وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَقِيَهُ وَهُوَ جُنُبٌ فَحَادَ عَنْهُ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ كُنْتُ جُنُبًا . قَالَ " إِنَّ الْمُسْلِمَ لاَ يَنْجُسُ " .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uni uchratib qoldilar, u esa junub edi. Shunda u (Rasululloh ﷺ dan) chetga chiqib ketib gʻusl qildi, soʻng kelib: «Men junub edim», — dedi. (Rasululloh ﷺ): «Albatta, musulmon najis boʻlmaydi», — dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уни учратиб қолдилар, у эса жунуб эди. Шунда у (Расулуллоҳ ﷺ дан) четга чиқиб кетиб ғусл қилди, сўнг келиб: «Мен жунуб эдим», — деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Албатта, мусулмон нажис бўлмайди», — дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ، جَابِرٍ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ حُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ، يَقُولُ كَانَ النَّاسُ يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْخَيْرِ وَكُنْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الشَّرِّ مَخَافَةَ أَنْ يُدْرِكَنِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا فِي جَاهِلِيَّةٍ وَشَرٍّ فَجَاءَنَا اللَّهُ بِهَذَا الْخَيْرِ فَهَلْ بَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ شَرٌّ قَالَ " نَعَمْ " فَقُلْتُ هَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الشَّرِّ مِنْ خَيْرٍ قَالَ " نَعَمْ وَفِيهِ دَخَنٌ " . قُلْتُ وَمَا دَخَنُهُ قَالَ " قَوْمٌ يَسْتَنُّونَ بِغَيْرِ سُنَّتِي وَيَهْدُونَ بِغَيْرِ هَدْيِي تَعْرِفُ مِنْهُمْ وَتُنْكِرُ " . فَقُلْتُ هَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ قَالَ " نَعَمْ دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ مَنْ أَجَابَهُمْ إِلَيْهَا قَذَفُوهُ فِيهَا " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صِفْهُمْ لَنَا . قَالَ " نَعَمْ قَوْمٌ مِنْ جِلْدَتِنَا وَيَتَكَلَّمُونَ بِأَلْسِنَتِنَا " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَرَى إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ قَالَ " تَلْزَمُ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَإِمَامَهُمْ " . فَقُلْتُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ لَهُمْ جَمَاعَةٌ وَلاَ إِمَامٌ قَالَ " فَاعْتَزِلْ تِلْكَ الْفِرَقَ كُلَّهَا وَلَوْ أَنْ تَعَضَّ عَلَى أَصْلِ شَجَرَةٍ حَتَّى يُدْرِكَكَ الْمَوْتُ وَأَنْتَ عَلَى ذَلِكَ " .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar Rasulullohdan ﷺ yaxshilik haqida soʻrashardi, men esa u zotdan yomonlik (sharr) menga yetib qolishidan qoʻrqib, u haqda soʻrardim. Men: «Yo Rasululloh! Biz johiliyatda va yomonlikda edik, soʻng Alloh bizga bu yaxshilikni keltirdi. Bu yaxshilikdan keyin yomonlik boʻladimi?» — dedim. U zot: «Ha», — dedilar. Men: «U yomonlikdan keyin yaxshilik boʻladimi?» — dedim. U zot: «Ha, lekin unda gʻuborlik (dahan) bor», — dedilar. Men: «Uning gʻuborligi nima?» — dedim. U zot: «Mening sunnatimga ergashmaydigan va mening hidoyatim bilan hidoyat topmaydigan bir qavm. Ulardan (baʼzisini) taniysan (maʼqul koʻrasan), (baʼzisini) inkor qilasan», — dedilar. Men: «U yaxshilikdan keyin yomonlik boʻladimi?» — dedim. U zot: «Ha, jahannam eshiklarida (turib, unga) chorlaydiganlar (boʻladi). Kim ularga (chaqirigʻiga) javob bersa, uni unga (doʻzaxga) tashlaydilar», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh! Ularni bizga taʼriflab bering», — dedim. U zot: «Ha, ular bizning terimizdan (oʻz qavmimizdan) boʻlgan va bizning tilimizda gapiradigan bir qavm», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh! Agar men shunga yetib qolsam, nima qilishimni buyurasiz?» — dedim. U zot: «Musulmonlar jamoasi va ularning imomi bilan birga boʻlasan», — dedilar. Men: «Agar ularning jamoasi ham, imomi ham boʻlmasa-chi?» — dedim. U zot: «Oʻsha firqalarning hammasidan chetlan, agar bir daraxtning ildizini tishlab (ushlab) turishingga toʻgʻri kelsa ham, toki shu holda turib oʻlim senga yetguncha (shunday qil)», — dedilar.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар Расулуллоҳдан ﷺ яхшилик ҳақида сўрашарди, мен эса у зотдан ёмонлик (шарр) менга етиб қолишидан қўрқиб, у ҳақда сўрардим. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Биз жоҳилиятда ва ёмонликда эдик, сўнг Аллоҳ бизга бу яхшиликни келтирди. Бу яхшиликдан кейин ёмонлик бўладими?» — дедим. У зот: «Ҳа», — дедилар. Мен: «У ёмонликдан кейин яхшилик бўладими?» — дедим. У зот: «Ҳа, лекин унда ғуборлик (даҳан) бор», — дедилар. Мен: «Унинг ғуборлиги нима?» — дедим. У зот: «Менинг суннатимга эргашмайдиган ва менинг ҳидоятим билан ҳидоят топмайдиган бир қавм. Улардан (баъзисини) танийсан (маъқул кўрасан), (баъзисини) инкор қиласан», — дедилар. Мен: «У яхшиликдан кейин ёмонлик бўладими?» — дедим. У зот: «Ҳа, жаҳаннам эшикларида (туриб, унга) чорлайдиганлар (бўлади). Ким уларга (чақириғига) жавоб берса, уни унга (дўзахга) ташлайдилар», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Уларни бизга таърифлаб беринг», — дедим. У зот: «Ҳа, улар бизнинг теримиздан (ўз қавмимиздан) бўлган ва бизнинг тилимизда гапирадиган бир қавм», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Агар мен шунга етиб қолсам, нима қилишимни буюрасиз?» — дедим. У зот: «Мусулмонлар жамоаси ва уларнинг имоми билан бирга бўласан», — дедилар. Мен: «Агар уларнинг жамоаси ҳам, имоми ҳам бўлмаса-чи?» — дедим. У зот: «Ўша фирқаларнинг ҳаммасидан четлан, агар бир дарахтнинг илдизини тишлаб (ушлаб) туришингга тўғри келса ҳам, токи шу ҳолда туриб ўлим сенга етгунча (шундай қил)», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ،
عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي حُذَيْفَةَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كُنَّا إِذَا حَضَرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم
طَعَامًا لَمْ نَضَعْ أَيْدِيَنَا حَتَّى يَبْدَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَضَعَ يَدَهُ وَإِنَّا حَضَرْنَا
مَعَهُ مَرَّةً طَعَامًا فَجَاءَتْ جَارِيَةٌ كَأَنَّهَا تُدْفَعُ فَذَهَبَتْ لِتَضَعَ يَدَهَا فِي الطَّعَامِ فَأَخَذَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهَا ثُمَّ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ كَأَنَّمَا يُدْفَعُ فَأَخَذَ بِيَدِهِ فَقَالَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الشَّيْطَانَ يَسْتَحِلُّ الطَّعَامَ أَنْ لاَ يُذْكَرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ
جَاءَ بِهَذِهِ الْجَارِيَةِ لِيَسْتَحِلَّ بِهَا فَأَخَذْتُ بِيَدِهَا فَجَاءَ بِهَذَا الأَعْرَابِيِّ لِيَسْتَحِلَّ بِهِ فَأَخَذْتُ
بِيَدِهِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ يَدَهُ فِي يَدِي مَعَ يَدِهَا " .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga taomda hozir boʻlsak, Rasululloh ﷺ boshlab qoʻllarini (taomga) qoʻymaguncha qoʻllarimizni qoʻymas edik. Bir marta biz u zot bilan birga taomda hozir boʻldik. Shunda goʻyo (orqasidan) itarilayotgandek bir joriya (choʻri qiz) kelib, qoʻlini taomga qoʻymoqchi boʻldi. Rasululloh ﷺ uning qoʻlidan ushlab qoldilar. Soʻng goʻyo itarilayotgandek bir aʼrobiy (badaviy arab) keldi, (Rasululloh ﷺ) uning ham qoʻlidan ushladilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, shayton ustiga Allohning nomi zikr qilinmagan taomni oʻziga halol sanaydi. U (shayton) bu joriyani olib keldiki, u orqali (taomni) oʻziga halol qilsa. Bas, men uning qoʻlidan ushladim. Soʻng bu aʼrobiyni olib keldiki, u orqali (taomni) oʻziga halol qilsa. Bas, men uning qoʻlidan ushladim. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, albatta, uning (shaytonning) qoʻli mening qoʻlimda — (joriyaning) qoʻli bilan birga edi», — dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ билан бирга таомда ҳозир бўлсак, Расулуллоҳ ﷺ бошлаб қўлларини (таомга) қўймагунча қўлларимизни қўймас эдик. Бир марта биз у зот билан бирга таомда ҳозир бўлдик. Шунда гўё (орқасидан) итарилаётгандек бир жория (чўри қиз) келиб, қўлини таомга қўймоқчи бўлди. Расулуллоҳ ﷺ унинг қўлидан ушлаб қолдилар. Сўнг гўё итарилаётгандек бир аъробий (бадавий араб) келди, (Расулуллоҳ ﷺ) унинг ҳам қўлидан ушладилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, шайтон устига Аллоҳнинг номи зикр қилинмаган таомни ўзига ҳалол санайди. У (шайтон) бу жорияни олиб келдики, у орқали (таомни) ўзига ҳалол қилса. Бас, мен унинг қўлидан ушладим. Сўнг бу аъробийни олиб келдики, у орқали (таомни) ўзига ҳалол қилса. Бас, мен унинг қўлидан ушладим. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта, унинг (шайтоннинг) қўли менинг қўлимда — (жориянинг) қўли билан бирга эди», — дедилар.
