Abu Ishoq Amr ibn Abdulloh as-Sabiiy

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، نَحْوَهُ بِهَذَا‏.‏

Abu Ishoq (yuqoridagidek) rivoyat qiladi.Абу Ишоқ (юқоридагидек) ривоят қилади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَأَلْتُ مَسْرُوقًا وَعَطَاءً وَمُجَاهِدًا‏.‏ فَقَالُوا اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ قَبْلَ أَنْ يَحُجَّ‏.‏ وَقَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ، قَبْلَ أَنْ يَحُجَّ مَرَّتَيْنِ‏.‏

Abu Ishoq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Masruq, Ato va Mujohiddan (Allohning Rasuli ﷺ ning umrasi haqida) soʻradim. Ular: «Allohning Rasuli ﷺ haj qilishdan oldin Zulqaʼdada umra qilgan edilar», — dedi. Men Baro ibn Ozibning shunday deganini eshitdim: «Allohning Rasuli ﷺ haj qilishdan oldin Zulqaʼdada ikki marta umra qilgan edilar».Абу Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Масруқ, Ато ва Мужоҳиддан (Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг умраси ҳақида) сўрадим. Улар: «Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаж қилишдан олдин Зулқаъдада умра қилган эдилар», — деди. Мен Баро ибн Озибнинг шундай деганини эшитдим: «Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаж қилишдан олдин Зулқаъдада икки марта умра қилган эдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا، كَانَتِ الأَنْصَارُ إِذَا حَجُّوا فَجَاءُوا لَمْ يَدْخُلُوا مِنْ قِبَلِ أَبْوَابِ بُيُوتِهِمْ، وَلَكِنْ مِنْ ظُهُورِهَا، فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَدَخَلَ مِنْ قِبَلِ بَابِهِ، فَكَأَنَّهُ عُيِّرَ بِذَلِكَ، فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="2" aya_start="189" aya_end="189"]{‏وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا‏}‏‏.‏

Abu Ishoq (Barodan) rivoyat qiladi: Men Baroning shunday deganini eshitdim: «Yuqoridagi oyat biz haqimizda nozil boʻldi: ansorlar hajdan qaytganda, uylariga eshiklaridan emas, balki orqasidan (orqa tomonidan) kirar edi. Ansorlardan biri kelib, eshikdan kirdi va buning uchun unga taʼna qilindi. Shuning uchun mana bu (oyat) nozil boʻldi: ‹Uylarga orqasidan kirishingiz — yaxshilik (taqvo) emas; balki yaxshilik (taqvoli kishi) — Allohdan qoʻrqib, Uning amriga itoat qilgan va U taqiqlagan narsalardan tiyilgan (kishi)dir. Bas, uylarga eshiklaridan kiringlar› (Baqara, 189)».Абу Ишоқ (Бародан) ривоят қилади: Мен Баронинг шундай деганини эшитдим: «Юқоридаги оят биз ҳақимизда нозил бўлди: ансорлар ҳаждан қайтганда, уйларига эшикларидан эмас, балки орқасидан (орқа томонидан) кирар эди. Ансорлардан бири келиб, эшикдан кирди ва бунинг учун унга таъна қилинди. Шунинг учун мана бу (оят) нозил бўлди: ‹Уйларга орқасидан киришингиз — яхшилик (тақво) эмас; балки яхшилик (тақволи киши) — Аллоҳдан қўрқиб, Унинг амрига итоат қилган ва У тақиқлаган нарсалардан тийилган (киши)дир. Бас, уйларга эшикларидан киринглар› (Бақара, 189)».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ،‏.‏ قَالَ رَجُلٌ لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَفِرَّ، إِنَّ هَوَازِنَ كَانُوا قَوْمًا رُمَاةً، وَإِنَّا لَمَّا لَقِينَاهُمْ حَمَلْنَا عَلَيْهِمْ فَانْهَزَمُوا، فَأَقْبَلَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى الْغَنَائِمِ وَاسْتَقْبَلُونَا بِالسِّهَامِ، فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَفِرَّ، فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ وَإِنَّهُ لَعَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَإِنَّ أَبَا سُفْيَانَ آخِذٌ بِلِجَامِهَا، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ‏"‏‏.‏

Abu Ishoq (Baro ibn Ozibdan) rivoyat qiladi: Kimdir Baro ibn Ozibdan: «Sizlar Hunayn jangida Allohning Rasuli ﷺ ni tashlab qochdingizmi?» — deb soʻradi. Baro: «Lekin Allohning Rasuli ﷺ qochmadi. Havozin qabilasi ahli yaxshi kamonchilar (mergan) edi. Biz ular bilan toʻqnashganimizda, biz ularga hujum qildik va ular qochdi. Musulmonlar oʻljani yigʻa boshlaganda, mushriklar bizga oʻqlar bilan roʻpara keldi (qarshilik koʻrsatdi), lekin Allohning Rasuli ﷺ qochmadi. Shubhasiz, men u zotni oʻzining oq xachirida (koʻrdim) va Abu Sufyon uning jilovini ushlab turardi; Paygʻambar ﷺ esa: ‹Men — haq (paygʻambar) — Paygʻambarman; men — Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, — der edi», — dedi.Абу Ишоқ (Баро ибн Озибдан) ривоят қилади: Кимдир Баро ибн Озибдан: «Сизлар Ҳунайн жангида Аллоҳнинг Расули ﷺ ни ташлаб қочдингизми?» — деб сўради. Баро: «Лекин Аллоҳнинг Расули ﷺ қочмади. Ҳавозин қабиласи аҳли яхши камончилар (мерган) эди. Биз улар билан тўқнашганимизда, биз уларга ҳужум қилдик ва улар қочди. Мусулмонлар ўлжани йиға бошлаганда, мушриклар бизга ўқлар билан рўпара келди (қаршилик кўрсатди), лекин Аллоҳнинг Расули ﷺ қочмади. Шубҳасиз, мен у зотни ўзининг оқ хачирида (кўрдим) ва Абу Суфён унинг жиловини ушлаб турарди; Пайғамбар ﷺ эса: ‹Мен — ҳақ (пайғамбар) — Пайғамбарман; мен — Абдулмутталибнинг ўғлиман›, — дер эди», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، وَسَأَلَهُ، رَجُلٌ أَكُنْتُمْ فَرَرْتُمْ يَا أَبَا عُمَارَةَ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لاَ، وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَكِنَّهُ خَرَجَ شُبَّانُ أَصْحَابِهِ وَأَخِفَّاؤُهُمْ حُسَّرًا لَيْسَ بِسِلاَحٍ، فَأَتَوْا قَوْمًا رُمَاةً، جَمْعَ هَوَازِنَ وَبَنِي نَصْرٍ، مَا يَكَادُ يَسْقُطُ لَهُمْ سَهْمٌ، فَرَشَقُوهُمْ رَشْقًا مَا يَكَادُونَ يُخْطِئُونَ، فَأَقْبَلُوا هُنَالِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ، وَابْنُ عَمِّهِ أَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَقُودُ بِهِ، فَنَزَلَ وَاسْتَنْصَرَ ثُمَّ قَالَ أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ثُمَّ صَفَّ أَصْحَابَهُ‏.‏

