Abdulloh ibn Abbos al-Hoshimiy

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ، الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، خَرَجَ إِلَى الشَّامِ حَتَّى إِذَا كَانَ بِسَرْغَ لَقِيَهُ أَهْلُ الأَجْنَادِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ وَأَصْحَابُهُ فَأَخْبَرُوهُ أَنَّ الْوَبَاءَ قَدْ وَقَعَ بِالشَّامِ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ عُمَرُ ادْعُ لِيَ الْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ ‏.‏ فَدَعَوْتُهُمْ فَاسْتَشَارَهُمْ وَأَخْبَرَهُمْ أَنَّ الْوَبَاءَ قَدْ وَقَعَ بِالشَّامِ فَاخْتَلَفُوا فَقَالَ بَعْضُهُمْ قَدْ خَرَجْتَ لأَمْرٍ وَلاَ نَرَى أَنْ تَرْجِعَ عَنْهُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ مَعَكَ بَقِيَّةُ النَّاسِ وَأَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نَرَى أَنْ تُقْدِمَهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَاءِ ‏.‏ فَقَالَ ارْتَفِعُوا عَنِّي ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِيَ الأَنْصَارَ فَدَعَوْتُهُمْ لَهُ فَاسْتَشَارَهُمْ فَسَلَكُوا سَبِيلَ الْمُهَاجِرِينَ وَاخْتَلَفُوا كَاخْتِلاَفِهِمْ ‏.‏ فَقَالَ ارْتَفِعُوا عَنِّي ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ادْعُ لِي مَنْ كَانَ هَا هُنَا مِنْ مَشْيَخَةِ قُرَيْشٍ مِنْ مُهَاجِرَةِ الْفَتْحِ ‏.‏ فَدَعَوْتُهُمْ فَلَمْ يَخْتَلِفْ عَلَيْهِ رَجُلاَنِ فَقَالُوا نَرَى أَنْ تَرْجِعَ بِالنَّاسِ وَلاَ تُقْدِمْهُمْ عَلَى هَذَا الْوَبَاءِ ‏.‏ فَنَادَى عُمَرُ فِي النَّاسِ إِنِّي مُصْبِحٌ عَلَى ظَهْرٍ فَأَصْبِحُوا عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ أَفِرَارًا مِنْ قَدَرِ اللَّهِ فَقَالَ عُمَرُ لَوْ غَيْرُكَ قَالَهَا يَا أَبَا عُبَيْدَةَ - وَكَانَ عُمَرُ يَكْرَهُ خِلاَفَهُ - نَعَمْ نَفِرُّ مِنْ قَدَرِ اللَّهِ إِلَى قَدَرِ اللَّهِ أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَتْ لَكَ إِبِلٌ فَهَبَطْتَ وَادِيًا لَهُ عِدْوَتَانِ إِحْدَاهُمَا خَصْبَةٌ وَالأُخْرَى جَدْبَةٌ أَلَيْسَ إِنْ رَعَيْتَ الْخَصْبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ وَإِنْ رَعَيْتَ الْجَدْبَةَ رَعَيْتَهَا بِقَدَرِ اللَّهِ قَالَ فَجَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ وَكَانَ مُتَغَيِّبًا فِي بَعْضِ حَاجَتِهِ فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي مِنْ هَذَا عِلْمًا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تَقْدَمُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَحَمِدَ اللَّهَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ثُمَّ انْصَرَفَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob Shomga (safar) chiqdi. Sargʼ (degan joy)ga yetganida, qoʼshin ahli — Abu Ubayda ibn al-Jarroh va uning sheriklari uni kutib oldilar va unga Shomda vabo paydo boʼlganini xabar qildilar. Ibn Abbos dedi: Shunda Umar: «Menga muhojirlarning avvalgilarini (avvalda Islom keltirganlarini) chaqir», dedi. Men ularni chaqirdim. U ular bilan maslahatlashdi va ularga Shomda vabo paydo boʼlganini xabar qildi. Shunda ular ixtilof qildilar. Baʼzilari: «Sen bir ish (maqsad) uchun chiqibsan, undan qaytishingni durust koʼrmaymiz», dedilar. Baʼzilari: «Sen bilan birga (boshqa) odamlarning qoldigʼi va Rasululloh ﷺ ning sahobalari bor; ularni shu vaboga olib borishingni durust koʼrmaymiz», dedilar. U: «Mendan koʼtarilinglar (chiqib turinglar)», dedi. Soʼng: «Menga ansorlarni chaqir», dedi. Men ularni uning huzuriga chaqirdim. U ular bilan maslahatlashdi. Ular muhojirlarning yoʼlidan bordilar va ular kabi ixtilof qildilar. U: «Mendan koʼtarilinglar», dedi. Soʼng: «Menga shu yerda boʼlgan, Fath (Makka fathi) muhojirlaridan boʼlgan Quraysh shayxlarini (oqsoqollarini) chaqir», dedi. Men ularni chaqirdim. Bas, ulardan ikki kishi ham ixtilof qilmadi va: «Bizning fikrimiz shuki, sen odamlar bilan qaytasan va ularni shu vaboga olib bormaysan», dedilar. Shunda Umar odamlar orasida nido qilib: «Men ertalab (ulov) ortiga minib (qaytaman); sizlar ham ertalab unga (ulovga minib) tayyor boʼlinglar», dedi. Shunda Abu Ubayda ibn al-Jarroh: «Allohning taqdiridan qochish boʼladimi?» dedi. Umar: «Buni sendan boshqa kishi aytganida edi, ey Abu Ubayda!» dedi — Umar uning xilofiga borishni yoqtirmas edi — «Ha, biz Allohning taqdiridan Allohning taqdiriga qochamiz. Aytgin-chi, agar sening tuyalaring boʼlsa-yu, ularni ikki yon (qirgʼoq)li bir vodiyga olib tushsang, ularning biri serhosil (oʼtli), ikkinchisi qaqshigan (choʻl) boʼlsa, serhosilini boqsang, uni Allohning taqdiri bilan boqqan boʼlmaysanmi? Qaqshiganini boqsang ham, uni Allohning taqdiri bilan boqqan boʼlmaysanmi?» dedi. (Ibn Abbos) dedi: Shunda Abdurahmon ibn Avf keldi — u baʼzi hojati bilan gʻoyib (yoʼq) boʼlgan edi — va: «Albatta menda bu haqida bir ilm bor: men Rasululloh ﷺ ni: ‹Qachon uning (vaboning) bir yerda (borligini) eshitsangizlar, u yerga bormanglar. Qachon u sizlar turgan yerda paydo boʼlsa, undan qochib chiqib ketmanglar›, deb aytayotganlarini eshitganman», dedi. (Ibn Abbos) dedi: Shunda Umar ibn al-Xattob Allohga hamd aytdi, soʼng (orqaga) qaytdi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб Шомга (сафар) чиқди. Сарғ (деган жой)га етганида, қўшин аҳли — Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ ва унинг шериклари уни кутиб олдилар ва унга Шомда вабо пайдо бўлганини хабар қилдилар. Ибн Аббос деди: Шунда Умар: «Менга муҳожирларнинг аввалгиларини (аввалда Ислом келтирганларини) чақир», деди. Мен уларни чақирдим. У улар билан маслаҳатлашди ва уларга Шомда вабо пайдо бўлганини хабар қилди. Шунда улар ихтилоф қилдилар. Баъзилари: «Сен бир иш (мақсад) учун чиқибсан, ундан қайтишингни дуруст кўрмаймиз», дедилар. Баъзилари: «Сен билан бирга (бошқа) одамларнинг қолдиғи ва Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари бор; уларни шу вабога олиб боришингни дуруст кўрмаймиз», дедилар. У: «Мендан кўтарилинглар (чиқиб туринглар)», деди. Сўнг: «Менга ансорларни чақир», деди. Мен уларни унинг ҳузурига чақирдим. У улар билан маслаҳатлашди. Улар муҳожирларнинг йўлидан бордилар ва улар каби ихтилоф қилдилар. У: «Мендан кўтарилинглар», деди. Сўнг: «Менга шу ерда бўлган, Фатҳ (Макка фатҳи) муҳожирларидан бўлган Қурайш шайхларини (оқсоқолларини) чақир», деди. Мен уларни чақирдим. Бас, улардан икки киши ҳам ихтилоф қилмади ва: «Бизнинг фикримиз шуки, сен одамлар билан қайтасан ва уларни шу вабога олиб бормайсан», дедилар. Шунда Умар одамлар орасида нидо қилиб: «Мен эрталаб (улов) ортига миниб (қайтаман); сизлар ҳам эрталаб унга (уловга миниб) тайёр бўлинглар», деди. Шунда Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ: «Аллоҳнинг тақдиридан қочиш бўладими?» деди. Умар: «Буни сендан бошқа киши айтганида эди, эй Абу Убайда!» деди — Умар унинг хилофига боришни ёқтирмас эди — «Ҳа, биз Аллоҳнинг тақдиридан Аллоҳнинг тақдирига қочамиз. Айтгин-чи, агар сенинг туяларинг бўлса-ю, уларни икки ён (қирғоқ)ли бир водийга олиб тушсанг, уларнинг бири серҳосил (ўтли), иккинчиси қақшиган (чўл) бўлса, серҳосилини боқсанг, уни Аллоҳнинг тақдири билан боққан бўлмайсанми? Қақшиганини боқсанг ҳам, уни Аллоҳнинг тақдири билан боққан бўлмайсанми?» деди. (Ибн Аббос) деди: Шунда Абдураҳмон ибн Авф келди — у баъзи ҳожати билан ғойиб (йўқ) бўлган эди — ва: «Албатта менда бу ҳақида бир илм бор: мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Қачон унинг (вабонинг) бир ерда (борлигини) эшитсангизлар, у ерга борманглар. Қачон у сизлар турган ерда пайдо бўлса, ундан қочиб чиқиб кетманглар›, деб айтаётганларини эшитганман», деди. (Ибн Аббос) деди: Шунда Умар ибн ал-Хаттоб Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг (орқага) қайтди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَسَنٌ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، وَقَالَ، عَبْدٌ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الأَنْصَارِ أَنَّهُمْ بَيْنَمَا هُمْ جُلُوسٌ لَيْلَةً مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رُمِيَ بِنَجْمٍ فَاسْتَنَارَ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَاذَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا رُمِيَ بِمِثْلِ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ كُنَّا نَقُولُ وُلِدَ اللَّيْلَةَ رَجُلٌ عَظِيمٌ وَمَاتَ رَجُلٌ عَظِيمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنَّهَا لاَ يُرْمَى بِهَا لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ وَلَكِنْ رَبُّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى اسْمُهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا سَبَّحَ حَمَلَةُ الْعَرْشِ ثُمَّ سَبَّحَ أَهْلُ السَّمَاءِ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ حَتَّى يَبْلُغَ التَّسْبِيحُ أَهْلَ هَذِهِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا ثُمَّ قَالَ الَّذِينَ يَلُونَ حَمَلَةَ الْعَرْشِ لِحَمَلَةِ الْعَرْشِ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ فَيُخْبِرُونَهُمْ مَاذَا قَالَ - قَالَ - فَيَسْتَخْبِرُ بَعْضُ أَهْلِ السَّمَوَاتِ بَعْضًا حَتَّى يَبْلُغَ الْخَبَرُ هَذِهِ السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَتَخْطَفُ الْجِنُّ السَّمْعَ فَيَقْذِفُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ وَيُرْمَوْنَ بِهِ فَمَا جَاءُوا بِهِ عَلَى وَجْهِهِ فَهُوَ حَقٌّ وَلَكِنَّهُمْ يَقْرِفُونَ فِيهِ وَيَزِيدُونَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Menga Rasululloh ﷺ ning ansorlardan boʻlgan sahobalaridan bir kishi xabar berdiki, ular bir kechasi Rasululloh ﷺ bilan oʻtirishganida bir yulduz otilib, yorishib ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Johiliyat davrida shunaqasi otilganda nima der edingiz?» — dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshi biladi. Biz: ‹Bugun kechasi ulugʻ bir kishi tugʻildi va ulugʻ bir kishi vafot etdi›, — der edik», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «(Yulduzlar) hech kimning oʻlimi yoki hayoti uchun otilmaydi. Lekin Robbimiz — ismi muborak va oliy boʻlgan Zot — bir ishni hukm qilsa, Arshni koʻtarib turuvchilar (farishtalar) tasbeh aytadilar, soʻng ularga yaqin osmon ahli tasbeh aytadi, toki tasbeh shu dunyo osmoni ahliga yetib boradi. Soʻng Arshni koʻtaruvchilarga yaqin boʻlganlar Arshni koʻtaruvchilardan: ‹Robbingiz nima dedi?› — deb soʻrashadi, ular esa Uning nima deganini xabar berishadi», — dedilar. (Rovicha) dedi: «(Rasululloh ﷺ): ‹Shu tariqa osmon ahlining baʼzisi baʼzisidan xabar soʻrayveradi, toki bu xabar shu dunyo osmoniga yetib keladi. Shunda jinlar (uni) oʻgʻirlab eshitib oladilar-da, doʻstlariga (kohinlarga) tashlaydilar. Ular esa (otilgan yulduz bilan) otiladilar. Ana shu (jinlar) qaysi narsani oʻz holicha keltirsalar, u rostdir; lekin ular unga (yolgʻon) qoʻshib, ziyoda qiladilar›, — dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Менга Расулуллоҳ ﷺ нинг ансорлардан бўлган саҳобаларидан бир киши хабар бердики, улар бир кечаси Расулуллоҳ ﷺ билан ўтиришганида бир юлдуз отилиб, ёришиб кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Жоҳилият даврида шунақаси отилганда нима дер эдингиз?» — дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхши билади. Биз: ‹Бугун кечаси улуғ бир киши туғилди ва улуғ бир киши вафот этди›, — дер эдик», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «(Юлдузлар) ҳеч кимнинг ўлими ёки ҳаёти учун отилмайди. Лекин Роббимиз — исми муборак ва олий бўлган Зот — бир ишни ҳукм қилса, Аршни кўтариб турувчилар (фаришталар) тасбеҳ айтадилар, сўнг уларга яқин осмон аҳли тасбеҳ айтади, токи тасбеҳ шу дунё осмони аҳлига етиб боради. Сўнг Аршни кўтарувчиларга яқин бўлганлар Аршни кўтарувчилардан: ‹Роббингиз нима деди?› — деб сўрашади, улар эса Унинг нима деганини хабар беришади», — дедилар. (Ровича) деди: «(Расулуллоҳ ﷺ): ‹Шу тариқа осмон аҳлининг баъзиси баъзисидан хабар сўрайверади, токи бу хабар шу дунё осмонига етиб келади. Шунда жинлар (уни) ўғирлаб эшитиб оладилар-да, дўстларига (коҳинларга) ташлайдилар. Улар эса (отилган юлдуз билан) отиладилар. Ана шу (жинлар) қайси нарсани ўз ҳолича келтирсалар, у ростдир; лекин улар унга (ёлғон) қўшиб, зиёда қиладилар›, — дедилар», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَعَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ فَكَانَ يَقُولُ ‏"‏ التَّحِيَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّيِّبَاتُ لِلَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ رُمْحٍ كَمَا يُعَلِّمُنَا الْقُرْآنَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga tashahhudni xuddi Qurʼondan suʼra oʻrgatganday oʻrgatar edilar. U zot shunday der edilar: ‹At-tahiyyotul-muborakotus-salavotut-toyyibotu lillah. Assalomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakotuh. Assalomu alayno va alo ibodillohis-solihin. Ash-hadu an lo ilaha illalloh va ash-hadu anna Muhammadan Rasululloh›». Ibn Rumhning rivoyatida: «xuddi bizga Qurʼonni oʻrgatganday», deyilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга ташаҳҳудни худди Қуръондан суъра ўргатгандай ўргатар эдилар. У зот шундай дер эдилар: ‹Ат-таҳийётул-муборакотус-салавотут-тоййиботу лиллаҳ. Ассалому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Ассалому алайно ва ало ибодиллоҳис-солиҳин. Аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва аш-ҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ›». Ибн Румҳнинг ривоятида: «худди бизга Қуръонни ўргатгандай», дейилган.

حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ وَعَمْرٌو النَّاقِدُ جَمِيعًا عَنْ هُشَيْمٍ، - قَالَ ابْنُ الصَّبَّاحِ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، - أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَوَارٍ بِمَكَّةَ فَكَانَ إِذَا صَلَّى بِأَصْحَابِهِ رَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ فَإِذَا سَمِعَ ذَلِكَ الْمُشْرِكُونَ سَبُّوا الْقُرْآنَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ‏}‏ فَيَسْمَعَ الْمُشْرِكُونَ قِرَاءَتَكَ ‏{‏ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏ عَنْ أَصْحَابِكَ أَسْمِعْهُمُ الْقُرْآنَ وَلاَ تَجْهَرْ ذَلِكَ الْجَهْرَ وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً يَقُولُ بَيْنَ الْجَهْرِ وَالْمُخَافَتَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Alloh azza va jallaning: {Namozingda (qiroatni) baland ovozda oʻqima va uni (juda) past ovozda ham oʻqima} (Isro 110) degan soʻzi haqida (soʻradi). U dedi: Bu (oyat) Rasululloh ﷺ Makkada (mushriklardan) yashirinib yurgan paytda nozil boʻlgan. U zot sahobalariga (imom boʻlib) namoz oʻqiganlarida, Qurʼonni baland ovozda oʻqir edilar. Mushriklar buni eshitsa, Qurʼonni, uni nozil qilgan Zotni va uni keltirgan kishini soʻkar edilar. Shunda Alloh taolo oʻz Nabiysi ﷺ ga: {Namozingni baland ovozda oʻqima} — yaʼni mushriklar qiroatingni eshitib qolmasin — {va uni past ovozda ham oʻqima} — yaʼni sahobalaringdan (yashirib emas, balki) ularga Qurʼonni eshittir, lekin uni (haddan oshib) baland ovozda oʻqima, balki shu ikkisining oʻrtasida bir yoʻl tut, dedi — yaʼni baland ovoz bilan past ovozning oʻrtasida (degani).Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳ азза ва жалланинг: {Намозингда (қироатни) баланд овозда ўқима ва уни (жуда) паст овозда ҳам ўқима} (Исро 110) деган сўзи ҳақида (сўради). У деди: Бу (оят) Расулуллоҳ ﷺ Маккада (мушриклардан) яшириниб юрган пайтда нозил бўлган. У зот саҳобаларига (имом бўлиб) намоз ўқиганларида, Қуръонни баланд овозда ўқир эдилар. Мушриклар буни эшитса, Қуръонни, уни нозил қилган Зотни ва уни келтирган кишини сўкар эдилар. Шунда Аллоҳ таоло ўз Набийси ﷺ га: {Намозингни баланд овозда ўқима} — яъни мушриклар қироатингни эшитиб қолмасин — {ва уни паст овозда ҳам ўқима} — яъни саҳобаларингдан (яшириб эмас, балки) уларга Қуръонни эшиттир, лекин уни (ҳаддан ошиб) баланд овозда ўқима, балки шу иккисининг ўртасида бир йўл тут, деди — яъни баланд овоз билан паст овознинг ўртасида (дегани).

