймуна (розияллоҳу анҳо)га уйландилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ يَا زَيْدُ بْنَ أَرْقَمَ هَلْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُهْدِيَ إِلَيْهِ عُضْوُ صَيْدٍ فَلَمْ يَقْبَلْهُ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّا حُرُمٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Ey Zayd ibn Arqam, sen Rasululloh ﷺga ov (hayvoni)ning bir aʼzosi hadya qilinganini, ammo u zot uni qabul qilmay: ‹Biz ehromdamiz›, deganlarini bilasanmi?» dedi. (Zayd): «Ha», deb javob berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Эй Зайд ибн Арқам, сен Расулуллоҳ ﷺга ов (ҳайвони)нинг бир аъзоси ҳадя қилинганини, аммо у зот уни қабул қилмай: ‹Биз эҳромдамиз›, деганларини биласанми?» деди. (Зайд): «Ҳа», деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ - عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَافَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ عَلَى بَعِيرٍ يَسْتَلِمُ الرُّكْنَ بِمِحْجَنٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajjida tuya ustida tavof qildilar va burchakni (Hajarul Asvadni) egri tayoq bilan istilom qildilar (silardilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажжида туя устида тавоф қилдилар ва бурчакни (Ҳажарул Асвадни) эгри таёқ билан истилом қилдилар (силардилар).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدِمَ مَكَّةَ وَهُوَ يَشْتَكِي فَطَافَ عَلَى رَاحِلَتِهِ كُلَّمَا أَتَى عَلَى الرُّكْنِ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ بِمِحْجَنٍ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ طَوَافِهِ أَنَاخَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkaga kelganlarida betob edilar. Shu sababli ulovlari ustida tavof qildilar. Har gal burchakka yetganlarida, uni (Hajarul Asvadni) egri tayoq bilan istilom qildilar (silardilar). Tavoflarini tugatganlarida, (tuyani) choʻktirdilar va ikki rakaat namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккага келганларида бетоб эдилар. Шу сабабли уловлари устида тавоф қилдилар. Ҳар гал бурчакка етганларида, уни (Ҳажарул Асвадни) эгри таёқ билан истилом қилдилар (силардилар). Тавофларини тугатганларида, (туяни) чўктирдилар ва икки ракаат намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابَهُ اعْتَمَرُوا مِنَ الْجِعْرَانَةِ فَرَمَلُوا بِالْبَيْتِ وَجَعَلُوا أَرْدِيَتَهُمْ تَحْتَ آبَاطِهِمْ قَدْ قَذَفُوهَا عَلَى عَوَاتِقِهِمُ الْيُسْرَى ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ va u zotning sahobalari Jiʼronadan umra qildilar. Ular Baytni ramal qilib (yelkalarini chayqab, tez yurib) tavof qildilar va ridolarini qoʻltiqlari ostidan oʻtkazib, ularning uchlarini chap yelkalariga tashlagan edilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ва у зотнинг саҳобалари Жиъронадан умра қилдилар. Улар Байтни рамал қилиб (елкаларини чайқаб, тез юриб) тавоф қилдилар ва ридоларини қўлтиқлари остидан ўтказиб, уларнинг учларини чап елкаларига ташлаган эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ حَدَّثَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ وَقَدْ وَهَنَتْهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّهُ يَقْدَمُ عَلَيْكُمْ قَوْمٌ قَدْ وَهَنَتْهُمُ الْحُمَّى وَلَقُوا مِنْهَا شَرًّا فَأَطْلَعَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَا قَالُوهُ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الأَشْوَاطَ الثَّلاَثَةَ وَأَنْ يَمْشُوا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ فَلَمَّا رَأَوْهُمْ رَمَلُوا قَالُوا هَؤُلاَءِ الَّذِينَ ذَكَرْتُمْ أَنَّ الْحُمَّى قَدْ وَهَنَتْهُمْ هَؤُلاَءِ أَجْلَدُ مِنَّا ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَأْمُرْهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الأَشْوَاطَ إِلاَّ إِبْقَاءً عَلَيْهِمْ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ Makkaga kelganlarida, Yasrib (Madina) isitmasi ularni (sahobalarni) holdan toydirgan edi. Shunda mushriklar: «Sizlarning huzuringizga isitma holdan toydirgan va undan azob chekkan bir qavm kelmoqda», deyishdi. Bas, Alloh subhonahu Paygʻambari ﷺni ularning aytgan gaplaridan voqif qildi. Shu sababli u zot ularga (sahobalarga) uch shavtda (aylanishda) ramal qilishni (tez yurishni) va ikki burchak orasida (oddiy) yurishni buyurdilar. Ularning ramal qilganlarini koʻrishgach, (mushriklar): «Mana sizlar ‹isitma ularni holdan toydirgan› deb aytganlaringiz shularmi? Axir bular bizdan kuchliroq-ku», deyishdi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «U zot ularga shavtlarda ramal qilishni faqat ularga (kuch saqlab, ularni ayash uchun) buyurgan edilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маккага келганларида, Ясриб (Мадина) иситмаси уларни (саҳобаларни) ҳолдан тойдирган эди. Шунда мушриклар: «Сизларнинг ҳузурингизга иситма ҳолдан тойдирган ва ундан азоб чеккан бир қавм келмоқда», дейишди. Бас, Аллоҳ субҳонаҳу Пайғамбари ﷺни уларнинг айтган гапларидан воқиф қилди. Шу сабабли у зот уларга (саҳобаларга) уч шавтда (айланишда) рамал қилишни (тез юришни) ва икки бурчак орасида (оддий) юришни буюрдилар. Уларнинг рамал қилганларини кўришгач, (мушриклар): «Мана сизлар ‹иситма уларни ҳолдан тойдирган› деб айтганларингиз шуларми? Ахир булар биздан кучлироқ-ку», дейишди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «У зот уларга шавтларда рамал қилишни фақат уларга (куч сақлаб, уларни аяш учун) буюрган эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اضْطَبَعَ فَاسْتَلَمَ وَكَبَّرَ ثُمَّ رَمَلَ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ وَكَانُوا إِذَا بَلَغُوا الرُّكْنَ الْيَمَانِيَ وَتَغَيَّبُوا مِنْ قُرَيْشٍ مَشَوْا ثُمَّ يَطْلُعُونَ عَلَيْهِمْ يَرْمُلُونَ تَقُولُ قُرَيْشٌ كَأَنَّهُمُ الْغِزْلاَنُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَكَانَتْ سُنَّةً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ izor (ridosi)ning bir uchini oʻng qoʻltiqlari ostidan oʻtkazib (chap yelkalariga tashlab, oʻng yelkalarini ochiq qoldirib) izdiboʼ qildilar, soʻng (Hajar-ul Asvad) burchakni istilom qildilar (qoʻl tegizdilar) va takbir aytdilar, soʻng uch marta ramal qilib (tavof) aylandilar. (Sahobalar) Yamaniy burchakka yetib, Qurayshdan koʻrinmay qolganlarida oddiy yurar edilar, soʻng (Quraysh) koʻradigan joyga chiqqanlarida ramal qilib (chaqqon) yurar edilar. Quraysh: «Ular xuddi (sakrab yurgan) kiyiklarga oʻxshaydi», der edi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Shundan keyin bu sunnat boʻlib qoldi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ изор (ридоси)нинг бир учини ўнг қўлтиқлари остидан ўтказиб (чап елкаларига ташлаб, ўнг елкаларини очиқ қолдириб) издибў қилдилар, сўнг (Ҳажар-ул Асвад) бурчакни истилом қилдилар (қўл тегиздилар) ва такбир айтдилар, сўнг уч марта рамал қилиб (тавоф) айландилар. (Саҳобалар) Яманий бурчакка етиб, Қурайшдан кўринмай қолганларида оддий юрар эдилар, сўнг (Қурайш) кўрадиган жойга чиққанларида рамал қилиб (чаққон) юрар эдилар. Қурайш: «Улар худди (сакраб юрган) кийикларга ўхшайди», дер эди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Шундан кейин бу суннат бўлиб қолди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابَهُ اعْتَمَرُوا مِنَ الْجِعْرَانَةِ فَرَمَلُوا بِالْبَيْتِ ثَلاَثًا وَمَشَوْا أَرْبَعًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ va sahobalari Jiʼronadan umra qildilar, soʻng Bayt (Kaʼba)ni uch marta ramal qilib, toʻrt marta oddiy yurib (tavof) aylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари Жиъронадан умра қилдилар, сўнг Байт (Каъба)ни уч марта рамал қилиб, тўрт марта оддий юриб (тавоф) айландилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا الأَحْوَصُ بْنُ جَوَّابٍ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَعْمَشِ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ وَالْفَجْرَ يَوْمَ عَرَفَةَ بِمِنًى ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Tarviya kuni peshinni va Arafa kuni bomdodni Minoda oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Тарвия куни пешинни ва Арафа куни бомдодни Минода ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ، - الْمَعْنَى - عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ وَعَلَيْهِ السَّكِينَةُ وَرَدِيفُهُ أُسَامَةُ وَقَالَ ‏"‏ أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ بِإِيجَافِ الْخَيْلِ وَالإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا رَأَيْتُهَا رَافِعَةً يَدَيْهَا عَادِيَةً حَتَّى أَتَى جَمْعًا ‏.‏ زَادَ وَهْبٌ ثُمَّ أَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ الْعَبَّاسِ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ بِإِيجَافِ الْخَيْلِ وَالإِبِلِ فَعَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا رَأَيْتُهَا رَافِعَةً يَدَيْهَا حَتَّى أَتَى مِنًى ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafadan vazminlik (sokinlik) bilan qaytdilar, ortlarida Usoma mingashgan edi. U zot: «Ey odamlar, vazmin boʻlinglar! Zero, yaxshilik otu tuyalarni choptirishda emas», dedilar. (Ibn Abbos) aytdi: Men ularning (tuyalarning) qoʻllarini koʻtarib (tez) yugurganini Jamʼga (Muzdalifaga) yetib kelgunlarigacha koʻrmadim. Vahb (rivoyatida shuni) ziyoda qildi: Soʻng ortiga Fazl ibn Abbosni mingashtirdi va: «Ey odamlar, albatta, yaxshilik otu tuyalarni choptirishda emas, bas, vazmin boʻlinglar», dedilar. (U) aytdi: Men ularning qoʻllarini koʻtarib (yugurganini) Minoga yetib kelgunlarigacha koʻrmadim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафадан вазминлик (сокинлик) билан қайтдилар, ортларида Усома мингашган эди. У зот: «Эй одамлар, вазмин бўлинглар! Зеро, яхшилик оту туяларни чоптиришда эмас», дедилар. (Ибн Аббос) айтди: Мен уларнинг (туяларнинг) қўлларини кўтариб (тез) югурганини Жамъга (Муздалифага) етиб келгунларигача кўрмадим. Ваҳб (ривоятида шуни) зиёда қилди: Сўнг ортига Фазл ибн Аббосни мингаштирди ва: «Эй одамлар, албатта, яхшилик оту туяларни чоптиришда эмас, бас, вазмин бўлинглар», дедилар. (У) айтди: Мен уларнинг қўлларини кўтариб (югурганини) Минога етиб келгунларигача кўрмадим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَنَا مِمَّنْ، قَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ فِي ضَعَفَةِ أَهْلِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ Muzdalifa kechasida oʻz ahlining zaiflari qatorida oldindan joʻnatgan kishilardan boʻlganman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ Муздалифа кечасида ўз аҳлининг заифлари қаторида олдиндан жўнатган кишилардан бўлганман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، عَنِ الْحَسَنِ الْعُرَنِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ أُغَيْلِمَةَ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَلَى حُمُرَاتٍ فَجَعَلَ يَلْطَحُ أَفْخَاذَنَا وَيَقُولُ ‏"‏ أُبَيْنِيَّ لاَ تَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ اللَّطْحُ الضَّرْبُ اللَّيِّنُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ Muzdalifa kechasida Banu Abdulmuttalibning yoshlarini eshaklarga mindirib oldindan joʻnatdilar. U zot bizning sonlarimizni (mehr bilan) ohista urib: ‹Ey kichkinalarim, quyosh chiqmaguncha jamraga tosh otmanglar›, der edilar», dedi. Abu Dovud aytadi: «Lath — yumshoq urishdir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ Муздалифа кечасида Бану Абдулмутталибнинг ёшларини эшакларга миндириб олдиндан жўнатдилар. У зот бизнинг сонларимизни (меҳр билан) оҳиста уриб: ‹Эй кичкиналарим, қуёш чиқмагунча жамрага тош отманглар›, дер эдилар», деди. Абу Довуд айтади: «Латҳ — юмшоқ уришдир».