Abu Ishoq (Baro ibn Ozibdan) rivoyat qiladi: Bir kishi Baro(dan): «Ey Abu Umora! Sizlar Hunayn kuni (hammangiz) qochdingizmi?» — deb soʻradi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki! Allohning Rasuli ﷺ qochmadi; lekin uning yosh, qurolsiz sheriklari — Havozin va Bani Nasr qabilasining kamonchilari yonidan oʻtdi — ularning oʻqlari nishonni deyarli xato qilmas edi va ular (mushriklar) ularga oʻq yogʻdirdi, deyarli (birortasini) xato qilmasdan. Shunday qilib, musulmonlar Paygʻambar ﷺ tomon chekindi — u zot esa oʻzining oq xachiriga mingan, uni amakivachchasi Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalib yetaklab turardi. Paygʻambar ﷺ (xachirdan) tushib, Allohdan gʻalaba (soʻrab) duo qildi; soʻng u zot: ‹Men — Paygʻambarman, (bunda) yolgʻon yoʻq; men — Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, — dedi va sheriklarini saflarga tartibga soldi», — deb javob berdi.Абу Ишоқ (Баро ибн Озибдан) ривоят қилади: Бир киши Баро(дан): «Эй Абу Умора! Сизлар Ҳунайн куни (ҳаммангиз) қочдингизми?» — деб сўради. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки! Аллоҳнинг Расули ﷺ қочмади; лекин унинг ёш, қуролсиз шериклари — Ҳавозин ва Бани Наср қабиласининг камончилари ёнидан ўтди — уларнинг ўқлари нишонни деярли хато қилмас эди ва улар (мушриклар) уларга ўқ ёғдирди, деярли (бирортасини) хато қилмасдан. Шундай қилиб, мусулмонлар Пайғамбар ﷺ томон чекинди — у зот эса ўзининг оқ хачирига минган, уни амакиваччаси Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб етаклаб турарди. Пайғамбар ﷺ (хачирдан) тушиб, Аллоҳдан ғалаба (сўраб) дуо қилди; сўнг у зот: ‹Мен — Пайғамбарман, (бунда) ёлғон йўқ; мен — Абдулмутталибнинг ўғлиман›, — деди ва шерикларини сафларга тартибга солди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ يَا أَبَا عُمَارَةَ، أَوَلَّيْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ الْبَرَاءُ وَأَنَا أَسْمَعُ أَمَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يُوَلِّ يَوْمَئِذٍ، كَانَ أَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ آخِذًا بِعِنَانِ بَغْلَتِهِ، فَلَمَّا غَشِيَهُ الْمُشْرِكُونَ نَزَلَ، فَجَعَلَ يَقُولُ أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ، أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ قَالَ فَمَا رُئِيَ مِنَ النَّاسِ يَوْمَئِذٍ أَشَدُّ مِنْهُ‏.‏

Abu Ishoq (Baro ibn Ozibdan) rivoyat qiladi: Bir kishi Baro(dan): «Ey Abu Umora! Sizlar Hunayn kuni qochdingizmi?» — deb soʻradi. Baro — men eshitib turganimda — shunday javob berdi: «Allohning Rasuli ﷺ ga kelsak, u zot oʻsha kuni qochmadi. Abu Sufyon ibn Horis uning xachirining jilovini ushlab turardi va mushriklar unga hujum qilganda, u zot (xachirdan) tushib: ‹Men — Paygʻambarman, (bunda) yolgʻon yoʻq; men — Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, — der edi. Oʻsha kuni Paygʻambar ﷺ dan koʻra botirroq hech kim koʻrilmadi».Абу Ишоқ (Баро ибн Озибдан) ривоят қилади: Бир киши Баро(дан): «Эй Абу Умора! Сизлар Ҳунайн куни қочдингизми?» — деб сўради. Баро — мен эшитиб турганимда — шундай жавоб берди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ га келсак, у зот ўша куни қочмади. Абу Суфён ибн Ҳорис унинг хачирининг жиловини ушлаб турарди ва мушриклар унга ҳужум қилганда, у зот (хачирдан) тушиб: ‹Мен — Пайғамбарман, (бунда) ёлғон йўқ; мен — Абдулмутталибнинг ўғлиман›, — дер эди. Ўша куни Пайғамбар ﷺ дан кўра ботирроқ ҳеч ким кўрилмади».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سُئِلَ الْبَرَاءُ أَكَانَ وَجْهُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ السَّيْفِ قَالَ لاَ بَلْ مِثْلَ الْقَمَرِ‏.‏

Abu Ishoq (Barodan) rivoyat qiladi: Barodan: «Paygʻambar ﷺ ning yuzi — (yorqinligi jihatidan) qilichdek edimi?» — deb soʻraldi. U: «Yoʻq, balki — (yorqinligi jihatidan) oydek edi», — deb javob berdi.Абу Ишоқ (Бародан) ривоят қилади: Бародан: «Пайғамбар ﷺ нинг юзи — (ёрқинлиги жиҳатидан) қиличдек эдими?» — деб сўралди. У: «Йўқ, балки — (ёрқинлиги жиҳатидан) ойдек эди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، كُنْتُ إِلَى جَنْبِ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، فَقِيلَ لَهُ كَمْ غَزَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَةٍ قَالَ تِسْعَ عَشْرَةَ‏.‏ قِيلَ كَمْ غَزَوْتَ أَنْتَ مَعَهُ قَالَ سَبْعَ عَشْرَةَ‏.‏ قُلْتُ فَأَيُّهُمْ كَانَتْ أَوَّلَ قَالَ الْعُسَيْرَةُ أَوِ الْعُشَيْرُ‏.‏ فَذَكَرْتُ لِقَتَادَةَ فَقَالَ الْعُشَيْرُ‏.‏