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، أَخْبَرَنَا الأَعْمَشُ،
عَنْ خَيْثَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حُذَيْفَةَ الأَرْحَبِيِّ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ كُنَّا إِذَا
دُعِينَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى طَعَامٍ . فَذَكَرَ بِمَعْنَى حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ
وَقَالَ " كَأَنَّمَا يُطْرَدُ " . وَفِي الْجَارِيَةِ " كَأَنَّمَا تُطْرَدُ " . وَقَدَّمَ مَجِيءَ الأَعْرَابِيِّ فِي حَدِيثِهِ
قَبْلَ مَجِيءِ الْجَارِيَةِ وَزَادَ فِي آخِرِ الْحَدِيثِ ثُمَّ ذَكَرَ اسْمَ اللَّهِ وَأَكَلَ .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga taomga chaqirilsak... — yuqoridagi hadis maʼnosida. Bunda: «Goʻyo (orqasidan) quvilayotgandek», deyildi. Joriya haqida esa: «Goʻyo quvilayotgandek», deyildi. Bunda aʼrobiyning kelishi joriyaning kelishidan oldin keltirilgan. Va hadisning oxirida (shu) ziyoda qilingan: «Soʻng (u zot) Allohning nomini zikr qilib, yedilar».Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга таомга чақирилсак... — юқоридаги ҳадис маъносида. Бунда: «Гўё (орқасидан) қувилаётгандек», дейилди. Жория ҳақида эса: «Гўё қувилаётгандек», дейилди. Бунда аъробийнинг келиши жориянинг келишидан олдин келтирилган. Ва ҳадиснинг охирида (шу) зиёда қилинган: «Сўнг (у зот) Аллоҳнинг номини зикр қилиб, едилар».
وَحَدَّثَنَاهُ سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو الأَشْعَثِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْثَرٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي،
شَيْبَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، كِلاَهُمَا عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله
عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ الأَعْمَشِ وَمُغِيرَةَ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ dan al-Aʼmash va Mugʻiraning hadisiga oʻxshash rivoyat qilinadi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ дан ал-Аъмаш ва Муғиранинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ،
بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ
جَاءَ أَهْلُ نَجْرَانَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْعَثْ إِلَيْنَا
رَجُلاً أَمِينًا . فَقَالَ " لأَبْعَثَنَّ إِلَيْكُمْ رَجُلاً أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ حَقَّ أَمِينٍ " . قَالَ فَاسْتَشْرَفَ
لَهَا النَّاسُ - قَالَ - فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Najron ahli Rasululloh ﷺ ning huzurlariga keldilar va: «Yo Rasululloh! Bizga bir ishonchli (omin) kishini joʻnatgin», dedilar. Shunda u zot: «Albatta, men sizlarga chinakam ishonchli, chinakam ishonchli bir kishini joʻnataman», dedilar. (Huzayfa) dedi: Shunda odamlar unga (shu sharafga noil boʻlishni) intizorlik bilan kutdilar. (Huzayfa) dedi: Bas, u zot Abu Ubayda ibn al-Jarrohni joʻnatdilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Нажрон аҳли Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келдилар ва: «Ё Расулуллоҳ! Бизга бир ишончли (омин) кишини жўнатгин», дедилар. Шунда у зот: «Албатта, мен сизларга чинакам ишончли, чинакам ишончли бир кишини жўнатаман», дедилар. (Ҳузайфа) деди: Шунда одамлар унга (шу шарафга ноил бўлишни) интизорлик билан кутдилар. (Ҳузайфа) деди: Бас, у зот Абу Убайда ибн ал-Жарроҳни жўнатдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فُضِّلْنَا عَلَى النَّاسِ بِثَلاَثٍ جُعِلَتْ صُفُوفُنَا كَصُفُوفِ الْمَلاَئِكَةِ وَجُعِلَتْ لَنَا الأَرْضُ كُلُّهَا مَسْجِدًا وَجُعِلَتْ تُرْبَتُهَا لَنَا طَهُورًا إِذَا لَمْ نَجِدِ الْمَاءَ " . وَذَكَرَ خَصْلَةً أُخْرَى .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz odamlardan uch (narsa) bilan ustun qilindik: bizning saflarimiz farishtalarning saflari kabi qilindi; bizga butun yer masjid qilindi; va suv topmaganimizda uning tuprogʻi biz uchun poklovchi qilindi», dedilar. Yana boshqa bir xislatni ham zikr qildi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз одамлардан уч (нарса) билан устун қилиндик: бизнинг сафларимиз фаришталарнинг сафлари каби қилинди; бизга бутун ер масжид қилинди; ва сув топмаганимизда унинг тупроғи биз учун покловчи қилинди», дедилар. Яна бошқа бир хислатни ҳам зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ طَارِقٍ، حَدَّثَنِي رِبْعِيُّ بْنُ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . بِمِثْلِهِ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunga oʻxshashini aytdilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шунга ўхшашини айтдилар.