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا حَمْزَةُ الزَّيَّاتُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَدِّمُ ضُعَفَاءَ أَهْلِهِ بِغَلَسٍ وَيَأْمُرُهُمْ يَعْنِي لاَ يَرْمُونَ الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ oʻz ahlining zaiflarini qorongʻulikda oldindan (Minoga) joʻnatib, ularga buyurar edilar — yaʼni quyosh chiqmaguncha jamraga tosh otmasliklarini (buyurar edilar)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ ўз аҳлининг заифларини қоронғуликда олдиндан (Минога) жўнатиб, уларга буюрар эдилар — яъни қуёш чиқмагунча жамрага тош отмасликларини (буюрар эдилар)», деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسْأَلُ يَوْمَ مِنًى فَيَقُولُ ‏"‏ لاَ حَرَجَ ‏"‏ ‏.‏ فَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْبَحْ وَلاَ حَرَجَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِنِّي أَمْسَيْتُ وَلَمْ أَرْمِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ارْمِ وَلاَ حَرَجَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺdan Mino kunida (haj amallari haqida) soʻralar edi, u zot: «Hech qanday harj (gunoh) yoʻq», der edilar. Bir kishi u zotdan soʻrab: «Men soʻyishdan oldin (sochimni) qirdirdim», dedi. U zot: «Soʻy, harj yoʻq», dedilar. (Yana) u: «Kech kirdi-yu, men hali tosh otmadim», dedi. U zot: «Tosh ot, harj yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺдан Мино кунида (ҳаж амаллари ҳақида) сўралар эди, у зот: «Ҳеч қандай ҳарж (гуноҳ) йўқ», дер эдилар. Бир киши у зотдан сўраб: «Мен сўйишдан олдин (сочимни) қирдирдим», деди. У зот: «Сўй, ҳарж йўқ», дедилар. (Яна) у: «Кеч кирди-ю, мен ҳали тош отмадим», деди. У зот: «Тош от, ҳарж йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ بَلَغَنِي عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ بْنِ عُثْمَانَ، قَالَتْ أَخْبَرَتْنِي أُمُّ عُثْمَانَ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ حَلْقٌ إِنَّمَا عَلَى النِّسَاءِ التَّقْصِيرُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayollarga soch qirdirish (vojib) emas, ayollarga faqat (sochni) qisqartirish (lozim)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларга соч қирдириш (вожиб) эмас, аёлларга фақат (сочни) қисқартириш (лозим)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو يَعْقُوبَ الْبَغْدَادِيُّ، ثِقَةٌ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، قَالَتْ أَخْبَرَتْنِي أُمُّ عُثْمَانَ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ الْحَلْقُ إِنَّمَا عَلَى النِّسَاءِ التَّقْصِيرُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayollarga soch qirdirish (vojib) emas, ayollarga faqat (sochni) qisqartirish (lozim)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларга соч қирдириш (вожиб) эмас, аёлларга фақат (сочни) қисқартириш (лозим)», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ وَاللَّهِ مَا أَعْمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَائِشَةَ فِي ذِي الْحِجَّةِ إِلاَّ لِيَقْطَعَ بِذَلِكَ أَمْرَ أَهْلِ الشِّرْكِ فَإِنَّ هَذَا الْحَىَّ مِنْ قُرَيْشٍ وَمَنْ دَانَ دِينَهُمْ كَانُوا يَقُولُونَ إِذَا عَفَا الْوَبَرْ وَبَرَأَ الدَّبَرْ وَدَخَلَ صَفَرْ فَقَدْ حَلَّتِ الْعُمْرَةُ لِمَنِ اعْتَمَرْ ‏.‏ فَكَانُوا يُحَرِّمُونَ الْعُمْرَةَ حَتَّى يَنْسَلِخَ ذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Vallohi, Rasululloh ﷺ Oishani Zulhijja oyida umra qildirgani faqat shu bilan mushriklarning odatini bekor qilish uchun edi. Chunki Qurayshning bu qabilasi va ularning diniga ergashganlar: ‹Tuyaning yungi qaytadan oʻsib chiqsa, (tuyalarning) oʻrkachidagi yara tuzalsa va Safar oyi kirsa, umra qiluvchi uchun umra (qilish) halol boʻladi› der edilar. Shunday qilib ular Zulhijja va Muharram oylari oʻtib ketmaguncha umra qilishni harom (deb) hisoblar edilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ Оишани Зулҳижжа ойида умра қилдиргани фақат шу билан мушрикларнинг одатини бекор қилиш учун эди. Чунки Қурайшнинг бу қабиласи ва уларнинг динига эргашганлар: ‹Туянинг юнги қайтадан ўсиб чиқса, (туяларнинг) ўркачидаги яра тузалса ва Сафар ойи кирса, умра қилувчи учун умра (қилиш) ҳалол бўлади› дер эдилар. Шундай қилиб улар Зулҳижжа ва Муҳаррам ойлари ўтиб кетмагунча умра қилишни ҳаром (деб) ҳисоблар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَرَادَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْحَجَّ فَقَالَتِ امْرَأَةٌ لِزَوْجِهَا أَحِجَّنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى جَمَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ مَا عِنْدِي مَا أُحِجُّكِ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَتْ أَحِجَّنِي عَلَى جَمَلِكَ فُلاَنٍ ‏.