Men Zayd ibn Arqamning yonida edim. Unga: «Paygʻambar ﷺ qancha gʻazot qildilar?» deyildi. U: «Oʻn toʻqqiz», dedi. «Sen u zot bilan qancha gʻazotda qatnashding?» deyildi. U: «Oʻn yetti», dedi. Men: «Ularning qaysi biri birinchi edi?» dedim. U: «Al-Usayra — yoki al-Ushayr», dedi. Men buni Qatodaga eslatdim. U: «Al-Ushayr», dedi.Мен Зайд ибн Арқамнинг ёнида эдим. Унга: «Пайғамбар ﷺ қанча ғазот қилдилар?» дейилди. У: «Ўн тўққиз», деди. «Сен у зот билан қанча ғазотда қатнашдинг?» дейилди. У: «Ўн етти», деди. Мен: «Уларнинг қайси бири биринчи эди?» дедим. У: «Ал-Усайра — ёки ал-Ушайр», деди. Мен буни Қатодага эслатдим. У: «Ал-Ушайр», деди.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَأَلَ رَجُلٌ الْبَرَاءَ وَأَنَا أَسْمَعُ، قَالَ أَشَهِدَ عَلِيٌّ بَدْرًا قَالَ بَارَزَ وَظَاهَرَ‏.‏

Bir kishi Baroʼdan — men eshitib turganimda — soʻradi: «Ali Badrda qatnashganmidi?» U: «U (yakkama-yakka) jang qildi va (Paygʻambar ﷺga) yordam berdi (himoyada turdi)», dedi.Бир киши Барўдан — мен эшитиб турганимда — сўради: «Али Бадрда қатнашганмиди?» У: «У (яккама-якка) жанг қилди ва (Пайғамбар ﷺга) ёрдам берди (ҳимояда турди)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، رضى الله عنه وَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا عُمَارَةَ أَتَوَلَّيْتَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ أَمَّا أَنَا فَأَشْهَدُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ لَمْ يُوَلِّ، وَلَكِنْ عَجِلَ سَرَعَانُ الْقَوْمِ، فَرَشَقَتْهُمْ هَوَازِنُ، وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ آخِذٌ بِرَأْسِ بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ يَقُولُ ‏{‏أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ، أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ‏}‏‏.‏

(Abu Ishoq aytdi:) Men Baro (roziyallohu anhu)ni eshitdim — uning oldiga bir kishi kelib: «Ey Abu Umora, Hunayn kuni (jangdan) yuz oʻgirib (qochib) ketdingmi?» dedi. U: «Men esa Paygʻambar ﷺning yuz oʻgirmaganlariga guvohlik beraman; lekin qavmning yengiltaklari (shoshqaloqlari) shoshildi, Havozin esa ularga oʻq yogʻdirdi. Abu Sufyon ibn al-Horis u zotning oq xachirining boshini (jilovini) ushlab turardi; u zot: ‹Men paygʻambarman, yolgʻon yoʻq; men Abdulmuttalibning oʻgʻ liman› derdilar», dedi.(Абу Ишоқ айтди:) Мен Баро (розияллоҳу анҳу)ни эшитдим — унинг олдига бир киши келиб: «Эй Абу Умора, Ҳунайн куни (жангдан) юз ўгириб (қочиб) кетдингми?» деди. У: «Мен эса Пайғамбар ﷺнинг юз ўгирмаганларига гувоҳлик бераман; лекин қавмнинг енгилтаклари (шошқалоқлари) шошилди, Ҳавозин эса уларга ўқ ёғдирди. Абу Суфён ибн ал-Ҳорис у зотнинг оқ хачирининг бошини (жиловини) ушлаб турарди; у зот: ‹Мен пайғамбарман, ёлғон йўқ; мен Абдулмутталибнинг ўғ лиман› дердилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قِيلَ لِلْبَرَاءِ وَأَنَا أَسْمَعُ، أَوَلَّيْتُمْ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ أَمَّا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلاَ، كَانُوا رُمَاةً فَقَالَ ‏"‏ أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ‏"‏‏.‏

(Abu Ishoq aytdi:) Baroga — men eshitib turgan holda — aytildi: «Hunayn kuni Paygʻambar ﷺ bilan (birga jangdan) yuz oʻgirdingizlarmi?» U: «Paygʻambar ﷺ esa — yoʻq (yuz oʻgirmadilar). Ular (Havozin) mergan (oʻqchi) edilar», dedi. U zot: «Men paygʻambarman, yolgʻon yoʻq; men Abdulmuttalibning oʻgʻ liman», dedilar.(Абу Ишоқ айтди:) Барога — мен эшитиб турган ҳолда — айтилди: «Ҳунайн куни Пайғамбар ﷺ билан (бирга жангдан) юз ўгирдингизларми?» У: «Пайғамбар ﷺ эса — йўқ (юз ўгирмадилар). Улар (Ҳавозин) мерган (ўқчи) эдилар», деди. У зот: «Мен пайғамбарман, ёлғон йўқ; мен Абдулмутталибнинг ўғ лиман», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعَ الْبَرَاءَ ـ وَسَأَلَهُ رَجُلٌ مِنْ قَيْسٍ ـ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ لَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَفِرَّ، كَانَتْ هَوَازِنُ رُمَاةً، وَإِنَّا لَمَّا حَمَلْنَا عَلَيْهِمِ انْكَشَفُوا، فَأَكْبَبْنَا عَلَى الْغَنَائِمِ، فَاسْتُقْبِلْنَا بِالسِّهَامِ، وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ، وَإِنَّ أَبَا سُفْيَانَ آخِذٌ بِزِمَامِهَا وَهْوَ يَقُولُ ‏{‏أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ‏}‏‏.‏ قَالَ إِسْرَائِيلُ وَزُهَيْرٌ نَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَغْلَتِهِ‏.‏