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،
أَنَّ أَبَا إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيَّ، كَانَ يَقُولُ قَالَ حُذَيْفَةُ بْنُ الْيَمَانِ وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْلَمُ النَّاسِ بِكُلِّ
فِتْنَةٍ هِيَ كَائِنَةٌ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَ السَّاعَةِ وَمَا بِي إِلاَّ أَنْ يَكُونَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه
وسلم أَسَرَّ إِلَىَّ فِي ذَلِكَ شَيْئًا لَمْ يُحَدِّثْهُ غَيْرِي وَلَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ
وَهُوَ يُحَدِّثُ مَجْلِسًا أَنَا فِيهِ عَنِ الْفِتَنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَعُدُّ
الْفِتَنَ " مِنْهُنَّ ثَلاَثٌ لاَ يَكَدْنَ يَذَرْنَ شَيْئًا وَمِنْهُنَّ فِتَنٌ كَرِيَاحِ الصَّيْفِ مِنْهَا صِغَارٌ وَمِنْهَا
كِبَارٌ " . قَالَ حُذَيْفَةُ فَذَهَبَ أُولَئِكَ الرَّهْطُ كُلُّهُمْ غَيْرِي .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Alloh nomiga qasamki, men hozirgi vaqtdan to qiyomatgacha boʻladigan har bir fitnani odamlar ichida eng yaxshi bilaman. Bu — Rasululloh ﷺ menga bu haqda mendan boshqa hech kimga aytmagan bir narsani sir tutib aytganlari uchun emas, balki Rasululloh ﷺ men ham bor majlisda fitnalar haqida soʻzlab berganlari uchundir. Bas, Rasululloh ﷺ fitnalarni sanab turib: ‹Ulardan uchtasi (shunaqaki) deyarli hech narsani qoldirmaydi. Ulardan yana yoz shamollariga oʻxshash fitnalar bor — baʼzisi kichik, baʼzisi katta›, dedilar», — dedi. Huzayfa dedi: «Oʻsha jamoadagilarning hammasi mendan boshqasi ketib boʻldi (vafot etdi)».Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳ номига қасамки, мен ҳозирги вақтдан то қиёматгача бўладиган ҳар бир фитнани одамлар ичида энг яхши биламан. Бу — Расулуллоҳ ﷺ менга бу ҳақда мендан бошқа ҳеч кимга айтмаган бир нарсани сир тутиб айтганлари учун эмас, балки Расулуллоҳ ﷺ мен ҳам бор мажлисда фитналар ҳақида сўзлаб берганлари учундир. Бас, Расулуллоҳ ﷺ фитналарни санаб туриб: ‹Улардан учтаси (шунақаки) деярли ҳеч нарсани қолдирмайди. Улардан яна ёз шамолларига ўхшаш фитналар бор — баъзиси кичик, баъзиси катта›, дедилар», — деди. Ҳузайфа деди: «Ўша жамоадагиларнинг ҳаммаси мендан бошқаси кетиб бўлди (вафот этди)».
وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ عُثْمَانُ حَدَّثَنَا وَقَالَ،
إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم مَقَامًا مَا تَرَكَ شَيْئًا يَكُونُ فِي مَقَامِهِ ذَلِكَ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ حَدَّثَ بِهِ
حَفِظَهُ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نَسِيَهُ قَدْ عَلِمَهُ أَصْحَابِي هَؤُلاَءِ وَإِنَّهُ لَيَكُونُ مِنْهُ الشَّىْءُ قَدْ نَسِيتُهُ
فَأَرَاهُ فَأَذْكُرُهُ كَمَا يَذْكُرُ الرَّجُلُ وَجْهَ الرَّجُلِ إِذَا غَابَ عَنْهُ ثُمَّ إِذَا رَآهُ عَرَفَهُ .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oramizda turib bir vaʼz qildilar va oʻsha turgan joylarida qiyomat qoyim boʻlguniga qadar boʻladigan hech narsani aytmay qoldirmadilar; uni yodida saqlagan kishi yod oldi, unutgan kishi unutdi. Bu ashoblarim uni bilishar edi. Darhaqiqat, undan baʼzi narsa boʻladiki, men uni unutgan boʻlaman, soʻng uni koʻrib, kishi bir kishining yuzini, u koʻzdan gʻoyib boʻlsa-yu soʻng uni koʻrib tanigani kabi, eslab qolaman.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб бир ваъз қилдилар ва ўша турган жойларида қиёмат қойим бўлгунига қадар бўладиган ҳеч нарсани айтмай қолдирмадилар; уни ёдида сақлаган киши ёд олди, унутган киши унутди. Бу ашобларим уни билишар эди. Дарҳақиқат, ундан баъзи нарса бўладики, мен уни унутган бўламан, сўнг уни кўриб, киши бир кишининг юзини, у кўздан ғойиб бўлса-ю сўнг уни кўриб танигани каби, эслаб қоламан.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ،
بْنُ نَافِعٍ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ حُذَيْفَةَ،
أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ فَمَا
مِنْهُ شَىْءٌ إِلاَّ قَدْ سَأَلْتُهُ إِلاَّ أَنِّي لَمْ أَسْأَلْهُ مَا يُخْرِجُ أَهْلَ الْمَدِينَةِ مِنَ الْمَدِينَةِ
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga qiyomat qoyim boʻlguniga qadar boʻladigan narsalardan xabar berdilar. Undan men soʻramagan birorta narsa qolmadi, faqat Madina ahlini Madinadan nima chiqarishini soʻramadim.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга қиёмат қойим бўлгунига қадар бўладиган нарсалардан хабар бердилар. Ундан мен сўрамаган бирорта нарса қолмади, фақат Мадина аҳлини Мадинадан нима чиқаришини сўрамадим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ أَبُو كُرَيْبٍ، جَمِيعًا عَنْ أَبِي،
مُعَاوِيَةَ قَالَ ابْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كُنَّا
عِنْدَ عُمَرَ فَقَالَ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ حَدِيثَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ كَمَا قَالَ قَالَ
فَقُلْتُ أَنَا . قَالَ إِنَّكَ لَجَرِيءٌ وَكَيْفَ قَالَ قَالَ قُلْتُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
يَقُولُ " فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَنَفْسِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ يُكَفِّرُهَا الصِّيَامُ وَالصَّلاَةُ وَالصَّدَقَةُ
وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ " . فَقَالَ عُمَرُ لَيْسَ هَذَا أُرِيدُ إِنَّمَا أُرِيدُ الَّتِي تَمُوجُ
كَمَوْجِ الْبَحْرِ - قَالَ - فَقُلْتُ مَا لَكَ وَلَهَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا
قَالَ أَفَيُكْسَرُ الْبَابُ أَمْ يُفْتَحُ قَالَ قُلْتُ لاَ بَلْ يُكْسَرُ . قَالَ ذَلِكَ أَحْرَى أَنْ لاَ يُغْلَقَ أَبَدًا .
قَالَ فَقُلْنَا لِحُذَيْفَةَ هَلْ كَانَ عُمَرُ يَعْلَمُ مَنِ الْبَابُ قَالَ نَعَمْ كَمَا يَعْلَمُ أَنَّ دُونَ غَدٍ اللَّيْلَةَ إِنِّي
حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ . قَالَ فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَ حُذَيْفَةَ مَنِ الْبَابُ فَقُلْنَا لِمَسْرُوقٍ سَلْهُ
فَسَأَلَهُ فَقَالَ عُمَرُ .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Umarning huzurida edik. Shunda u: «Qaysingiz Rasululloh ﷺ ning fitna haqidagi hadislarini u zot aytganlaridek yodida saqlagan?» dedi. Men: «Men», dedim. U: «Sen haqiqatan jasur ekansan! U zot qanday degan edilar?» dedi. Men dedim: Men Rasululloh ﷺ ni: «Kishining ahli, moli, oʻzi, bolasi va qoʻshnisi (sababli) duch keladigan fitnasini roʻza, namoz, sadaqa, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish kafforat qiladi», deganlarini eshitdim. Shunda Umar: «Men buni demoqchi emasman; men faqat dengiz toʻlqinidek toʻlqinlanadiganini demoqchiman» dedi. Men: «Yo amirul muʼminin, sizning u bilan nima ishingiz bor? Sen bilan uning oʻrtasida yopiq bir eshik bor» dedim. U: «U eshik sindiriladimi yoki ochiladimi?» dedi. Men: «Yoʻq, balki sindiriladi» dedim. U: «Unda u abadiy yopilmasligi ehtimolroq» dedi. (Shaqiq) dedi: Biz Huzayfaga: «Umar u eshik kimligini bilarmidi?» dedik. U: «Ha, ertangi kundan oldin kecha (boʻlishini) bilgani kabi (aniq bilardi). Men unga yolgʻon-yashiq aralashmagan bir hadis aytib bergan edim», dedi. (Shaqiq) dedi: Biz Huzayfadan u eshik kimligini soʻrashdan qoʻrqdik, shuning uchun Masruqqa: «Undan soʻra» dedik. U soʻradi, shunda (Huzayfa): «(U eshik) Umar (edi)» dedi.