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ كُلُّهُمْ عَنْ جَرِيرٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، - عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ‏}‏ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ عَلَيْهِ جِبْرِيلُ بِالْوَحْىِ كَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ بِهِ لِسَانَهُ وَشَفَتَيْهِ فَيَشْتَدُّ عَلَيْهِ فَكَانَ ذَلِكَ يُعْرَفُ مِنْهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ‏}‏ أَخْذَهُ ‏{‏ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ‏}‏ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ نَجْمَعَهُ فِي صَدْرِكَ ‏.‏ وَقُرْآنَهُ فَتَقْرَأُهُ ‏{‏ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ‏}‏ قَالَ أَنْزَلْنَاهُ فَاسْتَمِعْ لَهُ ‏{‏ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ‏}‏ أَنْ نُبَيِّنَهُ بِلِسَانِكَ فَكَانَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ أَطْرَقَ فَإِذَا ذَهَبَ قَرَأَهُ كَمَا وَعَدَهُ اللَّهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Alloh azza va jallaning {Buni (tezroq oʻqib) olish uchun (jabroil oʻqimasidan oldin) tilingni unga junbushlantirma} (Qiyomat 16) degan soʻzi haqida u aytdi: «Nabiy ﷺ ga Jabroil vahiy bilan tushganda, u zot (vahiyni yodga olishga shoshilib) tili va lablarini junbushlantirar, bu esa unga ogʻir kelar edi va bu (holat) u zotdan bilinib turardi. Shunda Alloh taolo {Buni (tezroq oʻqib) olish uchun tilingni unga junbushlantirma. Albatta, uni (sening qalbingda) jamlash va (sening tilingda) qiroat qildirish Bizning zimmamizdadir} (Qiyomat 16-17) — yaʼni, uni sening koʻksingda jamlash Bizning zimmamizda, uni qiroat qildirish ham (Bizning zimmamizda), bas, sen uni oʻqiysan — degan oyatni; soʻngra {Bas, Biz uni oʻqiganimizda, sen uning qiroatiga ergash} (Qiyomat 18) — aytdiki, (yaʼni) Biz uni nozil qildik, bas, sen unga quloq sol; {Albatta, uni bayon qilib berish Bizning zimmamizdadir} (Qiyomat 19) — yaʼni, uni sening tilingda bayon qilib berishimizni (nozil qildi). Shundan keyin Jabroil u zotning oldiga kelganda, u zot (sukut saqlab) tinglar, Jabroil ketgach esa, Alloh unga vaʼda qilganidek, uni oʻqir edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳ азза ва жалланинг {Буни (тезроқ ўқиб) олиш учун (жаброил ўқимасидан олдин) тилингни унга жунбушлантирма} (Қиёмат 16) деган сўзи ҳақида у айтди: «Набий ﷺ га Жаброил ваҳий билан тушганда, у зот (ваҳийни ёдга олишга шошилиб) тили ва лабларини жунбушлантирар, бу эса унга оғир келар эди ва бу (ҳолат) у зотдан билиниб турарди. Шунда Аллоҳ таоло {Буни (тезроқ ўқиб) олиш учун тилингни унга жунбушлантирма. Албатта, уни (сенинг қалбингда) жамлаш ва (сенинг тилингда) қироат қилдириш Бизнинг зиммамиздадир} (Қиёмат 16-17) — яъни, уни сенинг кўксингда жамлаш Бизнинг зиммамизда, уни қироат қилдириш ҳам (Бизнинг зиммамизда), бас, сен уни ўқийсан — деган оятни; сўнгра {Бас, Биз уни ўқиганимизда, сен унинг қироатига эргаш} (Қиёмат 18) — айтдики, (яъни) Биз уни нозил қилдик, бас, сен унга қулоқ сол; {Албатта, уни баён қилиб бериш Бизнинг зиммамиздадир} (Қиёмат 19) — яъни, уни сенинг тилингда баён қилиб беришимизни (нозил қилди). Шундан кейин Жаброил у зотнинг олдига келганда, у зот (сукут сақлаб) тинглар, Жаброил кетгач эса, Аллоҳ унга ваъда қилганидек, уни ўқир эдилар».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ ‏{‏ لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ‏}‏ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعَالِجُ مِنَ التَّنْزِيلِ شِدَّةً كَانَ يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ - فَقَالَ لِيَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَرِّكُهُمَا ‏.‏ فَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا ‏.‏ فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ - فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ * إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ‏}‏ قَالَ جَمْعَهُ فِي صَدْرِكَ ثُمَّ تَقْرَأُهُ ‏{‏ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ‏}‏ قَالَ فَاسْتَمِعْ وَأَنْصِتْ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ قَالَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَمَا أَقْرَأَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Buni (tezroq oʻqib) olish uchun tilingni unga junbushlantirma} (Qiyomat 16) degan soʻzi haqida u aytdi: «Nabiy ﷺ vahiy nozil boʻlishida ogʻir mashaqqat chekar va lablarini junbushlantirar edilar». — Ibn Abbos menga: «Men ularni (lablarni) Rasululloh ﷺ junbushlantirganlaridek junbushlantiraman», dedi. Said esa: «Men ularni Ibn Abbos junbushlantirganidek junbushlantiraman», dedi-da, lablarini junbushlantirdi. — «Shunda Alloh taolo {Buni (tezroq oʻqib) olish uchun tilingni unga junbushlantirma. Albatta, uni jamlash va qiroat qildirish Bizning zimmamizdadir} (Qiyomat 16-17) — degan oyatni nozil qildi». U aytdi: «(Yaʼni) uni sening koʻksingda jamlash, soʻngra sen uni oʻqiysan; {Bas, Biz uni oʻqiganimizda, sen uning qiroatiga ergash} (Qiyomat 18) — aytdi: bas, quloq sol va jim tur, soʻngra uni oʻqishing Bizning zimmamizdadir». U aytdi: «Bas, Rasululloh ﷺ ga Jabroil kelganda, unga quloq solib tinglar, Jabroil ketgach esa, Nabiy ﷺ uni (Jabroil) oʻqiganidek oʻqir edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Буни (тезроқ ўқиб) олиш учун тилингни унга жунбушлантирма} (Қиёмат 16) деган сўзи ҳақида у айтди: «Набий ﷺ ваҳий нозил бўлишида оғир машаққат чекар ва лабларини жунбушлантирар эдилар». — Ибн Аббос менга: «Мен уларни (лабларни) Расулуллоҳ ﷺ жунбушлантирганларидек жунбушлантираман», деди. Саид эса: «Мен уларни Ибн Аббос жунбушлантирганидек жунбушлантираман», деди-да, лабларини жунбушлантирди. — «Шунда Аллоҳ таоло {Буни (тезроқ ўқиб) олиш учун тилингни унга жунбушлантирма. Албатта, уни жамлаш ва қироат қилдириш Бизнинг зиммамиздадир} (Қиёмат 16-17) — деган оятни нозил қилди». У айтди: «(Яъни) уни сенинг кўксингда жамлаш, сўнгра сен уни ўқийсан; {Бас, Биз уни ўқиганимизда, сен унинг қироатига эргаш} (Қиёмат 18) — айтди: бас, қулоқ сол ва жим тур, сўнгра уни ўқишинг Бизнинг зиммамиздадир». У айтди: «Бас, Расулуллоҳ ﷺ га Жаброил келганда, унга қулоқ солиб тинглар, Жаброил кетгач эса, Набий ﷺ уни (Жаброил) ўқиганидек ўқир эдилар».

