حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ يَمْسَحُ عَلَى خُفَّيْهِ بِالْعِرَاقِ حِينَ يَتَوَضَّأُ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهِ قَالَ فَلَمَّا اجْتَمَعْنَا عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لِي سَلْ أَبَاكَ عَمَّا أَنْكَرْتَ عَلَيَّ مِنْ مَسْحِ الْخُفَّيْنِ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ إِذَا حَدَّثَكَ سَعْدٌ بِشَيْءٍ فَلَا تَرُدَّ عَلَيْهِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Saʼd ibn Abu Vaqqosning Iroqda taharat qilayotganda maxsilari ustiga mash tortayotganini koʻrib, buni inkor qildim. Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning oldida yigʻilganimizda, u menga: «Maxsilar ustiga mash tortishimni inkor qilganing haqida otangdan soʻra», dedi. Men buni unga aytganimda, u: «Saʼd senga bir narsani aytsa, unga eʼtiroz bildirma, chunki Rasululloh ﷺ maxsilari ustiga mash tortar edilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Саъд ибн Абу Ваққоснинг Ироқда таҳарат қилаётганда махсилари устига маш тортаётганини кўриб, буни инкор қилдим. Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдида йиғилганимизда, у менга: «Махсилар устига маш тортишимни инкор қилганинг ҳақида отангдан сўра», деди. Мен буни унга айтганимда, у: «Саъд сенга бир нарсани айтса, унга эътироз билдирма, чунки Расулуллоҳ ﷺ махсилари устига маш тортар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ خَرَجْتُ أَنَا وَالزُّبَيْرُ، والْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ، إِلَى أَمْوَالِنَا بِخَيْبَرَ نَتَعَاهَدُهَا فَلَمَّا قَدِمْنَاهَا تَفَرَّقْنَا فِي أَمْوَالِنَا قَالَ فَعُدِيَ عَلَيَّ تَحْتَ اللَّيْلِ وَأَنَا نَائِمٌ عَلَى فِرَاشِي فَفُدِعَتْ يَدَايَ مِنْ مِرْفَقِي فَلَمَّا أَصْبَحْتُ اسْتُصْرِخَ عَلَيَّ صَاحِبَايَ فَأَتَيَانِي فَسَأَلَانِي عَمَّنْ صَنَعَ هَذَا بِكَ قُلْتُ لَا أَدْرِي قَالَ فَأَصْلَحَا مِنْ يَدَيَّ ثُمَّ قَدِمُوا بِي عَلَى عُمَرَ فَقَالَ هَذَا عَمَلُ يَهُودَ ثُمَّ قَامَ فِي النَّاسِ خَطِيبًا فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَامَلَ يَهُودَ خَيْبَرَ عَلَى أَنَّا نُخْرِجُهُمْ إِذَا شِئْنَا وَقَدْ عَدَوْا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَفَدَعُوا يَدَيْهِ كَمَا بَلَغَكُمْ مَعَ عَدْوَتِهِمْ عَلَى الْأَنْصَارِ قَبْلَهُ لَا نَشُكُّ أَنَّهُمْ أَصْحَابُهُمْ لَيْسَ لَنَا هُنَاكَ عَدُوٌّ غَيْرَهُمْ فَمَنْ كَانَ لَهُ مَالٌ بِخَيْبَرَ فَلْيَلْحَقْ بِهِ فَإِنِّي مُخْرِجٌ يَهُودَ فَأَخْرَجَهُمْ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men, Zubayr va Miqdod ibn al-Asvad Xaybardagi mol-mulkimizni koʻzdan kechirish uchun chiqdik. U yerga yetib borganimizda, har birimiz oʻz mulkimizga taqsimlanib ketdik. Kechasi men toʻshagimda uxlab yotganimda menga hujum qilindi va ikki qoʻlim tirsagimdan chiqarib yuborildi. Tong otganda ikki sohibim chaqirilib, oldimga keldilar va: «Senga buni kim qildi?» deb soʻradilar. Men: «Bilmayman», dedim. Ular qoʻllarimni tuzatdilar, soʻng meni Umarning oldiga olib bordilar. U: «Bu yahudiylarning ishi», dedi. Soʻng odamlar orasida xatib boʻlib turib: «Ey odamlar, Rasululloh ﷺ Xaybar yahudiylari bilan biz istagan paytimizda ularni chiqarib yuborishimiz sharti bilan muomala qilgan edilar. Ular Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhu)ga tajovuz qilib, sizlarga yetib kelganidek, uning ikki qoʻlini chiqarib yubordilar. Undan avval ularning ansorlarga tajovuzi ham (bor edi). Biz ularning oʻsha (jinoyatchilar) ekaniga shubha qilmaymiz, u yerda ulardan boshqa dushmanimiz yoʻq. Kimning Xaybarda moli boʻlsa, borib olsin, chunki men yahudiylarni chiqarib yuboraman», dedi va ularni chiqarib yubordi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен, Зубайр ва Миқдод ибн ал-Асвад Хайбардаги мол-мулкимизни кўздан кечириш учун чиқдик. У ерга етиб борганимизда, ҳар биримиз ўз мулкимизга тақсимланиб кетдик. Кечаси мен тўшагимда ухлаб ётганимда менга ҳужум қилинди ва икки қўлим тирсагимдан чиқариб юборилди. Тонг отганда икки соҳибим чақирилиб, олдимга келдилар ва: «Сенга буни ким қилди?» деб сўрадилар. Мен: «Билмайман», дедим. Улар қўлларимни тузатдилар, сўнг мени Умарнинг олдига олиб бордилар. У: «Бу яҳудийларнинг иши», деди. Сўнг одамлар орасида хатиб бўлиб туриб: «Эй одамлар, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар яҳудийлари билан биз истаган пайтимизда уларни чиқариб юборишимиз шарти билан муомала қилган эдилар. Улар Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳу)га тажовуз қилиб, сизларга етиб келганидек, унинг икки қўлини чиқариб юбордилар. Ундан аввал уларнинг ансорларга тажовузи ҳам (бор эди). Биз уларнинг ўша (жиноятчилар) эканига шубҳа қилмаймиз, у ерда улардан бошқа душманимиз йўқ. Кимнинг Хайбарда моли бўлса, бориб олсин, чунки мен яҳудийларни чиқариб юбораман», деди ва уларни чиқариб юборди.
قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا أَحْمَد بْن حَنْبَلٍ، قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ : مَالِكٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ دَخَلَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسْجِدَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَخْطُبُ النَّاسَ فَقَالَ عُمَرُ أَيَّةُ سَاعَةٍ هَذِهِ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ انْقَلَبْتُ مِنْ السُّوقِ فَسَمِعْتُ النِّدَاءَ فَمَا زِدْتُ عَلَى أَنْ تَوَضَّأْتُ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَالْوُضُوءَ أَيْضًا وَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْمُرُ بِالْغُسْلِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) odamlarga xutba qilib turganda, Rasululloh ﷺning ashoblaridan bir kishi juma kuni masjidga kirdi. Umar: «Bu qanaqa vaqt?» dedi. U kishi: «Ey moʻminlar amiri, bozordan qaytayotgan edim, azonni eshitdim va faqat taharat olishdan boshqa narsa qilmadim», dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Taharat ham-a?! Vaholanki, Rasululloh ﷺ gʻusl qilishni buyurar edilar-ku!» dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) одамларга хутба қилиб турганда, Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан бир киши жума куни масжидга кирди. Умар: «Бу қанақа вақт?» деди. У киши: «Эй мўминлар амири, бозордан қайтаётган эдим, азонни эшитдим ва фақат таҳарат олишдан бошқа нарса қилмадим», деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Таҳарат ҳам-а?! Ваҳоланки, Расулуллоҳ ﷺ ғусл қилишни буюрар эдилар-ку!» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ تُوُفِّيَتْ ابْنَةٌ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِمَكَّةَ فَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لِعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ أَلَا تَنْهَى عَنْ الْبُكَاءِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affonning bir qizi Makkada vafot etdi. Uning janozasiga Ibn Umar bilan Ibn Abbos hozir boʻlishdi. Men esa ular oʻrtasida oʻtirgan edim. Ibn Umar oʻziga roʻbaroʻ turgan Amr ibn Usmonga: «Nega yigʻlashdan qaytarmaysan? Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, mayyit ahlining unga yigʻlashi sababli azoblanadi›, deganlar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффоннинг бир қизи Маккада вафот этди. Унинг жанозасига Ибн Умар билан Ибн Аббос ҳозир бўлишди. Мен эса улар ўртасида ўтирган эдим. Ибн Умар ўзига рўбарў турган Амр ибн Усмонга: «Нега йиғлашдан қайтармайсан? Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, маййит аҳлининг унга йиғлаши сабабли азобланади›, деганлар», деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُتَبَايِعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا أَوْ يَكُونُ الْبَيْعُ خِيَارًا.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oldi-sotdi qiluvchi ikki tomon ajralishmagunlaricha yoki savdo ixtiyorli qilinmagunicha ixtiyorlidirlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олди-сотди қилувчи икки томон ажралишмагунларича ёки савдо ихтиёрли қилинмагунича ихтиёрлидирлар», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tuyaning qornidagi bolaning bolasini sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туянинг қорнидаги боланинг боласини сотишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنَّا نَتَبَايَعُ الطَّعَامَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَبْعَثُ عَلَيْنَا مَنْ يَأْمُرُنَا بِنَقْلِهِ مِنْ الْمَكَانِ الَّذِي ابْتَعْنَاهُ فِيهِ إِلَى مَكَانٍ سِوَاهُ قَبْلَ أَنْ نَبِيعَهُ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida taom sotib olar edik. U zot bizga birovni yuborib, uni sotishdan oldin sotib olgan joyimizdan boshqa joyga koʻchirishimizni buyurar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида таом сотиб олар эдик. У зот бизга бировни юбориб, уни сотишдан олдин сотиб олган жойимиздан бошқа жойга кўчиришимизни буюрар эдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلَا يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom sotib olsa, uni toʻliq qabziga olmaguncha sotmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом сотиб олса, уни тўлиқ қабзига олмагунча сотмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ فَكَانَ لَهُ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَ الْعَبْدِ فَإِنَّهُ يُقَوَّمُ قِيمَةَ عَدْلٍ فَيُعْطَى شُرَكَاؤُهُ حَقَّهُمْ وَعَتَقَ عَلَيْهِ الْعَبْدَ وَإِلَّا فَقَدْ أَعْتَقَ مَا أَعْتَقَ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim quldagi oʻz ulushini ozod qilsa va uning qulning bahosiga yetadigan mol-mulki boʻlsa, qulga adolatli baho belgilanadi, sheriklariga oʻz haqlari beriladi va qul u tomonidan ozod qilinadi. Aks holda, u faqat oʻzi ozod qilgan ulushni ozod qilgan boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қулдаги ўз улушини озод қилса ва унинг қулнинг баҳосига етадиган мол-мулки бўлса, қулга адолатли баҳо белгиланади, шерикларига ўз ҳақлари берилади ва қул у томонидан озод қилинади. Акс ҳолда, у фақат ўзи озод қилган улушни озод қилган бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدٍ، قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ رَجُلٌ لَاعَنَ امْرَأَتَهُ فَقَالَ فَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَهُمَا وَذَكَرَ الْحَدِيثَ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Xotini bilan liʼon qilishgan kishi haqida nima deysiz?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ ikkovlarining orasini ajratdilar», dedi va hadisni zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Хотини билан лиъон қилишган киши ҳақида нима дейсиз?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ икковларининг орасини ажратдилар», деди ва ҳадисни зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْوَرَكَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مَعْشَرٍ، نَجِيحٌ الْمَدَنِيُّ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ وُضِعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَيْنَ الْمِنْبَرِ وَالْقَبْرِ فَجَاءَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَتَّى قَامَ بَيْنَ يَدَيْ الصُّفُوفِ فَقَالَ هُوَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ مَا مِنْ خَلْقِ اللَّهِ تَعَالَى أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَلْقَاهُ بِصَحِيفَتِهِ بَعْدَ صَحِيفَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ هَذَا الْمُسَجَّى عَلَيْهِ ثَوْبُهُ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning jasadlari minbar bilan qabr orasiga qoʻyildi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) kelib, saflarning oldida turdi va: «Mana shu kishi», deb uch marta aytdi. Soʻng: «Alloh rahmati senga boʻlsin! Alloh taoloning bandalari orasida ustiga kiyimi yopib qoʻyilgan mana shu zotdan koʻra, Nabiy ﷺdan keyin nomai amali bilan Allohga roʻbaroʻ boʻlishimni men koʻproq sevadigan zot yoʻqdir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг жасадлари минбар билан қабр орасига қўйилди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) келиб, сафларнинг олдида турди ва: «Мана шу киши», деб уч марта айтди. Сўнг: «Аллоҳ раҳмати сенга бўлсин! Аллоҳ таолонинг бандалари орасида устига кийими ёпиб қўйилган мана шу зотдан кўра, Набий ﷺдан кейин номаи амали билан Аллоҳга рўбарў бўлишимни мен кўпроқ севадиган зот йўқдир», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ يَقُولُكُنَّا نُخَابِرُ وَلَا نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْهُ قَالَ عَمْرٌو ذَكَرْتُهُ لِطَاوُسٍ فَقَالَ طَاوُسٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْنَحُ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ الْأَرْضَ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ لَهَا خَرَاجًا مَعْلُومًا
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz muxobara qilardik va buni ayb deb bilmasdik. Toki Rofeʼ ibn Xadij Rasululloh ﷺ undan qaytarganlarini aytmagunga qadar. Amr aytdi: Buni Tovusga zikr qildim. Tovus dedi: Ibn Abbos aytdi: «Rasululloh ﷺ faqat: ‹Biringizning yerini birodariga berishi, undan maʼlum haq olishidan koʻra unga yaxshiroqdir›, dedilar, xolos».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз мухобара қилардик ва буни айб деб билмасдик. Токи Рофеъ ибн Хадиж Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтарганларини айтмагунга қадар. Амр айтди: Буни Товусга зикр қилдим. Товус деди: Ибн Аббос айтди: «Расулуллоҳ ﷺ фақат: ‹Бирингизнинг ерини биродарига бериши, ундан маълум ҳақ олишидан кўра унга яхшироқдир›, дедилар, холос».
حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَكَمُ قَالَصَلَّى بِنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ بِجَمْعٍ الْمَغْرِبَ ثَلَاثًا بِإِقَامَةٍ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ ذَكَرَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَعَلَ ذَلِكَ وَذَكَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ ذَلِكَ
Hakam aytdi: Saʼid ibn Jubayr Muzdalifada bizga imomlik qilib, shomni bir iqoma bilan uch rakat oʻqidi, soʻng salom berdi, keyin xuftonni ikki rakat oʻqidi. Soʻng u Abdulloh ibn Umar shunday qilganini va Rasululloh ﷺ ham shunday qilganlarini zikr qildi.Ҳакам айтди: Саъид ибн Жубайр Муздалифада бизга имомлик қилиб, шомни бир иқома билан уч ракат ўқиди, сўнг салом берди, кейин хуфтонни икки ракат ўқиди. Сўнг у Абдуллоҳ ибн Умар шундай қилганини ва Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилганларини зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ قَالَمَرَرْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ فِي طَرِيقٍ مِنْ طُرُقِ الْمَدِينَةِ فَإِذَا فِتْيَةٌ قَدْ نَصَبُوا دَجَاجَةً يَرْمُونَهَا لَهُمْ كُلُّ خَاطِئَةٍ قَالَ فَغَضِبَ وَقَالَ مَنْ فَعَلَ هَذَا قَالَ فَتَفَرَّقُوا فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ يُمَثِّلُ بِالْحَيَوَانِ
Saʼid ibn Jubayr aytdi: Men Ibn Umar va Ibn Abbos bilan birga Madina yoʻllaridan birida oʻtdim. Qarasak, bir necha yigit tovuqni tikib qoʻyib, unga oʻq otishayotgan ekan; har bir xato otganlari uchun ular (garov) qoʻyishgan edi. U gʻazablandi va: «Buni kim qildi?» dedi. Ular tarqab ketishdi. Soʻng Ibn Umar: «Rasululloh ﷺ hayvonni maslah qilgan (nishon qilib azoblagan) kishini laʼnatlaganlar», dedi.Саъид ибн Жубайр айтди: Мен Ибн Умар ва Ибн Аббос билан бирга Мадина йўлларидан бирида ўтдим. Қарасак, бир неча йигит товуқни тикиб қўйиб, унга ўқ отишаётган экан; ҳар бир хато отганлари учун улар (гаров) қўйишган эди. У ғазабланди ва: «Буни ким қилди?» деди. Улар тарқаб кетишди. Сўнг Ибн Умар: «Расулуллоҳ ﷺ ҳайвонни маслаҳ қилган (нишон қилиб азоблаган) кишини лаънатлаганлар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو حَاضِرٍ قَالَسُئِلَ ابْنُ عُمَرَ عَنْ الْجَرِّ يُنْبَذُ فِيهِ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْهُ فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَذَكَرَ لَهُ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ صَدَقَ فَقَالَ الرَّجُلُ لِابْنِ عَبَّاسٍ أَيُّ جَرٍّ نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كُلُّ شَيْءٍ يُصْنَعُ مِنْ مَدَرٍ
Abu Hozir (rahimahulloh) aytdi: Ibn Umardan ichida nabiz (sharbat) tayyorlanadigan sopol xum haqida soʻraldi. U: «Rasululloh ﷺ undan qaytarganlar», dedi. Soʻng u kishi Ibn Abbosning oldiga borib, unga Ibn Umar aytgan gapni zikr qildi. Ibn Abbos: «Rost aytibdi», dedi. U kishi Ibn Abbosga: «Rasululloh ﷺ qaysi xumdan qaytarganlar?» dedi. U: «Loydan yasalgan har bir narsadan», dedi.Абу Ҳозир (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Умардан ичида набиз (шарбат) тайёрланадиган сопол хум ҳақида сўралди. У: «Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтарганлар», деди. Сўнг у киши Ибн Аббоснинг олдига бориб, унга Ибн Умар айтган гапни зикр қилди. Ибн Аббос: «Рост айтибди», деди. У киши Ибн Аббосга: «Расулуллоҳ ﷺ қайси хумдан қайтарганлар?» деди. У: «Лойдан ясалган ҳар бир нарсадан», деди.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو حَاضِرٍ قَالَسُئِلَ ابْنُ عُمَرَ عَنْ الْجَرِّ يُنْبَذُ فِيهِ فَقَالَ نَهَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ عَنْهُ فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَذَكَرَ لَهُ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ صَدَقَ قَالَ الرَّجُلُ لِابْنِ عَبَّاسٍ أَيُّ جَرٍّ نَهَى عَنْهُ قَالَ كُلُّ شَيْءٍ يُصْنَعُ مِنْ مَدَرٍ
Abu Hozir aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ichida nabiz tayyorlanadigan sopol xum haqida soʻraldi. U: «Undan Alloh va Uning Rasuli qaytarganlar», dedi. Bas, u kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga borib, unga Ibn Umar aytgan (gap)ni zikr qildi. Ibn Abbos: «Rost aytibdi», dedi. U kishi Ibn Abbosga: «Qaysi xumdan qaytarganlar?» dedi. U: «Loydan yasalgan har bir narsadan», dedi.Абу Ҳозир айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ичида набиз тайёрланадиган сопол хум ҳақида сўралди. У: «Ундан Аллоҳ ва Унинг Расули қайтарганлар», деди. Бас, у киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига бориб, унга Ибн Умар айтган (гап)ни зикр қилди. Ибн Аббос: «Рост айтибди», деди. У киши Ибн Аббосга: «Қайси хумдан қайтарганлар?» деди. У: «Лойдан ясалган ҳар бир нарсадан», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي أَبِي مِنْ كِتَابِهِ حَدَّثَنَا هُشَيْمُ بْنُ بَشِيرٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ يَوْمَ خَيْبَرَ لِلْفَرَسِ سَهْمَيْنِ وَلِلرَّجُلِ سَهْمًا وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ أَسْهَمَ لِلرَّجُلِ وَلِفَرَسِهِ ثَلَاثَةَ أَسْهُمٍ سَهْمًا لَهُ وَسَهْمَيْنِ لِفَرَسِهِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybar kuni ot uchun ikki ulush, kishi uchun bir ulush ajratdilar. Abu Muoviya esa: «Kishi va uning oti uchun uch ulush ajratdilar: oʻziga bir ulush, otiga ikki ulush», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни от учун икки улуш, киши учун бир улуш ажратдилар. Абу Муовия эса: «Киши ва унинг оти учун уч улуш ажратдилар: ўзига бир улуш, отига икки улуш», деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ زِيَادِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَرَأَيْتُ رَجُلًا جَاءَ ابْنَ عُمَرَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ إِنَّهُ نَذَرَ أَنْ يَصُومَ كُلَّ يَوْمِ أَرْبِعَاءَ فَأَتَى ذَلِكَ عَلَى يَوْمِ أَضْحًى أَوْ فِطْرٍ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَمَرَ اللَّهُ بِوَفَاءِ النَّذْرِ وَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ النَّحْرِ
Ziyod ibn Jubayr aytdi: Bir kishi Ibn Umarning oldiga kelib soʻraganini koʻrdim: u har chorshanba kuni roʻza tutishni nazr qilgan, oʻsha (kun) qurbon yoki fitr hayiti kuniga toʻgʻri kelib qolgan edi. Shunda Ibn Umar (roziyallohu anhu): «Alloh nazrni bajarishga buyurdi, Rasululloh ﷺ esa bizni nahr kuni roʻza tutishdan qaytardilar», dedi.Зиёд ибн Жубайр айтди: Бир киши Ибн Умарнинг олдига келиб сўраганини кўрдим: у ҳар чоршанба куни рўза тутишни назр қилган, ўша (кун) қурбон ёки фитр ҳайити кунига тўғри келиб қолган эди. Шунда Ибн Умар (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳ назрни бажаришга буюрди, Расулуллоҳ ﷺ эса бизни наҳр куни рўза тутишдан қайтардилар», деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كُنْتُمْ ثَلَاثَةً فَلَا يَتَنَاجَ اثْنَانِ دُونَ وَاحِدٍ
Ibn Umar (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Uch kishi boʻlsangiz, ikkitangiz bittasidan qolib pichirlashmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч киши бўлсангиз, иккитангиз биттасидан қолиб пичирлашмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ كُلِّفَ أَنْ يُتِمَّ عِتْقَهُ بِقِيمَةِ عَدْلٍ
Ibn Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim quldagi oʻz ulushini ozod qilsa, adolatli baho bilan uning ozodligini toʻliq qilish uning zimmasiga yuklanadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қулдаги ўз улушини озод қилса, адолатли баҳо билан унинг озодлигини тўлиқ қилиш унинг зиммасига юкланади», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَكُنَّا مَعَ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَيْثُ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَاتٍ إِلَى جَمْعٍ فَصَلَّى بِنَا الْمَغْرِبَ وَمَضَى ثُمَّ قَالَ الصَّلَاةَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَكَانِ كَمَا فَعَلْتُ
Saʼid ibn Jubayr aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhu) Arafotdan Jamʼ (Muzdalifa)ga qaytganida men u bilan birga edim. U bizga shom namozini oʻqib berdi va (yoʻlida) davom etdi. Soʻng: «Namoz!» dedi-da, ikki rakat oʻqidi. Keyin: «Rasululloh ﷺ shu joyda men qilganimdek qilgan edilar», dedi.Саъид ибн Жубайр айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳу) Арафотдан Жамъ (Муздалифа)га қайтганида мен у билан бирга эдим. У бизга шом намозини ўқиб берди ва (йўлида) давом этди. Сўнг: «Намоз!» деди-да, икки ракат ўқиди. Кейин: «Расулуллоҳ ﷺ шу жойда мен қилганимдек қилган эдилар», деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُرَشِيِّ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّهُ مَرَّ بِأَبِي هُرَيْرَةَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ تَبِعَ جَنَازَةً فَصَلَّى عَلَيْهَا فَلَهُ قِيرَاطٌ فَإِنْ شَهِدَ دَفْنَهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ الْقِيرَاطُ أَعْظَمُ مِنْ أُحُدٍ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَبَا هُرَيْرَةَ انْظُرْ مَا تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ إِلَيْهِ أَبُو هُرَيْرَةَ حَتَّى انْطَلَقَ بِهِ إِلَى عَائِشَةَ فَقَالَ لَهَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْشُدُكِ بِاللَّهِ أَسَمِعْتِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ تَبِعَ جَنَازَةً فَصَلَّى عَلَيْهَا فَلَهُ قِيرَاطٌ فَإِنْ شَهِدَ دَفْنَهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ فَقَالَتْ اللَّهُمَّ نَعَمْ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ يَشْغَلُنِي عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَرْسُ الْوَدِيِّ وَلَا صَفْقٌ بِالْأَسْوَاقِ إِنِّي إِنَّمَا كُنْتُ أَطْلُبُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلِمَةً يُعَلِّمُنِيهَا وَأُكْلَةً يُطْعِمُنِيهَا فَقَالَ لَهُ ابْنُ عُمَرَ أَنْتَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ كُنْتَ أَلْزَمَنَا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَعْلَمَنَا بِحَدِيثِهِ