‏ قَالَ ذَاكَ حَبِيسٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي تَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ وَرَحْمَةَ اللَّهِ وَإِنَّهَا سَأَلَتْنِي الْحَجَّ مَعَكَ قَالَتْ أَحِجَّنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقُلْتُ مَا عِنْدِي مَا أُحِجُّكِ عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَتْ أَحِجَّنِي عَلَى جَمَلِكَ فُلاَنٍ ‏.‏ فَقُلْتُ ذَاكَ حَبِيسٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَحْجَجْتَهَا عَلَيْهِ كَانَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَإِنَّهَا أَمَرَتْنِي أَنْ أَسْأَلَكَ مَا يَعْدِلُ حَجَّةً مَعَكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَقْرِئْهَا السَّلاَمَ وَرَحْمَةَ اللَّهِ وَبَرَكَاتِهِ وَأَخْبِرْهَا أَنَّهَا تَعْدِلُ حَجَّةً مَعِي ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي عُمْرَةً فِي رَمَضَانَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ haj qilmoqchi boʻldilar. Bir ayol eriga: ‹Meni Rasululloh ﷺ bilan birga tuyangda hajga olib bor›, dedi. (Eri): ‹Mening seni hajga olib boradigan narsam yoʻq›, dedi. (Ayol): ‹Meni falon tuyangda hajga olib bor›, dedi. (Eri): ‹U Alloh azza va jalla yoʻliga atab qoʻyilgan›, dedi. Soʻng (eri) Rasululloh ﷺ huzuriga keldi-da: ‹Xotinim sizga salom va Allohning rahmatini yoʻllayapti, u men bilan birga haj qilish haqida sizdan soʻrayapti. U: ‹Meni Rasululloh ﷺ bilan birga hajga olib bor› dedi. Men: ‹Mening seni hajga olib boradigan narsam yoʻq› dedim. U: ‹Meni falon tuyangda hajga olib bor› dedi. Men: ‹U Alloh yoʻliga atab qoʻyilgan› dedim›, dedi. Shunda (u zot): ‹Agar uni unga minib hajga olib borganingda, u (baribir) Alloh yoʻlida boʻlardi›, dedilar. (Eri): ‹U yana menga sizdan soʻrashni buyurdi: siz bilan birga haj qilishga teng keladigan narsa nima?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Unga salom, Allohning rahmati va barakotini yetkaz va unga aytginki, u men bilan birga haj qilishga teng keladi›, dedilar», yaʼni Ramazondagi umrani (nazarda tutdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилмоқчи бўлдилар. Бир аёл эрига: ‹Мени Расулуллоҳ ﷺ билан бирга туянгда ҳажга олиб бор›, деди. (Эри): ‹Менинг сени ҳажга олиб борадиган нарсам йўқ›, деди. (Аёл): ‹Мени фалон туянгда ҳажга олиб бор›, деди. (Эри): ‹У Аллоҳ азза ва жалла йўлига атаб қўйилган›, деди. Сўнг (эри) Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келди-да: ‹Хотиним сизга салом ва Аллоҳнинг раҳматини йўллаяпти, у мен билан бирга ҳаж қилиш ҳақида сиздан сўраяпти. У: ‹Мени Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажга олиб бор› деди. Мен: ‹Менинг сени ҳажга олиб борадиган нарсам йўқ› дедим. У: ‹Мени фалон туянгда ҳажга олиб бор› деди. Мен: ‹У Аллоҳ йўлига атаб қўйилган› дедим›, деди. Шунда (у зот): ‹Агар уни унга миниб ҳажга олиб борганингда, у (барибир) Аллоҳ йўлида бўларди›, дедилар. (Эри): ‹У яна менга сиздан сўрашни буюрди: сиз билан бирга ҳаж қилишга тенг келадиган нарса нима?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Унга салом, Аллоҳнинг раҳмати ва баракотини етказ ва унга айтгинки, у мен билан бирга ҳаж қилишга тенг келади›, дедилар», яъни Рамазондаги умрани (назарда тутдилар).

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَطَّارُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ عُمَرٍ عُمْرَةَ الْحُدَيْبِيَةِ وَالثَّانِيَةَ حِينَ تَوَاطَئُوا عَلَى عُمْرَةٍ مِنْ قَابِلٍ وَالثَّالِثَةَ مِنَ الْجِعْرَانَةِ وَالرَّابِعَةَ الَّتِي قَرَنَ مَعَ حَجَّتِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ toʻrt marta umra qildilar: Hudaybiya umrasini; ikkinchisi keyingi yili umra qilishga kelishib olganlaridagi (umra); uchinchisi Jiʼronadan (qilgan umra); toʻrtinchisi hajlari bilan qoʻshib qilgan (umra)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ тўрт марта умра қилдилар: Ҳудайбия умрасини; иккинчиси кейинги йили умра қилишга келишиб олганларидаги (умра); учинчиси Жиъронадан (қилган умра); тўртинчиси ҳажлари билан қўшиб қилган (умра)», деди.

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، وَعَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَامَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ ثَلاَثًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Qazo umrasida (Makkada) uch kun turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Қазо умрасида (Маккада) уч кун турдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَرْمُلْ فِي السَّبْعِ الَّذِي أَفَاضَ فِيهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tavofi ifozani ado etgan yetti aylanishlarida raml qilmadilar (tezlab yurmadilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тавофи ифозани адо этган етти айланишларида рамл қилмадилар (тезлаб юрмадилар).

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَحْوَلِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّاسُ يَنْصَرِفُونَ فِي كُلِّ وَجْهٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَنْفِرَنَّ أَحَدٌ حَتَّى يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Odamlar (hajdan soʻng Makkadan) har tarafdan chiqib ketardilar», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Hech kim Baytni (Kaʼbani) tavof qilishni soʻnggi amali qilmaguncha (Makkadan) chiqib ketmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Одамлар (ҳаждан сўнг Маккадан) ҳар тарафдан чиқиб кетардилар», деди. Шунда Набий ﷺ: «Ҳеч ким Байтни (Каъбани) тавоф қилишни сўнгги амали қилмагунча (Маккадан) чиқиб кетмасин», дедилар.

قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَتَبَ إِلَىَّ حُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي لاَ تَمْنَعُ يَدَ لاَمِسٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ غَرِّبْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَخَافُ أَنْ تَتْبَعَهَا نَفْسِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاسْتَمْتِعْ بِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Dovud aytadi: Husayn ibn Hurays al-Marvaziy menga (xat orqali) yozib yuborganki: Bizga Fazl ibn Muso Husayn ibn Voqiddan, u Umora ibn Abu Hafsadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U zot aytadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kelib: «Mening xotinim oʻziga (qoʻl) tegizmoqchi boʻlganning qoʻlini qaytarmaydi (yaʼni begona erkaklardan oʻzini tiymaydi)», dedi. U zot: «Uni taloq qilib, (oʻzingdan) uzoqlashtir», dedilar. U: «Koʻnglim uning ortidan ergashib qolishidan qoʻrqaman», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, undan (taloq qilmay) bahramand boʻlaver», dedilar.Абу Довуд айтади: Ҳусайн ибн Ҳурайс ал-Марвазий менга (хат орқали) ёзиб юборганки: Бизга Фазл ибн Мусо Ҳусайн ибн Воқиддан, у Умора ибн Абу Ҳафсадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У зот айтади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Менинг хотиним ўзига (қўл) тегизмоқчи бўлганнинг қўлини қайтармайди (яъни бегона эркаклардан ўзини тиймайди)», деди. У зот: «Уни талоқ қилиб, (ўзингдан) узоқлаштир», дедилар. У: «Кўнглим унинг ортидан эргашиб қолишидан қўрқаман», деди. У зот: «Ундай бўлса, ундан (талоқ қилмай) баҳраманд бўлавер», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا خَطَّابُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يُجْمَعَ بَيْنَ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ وَبَيْنَ الْخَالَتَيْنِ وَالْعَمَّتَيْنِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ amma bilan xolani, hamda ikki xolani va ikki ammani (bir nikohda) jamlashni yoqtirmaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ амма билан холани, ҳамда икки холани ва икки аммани (бир никоҳда) жамлашни ёқтирмаганлар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - قَالَ الشَّيْبَانِيُّ وَذَكَرَهُ عَطَاءٌ أَبُو الْحَسَنِ السُّوَائِيُّ وَلاَ أَظُنُّهُ إِلاَّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ لاَ يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ ‏}‏ قَالَ كَانَ الرَّجُلُ إِذَا مَاتَ كَانَ أَوْلِيَاؤُهُ أَحَقَّ بِامْرَأَتِهِ مِنْ وَلِيِّ نَفْسِهَا إِنْ شَاءَ بَعْضُهُمْ زَوَّجَهَا أَوْ زَوَّجُوهَا وَإِنْ شَاءُوا لَمْ يُزَوِّجُوهَا فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Ayollarni majburlab meros qilib olishingiz sizlarga halol emas, ularni (turmushga chiqishdan) toʻsib qoʻymanglar} degan oyat haqida: «(Johiliyatda) bir kishi vafot etsa, uning valiylari (qarindoshlari) marhumning xotini ustida xotinning oʻz valiysidan koʻra haqliroq boʻlar edilar. Ulardan biri istasa unga uylanar yoki uni (boshqaga) nikohlab berar, istamasalar nikohlab bermas edilar. Bas, shu haqida mana shu oyat nozil boʻldi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Аёлларни мажбурлаб мерос қилиб олишингиз сизларга ҳалол эмас, уларни (турмушга чиқишдан) тўсиб қўйманглар} деган оят ҳақида: «(Жоҳилиятда) бир киши вафот этса, унинг валийлари (қариндошлари) марҳумнинг хотини устида хотиннинг ўз валийсидан кўра ҳақлироқ бўлар эдилар. Улардан бири истаса унга уйланар ёки уни (бошқага) никоҳлаб берар, истамасалар никоҳлаб бермас эдилар. Бас, шу ҳақида мана шу оят нозил бўлди», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ جَارِيَةً، بِكْرًا أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ أَنَّ أَبَاهَا زَوَّجَهَا وَهِيَ كَارِهَةٌ فَخَيَّرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir qiz Paygʻambar ﷺ huzurlariga keldi va otasi uni oʻzi yoqtirmagani holda (zoʻrlik bilan) nikohlab berganini aytdi. Bas, Paygʻambar ﷺ unga (nikohni saqlash yoki bekor qilish) ixtiyorini berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир қиз Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келди ва отаси уни ўзи ёқтирмагани ҳолда (зўрлик билан) никоҳлаб берганини айтди. Бас, Пайғамбар ﷺ унга (никоҳни сақлаш ёки бекор қилиш) ихтиёрини бердилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْذَنُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا لَفْظُ الْقَعْنَبِيِّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tul ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, qizdan esa oʻzi haqida izn soʻraladi va uning izni jim turishidir», dedilar. Bu — Qaʼnabiyning lafzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, қиздан эса ўзи ҳақида изн сўралади ва унинг изни жим туришидир», дедилар. Бу — Қаънабийнинг лафзидир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ لِلْوَلِيِّ مَعَ الثَّيِّبِ أَمْرٌ وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ وَصَمْتُهَا إِقْرَارُهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Tul ayol bilan valiyning (zoʻrlash) ishi yoʻq, yetim qizdan esa amri (roziligi) soʻraladi va uning jim turishi iqroridir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл билан валийнинг (зўрлаш) иши йўқ, етим қиздан эса амри (розилиги) сўралади ва унинг жим туриши иқроридир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا تَزَوَّجَ عَلِيٌّ فَاطِمَةَ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعْطِهَا شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا عِنْدِي شَىْءٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ دِرْعُكَ الْحُطَمِيَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Ali Fotimaga uylanganida, Rasululloh ﷺ unga: «Unga biror narsa ber», dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. (Rasululloh ﷺ): «Hutamiyya (deb ataladigan) zirhing qani?» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Али Фотимага уйланганида, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унга бирор нарса бер», дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Ҳутамийя (деб аталадиган) зирҳинг қани?» дедилар.