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Умарнинг ҳузурида эдик. Шунда у: «Қайсингиз Расулуллоҳ ﷺ нинг фитна ҳақидаги ҳадисларини у зот айтганларидек ёдида сақлаган?» деди. Мен: «Мен», дедим. У: «Сен ҳақиқатан жасур экансан! У зот қандай деган эдилар?» деди. Мен дедим: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Кишининг аҳли, моли, ўзи, боласи ва қўшниси (сабабли) дуч келадиган фитнасини рўза, намоз, садақа, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш каффорат қилади», деганларини эшитдим. Шунда Умар: «Мен буни демоқчи эмасман; мен фақат денгиз тўлқинидек тўлқинланадиганини демоқчиман» деди. Мен: «Ё амирул муъминин, сизнинг у билан нима ишингиз бор? Сен билан унинг ўртасида ёпиқ бир эшик бор» дедим. У: «У эшик синдириладими ёки очиладими?» деди. Мен: «Йўқ, балки синдирилади» дедим. У: «Унда у абадий ёпилмаслиги эҳтимолроқ» деди. (Шақиқ) деди: Биз Ҳузайфага: «Умар у эшик кимлигини билармиди?» дедик. У: «Ҳа, эртанги кундан олдин кеча (бўлишини) билгани каби (аниқ биларди). Мен унга ёлғон-яшиқ аралашмаган бир ҳадис айтиб берган эдим», деди. (Шақиқ) деди: Биз Ҳузайфадан у эшик кимлигини сўрашдан қўрқдик, шунинг учун Масруққа: «Ундан сўра» дедик. У сўради, шунда (Ҳузайфа): «(У эшик) Умар (эди)» деди.
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا
عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ،
ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عِيسَى، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ . نَحْوَ
حَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ وَفِي حَدِيثِ عِيسَى عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ سَمِعْتُ حُذَيْفَةَ، يَقُولُ
.
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan al-Aʼmash orqali shu isnod bilan Abu Muoviyaning hadisiga oʻxshash rivoyat qilinadi. Isoning hadisida al-Aʼmashdan, u Shaqiqdan (keladi): «Men Huzayfani aytganini eshitdim» dedi.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ал-Аъмаш орқали шу иснод билан Абу Муовиянинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилинади. Исонинг ҳадисида ал-Аъмашдан, у Шақиқдан (келади): «Мен Ҳузайфани айтганини эшитдим» деди.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ جَامِعِ بْنِ أَبِي رَاشِدٍ، وَالأَعْمَشُ، عَنْ
أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ عُمَرُ مَنْ يُحَدِّثُنَا عَنِ الْفِتْنَةِ، وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ، بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ
.
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar: «Bizga fitna haqida kim hadis aytib beradi?» dedi, va u (Huzayfa) ularning hadisiga oʻxshash hadisni rivoyat qildi.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар: «Бизга фитна ҳақида ким ҳадис айтиб беради?» деди, ва у (Ҳузайфа) уларнинг ҳадисига ўхшаш ҳадисни ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ
إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الدَّجَّالُ أَعْوَرُ الْعَيْنِ الْيُسْرَى جُفَالُ الشَّعَرِ مَعَهُ
جَنَّةٌ وَنَارٌ فَنَارُهُ جَنَّةٌ وَجَنَّتُهُ نَارٌ " .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dajjol chap koʻzi koʻr, sochi qalin va serbar boʻladi. U bilan birga jannat va doʻzax (oʻt) boʻladi; ammo uning oʻti — jannat, jannati esa — oʻtdir», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дажжол чап кўзи кўр, сочи қалин ва сербар бўлади. У билан бирга жаннат ва дўзах (ўт) бўлади; аммо унинг ўти — жаннат, жаннати эса — ўтдир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ،
عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لأَنَا أَعْلَمُ