(Abu Ishoq, Barodan eshitdi — undan Qaysdan bir kishi soʻradi:) «Hunayn kuni Rasululloh ﷺni (tashlab) qochdingizlarmi?» U: «Lekin Rasululloh ﷺ qochmadilar. Havozin mergan (oʻqchi) edi. Biz ularga hujum qilganimizda, ular (orqaga) chekindi; biz oʻljaga yopirildik, soʻng (Havozin) bizni oʻqlar bilan qarshi oldi. Men Rasululloh ﷺni oq xachirlari ustida koʻrdim — Abu Sufyon uning jilovini ushlab turardi; u zot: ‹Men paygʻambarman, yolgʻon yoʻq› derdilar», dedi. Isroil va Zuhayr (rivoyatida): Paygʻambar ﷺ oq xachirlaridan tushdilar (deb keltirdilar).(Абу Ишоқ, Бародан эшитди — ундан Қайсдан бир киши сўради:) «Ҳунайн куни Расулуллоҳ ﷺни (ташлаб) қочдингизларми?» У: «Лекин Расулуллоҳ ﷺ қочмадилар. Ҳавозин мерган (ўқчи) эди. Биз уларга ҳужум қилганимизда, улар (орқага) чекинди; биз ўлжага ёпирилдик, сўнг (Ҳавозин) бизни ўқлар билан қарши олди. Мен Расулуллоҳ ﷺни оқ хачирлари устида кўрдим — Абу Суфён унинг жиловини ушлаб турарди; у зот: ‹Мен пайғамбарман, ёлғон йўқ› дердилар», деди. Исроил ва Зуҳайр (ривоятида): Пайғамбар ﷺ оқ хачирларидан тушдилар (деб келтирдилар).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ ـ رضى الله عنه ـ كَمْ غَزَوْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَبْعَ عَشْرَةَ‏.‏ قُلْتُ كَمْ غَزَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ تِسْعَ عَشْرَةَ‏.‏

(Abu Ishoq aytdi:) Men Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan: «Sen Rasululloh ﷺ bilan necha (marta) gʻazot qilding?» deb soʻradim. U: «Oʻn yetti», dedi. Men: «Paygʻambar ﷺ necha (marta) gʻazot qildilar?» dedim. U: «Oʻn toʻqqiz», dedi.(Абу Ишоқ айтди:) Мен Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан: «Сен Расулуллоҳ ﷺ билан неча (марта) ғазот қилдинг?» деб сўрадим. У: «Ўн етти», деди. Мен: «Пайғамбар ﷺ неча (марта) ғазот қилдилар?» дедим. У: «Ўн тўққиз», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَجُلاً، سَأَلَ الأَسْوَدَ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ أَوْ مُذَّكِرٍ فَقَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَقْرَؤُهَا ‏[quran sura="54" aya_start="15" aya_end="15"]{‏فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ‏}‏ قَالَ وَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهَا ‏[quran sura="54" aya_start="15" aya_end="15"]{‏فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ‏}‏ دَالاً‏.‏

(Abu Isʼhoq aytdi:) U bir kishini eshitdiki, u al-Aswaddan: «‹Fahal min muddakirin› (‹dal› bilan)mi yoki ‹muzzakirin› (‹zol› bilan)mi?» deb soʻradi. U: «Men Abdulloh (ibn Masʼud)ni ‹...Bas, eslovchi bormi?› (Qamar surasi, 15) (deb ‹dal› bilan) oʻqiyotganini eshitdim; (yana) men Paygʻambar ﷺni (ham) uni ‹dal› bilan ‹...Bas, eslovchi bormi?› (deb) oʻqiyotganlarini eshitdim», dedi.(Абу Исъҳоқ айтди:) У бир кишини эшитдики, у ал-Асваддан: «‹Фаҳал мин муддакирин› (‹дал› билан)ми ёки ‹муззакирин› (‹зол› билан)ми?» деб сўради. У: «Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд)ни ‹...Бас, эсловчи борми?› (Қамар сураси, 15) (деб ‹дал› билан) ўқиётганини эшитдим; (яна) мен Пайғамбар ﷺни (ҳам) уни ‹дал› билан ‹...Бас, эсловчи борми?› (деб) ўқиётганларини эшитдим», деди.

وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَبَلَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ الأَعْظَمِ وَمَعَنَا الشَّعْبِيُّ فَحَدَّثَ الشَّعْبِيُّ بِحَدِيثِ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَجْعَلْ لَهَا سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً ثُمَّ أَخَذَ الأَسْوَدُ كَفًّا مِنْ حَصًى فَحَصَبَهُ بِهِ ‏.‏ فَقَالَ وَيْلَكَ تُحَدِّثُ بِمِثْلِ هَذَا قَالَ عُمَرُ لاَ نَتْرُكُ كِتَابَ اللَّهِ وَسُنَّةَ نَبِيِّنَا صلى الله عليه وسلم لِقَوْلِ امْرَأَةٍ لاَ نَدْرِي لَعَلَّهَا حَفِظَتْ أَوْ نَسِيَتْ لَهَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلاَ يَخْرُجْنَ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ‏}‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Aswad ibn Yazid bilan masjidi aʼzamda oʻtirgan edim, biz bilan birga Shaʼbiy ham bor edi. Shaʼbiy Fotima bint Qaysning hadisini — Rasululloh ﷺ unga turar joy ham, nafaqa ham belgilamaganliklarini soʻzlab berdi. Shunda Aswad bir hovuch shagʻal olib, unga otdi va: ‹Sening holingga voy! Shu kabi (gap)ni soʻzlaysanmi? Umar: ‹Biz Allohning Kitobini va Nabiyimiz ﷺ ning sunnatini bir ayolning soʻzi uchun tark etmaymiz — bilmaymiz, balki u (ayol shu masalani) yodda saqlagandir yoki unutgandir. Unga turar joy ham, nafaqa ham bor. Alloh azza va jalla: {Ularni uylaridan chiqarmangiz, oʻzlari ham ochiq fahsh ish qilmagunlaricha chiqmasinlar} (Taloq surasi 1) dedi›, — degan edi›, dedi».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Асwад ибн Язид билан масжиди аъзамда ўтирган эдим, биз билан бирга Шаъбий ҳам бор эди. Шаъбий Фотима бинт Қайснинг ҳадисини — Расулуллоҳ ﷺ унга турар жой ҳам, нафақа ҳам белгиламаганликларини сўзлаб берди. Шунда Асwад бир ҳовуч шағал олиб, унга отди ва: ‹Сенинг ҳолингга вой! Шу каби (гап)ни сўзлайсанми? Умар: ‹Биз Аллоҳнинг Китобини ва Набийимиз ﷺ нинг суннатини бир аёлнинг сўзи учун тарк этмаймиз — билмаймиз, балки у (аёл шу масалани) ёдда сақлагандир ёки унутгандир. Унга турар жой ҳам, нафақа ҳам бор. Аллоҳ азза ва жалла: {Уларни уйларидан чиқармангиз, ўзлари ҳам очиқ фаҳш иш қилмагунларича чиқмасинлар} (Талоқ сураси 1) деди›, — деган эди›, деди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ آخِرُ آيَةٍ أُنْزِلَتْ آيَةُ الْكَلاَلَةِ وَآخِرُ سُورَةٍ أُنْزِلَتْ بَرَاءَةُ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Eng oxirgi nozil boʻlgan oyat kalola oyatidir, eng oxirgi nozil boʻlgan sura esa Baroat (surasi)dir.»Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Энг охирги нозил бўлган оят калола оятидир, энг охирги нозил бўлган сура эса Бароат (сураси)дир.»