Ibn Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Abu Hurayraning yonidan oʻtdi; u (Abu Hurayra) Nabiy ﷺdan: «Kim janozaga ergashib, unga namoz oʻqisa, unga bir qirot (ajr) boʻladi; agar uning dafnida ham hozir boʻlsa, unga ikki qirot boʻladi. Qirot Uhuddan kattaroqdir», deb hadis aytayotgan edi. Shunda Ibn Umar (roziyallohu anhu) unga: «Ey Abu Hurayra, Rasululloh ﷺdan nima deb hadis aytayotganingga qara», dedi. Abu Hurayra oʻrnidan turib, uni Oisha huzuriga olib bordi va unga: «Ey muʼminlarning onasi, Alloh bilan soʻrayman: Rasululloh ﷺning: ‹Kim janozaga ergashib, unga namoz oʻqisa, unga bir qirot boʻladi; agar uning dafnida hozir boʻlsa, unga ikki qirot boʻladi›, deganlarini eshitganmisiz?» dedi. U: «Allohim, ha», dedi. Shunda Abu Hurayra: «Meni Rasululloh ﷺdan na xurmo koʻchati oʻtqazish, na bozorlardagi savdo mashgʻul qilgan. Men Rasululloh ﷺdan faqat menga oʻrgatadigan bir kalimani va menga yediradigan bir luqmani talab qilar edim», dedi. Ibn Umar unga: «Ey Abu Hurayra, sen bizning ichimizda Rasululloh ﷺga eng koʻp yopishganimiz va u zotning hadisini eng yaxshi bilganimiz eding», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Абу Ҳурайранинг ёнидан ўтди; у (Абу Ҳурайра) Набий ﷺдан: «Ким жанозага эргашиб, унга намоз ўқиса, унга бир қирот (ажр) бўлади; агар унинг дафнида ҳам ҳозир бўлса, унга икки қирот бўлади. Қирот Уҳуддан каттароқдир», деб ҳадис айтаётган эди. Шунда Ибн Умар (розияллоҳу анҳу) унга: «Эй Абу Ҳурайра, Расулуллоҳ ﷺдан нима деб ҳадис айтаётганингга қара», деди. Абу Ҳурайра ўрнидан туриб, уни Оиша ҳузурига олиб борди ва унга: «Эй муъминларнинг онаси, Аллоҳ билан сўрайман: Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким жанозага эргашиб, унга намоз ўқиса, унга бир қирот бўлади; агар унинг дафнида ҳозир бўлса, унга икки қирот бўлади›, деганларини эшитганмисиз?» деди. У: «Аллоҳим, ҳа», деди. Шунда Абу Ҳурайра: «Мени Расулуллоҳ ﷺдан на хурмо кўчати ўтқазиш, на бозорлардаги савдо машғул қилган. Мен Расулуллоҳ ﷺдан фақат менга ўргатадиган бир калимани ва менга едирадиган бир луқмани талаб қилар эдим», деди. Ибн Умар унга: «Эй Абу Ҳурайра, сен бизнинг ичимизда Расулуллоҳ ﷺга энг кўп ёпишганимиз ва у зотнинг ҳадисини энг яхши билганимиз эдинг», деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا لَمْ يَجِدْ الْمُحْرِمُ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنْ الْكَعْبَيْنِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Ehromdagi kishi kavsh topmasa, mahsi kiysin va uni toʻpiqdan pastroq qilib kessin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Эҳромдаги киши кавш топмаса, маҳси кийсин ва уни тўпиқдан пастроқ қилиб кессин», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَوْنٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَيْنَ يُحْرِمُ قَالَ مُهَلُّ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَمُهَلُّ أَهْلِ الشَّامِ مِنْ الْجُحْفَةِ وَمُهَلُّ أَهْلِ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ وَمُهَلُّ أَهْلِ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍو قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَقَاسَ النَّاسُ ذَاتَ عِرْقٍ بِقَرْنٍ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺdan: «Qayerdan ehrom bogʻlanadi?» deb soʻradi. U zot: «Madina ahlining ehrom joyi Zul-Hulayfa, Shom ahlining ehrom joyi Juhfa, Yaman ahlining ehrom joyi Yalamlam, Najd ahlining ehrom joyi Qarndir», dedilar. Ibn Umar aytdi: Odamlar Zotu Irqni Qarnga qiyos qilishdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺдан: «Қаердан эҳром боғланади?» деб сўради. У зот: «Мадина аҳлининг эҳром жойи Зул-Ҳулайфа, Шом аҳлининг эҳром жойи Жуҳфа, Яман аҳлининг эҳром жойи Яламлам, Нажд аҳлининг эҳром жойи Қарндир», дедилар. Ибн Умар айтди: Одамлар Зоту Ирқни Қарнга қиёс қилишди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا لَمْ يَجِدْ الْمُحْرِمُ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنْ الْكَعْبَيْنِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Ehromdagi kishi kavsh topmasa, mahsi kiysin va uni toʻpiqdan pastroq qilib kessin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Эҳромдаги киши кавш топмаса, маҳси кийсин ва уни тўпиқдан пастроқ қилиб кессин», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكَانَتْ تَلْبِيَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَوَزَادَ فِيهَا ابْنُ عُمَرَ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ لَبَّيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning talbiyalari: «Labbayka Allohumma labbayk, labbayka lo shariyka laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, lo shariyka lak (Mana men huzuringdaman, ey Allohim, mana men huzuringdaman. Mana men huzuringdaman, Sening sheriging yoʻq, mana men huzuringdaman. Albatta hamd va neʼmat Senikidir, mulk ham Senikidir, Sening sheriging yoʻq)» boʻlgan. Ibn Umar bunga: «Labbayka labbayka va saʼdayka, val-xayru fiy yadayka, var-ragʻbou ilayka val-amal (Mana men huzuringdaman, mana men huzuringdaman va xizmatingdaman, barcha yaxshilik Sening qoʻlingdadir, ragʻbat Sengadir va amal ham)», deb qoʻshimcha qilardi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг талбиялари: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ло шарийка лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ло шарийка лак (Мана мен ҳузурингдаман, эй Аллоҳим, мана мен ҳузурингдаман. Мана мен ҳузурингдаман, Сенинг шеригинг йўқ, мана мен ҳузурингдаман. Албатта ҳамд ва неъмат Сеникидир, мулк ҳам Сеникидир, Сенинг шеригинг йўқ)» бўлган. Ибн Умар бунга: «Лаббайка лаббайка ва саъдайка, вал-хайру фий ядайка, вар-рағбоу илайка вал-амал (Мана мен ҳузурингдаман, мана мен ҳузурингдаман ва хизматингдаман, барча яхшилик Сенинг қўлингдадир, рағбат Сенгадир ва амал ҳам)», деб қўшимча қиларди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَغَدَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَرَفَاتٍ مِنَّا الْمُكَبِّرُ وَمِنَّا الْمُلَبِّي