حَدَّثَنَا كَثِيرٌ، - يَعْنِي ابْنَ عُبَيْدٍ - حَدَّثَنَا أَبُو حَيْوَةَ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنْ غَيْلاَنَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، مِثْلَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (boshqa bir sanad bilan) shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (бошқа бир санад билан) шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَا رَأَيْتُ شَيْئًا أَشْبَهَ بِاللَّمَمِ مِمَّا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَى ابْنِ آدَمَ حَظَّهُ مِنَ الزِّنَا أَدْرَكَ ذَلِكَ لاَ مَحَالَةَ فَزِنَا الْعَيْنَيْنِ النَّظَرُ وَزِنَا اللِّسَانِ الْمَنْطِقُ وَالنَّفْسُ تَمَنَّى وَتَشْتَهِي وَالْفَرْجُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ وَيُكَذِّبُهُ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Ubayd bizga hadis aytdi, (unga) Ibn Savr (aytdi), (u) Maʼmar (orqali), (unga) Ibn Tovus xabar berdi, (u) otasidan, (u) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Abu Hurayra Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan narsadan koʻra kichik gunohlarga oʻxshashroq biror narsani koʻrmadim. U zot: «Alloh Odam farzandiga zinodan oʻz nasibasini yozib qoʻygan, u buni shaksiz topadi. Koʻzlarning zinosi qarashdir, tilning zinosi gapirishdir, nafs orzu qiladi va ishtiyoq qiladi, avrat esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi», dedilar.Муҳаммад ибн Убайд бизга ҳадис айтди, (унга) Ибн Савр (айтди), (у) Маъмар (орқали), (унга) Ибн Товус хабар берди, (у) отасидан, (у) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Абу Ҳурайра Набий ﷺдан ривоят қилган нарсадан кўра кичик гуноҳларга ўхшашроқ бирор нарсани кўрмадим. У зот: «Аллоҳ Одам фарзандига зинодан ўз насибасини ёзиб қўйган, у буни шаксиз топади. Кўзларнинг зиноси қарашдир, тилнинг зиноси гапиришдир, нафс орзу қилади ва иштиёқ қилади, аврат эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْتِيَ أَهْلَهُ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا ثُمَّ قُدِّرَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ فِي ذَلِكَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْطَانٌ أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar sizlardan biringiz oʻz ahliga (xotiniga) yaqinlashmoqchi boʻlganida, ‹Bismillah. Allohumma, bizni shaytondan uzoq qil va shaytonni bizga ato etganing (farzandimiz)dan uzoq qil›, — desa, soʻng oʻsha (yaqinlashish) tufayli ular ikkovining orasida bir farzand boʻlishi taqdir etilsa, unga shayton hech qachon zarar yetkaza olmaydi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар сизлардан бирингиз ўз аҳлига (хотинига) яқинлашмоқчи бўлганида, ‹Бисмиллаҳ. Аллоҳумма, бизни шайтондан узоқ қил ва шайтонни бизга ато этганинг (фарзандимиз)дан узоқ қил›, — деса, сўнг ўша (яқинлашиш) туфайли улар икковининг орасида бир фарзанд бўлиши тақдир этилса, унга шайтон ҳеч қачон зарар етказа олмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى أَبُو الأَصْبَغِ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ ابْنَ عُمَرَ - وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ - أَوْهَمَ إِنَّمَا كَانَ هَذَا الْحَىُّ مِنَ الأَنْصَارِ - وَهُمْ أَهْلُ وَثَنٍ - مَعَ هَذَا الْحَىِّ مِنْ يَهُودَ - وَهُمْ أَهْلُ كِتَابٍ - وَكَانُوا يَرَوْنَ لَهُمْ فَضْلاً عَلَيْهِمْ فِي الْعِلْمِ فَكَانُوا يَقْتَدُونَ بِكَثِيرٍ مِنْ فِعْلِهِمْ وَكَانَ مِنْ أَمْرِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَنْ لاَ يَأْتُوا النِّسَاءَ إِلاَّ عَلَى حَرْفٍ وَذَلِكَ أَسْتَرُ مَا تَكُونُ الْمَرْأَةُ فَكَانَ هَذَا الْحَىُّ مِنَ الأَنْصَارِ قَدْ أَخَذُوا بِذَلِكَ مِنْ فِعْلِهِمْ وَكَانَ هَذَا الْحَىُّ مِنْ قُرَيْشٍ يَشْرَحُونَ النِّسَاءَ شَرْحًا مُنْكَرًا وَيَتَلَذَّذُونَ مِنْهُنَّ مُقْبِلاَتٍ وَمُدْبِرَاتٍ وَمُسْتَلْقِيَاتٍ فَلَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الْمَدِينَةَ تَزَوَّجَ رَجُلٌ مِنْهُمُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ فَذَهَبَ يَصْنَعُ بِهَا ذَلِكَ فَأَنْكَرَتْهُ عَلَيْهِ وَقَالَتْ إِنَّمَا كُنَّا نُؤْتَى عَلَى حَرْفٍ فَاصْنَعْ ذَلِكَ وَإِلاَّ فَاجْتَنِبْنِي حَتَّى شَرِيَ أَمْرُهُمَا فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ ‏}‏ أَىْ مُقْبِلاَتٍ وَمُدْبِرَاتٍ وَمُسْتَلْقِيَاتٍ يَعْنِي بِذَلِكَ مَوْضِعَ الْوَلَدِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Ibn Umar — Alloh uni magʻfirat qilsin — xato qildi (vahmga bordi)», — dedi-da, shunday dedi: «Aslida ansorlarning bu qabilasi — ular butparast edilar — yahudiylarning bu qabilasi bilan birga yashar edilar — ular ahli kitob edilar. (Ansorlar) ilmda ularning oʻzlaridan ustun ekanini koʻrar va ularning koʻp ishlariga ergashar edilar. Ahli kitobning odatlaridan biri shu ediki, ular ayollarga faqat bir tomonlama (yon yotgan holda) yaqinlashar edilar, bu ayol uchun eng yopiqroq (holat) edi. Ansorlarning bu qabilasi (yahudiylarning) bu ishini olgan edilar. Qurayshning bu qabilasi esa ayollarni gʻayritabiiy (turli) tarzda ochib, ulardan oldidan, orqasidan va chalqancha yotqizib lazzatlanar edilar. Muhojirlar Madinaga kelganlarida, ulardan bir kishi ansorlardan bir ayolga uylandi va u bilan oʻsha (tarz)da qilmoqchi boʻldi. (Ayol) bunga eʼtiroz bildirib: ‹Biz faqat bir tomonlama (yondan) yaqinlashtirilar edik. Shunday qil, aks holda mendan uzoq tur›, — dedi. Hatto ularning ishi yetib bordi va bu Rasululloh ﷺga yetdi. Shunda Alloh azza va jalla: {Xotinlaringiz sizlar uchun ekinzordir. Bas, ekinzoringizga xohlagan tarzda kelinglar} (Baqara 223), — yaʼni oldidan, orqasidan va chalqancha (yotqizib) — bu bilan farzandning (paydo boʻladigan) joyini nazarda tutib (oyatni) nozil qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Ибн Умар — Аллоҳ уни мағфират қилсин — хато қилди (ваҳмга борди)», — деди-да, шундай деди: «Аслида ансорларнинг бу қабиласи — улар бутпараст эдилар — яҳудийларнинг бу қабиласи билан бирга яшар эдилар — улар аҳли китоб эдилар. (Ансорлар) илмда уларнинг ўзларидан устун эканини кўрар ва уларнинг кўп ишларига эргашар эдилар. Аҳли китобнинг одатларидан бири шу эдики, улар аёлларга фақат бир томонлама (ён ётган ҳолда) яқинлашар эдилар, бу аёл учун энг ёпиқроқ (ҳолат) эди. Ансорларнинг бу қабиласи (яҳудийларнинг) бу ишини олган эдилар. Қурайшнинг бу қабиласи эса аёлларни ғайритабиий (турли) тарзда очиб, улардан олдидан, орқасидан ва чалқанча ётқизиб лаззатланар эдилар. Муҳожирлар Мадинага келганларида, улардан бир киши ансорлардан бир аёлга уйланди ва у билан ўша (тарз)да қилмоқчи бўлди. (Аёл) бунга эътироз билдириб: ‹Биз фақат бир томонлама (ёндан) яқинлаштирилар эдик. Шундай қил, акс ҳолда мендан узоқ тур›, — деди. Ҳатто уларнинг иши етиб борди ва бу Расулуллоҳ ﷺга етди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Хотинларингиз сизлар учун экинзордир. Бас, экинзорингизга хоҳлаган тарзда келинглар} (Бақара 223), — яъни олдидан, орқасидан ва чалқанча (ётқизиб) — бу билан фарзанднинг (пайдо бўладиган) жойини назарда тутиб (оятни) нозил қилди».