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ - حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ آخِرَ، سُورَةٍ أُنْزِلَتْ تَامَّةً سُورَةُ التَّوْبَةِ وَأَنَّ آخِرَ آيَةٍ أُنْزِلَتْ آيَةُ الْكَلاَلَةِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: eng oxirgi toʻliq holda nozil boʻlgan sura Tavba surasidir, eng oxirgi nozil boʻlgan oyat esa kalola oyatidir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: энг охирги тўлиқ ҳолда нозил бўлган сура Тавба сурасидир, энг охирги нозил бўлган оят эса калола оятидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، ‏.‏ فَذَكَرَ مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الأُلَى قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا ‏"‏ ‏.‏

Baro (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshashi rivoyat qilinadi, faqat u: «Albatta, ana ular (dushmanlar) bizga zoʻravonlik qildilar», dedi.Баро (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшаши ривоят қилинади, фақат у: «Албатта, ана улар (душманлар) бизга зўравонлик қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ، خَرَجَ يَسْتَسْقِي بِالنَّاسِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ اسْتَسْقَى قَالَ فَلَقِيتُ يَوْمَئِذٍ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ - وَقَالَ - لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ غَيْرُ رَجُلٍ أَوْ بَيْنِي وَبَيْنَهُ رَجُلٌ - قَالَ - فَقُلْتُ لَهُ كَمْ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ تِسْعَ عَشْرَةَ فَقُلْتُ كَمْ غَزَوْتَ أَنْتَ مَعَهُ قَالَ سَبْعَ عَشْرَةَ غَزْوَةً - قَالَ - فَقُلْتُ فَمَا أَوَّلُ غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَالَ ذَاتُ الْعُسَيْرِ أَوِ الْعُشَيْرِ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Yazid odamlar bilan birga yomgʻir soʻrab (istisqoga) chiqib, ikki rakaat namoz oʻqidi, soʻng yomgʻir soʻradi. (Abu Isʼhoq) dedi: Oʻsha kuni men Zayd ibn Arqamni uchratdim — u dedi: men bilan uning orasida bir kishidan boshqa (kishi) yoʻq edi, yoki men bilan uning orasida bir kishi (bor) edi. Men unga: «Rasululloh ﷺ necha marta gʻazot qildilar?» dedim. U: «Oʻn toʻqqiz (marta)», dedi. Men: «Sen u zot bilan necha marta gʻazotda qatnashding?» dedim. U: «Oʻn yetti gʻazotda», dedi. Men: «U zot qilgan birinchi gʻazot qaysi edi?» dedim. U: «Zotul-Usayr yoki Ushayr (gʻazoti)», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Язид одамлар билан бирга ёмғир сўраб (истисқога) чиқиб, икки ракаат намоз ўқиди, сўнг ёмғир сўради. (Абу Исъҳоқ) деди: Ўша куни мен Зайд ибн Арқамни учратдим — у деди: мен билан унинг орасида бир кишидан бошқа (киши) йўқ эди, ёки мен билан унинг орасида бир киши (бор) эди. Мен унга: «Расулуллоҳ ﷺ неча марта ғазот қилдилар?» дедим. У: «Ўн тўққиз (марта)», деди. Мен: «Сен у зот билан неча марта ғазотда қатнашдинг?» дедим. У: «Ўн етти ғазотда», деди. Мен: «У зот қилган биринчи ғазот қайси эди?» дедим. У: «Зотул-Усайр ёки Ушайр (ғазоти)», деди.

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبَانَ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا سَلاَّمٌ أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ فَذَكَرُوا سِنِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ كَانَ أَبُو بَكْرٍ أَكْبَرَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ وَمَاتَ أَبُو بَكْرٍ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ وَقُتِلَ عُمَرُ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ يُقَالُ لَهُ عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ قَالَ كُنَّا قُعُودًا عِنْدَ مُعَاوِيَةَ فَذَكَرُوا سِنِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مُعَاوِيَةُ قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ سَنَةً وَمَاتَ أَبُو بَكْرٍ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ وَقُتِلَ عُمَرُ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ ‏.‏

Abu Isʼhoq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abdulloh ibn Utba bilan oʻtirgan edim, ular Rasululloh ﷺ ning yoshlarini zikr qilishdi. Shunda jamoadan baʼzilari: «Abu Bakr Rasululloh ﷺ dan kattaroq edi», dedi. Abdulloh dedi: «Rasululloh ﷺ oltmish uch yoshlarida vafot etdilar, Abu Bakr oltmish uch yoshda olamdan oʻtdi va Umar oltmish uch yoshda (shahid) qatl etildi». (Abu Isʼhoq) dedi: Shunda jamoadan Omir ibn Saʼd deb atalgan bir kishi dedi: bizga Jarir hadis aytdi: «Biz Muoviyaning huzurida oʻtirgan edik, ular Rasululloh ﷺ ning yoshlarini zikr qilishdi. Shunda Muoviya: ‹Rasululloh ﷺ oltmish uch yoshlarida vafot etdilar, Abu Bakr oltmish uch yoshda olamdan oʻtdi va Umar oltmish uch yoshda (shahid) qatl etildi›, dedi».Абу Исъҳоқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абдуллоҳ ибн Утба билан ўтирган эдим, улар Расулуллоҳ ﷺ нинг ёшларини зикр қилишди. Шунда жамоадан баъзилари: «Абу Бакр Расулуллоҳ ﷺ дан каттароқ эди», деди. Абдуллоҳ деди: «Расулуллоҳ ﷺ олтмиш уч ёшларида вафот этдилар, Абу Бакр олтмиш уч ёшда оламдан ўтди ва Умар олтмиш уч ёшда (шаҳид) қатл этилди». (Абу Исъҳоқ) деди: Шунда жамоадан Омир ибн Саъд деб аталган бир киши деди: бизга Жарир ҳадис айтди: «Биз Муовиянинг ҳузурида ўтирган эдик, улар Расулуллоҳ ﷺ нинг ёшларини зикр қилишди. Шунда Муовия: ‹Расулуллоҳ ﷺ олтмиш уч ёшларида вафот этдилар, Абу Бакр олтмиш уч ёшда оламдан ўтди ва Умар олтмиш уч ёшда (шаҳид) қатл этилди›, деди».