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَا قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْجِنِّ وَمَا رَآهُمُ انْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي طَائِفَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ عَامِدِينَ إِلَى سُوقِ عُكَاظٍ وَقَدْ حِيلَ بَيْنَ الشَّيَاطِينِ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ وَأُرْسِلَتْ عَلَيْهِمُ الشُّهُبُ فَرَجَعَتِ الشَّيَاطِينُ إِلَى قَوْمِهِمْ فَقَالُوا مَا لَكُمْ قَالُوا حِيلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ وَأُرْسِلَتْ عَلَيْنَا الشُّهُبُ ‏.‏ قَالُوا مَا ذَاكَ إِلاَّ مِنْ شَىْءٍ حَدَثَ فَاضْرِبُوا مَشَارِقَ الأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا فَانْظُرُوا مَا هَذَا الَّذِي حَالَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ ‏.‏ فَانْطَلَقُوا يَضْرِبُونَ مَشَارِقَ الأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا فَمَرَّ النَّفَرُ الَّذِينَ أَخَذُوا نَحْوَ تِهَامَةَ - وَهُوَ بِنَخْلٍ - عَامِدِينَ إِلَى سُوقِ عُكَاظٍ وَهُوَ يُصَلِّي بِأَصْحَابِهِ صَلاَةَ الْفَجْرِ فَلَمَّا سَمِعُوا الْقُرْآنَ اسْتَمَعُوا لَهُ وَقَالُوا هَذَا الَّذِي حَالَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ ‏.‏ فَرَجَعُوا إِلَى قَوْمِهِمْ فَقَالُوا يَا قَوْمَنَا ‏{‏ إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا * يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَلَنْ نُشْرِكَ بِرَبِّنَا أَحَدًا‏}‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى نَبِيِّهِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ قُلْ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ‏}‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ jinlarga (Qurʼon) oʻqimagan va ularni koʻrmagan edilar. Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir guruh bilan Ukoz bozoriga qarab yoʻl olgan edilar. Oʻsha (paytda) shaytonlar bilan osmon xabari oʻrtasi toʻsib qoʻyilgan va ularga (osmondan) yulduzlar (otashin uchqunlar) yuborilgan edi. Shunda shaytonlar oʻz qavmlariga qaytib bordilar. (Qavmlari): ‹Sizlarga nima boʻldi?› dedilar. Ular: ‹Biz bilan osmon xabari oʻrtasi toʻsib qoʻyildi va bizga yulduzlar yuborildi›, dedilar. (Qavmlari): ‹Bu, albatta, yuz bergan biron narsa sababli boʻldi. Bas, yerning sharqlari va gʻarblarini kezing-da, biz bilan osmon xabari oʻrtasini toʻsib qoʻygan bu narsa nima ekanini koʻring›, dedilar. Bas, ular yerning sharqlari va gʻarblarini kezishga ketdilar. Tihoma tomon yoʻl olgan guruh — u (Rasululloh) Naxl degan joyda Ukoz bozoriga qarab borayotgan edilar — bomdod namozini sahobalariga oʻqitib turganlarida (oldidan) oʻtdilar. Ular Qurʼonni eshitganlarida, unga quloq solib tingladilar va: ‹Bu, biz bilan osmon xabari oʻrtasini toʻsib qoʻygan narsa ekan›, dedilar. Soʻng qavmlariga qaytib: ‹Ey qavmimiz! {Darhaqiqat, biz toʻgʻri yoʻlga boshlaydigan ajoyib Qurʼonni eshitdik. Bas, biz unga iymon keltirdik va hargiz Robbimizga birovni sherik qilmaymiz} (Jin 1-2)›, dedilar. Shunda Alloh azza va jalla oʻz Nabiysi Muhammad ﷺ ga {Ayt: menga, jinlardan bir guruh (Qurʼonga) quloq solgani vahiy qilindi} (Jin 1) oyatini nozil qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ жинларга (Қуръон) ўқимаган ва уларни кўрмаган эдилар. Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир гуруҳ билан Укоз бозорига қараб йўл олган эдилар. Ўша (пайтда) шайтонлар билан осмон хабари ўртаси тўсиб қўйилган ва уларга (осмондан) юлдузлар (оташин учқунлар) юборилган эди. Шунда шайтонлар ўз қавмларига қайтиб бордилар. (Қавмлари): ‹Сизларга нима бўлди?› дедилар. Улар: ‹Биз билан осмон хабари ўртаси тўсиб қўйилди ва бизга юлдузлар юборилди›, дедилар. (Қавмлари): ‹Бу, албатта, юз берган бирон нарса сабабли бўлди. Бас, ернинг шарқлари ва ғарбларини кезинг-да, биз билан осмон хабари ўртасини тўсиб қўйган бу нарса нима эканини кўринг›, дедилар. Бас, улар ернинг шарқлари ва ғарбларини кезишга кетдилар. Тиҳома томон йўл олган гуруҳ — у (Расулуллоҳ) Нахл деган жойда Укоз бозорига қараб бораётган эдилар — бомдод намозини саҳобаларига ўқитиб турганларида (олдидан) ўтдилар. Улар Қуръонни эшитганларида, унга қулоқ солиб тингладилар ва: ‹Бу, биз билан осмон хабари ўртасини тўсиб қўйган нарса экан›, дедилар. Сўнг қавмларига қайтиб: ‹Эй қавмимиз! {Дарҳақиқат, биз тўғри йўлга бошлайдиган ажойиб Қуръонни эшитдик. Бас, биз унга иймон келтирдик ва ҳаргиз Роббимизга бировни шерик қилмаймиз} (Жин 1-2)›, дедилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла ўз Набийси Муҳаммад ﷺ га {Айт: менга, жинлардан бир гуруҳ (Қуръонга) қулоқ солгани ваҳий қилинди} (Жин 1) оятини нозил қилди».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ أُمَّ الْفَضْلِ بِنْتَ الْحَارِثِ سَمِعَتْهُ وَهُوَ، يَقْرَأُ ‏{‏ وَالْمُرْسَلاَتِ عُرْفًا‏}‏ فَقَالَتْ يَا بُنَىَّ لَقَدْ ذَكَّرْتَنِي بِقِرَاءَتِكَ هَذِهِ السُّورَةَ إِنَّهَا لآخِرُ مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ بِهَا فِي الْمَغْرِبِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Ummul-Fazl binti al-Horis uni {Yaxshilik bilan yuborilganlarga qasamki} (Mursalot surasi 1) deb oʻqiyotganini eshitdi-da: ‹Ey oʻgʻilcham, sen bu surani oʻqishing bilan menga shuni esladingki, u Rasululloh ﷺ ni shom namozida oʻqiganlarini eshitgan eng oxirgi (suram) edi›, dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Уммул-Фазл бинти ал-Ҳорис уни {Яхшилик билан юборилганларга қасамки} (Мурсалот сураси 1) деб ўқиётганини эшитди-да: ‹Эй ўғилчам, сен бу сурани ўқишинг билан менга шуни эсладингки, у Расулуллоҳ ﷺ ни шом намозида ўқиганларини эшитган энг охирги (сурам) эди›, деди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمُ بْنُ بَشِيرٍ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَىْءٍ بَعْدُ أَهْلَ الثَّنَاءِ وَالْمَجْدِ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida: «Allohumma Robbanaa lakal hamdu milʼas-samaavaati va milʼal-arzi va maa baynahumaa va milʼa maa shiʼta min shayʼin baʼd. Ahlas-sanaaʼi val-majd, laa maaniʼa limaa aʼtoyta va laa muʼtiya limaa manaʼta va laa yanfaʼu zal-jaddi minkal-jadd (Ey Allohim, ey Robbimiz! Osmonlar toʻla, yer toʻla, ular orasidagi narsa toʻla va undan keyin Sen istagan narsa toʻla hamd Senga boʻlsin. Ey maqtov va ulugʻlik egasi! Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq, Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq va boylik egasiga uning boyligi Sening (huzuringda) foyda bermas)», derdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Аллоҳумма Роббанаа лакал ҳамду милъас-самааваати ва милъал-арзи ва маа байнаҳумаа ва милъа маа шиъта мин шайъин баъд. Аҳлас-санааъи вал-мажд, лаа мааниъа лимаа аътойта ва лаа муътия лимаа манаъта ва лаа янфаъу зал-жадди минкал-жадд (Эй Аллоҳим, эй Роббимиз! Осмонлар тўла, ер тўла, улар орасидаги нарса тўла ва ундан кейин Сен истаган нарса тўла ҳамд Сенга бўлсин. Эй мақтов ва улуғлик эгаси! Сен берган нарсани тўсувчи йўқ, Сен тўсган нарсани берувчи йўқ ва бойлик эгасига унинг бойлиги Сенинг (ҳузурингда) фойда бермас)», дердилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى قَوْلِهِ ‏"‏ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَىْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dan «...va undan keyin Sen istagan narsa toʻla» degan soʻzlarigacha (rivoyat qildi) va undan keyingisini zikr qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дан «...ва ундан кейин Сен истаган нарса тўла» деган сўзларигача (ривоят қилди) ва ундан кейингисини зикр қилмади.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ سُحَيْمٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَشَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم السِّتَارَةَ وَالنَّاسُ صُفُوفٌ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ ‏"‏ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ مُبَشِّرَاتِ النُّبُوَّةِ إِلاَّ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ يَرَاهَا الْمُسْلِمُ أَوْ تُرَى لَهُ أَلاَ وَإِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَقْرَأَ الْقُرْآنَ رَاكِعًا أَوْ سَاجِدًا فَأَمَّا الرُّكُوعُ فَعَظِّمُوا فِيهِ الرَّبَّ عَزَّ وَجَلَّ وَأَمَّا السُّجُودُ فَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ فَقَمِنٌ أَنْ يُسْتَجَابَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ pardani koʻtardilar, odamlar esa Abu Bakr ortida saf-saf (turgan) edilar. Shunda u zot: «Ey odamlar! Darhaqiqat, paygʻambarlik bashoratlaridan faqat solih tush qoldi, uni musulmon koʻradi yoki uning (haqida) koʻrsatiladi. Ogoh boʻlinglar! Men rukuʼ yoki sajdada Qurʼon oʻqishdan qaytarildim. Rukuʼga kelsak, unda aziz va ulugʻ Robbni ulugʻlanglar; sajdaga kelsak, unda duoga astoydil berilinglar, zero (duolaringiz) ijobat boʻlishga loyiqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пардани кўтардилар, одамлар эса Абу Бакр ортида саф-саф (турган) эдилар. Шунда у зот: «Эй одамлар! Дарҳақиқат, пайғамбарлик башоратларидан фақат солиҳ туш қолди, уни мусулмон кўради ёки унинг (ҳақида) кўрсатилади. Огоҳ бўлинглар! Мен рукуъ ёки саждада Қуръон ўқишдан қайтарилдим. Рукуъга келсак, унда азиз ва улуғ Роббни улуғланглар; саждага келсак, унда дуога астойдил берилинглар, зеро (дуоларингиз) ижобат бўлишга лойиқдир», дедилар.

قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ سُحَيْمٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَشَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم السِّتْرَ وَرَأْسُهُ مَعْصُوبٌ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏"‏ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنْ مُبَشِّرَاتِ النُّبُوَّةِ إِلاَّ الرُّؤْيَا يَرَاهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ أَوْ تُرَى لَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ سُفْيَانَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ pardani koʻtardilar, vafot etgan kasalliklarida boshlari (latta bilan) bogʻlangan edi. Soʻng uch marta: «Allohumma, hal ballagʻtu (Ey Allohim, men yetkazdimmi)?» dedilar. (Soʻng): «Darhaqiqat, paygʻambarlik bashoratlaridan faqat tush qoldi, uni solih banda koʻradi yoki uning (haqida) koʻrsatiladi», (dedilar).Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пардани кўтардилар, вафот этган касалликларида бошлари (латта билан) боғланган эди. Сўнг уч марта: «Аллоҳумма, ҳал баллағту (Эй Аллоҳим, мен етказдимми)?» дедилар. (Сўнг): «Дарҳақиқат, пайғамбарлик башоратларидан фақат туш қолди, уни солиҳ банда кўради ёки унинг (ҳақида) кўрсатилади», (дедилар).

وَحَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ نُهِيتُ أَنْ أَقْرَأَ، وَأَنَا رَاكِعٌ، ‏.‏ لاَ يَذْكُرُ فِي الإِسْنَادِ عَلِيًّا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men rukuʼda boʻlganimda (Qurʼon) oʻqishimdan qaytarildim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен рукуъда бўлганимда (Қуръон) ўқишимдан қайтарилдим», деди.

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ أَبُو الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُمِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةٍ وَنُهِيَ أَنْ يَكُفَّ شَعْرَهُ وَثِيَابَهُ ‏.‏ هَذَا حَدِيثُ يَحْيَى ‏.‏ وَقَالَ أَبُو الرَّبِيعِ عَلَى سَبْعَةِ أَعْظُمٍ وَنُهِيَ أَنْ يَكُفَّ شَعْرَهُ وَثِيَابَهُ الْكَفَّيْنِ وَالرُّكْبَتَيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ وَالْجَبْهَةِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yetti (aʼzo) ustiga sajda qilishga buyurildilar va sochi hamda kiyimini (yigʻib) tutib turishdan qaytarildilar. Bu Yahyoning hadisidir. Abur-Rabiʼ esa: «yetti suyak ustiga, va sochi hamda kiyimini tutib turishdan qaytarildi» dedi (va ularni sanab): «ikki kaft, ikki tizza, ikki oyoq va peshona», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ етти (аъзо) устига сажда қилишга буюрилдилар ва сочи ҳамда кийимини (йиғиб) тутиб туришдан қайтарилдилар. Бу Яҳёнинг ҳадисидир. Абур-Рабиъ эса: «етти суяк устига, ва сочи ҳамда кийимини тутиб туришдан қайтарилди» деди (ва уларни санаб): «икки кафт, икки тизза, икки оёқ ва пешона», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةِ أَعْظُمٍ وَلاَ أَكُفَّ ثَوْبًا وَلاَ شَعْرًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. U zot: «Men yetti suyak ustiga sajda qilishga, kiyim va sochni (yigʻib) tutmaslikka buyurildim», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилинади. У зот: «Мен етти суяк устига сажда қилишга, кийим ва сочни (йиғиб) тутмасликка буюрилдим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أُمِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ وَنُهِيَ أَنْ يَكْفِتَ الشَّعْرَ وَالثِّيَابَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yetti (aʼzo) ustiga sajda qilishga buyurildilar va sochni hamda kiyimni (yigʻib) tutishdan qaytarildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ етти (аъзо) устига сажда қилишга буюрилдилар ва сочни ҳамда кийимни (йиғиб) тутишдан қайтарилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةِ أَعْظُمٍ الْجَبْهَةِ - وَأَشَارَ بِيَدِهِ عَلَى أَنْفِهِ - وَالْيَدَيْنِ وَالرِّجْلَيْنِ وَأَطْرَافِ الْقَدَمَيْنِ وَلاَ نَكْفِتَ الثِّيَابَ وَلاَ الشَّعْرَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men yetti suyak ustiga sajda qilishga buyurildim: peshona — (deb) qoʻllari bilan burniga ishora qildilar — ikki qoʻl, ikki oyoq va oyoq panjalarining uchlari ustiga; kiyimni ham, sochni ham (yigʻib) tutmasligimizga (buyurildik)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен етти суяк устига сажда қилишга буюрилдим: пешона — (деб) қўллари билан бурнига ишора қилдилар — икки қўл, икки оёқ ва оёқ панжаларининг учлари устига; кийимни ҳам, сочни ҳам (йиғиб) тутмаслигимизга (буюрилдик)».