بِمَا مَعَ الدَّجَّالِ مِنْهُ مَعَهُ نَهْرَانِ يَجْرِيَانِ أَحَدُهُمَا رَأْىَ الْعَيْنِ مَاءٌ أَبْيَضُ وَالآخَرُ رَأْىَ الْعَيْنِ
نَارٌ تَأَجَّجُ فَإِمَّا أَدْرَكَنَّ أَحَدٌ فَلْيَأْتِ النَّهْرَ الَّذِي يَرَاهُ نَارًا وَلْيُغَمِّضْ ثُمَّ لْيُطَأْطِئْ رَأْسَهُ فَيَشْرَبَ
مِنْهُ فَإِنَّهُ مَاءٌ بَارِدٌ وَإِنَّ الدَّجَّالَ مَمْسُوحُ الْعَيْنِ عَلَيْهَا ظَفَرَةٌ غَلِيظَةٌ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ
يَقْرَؤُهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ كَاتِبٍ وَغَيْرِ كَاتِبٍ " .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta men Dajjolning oʻzidan koʻra uning yonidagi narsani yaxshiroq bilaman. U bilan birga oqib turuvchi ikki daryo boʻladi: biri koʻzga oppoq suv boʻlib koʻrinadi, ikkinchisi koʻzga lovullab yongan oʻt boʻlib koʻrinadi. Bas, kim unga yetishsa, oʻt deb koʻrgan daryosiga borsin-da, koʻzini yumib, boshini engashtirib, undan ichsin; chunki u (aslida) sovuq suvdir. Dajjolning koʻzi oʻchgan boʻladi, uning ustida qalin parda (gʻiltirovuq) boʻladi; ikki koʻzi oʻrtasiga ‹kofir› deb yozilgan boʻladi, uni har bir moʻmin — savod chiqargani ham, chiqarmagani ham — oʻqiydi», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта мен Дажжолнинг ўзидан кўра унинг ёнидаги нарсани яхшироқ биламан. У билан бирга оқиб турувчи икки дарё бўлади: бири кўзга оппоқ сув бўлиб кўринади, иккинчиси кўзга ловуллаб ёнган ўт бўлиб кўринади. Бас, ким унга етишса, ўт деб кўрган дарёсига борсин-да, кўзини юмиб, бошини энгаштириб, ундан ичсин; чунки у (аслида) совуқ сувдир. Дажжолнинг кўзи ўчган бўлади, унинг устида қалин парда (ғилтировуқ) бўлади; икки кўзи ўртасига ‹кофир› деб ёзилган бўлади, уни ҳар бир мўмин — савод чиқаргани ҳам, чиқармагани ҳам — ўқийди», дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى،
- وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ،
حِرَاشٍ عَنْ حُذَيْفَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ فِي الدَّجَّالِ " إِنَّ مَعَهُ مَاءً
وَنَارًا فَنَارُهُ مَاءٌ بَارِدٌ وَمَاؤُهُ نَارٌ فَلاَ تَهْلِكُوا " .
قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ وَأَنَا سَمِعْتُهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. U zot Dajjol haqida shunday dedilar: «Albatta u bilan birga suv va oʻt boʻladi; ammo uning oʻti — sovuq suv, suvi esa — oʻtdir. Bas, (oʻzingizni) halok qilib qoʻymanglar». Abu Masʼud: «Men ham buni Rasululloh ﷺ dan eshitganman», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ дан ривоят қилинади. У зот Дажжол ҳақида шундай дедилар: «Албатта у билан бирга сув ва ўт бўлади; аммо унинг ўти — совуқ сув, суви эса — ўтдир. Бас, (ўзингизни) ҳалок қилиб қўйманглар». Абу Масъуд: «Мен ҳам буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганман», деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ جَرِيرٍ، كُلُّهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ، نُمَيْرٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ الأَحْنَفِ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَافْتَتَحَ الْبَقَرَةَ فَقُلْتُ يَرْكَعُ عِنْدَ الْمِائَةِ . ثُمَّ مَضَى فَقُلْتُ يُصَلِّي بِهَا فِي رَكْعَةٍ فَمَضَى فَقُلْتُ يَرْكَعُ بِهَا . ثُمَّ افْتَتَحَ النِّسَاءَ فَقَرَأَهَا ثُمَّ افْتَتَحَ آلَ عِمْرَانَ فَقَرَأَهَا يَقْرَأُ مُتَرَسِّلاً إِذَا مَرَّ بِآيَةٍ فِيهَا تَسْبِيحٌ سَبَّحَ وَإِذَا مَرَّ بِسُؤَالٍ سَأَلَ وَإِذَا مَرَّ بِتَعَوُّذٍ تَعَوَّذَ ثُمَّ رَكَعَ فَجَعَلَ يَقُولُ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ " . فَكَانَ رُكُوعُهُ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ ثُمَّ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ قَامَ طَوِيلاً قَرِيبًا مِمَّا رَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَقَالَ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى " . فَكَانَ سُجُودُهُ قَرِيبًا مِنْ قِيَامِهِ . قَالَ وَفِي حَدِيثِ جَرِيرٍ مِنَ الزِّيَادَةِ فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ" .