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، كِلاَهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، بِإِسْنَادِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، نَحْوَ حَدِيثِهِ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan ham yuqoridagi hadisga oʻxshash rivoyat qilinadi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ҳам юқоридаги ҳадисга ўхшаш ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan boshqa isnod bilan shunga oʻxshashi rivoyat qilinadi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан бошқа иснод билан шунга ўхшаши ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الأَحْوَصِ، قَالَ شَهِدْتُ أَبَا مُوسَى وَأَبَا مَسْعُودٍ حِينَ مَاتَ ابْنُ مَسْعُودٍ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ أَتُرَاهُ تَرَكَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ فَقَالَ إِنْ قُلْتَ ذَاكَ إِنْ كَانَ لَيُؤْذَنُ لَهُ إِذَا حُجِبْنَا وَيَشْهَدُ إِذَا غِبْنَا ‏.‏

Abu Ahvas (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Masʼud vafot etganda, men Abu Muso va Abu Masʼud bilan birga hozir boʻldim. Ulardan biri sherigiga: «Sen uning oʻzidan keyin oʻziga oʻxshash birovni qoldirib ketdi deb oʻylaysanmi?» dedi. Sherigi esa: «Agar shuni desang, (toʻgʻri): biz toʻsib qoʻyilganimizda, unga (kirishga) ruxsat berilar; biz gʻoyib boʻlganimizda, u (Rasululloh ﷺ ning huzurlarida) hozir boʻlar edi», dedi.Абу Аҳвас (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Масъуд вафот этганда, мен Абу Мусо ва Абу Масъуд билан бирга ҳозир бўлдим. Улардан бири шеригига: «Сен унинг ўзидан кейин ўзига ўхшаш бировни қолдириб кетди деб ўйлайсанми?» деди. Шериги эса: «Агар шуни десанг, (тўғри): биз тўсиб қўйилганимизда, унга (киришга) рухсат берилар; биз ғойиб бўлганимизда, у (Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида) ҳозир бўлар эди», деди.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي، إِسْحَاقَ بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّ ابْنَ الْمُثَنَّى، قَالَ فِي رِوَايَتِهِ ‏"‏ وَالْعِفَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan ushbu hadis (yuqoridagi kabi) shu maʼnoda rivoyat qilinadi. Faqat unda «...va iffatni» soʻzi keladi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ушбу ҳадис (юқоридаги каби) шу маънода ривоят қилинади. Фақат унда «...ва иффатни» сўзи келади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ جَمِيعًا عَنْ يَحْيَى، - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، - عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، يَقُولُ صَلَّيْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا ثُمَّ صُرِفْنَا نَحْوَ الْكَعْبَةِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Baytul-Maqdis tomon oʻn olti oy yoki oʻn yetti oy namoz oʻqidik, soʻng Kaʼba tomon (yuzimiz) burildi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Байтул-Мақдис томон ўн олти ой ёки ўн етти ой намоз ўқидик, сўнг Каъба томон (юзимиз) бурилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً سَأَلَ الأَسْوَدَ بْنَ يَزِيدَ وَهُوَ يُعَلِّمُ الْقُرْآنَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ كَيْفَ تَقْرَأُ هَذِهِ الآيَةَ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ أَدَالاً أَمْ ذَالاً قَالَ بَلْ دَالاً سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مُدَّكِرٍ ‏"‏ ‏.‏ دَالاً ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men masjidda Qurʼon oʻrgatib oʻtirgan Asvad ibn Yaziddan bir kishining soʻraganini koʻrdim. (U kishi): «Sen bu oyatni — {fa hal min muddakir} — qanday oʻqiysan, dol bilanmi yo zol bilanmi?» dedi. (Asvad): «Yoʻq, dol bilan. Men Abdulloh ibn Masʼudning: ‹Rasululloh ﷺ ‹muddakir› deb dol bilan oʻqiganlarini eshitdim›, deganini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен масжидда Қуръон ўргатиб ўтирган Асвад ибн Язиддан бир кишининг сўраганини кўрдим. (У киши): «Сен бу оятни — {фа ҳал мин муддакир} — қандай ўқийсан, дол биланми ё зол биланми?» деди. (Асвад): «Йўқ, дол билан. Мен Абдуллоҳ ибн Масъуднинг: ‹Расулуллоҳ ﷺ ‹муддакир› деб дол билан ўқиганларини эшитдим›, деганини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ قُلْتُ لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ أَيْنَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَضَعُ وَجْهَهُ إِذَا سَجَدَ فَقَالَ بَيْنَ كَفَّيْهِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي حُمَيْدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ تَكُونَ يَدَاهُ قَرِيبًا مِنْ أُذُنَيْهِ ‏.‏

Qutayba bizga hadis aytib berdi, (u): Hafs ibn Gʻiyos bizga hadis aytib berdi, (u) al-Hajjojdan, (u) Abu Ishoqdan rivoyat qiladi, u aytdi: Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)ga: «Nabiy ﷺ sajda qilganlarida yuzlarini qaerga qoʻyardilar?» dedim. U: «Ikki kafti orasiga», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Voil ibn Hujr va Abu Humayddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Baroning hadisi hasan sahih gʻarib hadisdir. Baʼzi ilm ahli ihtiyor qilgan (narsa) ham shu — qoʻllari quloqlariga yaqin boʻlishi (kerak).Қутайба бизга ҳадис айтиб берди, (у): Ҳафс ибн Ғиёс бизга ҳадис айтиб берди, (у) ал-Ҳажжождан, (у) Абу Ишоқдан ривоят қилади, у айтди: Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)га: «Набий ﷺ сажда қилганларида юзларини қаэрга қўярдилар?» дедим. У: «Икки кафти орасига», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Воил ибн Ҳужр ва Абу Ҳумайддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Баронинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғариб ҳадисдир. Баъзи илм аҳли иҳтиёр қилган (нарса) ҳам шу — қўллари қулоқларига яқин бўлиши (керак).