حَدَّثَنَا أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ وَلاَ أَكْفِتَ الشَّعْرَ وَلاَ الثِّيَابَ الْجَبْهَةِ وَالأَنْفِ وَالْيَدَيْنِ وَالرُّكْبَتَيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men yetti (suyak) ustiga sajda qilishga, sochni ham, kiyimni ham (yigʻib) tutmaslikka buyurildim: peshona, burun, ikki qoʻl, ikki tizza va ikki oyoq».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен етти (суяк) устига сажда қилишга, сочни ҳам, кийимни ҳам (йиғиб) тутмасликка буюрилдим: пешона, бурун, икки қўл, икки тизза ва икки оёқ».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ الْعَامِرِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ بُكَيْرًا، حَدَّثَهُ أَنَّ كُرَيْبًا مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ يُصَلِّي وَرَأْسُهُ مَعْقُوصٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَامَ فَجَعَلَ يَحُلُّهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ مَا لَكَ وَرَأْسِي فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّمَا مَثَلُ هَذَا مَثَلُ الَّذِي يُصَلِّي وَهُوَ مَكْتُوفٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Abdulloh ibn al-Horisning namoz oʻqiyotganini, sochi orqasidan oʻrib bogʻlangan holda ekanini koʻrdi. Shunda u (oʻrnidan) turib, uni yecha boshladi. (Abdulloh ibn al-Horis namozdan) qaytgach, Ibn Abbosga yuzlanib: «Senga nima boʻldi-yu, sochimga (tegding)?», dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Bu (kishi) namozni qoʻllari orqasiga bogʻlangan holda oʻqigan kishiga oʻxshaydi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Абдуллоҳ ибн ал-Ҳориснинг намоз ўқиётганини, сочи орқасидан ўриб боғланган ҳолда эканини кўрди. Шунда у (ўрнидан) туриб, уни еча бошлади. (Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис намоздан) қайтгач, Ибн Аббосга юзланиб: «Сенга нима бўлди-ю, сочимга (тегдинг)?», деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Бу (киши) намозни қўллари орқасига боғланган ҳолда ўқиган кишига ўхшайди›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقْبَلْتُ رَاكِبًا عَلَى أَتَانٍ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ، قَدْ نَاهَزْتُ الاِحْتِلاَمَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِالنَّاسِ بِمِنًى فَمَرَرْتُ بَيْنَ يَدَىِ الصَّفِّ فَنَزَلْتُ فَأَرْسَلْتُ الأَتَانَ تَرْتَعُ وَدَخَلْتُ فِي الصَّفِّ فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ عَلَىَّ أَحَدٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: men bir urgʻochi eshakka minib keldim, oʻsha kunlari balogʻatga yetay deb qolgan edim. Rasululloh ﷺ esa Minoda odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqitayotgan edilar. Men saf oldidan oʻtdim, soʻng (eshakdan) tushib, eshakni oʻtlagani qoʻyib yubordim va safga kirdim. Hech kim buni menga (qilib) inkor qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: мен бир урғочи эшакка миниб келдим, ўша кунлари балоғатга етай деб қолган эдим. Расулуллоҳ ﷺ эса Минода одамларга (имом бўлиб) намоз ўқитаётган эдилар. Мен саф олдидан ўтдим, сўнг (эшакдан) тушиб, эшакни ўтлагани қўйиб юбордим ва сафга кирдим. Ҳеч ким буни менга (қилиб) инкор қилмади.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، أَقْبَلَ يَسِيرُ عَلَى حِمَارٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ يُصَلِّي بِمِنًى فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ يُصَلِّي بِالنَّاسِ - قَالَ - فَسَارَ الْحِمَارُ بَيْنَ يَدَىْ بَعْضِ الصَّفِّ ثُمَّ نَزَلَ عَنْهُ فَصَفَّ مَعَ النَّاسِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u bir eshakka minib kelayotgan edi, Rasululloh ﷺ esa Vidolashuv hajjida Minoda turib odamlarga namoz oʻqitayotgan edilar. (Rovi) dedi: eshak safning bir qismi oldidan yurib oʻtdi, soʻng (Ibn Abbos) undan tushdi va odamlar bilan birga safga turdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у бир эшакка миниб келаётган эди, Расулуллоҳ ﷺ эса Видолашув ҳажжида Минода туриб одамларга намоз ўқитаётган эдилар. (Рови) деди: эшак сафнинг бир қисми олдидан юриб ўтди, сўнг (Ибн Аббос) ундан тушди ва одамлар билан бирга сафга турди.

وَحَدَّثَنَاهُ ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مُنْصَرَفَهُ مِنْ أُحُدٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَأَيْتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ فِي الْمَنَامِ ظُلَّةً تَنْطِفُ السَّمْنَ وَالْعَسَلَ ‏.‏ بِمَعْنَى حَدِيثِ يُونُسَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Uhuddan qaytib kelganlarida bir kishi u zotning oldiga kelib: «Yo Rasululloh! Men bu kecha tushimda sariyogʻ va asal tomib turgan bir soyaboncha (bulut) koʻrdim», dedi — Yunusning hadisi maʼnosida (davom etadi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Уҳуддан қайтиб келганларида бир киши у зотнинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Мен бу кеча тушимда сариёғ ва асал томиб турган бир соябонча (булут) кўрдим», деди — Юнуснинг ҳадиси маъносида (давом этади).

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - وَهُوَ ابْنُ كَثِيرٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ مِمَّا يَقُولُ لأَصْحَابِهِ ‏"‏ مَنْ رَأَى مِنْكُمْ رُؤْيَا فَلْيَقُصَّهَا أَعْبُرْهَا لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْتُ ظُلَّةً ‏.‏ بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sahobalariga aytadigan (gaplaridan biri): «Sizlardan kim bir tush koʻrsa, uni soʻzlab bersin, men uni unga taʼbir qilib beray», (degan soʻzlari) edi. (Ibn Abbos) dedi: Shunda bir kishi kelib: «Yo Rasululloh! Men bir soyaboncha (bulut) koʻrdim», dedi — ularning hadisi kabi (davom etadi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига айтадиган (гапларидан бири): «Сизлардан ким бир туш кўрса, уни сўзлаб берсин, мен уни унга таъбир қилиб берай», (деган сўзлари) эди. (Ибн Аббос) деди: Шунда бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ! Мен бир соябонча (булут) кўрдим», деди — уларнинг ҳадиси каби (давом этади).

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلٍ التَّمِيمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ فَجَعَلَ يَقُولُ إِنْ جَعَلَ لِي مُحَمَّدٌ الأَمْرَ مِنْ بَعْدِهِ تَبِعْتُهُ ‏.‏ فَقَدِمَهَا فِي بَشَرٍ كَثِيرٍ مِنْ قَوْمِهِ فَأَقْبَلَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ وَفِي يَدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قِطْعَةُ جَرِيدَةٍ حَتَّى وَقَفَ عَلَى مُسَيْلِمَةَ فِي أَصْحَابِهِ قَالَ ‏"‏ لَوْ سَأَلْتَنِي هَذِهِ الْقِطْعَةَ مَا أَعْطَيْتُكَهَا وَلَنْ أَتَعَدَّى أَمْرَ اللَّهِ فِيكَ وَلَئِنْ أَدْبَرْتَ لَيَعْقِرَنَّكَ اللَّهُ وَإِنِّي لأُرَاكَ الَّذِي أُرِيتُ فِيكَ مَا أُرِيتُ وَهَذَا ثَابِتٌ يُجِيبُكَ عَنِّي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ عَنْهُ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُ عَنْ قَوْلِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكَ أَرَى الَّذِي أُرِيتُ فِيكَ مَا أُرِيتُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ فِي يَدَىَّ سِوَارَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ فَأَهَمَّنِي شَأْنُهُمَا فَأُوحِيَ إِلَىَّ فِي الْمَنَامِ أَنِ انْفُخْهُمَا فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا فَأَوَّلْتُهُمَا كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِ مِنْ بَعْدِي فَكَانَ أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيَّ صَاحِبَ صَنْعَاءَ وَالآخَرُ مُسَيْلِمَةَ صَاحِبَ الْيَمَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yolgʻonchi Musaylima Nabiy ﷺ zamonida Madinaga keldi va: «Agar Muhammad (vafotidan) keyin ishni (xalifalikni) menga bersa, men unga ergashaman», deya boshladi. U oʻz qavmidan koʻp odamlar bilan kelgan edi. Shunda Nabiy ﷺ unga qarab keldilar, u zot bilan birga Sobit ibn Qays ibn Shammos bor edi, Nabiy ﷺ ning qoʻllarida esa bir parcha xurmo shoxi bor edi. U zot Musaylimaning oldida, uning ashoblari ichida toʻxtab: «Sen mendan shu bir parchani soʻrasang ham, men uni senga bermas edim. Men sen haqingdagi Allohning amridan oshmayman. Agar (haqdan) yuz oʻgirsang, Alloh seni halok qiladi. Men seni allaqachon sen haqingda koʻrsatilgan narsadagi (kishi) deb bilaman. Mana bu Sobit men tomonimdan senga javob beradi», dedilar. Soʻng u zot undan qaytib ketdilar. Ibn Abbos dedi: Men Nabiy ﷺ ning: «Sen aniq sen haqingda koʻrsatilgan narsadagi (kishi)san», degan soʻzlari haqida soʻradim. Shunda menga Abu Hurayra xabar berdiki, Nabiy ﷺ (shunday) dedilar: «Men uxlab yotganimda qoʻllarimda oltindan ikkita bilakuzuk koʻrdim, ularning ishi meni tashvishga soldi. Shunda menga uyqumda: ‹Ularni puflagin›, deb vahiy qilindi. Men ularni pufladim, ikkovi uchib ketdi. Men ularni mendan keyin chiqadigan ikki yolgʻonchi deb taʼbir qildim. Ulardan biri Sanʼo egasi al-Ansiy, ikkinchisi Yamoma egasi Musaylima edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ёлғончи Мусайлима Набий ﷺ замонида Мадинага келди ва: «Агар Муҳаммад (вафотидан) кейин ишни (халифаликни) менга берса, мен унга эргашаман», дея бошлади. У ўз қавмидан кўп одамлар билан келган эди. Шунда Набий ﷺ унга қараб келдилар, у зот билан бирга Собит ибн Қайс ибн Шаммос бор эди, Набий ﷺ нинг қўлларида эса бир парча хурмо шохи бор эди. У зот Мусайлиманинг олдида, унинг ашоблари ичида тўхтаб: «Сен мендан шу бир парчани сўрасанг ҳам, мен уни сенга бермас эдим. Мен сен ҳақингдаги Аллоҳнинг амридан ошмайман. Агар (ҳақдан) юз ўгирсанг, Аллоҳ сени ҳалок қилади. Мен сени аллақачон сен ҳақингда кўрсатилган нарсадаги (киши) деб биламан. Мана бу Собит мен томонимдан сенга жавоб беради», дедилар. Сўнг у зот ундан қайтиб кетдилар. Ибн Аббос деди: Мен Набий ﷺ нинг: «Сен аниқ сен ҳақингда кўрсатилган нарсадаги (киши)сан», деган сўзлари ҳақида сўрадим. Шунда менга Абу Ҳурайра хабар бердики, Набий ﷺ (шундай) дедилар: «Мен ухлаб ётганимда қўлларимда олтиндан иккита билакузук кўрдим, уларнинг иши мени ташвишга солди. Шунда менга уйқумда: ‹Уларни пуфлагин›, деб ваҳий қилинди. Мен уларни пуфладим, иккови учиб кетди. Мен уларни мендан кейин чиқадиган икки ёлғончи деб таъбир қилдим. Улардан бири Санъо эгаси ал-Ансий, иккинчиси Ямома эгаси Мусайлима эди.»

حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو عِمْرَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ زِيَادٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدَ النَّاسِ بِالْخَيْرِ وَكَانَ أَجْوَدَ مَا يَكُونُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ إِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ سَنَةٍ فِي رَمَضَانَ حَتَّى يَنْسَلِخَ فَيَعْرِضُ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقُرْآنَ فَإِذَا لَقِيَهُ جِبْرِيلُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدَ بِالْخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yaxshilik (xayr) qilishda odamlarning eng saxiysi edilar, ramazon oyida esa eng saxiy boʻlar edilar. Albatta, Jibril alayhissalom u zot bilan har yili ramazonda, u (oy) tugaguncha uchrashar edi va Rasululloh ﷺ unga Qurʼonni (yodlab) oʻqib berar edilar. Jibril u zot bilan uchrashganda, Rasululloh ﷺ yaxshilik qilishda esuvchi shamoldan ham saxiyroq boʻlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ яхшилик (хайр) қилишда одамларнинг энг сахийси эдилар, рамазон ойида эса энг сахий бўлар эдилар. Албатта, Жибрил алайҳиссалом у зот билан ҳар йили рамазонда, у (ой) тугагунча учрашар эди ва Расулуллоҳ ﷺ унга Қуръонни (ёдлаб) ўқиб берар эдилар. Жибрил у зот билан учрашганда, Расулуллоҳ ﷺ яхшилик қилишда эсувчи шамолдан ҳам сахийроқ бўлар эдилар.

حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ زِيَادٍ، قَالَ مَنْصُورٌ حَدَّثَنَا وَقَالَ، ابْنُ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِيَانِ ابْنَ سَعْدٍ - عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ، اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَسْدُلُونَ أَشْعَارَهُمْ وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ رُءُوسَهُمْ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ مُوَافَقَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ فِيمَا لَمْ يُؤْمَرْ بِهِ فَسَدَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاصِيَتَهُ ثُمَّ فَرَقَ بَعْدُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ahli kitob sochlarini (peshonalariga) tushirib qoʻyar, mushriklar esa boshlarini (sochlarini ikki tomonga) ajratar edilar. Rasululloh ﷺ esa oʻzlariga buyurilmagan ishlarda ahli kitobga muvofiq kelishni yaxshi koʻrar edilar. Shu sabab Rasululloh ﷺ peshona sochlarini tushirib qoʻydilar, soʻng keyinroq (sochlarini ikki tomonga) ajratdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аҳли китоб сочларини (пешоналарига) тушириб қўяр, мушриклар эса бошларини (сочларини икки томонга) ажратар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ эса ўзларига буюрилмаган ишларда аҳли китобга мувофиқ келишни яхши кўрар эдилар. Шу сабаб Расулуллоҳ ﷺ пешона сочларини тушириб қўйдилар, сўнг кейинроқ (сочларини икки томонга) ажратдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَوْحِ بْنِ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَثَ بِمَكَّةَ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَتُوُفِّيَ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkada oʻn uch (yil) turdilar va oltmish uch yoshda vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн уч (йил) турдилар ва олтмиш уч ёшда вафот этдилар.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ الضُّبَعِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ ثَلاَثَ عَشْرَةَ سَنَةً يُوحَى إِلَيْهِ وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرًا وَمَاتَ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ سَنَةً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkada oʻn uch yil — vahiy nozil etilgan holda — turdilar, Madinada esa oʻn yil (turdilar) va oltmish uch yoshda olamdan oʻtdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн уч йил — ваҳий нозил этилган ҳолда — турдилар, Мадинада эса ўн йил (турдилар) ва олтмиш уч ёшда оламдан ўтдилар.

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً يَسْمَعُ الصَّوْتَ وَيَرَى الضَّوْءَ سَبْعَ سِنِينَ وَلاَ يَرَى شَيْئًا وَثَمَانَ سِنِينَ يُوحَى إِلَيْهِ وَأَقَامَ بِالْمَدِينَةِ عَشْرًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkada oʻn besh yil turdilar: yetti yil ovozni eshitar va nurni koʻrardilar, ammo (oshkora) hech narsa koʻrmasdilar; sakkiz yil esa u (zot)ga vahiy nozil etilardi. Madinada esa oʻn yil turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн беш йил турдилар: етти йил овозни эшитар ва нурни кўрардилар, аммо (ошкора) ҳеч нарса кўрмасдилар; саккиз йил эса у (зот)га ваҳий нозил этиларди. Мадинада эса ўн йил турдилар.

وَحَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنُ عَرْعَرَةَ السَّامِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، - وَتَقَارَبَا فِي سِيَاقِ الْحَدِيثِ وَاللَّفْظُ لاِبْنِ حَاتِمٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ أَبَا ذَرٍّ مَبْعَثُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ قَالَ لأَخِيهِ ارْكَبْ إِلَى هَذَا الْوَادِي فَاعْلَمْ لِي عِلْمَ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ يَأْتِيهِ الْخَبَرُ مِنَ السَّمَاءِ فَاسْمَعْ مِنْ قَوْلِهِ ثُمَّ ائْتِنِي ‏.‏ فَانْطَلَقَ الآخَرُ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ وَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَبِي ذَرٍّ فَقَالَ رَأَيْتُهُ يَأْمُرُ بِمَكَارِمِ الأَخْلاَقِ وَكَلاَمًا مَا هُوَ بِالشِّعْرِ ‏.‏ فَقَالَ مَا شَفَيْتَنِي فِيمَا أَرَدْتُ ‏.‏ فَتَزَوَّدَ وَحَمَلَ شَنَّةً لَهُ فِيهَا مَاءٌ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَأَتَى الْمَسْجِدَ فَالْتَمَسَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ يَعْرِفُهُ وَكَرِهَ أَنْ يَسْأَلَ عَنْهُ حَتَّى أَدْرَكَهُ - يَعْنِي اللَّيْلَ - فَاضْطَجَعَ فَرَآهُ عَلِيٌّ فَعَرَفَ أَنَّهُ غَرِيبٌ فَلَمَّا رَآهُ تَبِعَهُ فَلَمْ يَسْأَلْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ احْتَمَلَ قُرَيْبَتَهُ وَزَادَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَظَلَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَلاَ يَرَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَمْسَى فَعَادَ إِلَى مَضْجَعِهِ فَمَرَّ بِهِ عَلِيٌّ فَقَالَ مَا أَنَى لِلرَّجُلِ أَنْ يَعْلَمَ مَنْزِلَهُ فَأَقَامَهُ فَذَهَبَ بِهِ مَعَهُ وَلاَ يَسْأَلُ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ الثَّالِثِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ فَأَقَامَهُ عَلِيٌّ مَعَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَلاَ تُحَدِّثُنِي مَا الَّذِي أَقْدَمَكَ هَذَا الْبَلَدَ قَالَ إِنْ أَعْطَيْتَنِي عَهْدًا وَمِيثَاقًا لَتُرْشِدَنِّي فَعَلْتُ ‏.‏ فَفَعَلَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ فَإِنَّهُ حَقٌّ وَهُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا أَصْبَحْتَ فَاتَّبِعْنِي فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ شَيْئًا أَخَافُ عَلَيْكَ قُمْتُ كَأَنِّي أُرِيقُ الْمَاءَ فَإِنْ مَضَيْتُ فَاتَّبِعْنِي حَتَّى تَدْخُلَ مَدْخَلِي ‏.‏ فَفَعَلَ فَانْطَلَقَ يَقْفُوهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَدَخَلَ مَعَهُ فَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ وَأَسْلَمَ مَكَانَهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْجِعْ إِلَى قَوْمِكَ فَأَخْبِرْهُمْ حَتَّى يَأْتِيَكَ أَمْرِي ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ ‏.‏ فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ‏.‏ وَثَارَ الْقَوْمُ فَضَرَبُوهُ حَتَّى أَضْجَعُوهُ فَأَتَى الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ فَقَالَ وَيْلَكُمْ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ مِنْ غِفَارٍ وَأَنَّ طَرِيقَ تُجَّارِكُمْ إِلَى الشَّامِ عَلَيْهِمْ ‏.‏ فَأَنْقَذَهُ مِنْهُمْ ثُمَّ عَادَ مِنَ الْغَدِ بِمِثْلِهَا وَثَارُوا إِلَيْهِ فَضَرَبُوهُ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ الْعَبَّاسُ فَأَنْقَذَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Zarrga Nabiy ﷺ ning Makkada baʼsat qilinishlari (paygʻambar etib yuborilishlari) yetib kelganda, u akasiga: «Ushbu vodiyga (Makkaga) qarab yoʻlga chiq, men uchun osmondan oʻziga xabar kelishini daʼvo qilayotgan bu kishi haqida maʼlumot bil. Uning soʻzidan eshit, soʻng oldimga kel», — dedi. Bas, akasi yoʻlga chiqib, Makkaga keldi va uning soʻzidan eshitdi. Soʻng Abu Zarrning oldiga qaytib: «Men uni goʻzal axloqlarga buyurayotganini koʻrdim, (uning) soʻzi esa sheʼr emas ekan», — dedi. (Abu Zarr): «Sen meni xohlagan narsamda qanoatlantirmading (mendagi ishtiyoqni qondirmading)», — dedi. Soʻng u (yoʻl) ozuqasini olib, oʻzining bir meshini — ichida suvi bor — koʻtarib, Makkaga keldi. Masjidga (Kaʼbaga) kelib, Nabiy ﷺ ni qidirdi, ammo u zotni tanimas edi va u haqda (birovdan) soʻrashni xohlamadi, hatto tun yetib keldi. U yotdi. Uni Ali koʻrib, gʻarib (begona) ekanini bildi. Uni koʻrgach, (Ali) uning ortidan bordi. Tong otgunicha ikkovidan birortasi hamrohidan hech narsa soʻramadi. Soʻng (Abu Zarr) meshchasini va ozugʻini koʻtarib, Masjidga keldi va oʻsha kunni (shu yerda) oʻtkazdi, ammo kechgacha Nabiy ﷺ ni koʻrmadi. Soʻng oʻz yotogʻiga qaytdi. Uning yonidan Ali oʻtib: «Bu kishiga oʻz manzilini bilish vaqti boʻlmadimi?» — dedi va uni turgʻizib, oʻzi bilan olib ketdi. Ikkovidan birortasi hamrohidan hech narsa soʻramadi. Uchinchi kun boʻlganda, (Abu Zarr) shunday qildi (yana Masjidda qoldi) va Ali uni oʻzi bilan turgʻizdi. Soʻng unga: «Seni bu yurtga olib kelgan narsa nima ekanini menga aytib bermaysanmi?» — dedi. (Abu Zarr): «Agar sen menga meni toʻgʻri yoʻlga boshlashing haqida ahd va vasiqa bersang, (aytib beraman)», — dedi. (Ali) shunday qildi. Bas, u (Ali)ga xabar berdi. (Ali): «Albatta u (din) haqdir va u Rasululloh ﷺ dir. Tong otganda, mening ortimdan ergash. Agar men senga (xavf) deb qoʻrqadigan biror narsani koʻrsam, xuddi suv toʻkayotgandek turib qolaman; agar yurib ketsam, men kirgan joyga kirguningcha mening ortimdan ergash», — dedi. (Abu Zarr) shunday qildi va uning izidan ketdi, hatto u (Ali) Nabiy ﷺ ning huzurlariga kirdi, (Abu Zarr) ham u bilan birga kirdi va u zotning soʻzlaridan eshitib, oʻsha joyda Islomni qabul qildi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Qavmingga qayt va mening buyrugʻim senga yetib kelgunicha ularga (ushbu xabarni) yetkaz», — dedilar. (Abu Zarr): «Jonim Qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, men buni (kalimani) ular orasida baland ovozda qichqiraman», — dedi. Soʻng u chiqib, Masjidga keldi va eng baland ovozi bilan: «Ashhadu an lo ilaha illalloh va anna Muhammadan Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasulidir)», — deya nido qildi. Shunda qavm (Quraysh) qoʻzgʻalib, uni yiqitgunlaricha urishdi. Bas, Abbos kelib, uning ustiga engashib: «Holingizga voy! Bilmaysizmi, u Gʻifordandir va Shomga (boradigan) savdogarlaringizning yoʻli ular (Gʻifor)ning ustidandir?!» — dedi va uni ulardan qutqarib oldi. Soʻng (Abu Zarr) ertasi kuni yana shunga oʻxshash (kalimani aytib qaytdi) va ular yana unga tashlanib, urishdi. Bas, Abbos uning ustiga engashib, uni qutqarib oldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Заррга Набий ﷺ нинг Маккада баъсат қилинишлари (пайғамбар этиб юборилишлари) етиб келганда, у акасига: «Ушбу водийга (Маккага) қараб йўлга чиқ, мен учун осмондан ўзига хабар келишини даъво қилаётган бу киши ҳақида маълумот бил. Унинг сўзидан эшит, сўнг олдимга кел», — деди. Бас, акаси йўлга чиқиб, Маккага келди ва унинг сўзидан эшитди. Сўнг Абу Заррнинг олдига қайтиб: «Мен уни гўзал ахлоқларга буюраётганини кўрдим, (унинг) сўзи эса шеър эмас экан», — деди. (Абу Зарр): «Сен мени хоҳлаган нарсамда қаноатлантирмадинг (мендаги иштиёқни қондирмадинг)», — деди. Сўнг у (йўл) озуқасини олиб, ўзининг бир мешини — ичида суви бор — кўтариб, Маккага келди. Масжидга (Каъбага) келиб, Набий ﷺ ни қидирди, аммо у зотни танимас эди ва у ҳақда (бировдан) сўрашни хоҳламади, ҳатто тун етиб келди. У ётди. Уни Али кўриб, ғариб (бегона) эканини билди. Уни кўргач, (Али) унинг ортидан борди. Тонг отгунича икковидан бирортаси ҳамроҳидан ҳеч нарса сўрамади. Сўнг (Абу Зарр) мешчасини ва озуғини кўтариб, Масжидга келди ва ўша кунни (шу ерда) ўтказди, аммо кечгача Набий ﷺ ни кўрмади. Сўнг ўз ётоғига қайтди. Унинг ёнидан Али ўтиб: «Бу кишига ўз манзилини билиш вақти бўлмадими?» — деди ва уни турғизиб, ўзи билан олиб кетди. Икковидан бирортаси ҳамроҳидан ҳеч нарса сўрамади. Учинчи кун бўлганда, (Абу Зарр) шундай қилди (яна Масжидда қолди) ва Али уни ўзи билан турғизди. Сўнг унга: «Сени бу юртга олиб келган нарса нима эканини менга айтиб бермайсанми?» — деди. (Абу Зарр): «Агар сен менга мени тўғри йўлга бошлашинг ҳақида аҳд ва васиқа берсанг, (айтиб бераман)», — деди. (Али) шундай қилди. Бас, у (Али)га хабар берди. (Али): «Албатта у (дин) ҳақдир ва у Расулуллоҳ ﷺ дир. Тонг отганда, менинг ортимдан эргаш. Агар мен сенга (хавф) деб қўрқадиган бирор нарсани кўрсам, худди сув тўкаётгандек туриб қоламан; агар юриб кетсам, мен кирган жойга киргунингча менинг ортимдан эргаш», — деди. (Абу Зарр) шундай қилди ва унинг изидан кетди, ҳатто у (Али) Набий ﷺ нинг ҳузурларига кирди, (Абу Зарр) ҳам у билан бирга кирди ва у зотнинг сўзларидан эшитиб, ўша жойда Исломни қабул қилди. Шунда Набий ﷺ унга: «Қавмингга қайт ва менинг буйруғим сенга етиб келгунича уларга (ушбу хабарни) етказ», — дедилар. (Абу Зарр): «Жоним Қўлида бўлган Зот билан қасамки, мен буни (калимани) улар орасида баланд овозда қичқираман», — деди. Сўнг у чиқиб, Масжидга келди ва энг баланд овози билан: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир)», — дея нидо қилди. Шунда қавм (Қурайш) қўзғалиб, уни йиқитгунларича уришди. Бас, Аббос келиб, унинг устига энгашиб: «Ҳолингизга вой! Билмайсизми, у Ғифордандир ва Шомга (борадиган) савдогарларингизнинг йўли улар (Ғифор)нинг устидандир?!» — деди ва уни улардан қутқариб олди. Сўнг (Абу Зарр) эртаси куни яна шунга ўхшаш (калимани айтиб қайтди) ва улар яна унга ташланиб, уришди. Бас, Аббос унинг устига энгашиб, уни қутқариб олди.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ قَالاَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ بْنُ عُمَرَ الْيَشْكُرِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي يَزِيدَ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّوسلم أَتَى الْخَلاَءَ فَوَضَعْتُ لَهُ وَضُوءًا فَلَمَّا خَرَجَ قَالَ ‏"‏ مَنْ وَضَعَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فِي رِوَايَةِ زُهَيْرٍ قَالُوا ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ قُلْتُ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ فَقِّهْهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hojatxonaga kirdilar. Men u zotga (tahorat uchun) suv qoʻyib qoʻydim. U zot chiqqach: «Buni kim qoʻydi?» — dedilar. Zuhayrning rivoyatida (sahobalar): «(Ular shunday) dedi», deyilgan, Abu Bakrning rivoyatida esa: «Men: ‹Ibn Abbos (qoʻydi)›, dedim», deyilgan. (Shunda) u zot: «Yo Alloh, uni dinda faqih (chuqur bilimli) qilgin», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳожатхонага кирдилар. Мен у зотга (таҳорат учун) сув қўйиб қўйдим. У зот чиққач: «Буни ким қўйди?» — дедилар. Зуҳайрнинг ривоятида (саҳобалар): «(Улар шундай) деди», дейилган, Абу Бакрнинг ривоятида эса: «Мен: ‹Ибн Аббос (қўйди)›, дедим», дейилган. (Шунда) у зот: «Ё Аллоҳ, уни динда фақиҳ (чуқур билимли) қилгин», — дедилар.

حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَعْقِرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ، - وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ الْيَمَامِيُّ - حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ الْمُسْلِمُونَ لاَ يَنْظُرُونَ إِلَى أَبِي سُفْيَانَ وَلاَ يُقَاعِدُونَهُ فَقَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَا نَبِيَّ اللَّهِ ثَلاَثٌ أَعْطِنِيهِنَّ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عِنْدِي أَحْسَنُ الْعَرَبِ وَأَجْمَلُهُ أُمُّ حَبِيبَةَ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ أُزَوِّجُكَهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَمُعَاوِيَةُ تَجْعَلُهُ كَاتِبًا بَيْنَ يَدَيْكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَتُؤَمِّرُنِي حَتَّى أُقَاتِلَ الْكُفَّارَ كَمَا كُنْتُ أُقَاتِلُ الْمُسْلِمِينَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو زُمَيْلٍ وَلَوْلاَ أَنَّهُ طَلَبَ ذَلِكَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا أَعْطَاهُ ذَلِكَ لأَنَّهُ لَمْ يَكُنْ يُسْئَلُ شَيْئًا إِلاَّ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar Abu Sufyonga (eʼtibor bilan) qaramas va uni yonlariga oʻtqazmas edilar. Shunda u Nabiy ﷺ ga: «Yo Nabiyalloh! Uchta narsani menga ato eting», — dedi. U zot: «Mayli», — dedilar. U: «Mening huzurimda arablarning eng goʻzali va eng chiroylisi — Abu Sufyonning qizi Ummu Habiba bor, men uni sizga turmushga beray», — dedi. U zot: «Mayli», — dedilar. U: «Muoviyani esa oʻz huzuringizda kotib qilib oling», — dedi. U zot: «Mayli», — dedilar. U: «Meni (qoʻshinga) amir qiling, toki men musulmonlarga qarshi jang qilganimdek, kofirlarga qarshi jang qilay», — dedi. U zot: «Mayli», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар Абу Суфёнга (эътибор билан) қарамас ва уни ёнларига ўтқазмас эдилар. Шунда у Набий ﷺ га: «Ё Набияллоҳ! Учта нарсани менга ато этинг», — деди. У зот: «Майли», — дедилар. У: «Менинг ҳузуримда арабларнинг энг гўзали ва энг чиройлиси — Абу Суфённинг қизи Умму Ҳабиба бор, мен уни сизга турмушга берай», — деди. У зот: «Майли», — дедилар. У: «Муовияни эса ўз ҳузурингизда котиб қилиб олинг», — деди. У зот: «Майли», — дедилар. У: «Мени (қўшинга) амир қилинг, токи мен мусулмонларга қарши жанг қилганимдек, кофирларга қарши жанг қилай», — деди. У зот: «Майли», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الْقَصَّابِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ أَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَوَارَيْتُ خَلْفَ بَابٍ - قَالَ - فَجَاءَ فَحَطَأَنِي حَطْأَةً وَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ وَادْعُ لِي مُعَاوِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجِئْتُ فَقُلْتُ هُوَ يَأْكُلُ - قَالَ - ثُمَّ قَالَ لِيَ ‏"‏ اذْهَبْ وَادْعُ لِي مُعَاوِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجِئْتُ فَقُلْتُ هُوَ يَأْكُلُ فَقَالَ ‏"‏ لاَ أَشْبَعَ اللَّهُ بَطْنَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى قُلْتُ لأُمَيَّةَ مَا حَطَأَنِي قَالَ قَفَدَنِي قَفْدَةً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u dedi: Men bolalar bilan oʻynayotgan edim, Rasululloh ﷺ keldilar. Men eshik orqasiga yashirindim. (Roviy) aytdi: Soʻng (Rasululloh ﷺ) kelib, meni (yelkamga) sekin urdilar va: «Bor, menga Muoviyani chaqirib kel», dedilar. (Ibn Abbos) aytdi: Men borib (qaytdim va): «U ovqat yeyapti», dedim. (Roviy) aytdi: Soʻng (Rasululloh ﷺ) menga yana: «Bor, menga Muoviyani chaqirib kel», dedilar. (Ibn Abbos) aytdi: Men borib (qaytdim va): «U ovqat yeyapti», dedim. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Alloh uning qornini toʻydirmasin!» dedilar. Ibn al-Musanno aytdi: Men Umayyaga: «‹Hataʼaniy› nima (degani)?» dedim. U: «Yelkamga sekin urdilar (degani)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у деди: Мен болалар билан ўйнаётган эдим, Расулуллоҳ ﷺ келдилар. Мен эшик орқасига яшириндим. (Ровий) айтди: Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ) келиб, мени (елкамга) секин урдилар ва: «Бор, менга Муовияни чақириб кел», дедилар. (Ибн Аббос) айтди: Мен бориб (қайтдим ва): «У овқат еяпти», дедим. (Ровий) айтди: Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ) менга яна: «Бор, менга Муовияни чақириб кел», дедилар. (Ибн Аббос) айтди: Мен бориб (қайтдим ва): «У овқат еяпти», дедим. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Аллоҳ унинг қорнини тўйдирмасин!» дедилар. Ибн ал-Мусанно айтди: Мен Умайяга: «‹Ҳатаъаний› нима (дегани)?» дедим. У: «Елкамга секин урдилар (дегани)», деди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ كُنْتُ أَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَبَأْتُ مِنْهُ ‏.‏ فَذَكَرَ بِمِثْلِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bolalar bilan oʻynayotgan edim, Rasululloh ﷺ keldilar. Men u zotdan yashirindim. Soʻng (roviy) shunga oʻxshash (hadisni) zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен болалар билан ўйнаётган эдим, Расулуллоҳ ﷺ келдилар. Мен у зотдан яшириндим. Сўнг (ровий) шунга ўхшаш (ҳадисни) зикр қилди.

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَطْفَالِ الْمُشْرِكِينَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ إِذْ خَلَقَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan mushriklarning bolalari haqida soʻralganda, u zot: «Alloh ularni yaratganida nima qiluvchi boʻlganliklarini yaxshiroq biluvchidir», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан мушрикларнинг болалари ҳақида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларни яратганида нима қилувчи бўлганликларини яхшироқ билувчидир», — дедилар.

حَدَّثَنِي حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ، حَدَّثَنِي ابْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ وَبِكَ خَاصَمْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِعِزَّتِكَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْ تُضِلَّنِي أَنْتَ الْحَىُّ الَّذِي لاَ يَمُوتُ وَالْجِنُّ وَالإِنْسُ يَمُوتُونَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday der edilar: «Allohim, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkul qildim, Senga qaytdim (tavba qildim) va Sen (bergan dalil) bilan (xusumat qilganlarga) qarshi kurashdim. Allohim, izzating bilan panoh soʻrayman — Sendan oʻzga iloh yoʻq — meni adashtirib qoʻyishingdan. Sen oʻlmaydigan Tirik (Zot)san, jin va inson esa oʻladi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дер эдилар: «Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккул қилдим, Сенга қайтдим (тавба қилдим) ва Сен (берган далил) билан (хусумат қилганларга) қарши курашдим. Аллоҳим, иззатинг билан паноҳ сўрайман — Сендан ўзга илоҳ йўқ — мени адаштириб қўйишингдан. Сен ўлмайдиган Тирик (Зот)сан, жин ва инсон эса ўлади.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ سَعِيدٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ عِنْدَ الْكَرْبِ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ gʻam-anduh paytida shu (duoni) aytar edilar: «La ilaha illalohul Azimul Halim, la ilaha illalohu Rabbul Arshil Azim, la ilaha illalohu Rabbus-samavati va Rabbul-arzi va Rabbul Arshil Karim (Buyuk va Halim boʻlgan Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Ulugʻ Arshning Robbi boʻlgan Allohdan oʻzga iloh yoʻq, osmonlarning Robbi, yerning Robbi va Karim Arshning Robbi boʻlgan Allohdan oʻzga iloh yoʻq)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ ғам-андуҳ пайтида шу (дуони) айтар эдилар: «Ла илаҳа иллалоҳул Азимул Ҳалим, ла илаҳа иллалоҳу Раббул Аршил Азим, ла илаҳа иллалоҳу Раббус-самавати ва Раббул-арзи ва Раббул Аршил Карим (Буюк ва Ҳалим бўлган Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Улуғ Аршнинг Робби бўлган Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, осмонларнинг Робби, ернинг Робби ва Карим Аршнинг Робби бўлган Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ)».

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَبَا الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيَّ، حَدَّثَهُمْ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو بِهِنَّ وَيَقُولُهُنَّ عِنْدَ الْكَرْبِ فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ مُعَاذِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ قَتَادَةَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ gʻam-anduh paytida bularni (aytib) duo qilar va shularni aytar edilar. (Yuqoridagi hadis misli, faqat u:) «Rabbus-samavati val-arzi (osmonlar va yerning Robbi)», deb aytdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ғам-андуҳ пайтида буларни (айтиб) дуо қилар ва шуларни айтар эдилар. (Юқоридаги ҳадис мисли, фақат у:) «Раббус-самавати вал-арзи (осмонлар ва ернинг Робби)», деб айтди.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ، عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا حَزَبَهُ أَمْرٌ قَالَ ‏.‏ فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ مُعَاذٍ عَنْ أَبِيهِ وَزَادَ مَعَهُنَّ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ni biror ish qiynab qoʻyganda (shuni) aytar edilar. (Yuqoridagi hadis misli, faqat unga yana shuni qoʻshdi:) «La ilaha illalohu Rabbul Arshil Karim (Karim Arshning Robbi boʻlgan Allohdan oʻzga iloh yoʻq)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ни бирор иш қийнаб қўйганда (шуни) айтар эдилар. (Юқоридаги ҳадис мисли, фақат унга яна шуни қўшди:) «Ла илаҳа иллалоҳу Раббул Аршил Карим (Карим Аршнинг Робби бўлган Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ)».

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، الْعُطَارِدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اطَّلَعْتُ فِي الْجَنَّةِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا الْفُقَرَاءَ وَاطَّلَعْتُ فِي النَّارِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ﷺ: «Men jannatga nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi kambagʻallar ekanini koʻrdim. Doʻzaxga ham nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ﷺ: «Мен жаннатга назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги камбағаллар эканини кўрдим. Дўзахга ҳам назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим», — дедилар.