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Arafotga tongda yoʻlga chiqdik; bizdan baʼzimiz takbir aytar, baʼzimiz talbiya aytar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Арафотга тонгда йўлга чиқдик; биздан баъзимиз такбир айтар, баъзимиз талбия айтар эди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يُونُسُ أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَكُنْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ بِمِنًى فَمَرَّ بِرَجُلٍ وَهُوَ يَنْحَرُ بَدَنَةً وَهِيَ بَارِكَةٌ فَقَالَ ابْعَثْهَا قِيَامًا مُقَيَّدَةً سُنَّةَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ziyod ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan birga Minoda edim. U bir kishining yonidan oʻtdi, u (kishi) oʻz qurbonlik tuyasini choʻkkalagan holda soʻyayotgan edi. Shunda (Ibn Umar): «Uni oyogʻi bogʻlangan holda tik turgʻiz — bu Muhammad ﷺning sunnatidir», dedi.Зиёд ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бирга Минода эдим. У бир кишининг ёнидан ўтди, у (киши) ўз қурбонлик туясини чўккалаган ҳолда сўяётган эди. Шунда (Ибн Умар): «Уни оёғи боғланган ҳолда тик турғиз — бу Муҳаммад ﷺнинг суннатидир», деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَكُنْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ حَيْثُ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَاتٍ ثُمَّ أَتَى جَمْعًا فَصَلَّى الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَكَانِ مِثْلَ مَا فَعَلْتُ قَالَ هُشَيْمٌ مَرَّةً فَصَلَّى بِنَا الْمَغْرِبَ ثُمَّ قَالَ الصَّلَاةَ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا فَعَلَ بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَكَانِ
Saʼid ibn Jubayr aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Arafotdan qaytganida men u bilan birga edim. Soʻng u Jamʼ (Muzdalifa)ga keldi va shom bilan xufton namozlarini oʻqidi. Boʻshagach: «Rasululloh ﷺ shu joyda men qilganimdek qilgan edilar», dedi. Hushaym bir marta shunday dedi: U bizga shom namozini oʻqib berdi, soʻng: «Namoz!» dedi-da, ikki rakat oʻqidi. Keyin: «Rasululloh ﷺ shu joyda bizga xuddi shunday qilgan edilar», dedi.Саъид ибн Жубайр айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Арафотдан қайтганида мен у билан бирга эдим. Сўнг у Жамъ (Муздалифа)га келди ва шом билан хуфтон намозларини ўқиди. Бўшагач: «Расулуллоҳ ﷺ шу жойда мен қилганимдек қилган эдилар», деди. Ҳушайм бир марта шундай деди: У бизга шом намозини ўқиб берди, сўнг: «Намоз!» деди-да, икки ракат ўқиди. Кейин: «Расулуллоҳ ﷺ шу жойда бизга худди шундай қилган эдилар», деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَوْنٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ مَا يَقْتُلُ الْمُحْرِمُ قَالَ يَقْتُلُ الْعَقْرَبَ وَالْفُوَيْسِقَةَ وَالْحِدَأَةَ وَالْغُرَابَ وَالْكَلْبَ الْعَقُورَ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan muhrim nimalarni oʻldirishi (mumkinligi) soʻraldi. U zot: «Chayonni, fosiq jonivorni (sichqonni), kalxatni, qargʻani va qopagʻon itni oʻldiradi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан муҳрим нималарни ўлдириши (мумкинлиги) сўралди. У зот: «Чаённи, фосиқ жониворни (сичқонни), калхатни, қарғани ва қопағон итни ўлдиради», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ أَنَّهُسَمِعَ أَبَاهُ يَقُولُ لِابْنِ عُمَرَ مَا لِي لَا أَرَاكَ تَسْتَلِمُ إِلَّا هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ وَالرُّكْنَ الْيَمَانِيَ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ إِنْ أَفْعَلْ فَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اسْتِلَامَهُمَا يَحُطُّ الْخَطَايَا
Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayrdan rivoyat qilinadiki, u otasining Ibn Umarga: «Nega men seni faqat mana shu ikki ruknni — Hajarul-Asvad bilan Ruknul-Yamoniyni istilom qilayotganingni koʻraman?» deyayotganini eshitgan. Shunda Ibn Umar: «Agar men shunday qilsam, (sababi shuki), men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta, u ikkovini silash xatolarni toʻkadi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан ривоят қилинадики, у отасининг Ибн Умарга: «Нега мен сени фақат мана шу икки рукнни — Ҳажарул-Асвад билан Рукнул-Ямонийни истилом қилаётганингни кўраман?» деяётганини эшитган. Шунда Ибн Умар: «Агар мен шундай қилсам, (сабаби шуки), мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта, у икковини силаш хатоларни тўкади›, деганларини эшитганман», деди.
قَالَوَسَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ طَافَ أُسْبُوعًا يُحْصِيهِ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ كَانَ لَهُ كَعِدْلِ رَقَبَةٍ
(Roviy) aytdi: Men uning: «Kim (Kaʼba atrofida) sanab bir haftalik (yetti) tavof qilsa va ikki rakat namoz oʻqisa, unga bir qulni ozod qilganday (ajr) boʻladi», deyayotganini eshitdim.(Ровий) айтди: Мен унинг: «Ким (Каъба атрофида) санаб бир ҳафталик (етти) тавоф қилса ва икки ракат намоз ўқиса, унга бир қулни озод қилгандай (ажр) бўлади», деяётганини эшитдим.
قَالَوَسَمِعْتُهُ يَقُولُ مَا رَفَعَ رَجُلٌ قَدَمًا وَلَا وَضَعَهَا إِلَّا كُتِبَتْ لَهُ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَحُطَّ عَنْهُ عَشْرُ سَيِّئَاتٍ وَرُفِعَ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ
(Roviy) aytdi: Men uning: «Kishi qadamini koʻtarsa ham, qoʻysa ham, unga oʻnta yaxshilik yoziladi, undan oʻnta yomonlik oʻchiriladi va u oʻn daraja koʻtariladi», deyayotganini eshitdim.(Ровий) айтди: Мен унинг: «Киши қадамини кўтарса ҳам, қўйса ҳам, унга ўнта яхшилик ёзилади, ундан ўнта ёмонлик ўчирилади ва у ўн даража кўтарилади», деяётганини эшитдим.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَلِمُ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ فَلَا أَدَعُ اسْتِلَامَهُ فِي شِدَّةٍ وَلَا رَخَاءٍ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺni Hajarul-Asvadni istilom qilayotganlarini koʻrganman, shuning uchun na qiyinchilikda, na kengchilikda uni istilom qilishni tark etmayman.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни Ҳажарул-Асвадни истилом қилаётганларини кўрганман, шунинг учун на қийинчиликда, на кенгчиликда уни истилом қилишни тарк этмайман.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا غَيْرُ وَاحِدٍ وَابْنُ عَوْنٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيْتَ وَمَعَهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ وَبِلَالٌ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَجَافَ عَلَيْهِمْ الْبَابَ فَمَكَثَ فِيهِ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ لَقِيتُ مِنْهُمْ بِلَالًا فَقُلْتُ أَيْنَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هَاهُنَا بَيْنَ الْأُسْطُوَانَتَيْنِ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Baytga kirdilar, u zot bilan birga Fazl ibn Abbos, Usoma ibn Zayd, Usmon ibn Talha va Bilol bor edi. U zot Bilolga buyurdilar, u ularning ustidan eshikni yopdi. U zot unda Alloh xohlagancha turdilar, soʻng chiqdilar. Ibn Umar aytdi: Ulardan birinchi uchratganim Bilol boʻldi. Men: «Rasululloh ﷺ qayerda namoz oʻqidilar?» dedim. U: «Mana shu yerda, ikki ustun orasida», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Байтга кирдилар, у зот билан бирга Фазл ибн Аббос, Усома ибн Зайд, Усмон ибн Талҳа ва Билол бор эди. У зот Билолга буюрдилар, у уларнинг устидан эшикни ёпди. У зот унда Аллоҳ хоҳлаганча турдилар, сўнг чиқдилар. Ибн Умар айтди: Улардан биринчи учратганим Билол бўлди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ қаерда намоз ўқидилар?» дедим. У: «Мана шу ерда, икки устун орасида», деди.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الْقَرْعِ وَالْمُزَفَّتِ أَنْ يُنْتَبَذَ فِيهِمَا
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qovoq idishda va smola surilgan idishda nabiz tayyorlashdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қовоқ идишда ва смола сурилган идишда набиз тайёрлашдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْجُمُعَةِ فَلْيَغْتَسِلْ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz jumaga kelsa, gʻusl qilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз жумага келса, ғусл қилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلَاحَ فَلَيْسَ مِنَّا
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bizga qarshi qurol koʻtarsa, bizdan emas», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бизга қарши қурол кўтарса, биздан эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُعَرِّضُ عَلَى رَاحِلَتِهِ وَيُصَلِّي إِلَيْهَا
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ulovlarini (oʻzlariga) koʻndalang qilib qoʻyar va unga qarab namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уловларини (ўзларига) кўндаланг қилиб қўяр ва унга қараб намоз ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ سَمِعْتُ بُرْدًا عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَبِيتُ أَحَدٌ ثَلَاثَ لَيَالٍ إِلَّا وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ قَالَ فَمَا بِتُّ مِنْ لَيْلَةٍ بَعْدُ إِلَّا وَوَصِيَّتِي عِنْدِي مَوْضُوعَةٌ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Hech kim vasiyati yozilgan holda boʻlmasa, uch kecha ham tunamasin», dedilar. (Ibn Umar) aytdi: Shundan keyin men vasiyatim yonimda qoʻyilgan holda boʻlmasa, birorta kecha ham tunamadim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч ким васияти ёзилган ҳолда бўлмаса, уч кеча ҳам тунамасин», дедилар. (Ибн Умар) айтди: Шундан кейин мен васиятим ёнимда қўйилган ҳолда бўлмаса, бирорта кеча ҳам тунамадим.