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، وَأَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ كُنْتُ إِلَى جَنْبِ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فَقِيلَ لَهُ كَمْ غَزَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَةٍ قَالَ تِسْعَ عَشْرَةَ ‏.‏ فَقُلْتُ كَمْ غَزَوْتَ أَنْتَ مَعَهُ قَالَ سَبْعَ عَشْرَةَ ‏.‏ قُلْتُ أَيَّتُهُنَّ كَانَ أَوَّلَ قَالَ ذَاتُ الْعُشَيْرَاءِ أَوِ الْعُسَيْرَاءِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Ishoq aytdi: Men Zayd ibn Arqamning yonida edim. Undan: «Nabiy ﷺ qancha gʻazot qilganlar?» deb soʻralganda, u: «Oʻn toʻqqizta», dedi. Men: «Sen u zot bilan qancha gʻazotda ishtirok etgansan?» dedim. U: «Oʻn yettita», dedi. Men: «Ularning birinchisi qaysisi edi?» dedim. U: «Zotul Ushayroʻ — yoki Usayroʻ», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Ишоқ айтди: Мен Зайд ибн Арқамнинг ёнида эдим. Ундан: «Набий ﷺ қанча ғазот қилганлар?» деб сўралганда, у: «Ўн тўққизта», деди. Мен: «Сен у зот билан қанча ғазотда иштирок этгансан?» дедим. У: «Ўн еттита», деди. Мен: «Уларнинг биринчиси қайсиси эди?» дедим. У: «Зотул Ушайрў — ёки Усайрў», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ لَنَا رَجُلٌ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا أَبَا عُمَارَةَ قَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ وَلَّى سَرَعَانُ النَّاسِ تَلَقَّتْهُمْ هَوَازِنُ بِالنَّبْلِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi bizga: «Ey Abu Umora, sizlar Rasululloh ﷺni (tashlab) qochdingizmi?» dedi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ orqaga qaytmadilar. Lekin shoshqaloq odamlar qochdi, ularni Havozin (qabilasi) oʻqlar bilan qarshi oldi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarida (turar) edilar, Abu Sufyon ibn al-Horis ibn Abdulmuttalib uning jilovini ushlab turardi. Rasululloh ﷺ esa: ‹Men Nabiyman, bunda yolgʻon yoʻq, men Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, der edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бизга: «Эй Абу Умора, сизлар Расулуллоҳ ﷺни (ташлаб) қочдингизми?» деди. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ орқага қайтмадилар. Лекин шошқалоқ одамлар қочди, уларни Ҳавозин (қабиласи) ўқлар билан қарши олди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларида (турар) эдилар, Абу Суфён ибн ал-Ҳорис ибн Абдулмутталиб унинг жиловини ушлаб турарди. Расулуллоҳ ﷺ эса: ‹Мен Набийман, бунда ёлғон йўқ, мен Абдулмутталибнинг ўғлиман›, дер эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُ بَيْنَمَا رَجُلٌ يَقْرَأُ سُورَةَ الْكَهْفِ إِذْ رَأَى دَابَّتَهُ تَرْكُضُ فَنَظَرَ فَإِذَا مِثْلُ الْغَمَامَةِ أَوِ السَّحَابَةِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تِلْكَ السَّكِينَةُ نَزَلَتْ مَعَ الْقُرْآنِ أَوْ نَزَلَتْ عَلَى الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Kahf surasini oʻqiyotgan edi, birdan otining (hurkib) tipirchilayotganini koʻrdi. Qaradi-yu, goʻyo bir bulut yoki soyaga oʻxshash narsa (turardi). U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. Nabiy ﷺ: «U — Qurʼon bilan nozil boʻlgan, yoki Qurʼon sababli nozil boʻlgan sakinat (xotirjamlik)dir», dedilar. Bu bobda Usayd ibn Huzayrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Каҳф сурасини ўқиётган эди, бирдан отининг (ҳуркиб) типирчилаётганини кўрди. Қаради-ю, гўё бир булут ёки сояга ўхшаш нарса (турарди). У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. Набий ﷺ: «У — Қуръон билан нозил бўлган, ёки Қуръон сабабли нозил бўлган сакинат (хотиржамлик)дир», дедилар. Бу бобда Усайд ибн Ҳузайрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ شِبْتَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ شَيَّبَتْنِي هُودٌ وَالْوَاقِعَةُ وَالْمُرْسَلاَتُ وَ عمَّ يَتَسَاءَلُونَ وَإذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرَوَى عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي مَيْسَرَةَ شَيْءٌ مِنْ هَذَا مُرْسَلاً ‏.‏ وَرَوَى أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ شَيْبَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَاشِمُ بْنُ الْوَلِيدِ الْهَرَوِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Ey Allohning Rasuli, sochingiz oqarib ketibdi», dedi. Shunda u zot: «Meni Hud, Voqea, Mursalot, Amma yatasaʼalun (Naba) va Izash-shamsu kuvvirat (Takvir) (suralari) oqartirdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni Ibn Abbosning (rivoyati) sifatida faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz. Ali ibn Solih bu hadisni Abu Ishoqdan, u Abu Juhayfadan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Yana Abu Ishoqdan, u Abu Maysaradan shundan bir qismi mursal holda rivoyat qilingan. Abu Bakr ibn Ayyosh esa uni Abu Ishoqdan, u Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺdan Shaybonning Abu Ishoqdan (qilgan) hadisiga oʻxshash, lekin unda Ibn Abbosni zikr qilmasdan rivoyat qilgan. Buni bizga Hoshim ibn Validal-Haraviy, unga Abu Bakr ibn Ayyosh aytib bergan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Эй Аллоҳнинг Расули, сочингиз оқариб кетибди», деди. Шунда у зот: «Мени Ҳуд, Воқеа, Мурсалот, Амма ятасаъалун (Наба) ва Изаш-шамсу куввират (Таквир) (суралари) оқартирди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни Ибн Аббоснинг (ривояти) сифатида фақат шу йўл орқалигина биламиз. Али ибн Солиҳ бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Абу Жуҳайфадан шунга ўхшаш ривоят қилган. Яна Абу Ишоқдан, у Абу Майсарадан шундан бир қисми мурсал ҳолда ривоят қилинган. Абу Бакр ибн Айёш эса уни Абу Ишоқдан, у Икримадан, у Пайғамбар ﷺдан Шайбоннинг Абу Ишоқдан (қилган) ҳадисига ўхшаш, лекин унда Ибн Аббосни зикр қилмасдан ривоят қилган. Буни бизга Ҳошим ибн Валидал-Ҳаравий, унга Абу Бакр ибн Айёш айтиб берган.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ الْبَرَاءَ أَكَانَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ السَّيْفِ قَالَ لاَ مِثْلَ الْقَمَرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan: «Rasululloh ﷺning yuzlari qilichga oʻxshaganmidi?» deb soʻradi. U: «Yoʻq, oyga oʻxshar edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан: «Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари қиличга ўхшаганмиди?» деб сўради. У: «Йўқ, ойга ўхшар эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنِي أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ كُنْتُ فِي الْمَسْجِدِ الْجَامِعِ مَعَ الأَسْوَدِ فَقَالَ أَتَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه - فَقَالَ مَا كُنَّا لِنَدَعَ كِتَابَ رَبِّنَا وَسُنَّةَ نَبِيِّنَا صلى الله عليه وسلم لِقَوْلِ امْرَأَةٍ لاَ نَدْرِي أَحَفِظَتْ ذَلِكَ أَمْ لاَ ‏.‏