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، - غَيْرُهُ عَنْ سَعِيدٍ، - حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الَّذِي يَأْتِي امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ ‏"‏ يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍ أَوْ بِنِصْفِ دِينَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xotini hayzli boʻla turib unga yaqinlashgan kishi haqida: «U bir dinor yoki yarim dinor sadaqa qilsin», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хотини ҳайзли бўла туриб унга яқинлашган киши ҳақида: «У бир динор ёки ярим динор садақа қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهَّرٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ - عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِذَا أَصَابَهَا فِي الدَّمِ فَدِينَارٌ وَإِذَا أَصَابَهَا فِي انْقِطَاعِ الدَّمِ فَنِصْفُ دِينَارٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Agar (kishi) unga qon (kelib turgan) paytda yaqinlashsa, bir dinor (sadaqa qiladi); agar unga qon toʻxtagan paytda yaqinlashsa, yarim dinor (sadaqa qiladi)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Агар (киши) унга қон (келиб турган) пайтда яқинлашса, бир динор (садақа қилади); агар унга қон тўхтаган пайтда яқинлашса, ярим динор (садақа қилади)».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏{‏ وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ وَلاَ يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ ‏}‏ الآيَةَ وَذَلِكَ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ إِذَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فَهُوَ أَحَقُّ بِرَجْعَتِهَا وَإِنْ طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَنُسِخَ ذَلِكَ وَقَالَ ‏{‏ الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ ‏}‏ ‏.‏

Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy bizga aytdi, menga Ali ibn Husayn ibn Voqid, u otasidan, u Yazid an-Nahviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki, u (shu oyat haqida) dedi: {Taloq qilingan ayollar oʻzlarini uch quru (hayz) kutib tursinlar va Alloh ularning bachadonlarida yaratgan narsani yashirishlari ular uchun halol emas} — oyat. Bu shu (sababdan)ki, kishi xotinini taloq qilsa, garchi uni uch marta taloq qilgan boʻlsa-da, uni qaytarib olishga u haqliroq edi. Soʻng bu (hukm) bekor qilindi va (Alloh): {Taloq ikki martadir} dedi.Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Марвазий бизга айтди, менга Али ибн Ҳусайн ибн Воқид, у отасидан, у Язид ан-Наҳвийдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, у (шу оят ҳақида) деди: {Талоқ қилинган аёллар ўзларини уч қуру (ҳайз) кутиб турсинлар ва Аллоҳ уларнинг бачадонларида яратган нарсани яширишлари улар учун ҳалол эмас} — оят. Бу шу (сабабдан)ки, киши хотинини талоқ қилса, гарчи уни уч марта талоқ қилган бўлса-да, уни қайтариб олишга у ҳақлироқ эди. Сўнг бу (ҳукм) бекор қилинди ва (Аллоҳ): {Талоқ икки мартадир} деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي بَعْضُ بَنِي أَبِي رَافِعٍ، مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ عِكْرِمَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ طَلَّقَ عَبْدُ يَزِيدَ - أَبُو رُكَانَةَ وَإِخْوَتِهِ - أُمَّ رُكَانَةَ وَنَكَحَ امْرَأَةً مِنْ مُزَيْنَةَ فَجَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ مَا يُغْنِي عَنِّي إِلاَّ كَمَا تُغْنِي هَذِهِ الشَّعْرَةُ ‏.‏ لِشَعْرَةٍ أَخَذَتْهَا مِنْ رَأْسِهَا فَفَرِّقْ بَيْنِي وَبَيْنَهُ فَأَخَذَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَمِيَّةٌ فَدَعَا بِرُكَانَةَ وَإِخْوَتِهِ ثُمَّ قَالَ لِجُلَسَائِهِ ‏"‏ أَتَرَوْنَ فُلاَنًا يُشْبِهُ مِنْهُ كَذَا وَكَذَا مِنْ عَبْدِ يَزِيدَ وَفُلاَنًا يُشْبِهُ مِنْهُ - كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَبْدِ يَزِيدَ ‏"‏ طَلِّقْهَا ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ رَاجِعِ امْرَأَتَكَ أُمَّ رُكَانَةَ وَإِخْوَتِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ إِنِّي طَلَّقْتُهَا ثَلاَثًا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَدْ عَلِمْتُ رَاجِعْهَا ‏"‏ ‏.‏ وَتَلاَ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ نَافِعِ بْنِ عُجَيْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رُكَانَةَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ فَرَدَّهَا إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَصَحُّ لأَنَّ وَلَدَ الرَّجُلِ وَأَهْلَهُ أَعْلَمُ بِهِ أَنَّ رُكَانَةَ إِنَّمَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ فَجَعَلَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاحِدَةً ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga aytdi, bizga Abdurazzoq, bizga Ibn Jurayj xabar berdi, menga Nabiy ﷺning ozod qilgan qullaridan biri boʻlmish Abu Rofiʼning farzandlaridan biri Ibn Abbosning ozod qilgan quli Ikrimadan, u Ibn Abbosdan xabar berdi. U aytdi: Abdu Yazid — Rukona va uning birodarlarining otasi — Umm Rukonani taloq qildi va Muzayna (qabilasi)dan bir ayolga uylandi. (Umm Rukona) Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «U mendan, mana shu bir tola soch (foydasi)dan boshqa, hech bir foyda bermaydi», deb boshidan bir tola sochni olib (koʻrsatdi va) «Meni undan ajrating», dedi. Nabiy ﷺni (gʻayrat) qamradi (gʻazablandilar) va Rukona hamda uning birodarlarini chaqirdilar. Soʻng yonlarida oʻtirganlarga: «Falonchini Abdu Yaziddan mana bunday-mana bunday oʻxshashini, falonchini esa undan mana bunday-mana bunday oʻxshashini koʻryapsizlarmi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Nabiy ﷺ Abdu Yazidga: «Uni taloq qil», dedilar. U shunday qildi. Soʻng (u zot): «Xotining — Rukona va uning birodarlarining onasini qaytarib ol», dedilar. U: «Men uni uch marta taloq qildim, ey Rasululloh», dedi. (U zot): «Bildim, uni qaytarib ol», dedilar va: {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalari (vaqti)da taloq qilinglar} (oyatini) tilovat qildilar. Abu Dovud aytdi: Nofiʼ ibn Ujayr hamda Abdulloh ibn Ali ibn Yazid ibn Rukonaning, otasidan, u bobosidan (rivoyat qilgan): Rukona xotinini batta (qatʼiy uzil-kesil) taloq qilgan edi, Nabiy ﷺ uni unga qaytarib berdilar, degan hadisi sahihroqdir. Chunki kishining farzandi va ahli uni (yaʼni oʻz otasini) yaxshiroq biladi — Rukona xotinini batta taloq qilgan, Nabiy ﷺ esa uni bir (taloq) deb qilgan edilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтди, бизга Абдураззоқ, бизга Ибн Журайж хабар берди, менга Набий ﷺнинг озод қилган қулларидан бири бўлмиш Абу Рофиънинг фарзандларидан бири Ибн Аббоснинг озод қилган қули Икримадан, у Ибн Аббосдан хабар берди. У айтди: Абду Язид — Рукона ва унинг биродарларининг отаси — Умм Руконани талоқ қилди ва Музайна (қабиласи)дан бир аёлга уйланди. (Умм Рукона) Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «У мендан, мана шу бир тола соч (фойдаси)дан бошқа, ҳеч бир фойда бермайди», деб бошидан бир тола сочни олиб (кўрсатди ва) «Мени ундан ажратинг», деди. Набий ﷺни (ғайрат) қамради (ғазабландилар) ва Рукона ҳамда унинг биродарларини чақирдилар. Сўнг ёнларида ўтирганларга: «Фалончини Абду Язиддан мана бундай-мана бундай ўхшашини, фалончини эса ундан мана бундай-мана бундай ўхшашини кўряпсизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Набий ﷺ Абду Язидга: «Уни талоқ қил», дедилар. У шундай қилди. Сўнг (у зот): «Хотининг — Рукона ва унинг биродарларининг онасини қайтариб ол», дедилар. У: «Мен уни уч марта талоқ қилдим, эй Расулуллоҳ», деди. (У зот): «Билдим, уни қайтариб ол», дедилар ва: {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддалари (вақти)да талоқ қилинглар} (оятини) тиловат қилдилар. Абу Довуд айтди: Нофиъ ибн Ужайр ҳамда Абдуллоҳ ибн Али ибн Язид ибн Руконанинг, отасидан, у бобосидан (ривоят қилган): Рукона хотинини батта (қатъий узил-кесил) талоқ қилган эди, Набий ﷺ уни унга қайтариб бердилар, деган ҳадиси саҳиҳроқдир. Чунки кишининг фарзанди ва аҳли уни (яъни ўз отасини) яхшироқ билади — Рукона хотинини батта талоқ қилган, Набий ﷺ эса уни бир (талоқ) деб қилган эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةَ، ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ اخْتَلَعَتْ مِنْهُ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِدَّتَهَا حَيْضَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا الْحَدِيثُ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Sobit ibn Qaysning xotini undan xulʼ qildi (yaʼni evaz berib ajraldi). Shunda Nabiy ﷺ uning iddasini bir hayz (muddati) qilib belgiladilar. Abu Dovud (rahimahulloh) dedi: Bu hadisni Abdurazzoq Maʼmardan, u Amr ibn Muslimdan, u Ikrimadan, u Nabiy ﷺdan mursal holda rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Собит ибн Қайснинг хотини ундан хулъ қилди (яъни эваз бериб ажралди). Шунда Набий ﷺ унинг иддасини бир ҳайз (муддати) қилиб белгиладилар. Абу Довуд (раҳимаҳуллоҳ) деди: Бу ҳадисни Абдураззоқ Маъмардан, у Амр ибн Муслимдан, у Икримадан, у Набий ﷺдан мурсал ҳолда ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مُغِيثًا، كَانَ عَبْدًا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْفَعْ لِي إِلَيْهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بَرِيرَةُ اتَّقِي اللَّهَ فَإِنَّهُ زَوْجُكِ وَأَبُو وَلَدِكِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَأْمُرُنِي بِذَلِكَ قَالَ ‏"‏ لاَ إِنَّمَا أَنَا شَافِعٌ ‏"‏ ‏.‏ فَكَانَ دُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى خَدِّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْعَبَّاسِ ‏"‏ أَلاَ تَعْجَبُ مِنْ حُبِّ مُغِيثٍ بَرِيرَةَ وَبُغْضِهَا إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Mugʻiys qul edi. U: «Yo Rasululloh, men uchun unga (Bariraga) shafoat qiling», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Barira, Allohdan qoʻrqgin, axir u sening ering va bolangning otasidir», dedilar. U (ayol): «Yo Rasululloh, menga buni buyuryapsizmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, men faqat shafoatchiman», dedilar. (Mugʻiysning) koʻz yoshlari yuzidan oqib tushar edi. Shunda Rasululloh ﷺ Abbosga: «Mugʻiysning Bariraga boʻlgan muhabbatidan va (Barira)ning unga boʻlgan nafratidan taajjublanmaysanmi?» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Муғийс қул эди. У: «Ё Расулуллоҳ, мен учун унга (Барирага) шафоат қилинг», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Барира, Аллоҳдан қўрқгин, ахир у сенинг эринг ва болангнинг отасидир», дедилар. У (аёл): «Ё Расулуллоҳ, менга буни буюряпсизми?» деди. У зот: «Йўқ, мен фақат шафоатчиман», дедилар. (Муғийснинг) кўз ёшлари юзидан оқиб тушар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Аббосга: «Муғийснинг Барирага бўлган муҳаббатидан ва (Барира)нинг унга бўлган нафратидан таажжубланмайсанми?» дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ زَوْجَ، بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا أَسْوَدَ يُسَمَّى مُغِيثًا فَخَيَّرَهَا - يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - وَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bariraning eri Mugʻiys deb atalgan qora qul edi. U zot — yaʼni Nabiy ﷺ — (Barirani) ixtiyorli qildilar va unga idda saqlashni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Бариранинг эри Муғийс деб аталган қора қул эди. У зот — яъни Набий ﷺ — (Барирани) ихтиёрли қилдилар ва унга идда сақлашни буюрдилар.