Abu Ishoq (rahimahulloh) aytdi: Men jome masjidda Asvad bilan birga edim. U aytdi: Fotima binti Qays Umar ibnul Xattob (roziyallohu anhu) huzuriga keldi. Shunda u (Umar): «Biz bir ayolning soʻzi uchun — uni eslab qolgan-qolmaganini ham bilmasak — Robbimizning Kitobi va Nabiyimiz ﷺ ning Sunnatini tark etmaymiz», dedi.Абу Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен жоме масжидда Асвад билан бирга эдим. У айтди: Фотима бинти Қайс Умар ибнул Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келди. Шунда у (Умар): «Биз бир аёлнинг сўзи учун — уни эслаб қолган-қолмаганини ҳам билмасак — Роббимизнинг Китоби ва Набийимиз ﷺ нинг Суннатини тарк этмаймиз», деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ أَوْصَى الْحَارِثُ أَنْ يُصَلِّيَ، عَلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ فَصَلَّى عَلَيْهِ ثُمَّ أَدْخَلَهُ الْقَبْرَ مِنْ قِبَلِ رِجْلَىِ الْقَبْرِ وَقَالَ هَذَا مِنَ السُّنَّةِ ‏.‏

Abu Ishoq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Horis oʻziga Abdulloh ibn Yazid janoza namozini oʻqishni vasiyat qildi. Bas, (Abdulloh) unga (janoza) namozini oʻqidi, soʻng uni qabrning oyoq tarafidan (qabrga) kiritdi va: «Bu Sunnatdandir», dedi.Абу Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У деди: Ҳорис ўзига Абдуллоҳ ибн Язид жаноза намозини ўқишни васият қилди. Бас, (Абдуллоҳ) унга (жаноза) намозини ўқиди, сўнг уни қабрнинг оёқ тарафидан (қабрга) киритди ва: «Бу Суннатдандир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ فِي آخِرِهِ قَالَ هَذَا يَقُولُ فِي الْوِتْرِ فِي الْقُنُوتِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَقُولُهُنَّ فِي الْوِتْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو الْحَوْرَاءِ رَبِيعَةُ بْنُ شَيْبَانَ ‏.‏

Abu Ishoq (rahimahulloh) oʻz isnodi bilan shu maʼnoda rivoyat qildi. Uning oxirida: «Bu (roviy): ‹U vitrda qunutda aytar edi›, dedi», dedi va: «Men ularni vitrda aytaman», (degan soʻzni) zikr qilmadi. Abu Dovud aytadi: Abul-Havroning (ismi) Robiʼa ibn Shaybo dir.Абу Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ) ўз исноди билан шу маънода ривоят қилди. Унинг охирида: «Бу (ровий): ‹У витрда қунутда айтар эди›, деди», деди ва: «Мен уларни витрда айтаман», (деган сўзни) зикр қилмади. Абу Довуд айтади: Абул-Ҳавронинг (исми) Робиъа ибн Шайбо дир.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ، يَخْطُبُ قَالَ حَدَّثَنَا الْبَرَاءُ، وَكَانَ، غَيْرَ كَذُوبٍ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا صَلَّوْا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَامُوا قِيَامًا حَتَّى يَرَوْهُ سَاجِدًا ثُمَّ سَجَدُوا ‏.‏

Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ular Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiganlarida, u zot rukudan boshlarini koʻtarganlarida, u zotni sajdaga borganlarini koʻrmagunlaricha tik turib turar, soʻng sajdaga borar edilar.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, улар Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқиганларида, у зот рукудан бошларини кўтарганларида, у зотни саждага борганларини кўрмагунларича тик туриб турар, сўнг саждага борар эдилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ وَصَفَ لَنَا الْبَرَاءُ السُّجُودَ فَوَضَعَ يَدَيْهِ بِالأَرْضِ وَرَفَعَ عَجِيزَتَهُ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bizga sajdani vasf qildi: ikki qoʻlini yerga qoʻyib, orqasini koʻtardi va: «Rasulullohni ﷺ ana shunday qilayotganlarini koʻrgandim», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бизга саждани васф қилди: икки қўлини ерга қўйиб, орқасини кўтарди ва: «Расулуллоҳни ﷺ ана шундай қилаётганларини кўргандим», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ أَتَيْتُ الأَسْوَدَ بْنَ يَزِيدَ وَكَانَ لِي أَخًا صَدِيقًا فَقُلْتُ يَا أَبَا عَمْرٍو حَدِّثْنِي مَا حَدَّثَتْكَ بِهِ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ عَنْ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ قَالَتْ كَانَ يَنَامُ أَوَّلَ اللَّيْلِ وَيُحْيِي آخِرَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tunning avvalida uxlar, oxirini esa (ibodat bilan) tirik oʻtkazar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туннинг аввалида ухлар, охирини эса (ибодат билан) тирик ўтказар эдилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْحَارِثِ، يَقُولُ مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ بَغْلَتَهُ الْبَيْضَاءَ وَسِلاَحَهُ وَأَرْضًا تَرَكَهَا صَدَقَةً ‏.‏

Amr ibn al-Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oq xachiri, quroli va sadaqa qilib qoldirgan yeridan boshqa hech narsa qoldirmadilar.Амр ибн ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ оқ хачири, қуроли ва садақа қилиб қолдирган еридан бошқа ҳеч нарса қолдирмадилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ مَسْرُوقًا، وَالأَسْوَدَ، قَالاَ نَشْهَدُ عَلَى عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ عِنْدِي بَعْدَ الْعَصْرِ صَلاَّهُمَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ asrdan keyin mening huzurimda boʻlsalar, oʻsha ikki rakaatni oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ асрдан кейин менинг ҳузуримда бўлсалар, ўша икки ракаатни ўқир эдилар.