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kecha Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqidim, u zot Baqarani boshladilar. Men oʻzimcha: «(Yuzta oyatga) yaqinlashganda rukuʼ qiladilar», dedim. Lekin u zot davom etdilar. Men: «(Butun surani) bir rakʼatda oʻqib boʻladilar», dedim. Lekin davom etdilar. Men: «(Bu surani tugatib) rukuʼ qiladilar», dedim. Soʻng Niso (surasini) boshlab, uni oʻqidilar; soʻng Oli Imron (surasini) boshlab, uni oʻqidilar. Sekin-shoshilmay oʻqirdilar: tasbeh aytiladigan oyat oʻtganda tasbeh aytar, soʻrov (oyati) oʻtganda soʻrar, panoh (tilash oyati) oʻtganda panoh tilardilar. Soʻng rukuʼ qilib: «Subhona Robbiyal aziym (Ulugʻ Robbim pokdir)», dey boshladilar. Rukuʼlari qiyomlariga yaqin (uzun) boʻldi. Soʻng: «Allohu taolo Oʻziga hamd aytganni eshitdi», dedilar. Soʻng rukuʼ qilgan miqdoriga yaqin uzoq turdilar. Soʻng sajda qilib: «Subhona Robbiyal aʼlo (Eng oliy Robbim pokdir)», dedilar. Sajdalari qiyomlariga yaqin boʻldi. (Roviy) dedi: Jarirning hadisida ziyoda qilib: «Sami Allohu liman hamidah, Robbano lakal hamd (Allohu taolo Oʻziga hamd aytganni eshitdi, ey Robbimiz, hamd Sengadir)», dedilar — deyildi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кеча Набий ﷺ билан намоз ўқидим, у зот Бақарани бошладилар. Мен ўзимча: «(Юзта оятга) яқинлашганда рукуъ қиладилар», дедим. Лекин у зот давом этдилар. Мен: «(Бутун сурани) бир ракъатда ўқиб бўладилар», дедим. Лекин давом этдилар. Мен: «(Бу сурани тугатиб) рукуъ қиладилар», дедим. Сўнг Нисо (сурасини) бошлаб, уни ўқидилар; сўнг Оли Имрон (сурасини) бошлаб, уни ўқидилар. Секин-шошилмай ўқирдилар: тасбеҳ айтиладиган оят ўтганда тасбеҳ айтар, сўров (ояти) ўтганда сўрар, паноҳ (тилаш ояти) ўтганда паноҳ тилардилар. Сўнг рукуъ қилиб: «Субҳона Роббиял азийм (Улуғ Роббим покдир)», дей бошладилар. Рукуълари қиёмларига яқин (узун) бўлди. Сўнг: «Аллоҳу таоло Ўзига ҳамд айтганни эшитди», дедилар. Сўнг рукуъ қилган миқдорига яқин узоқ турдилар. Сўнг сажда қилиб: «Субҳона Роббиял аъло (Энг олий Роббим покдир)», дедилар. Саждалари қиёмларига яқин бўлди. (Ровий) деди: Жарирнинг ҳадисида зиёда қилиб: «Сами Аллоҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано лакал ҳамд (Аллоҳу таоло Ўзига ҳамд айтганни эшитди, эй Роббимиз, ҳамд Сенгадир)», дедилар — дейилди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ عَلَيْهَا قَائِمًا فَأَتَيْتُهُ بِوَضُوءٍ فَذَهَبْتُ لأَتَأَخَّرَ عَنْهُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبَيْهِ فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَمِعْتُ الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الأَعْمَشِ . ثُمَّ قَالَ وَكِيعٌ هَذَا أَصَحُّ حَدِيثٍ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْحِ . وَسَمِعْتُ أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا فَذَكَرَ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى مَنْصُورٌ وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ مِثْلَ رِوَايَةِ الأَعْمَشِ . وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَعَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدِيثُ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَصَحُّ . وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَوْلِ قَائِمًا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبِيدَةُ بْنُ عَمْرٍو السَّلْمَانِيُّ رَوَى عَنْهُ إِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ . وَعَبِيدَةُ مِنْ كِبَارِ التَّابِعِينَ يُرْوَى عَنْ عَبِيدَةَ أَنَّهُ قَالَ أَسْلَمْتُ قَبْلَ وَفَاةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِسَنَتَيْنِ . وَعُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ صَاحِبُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ عُبَيْدَةُ بْنُ مُعَتِّبٍ الضَّبِّيُّ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْكَرِيمِ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Paygʻambar ﷺ bir qavmning axlatxonasiga (chiqindi joyiga) kelib, unga tik turib bavl qildilar. Men u zotga tahorat (suvi) keltirdim, soʻng (hurmat yuzasidan) u zotdan uzoqlashmoqchi boʻldim, lekin u zot meni chaqirdilar; men u zotning tovonlari yonida turdim. U zot tahorat olib, maxsilari (etiklari) ustiga mash tortdilar.
Abu Iso aytdi: Men al-Jorudni: «Vakiani bu hadisni al-Aʼmashdan rivoyat qilayotganini eshitdim; soʻng Vakia: ‹Bu — mash haqida Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilingan eng sahih hadisdir›, dedi», deganini eshitdim. Yana Abu Ammor al-Husayn ibn Hurays: «Vakiani eshitdim», deb shunga oʻxshashini zikr qildi. Abu Iso aytdi: Shuningdek, Mansur va Ubayda az-Zabbiy Abu Voildan, (u) Huzayfadan al-Aʼmashning rivoyati kabi rivoyat qilishgan. Hammod ibn Abu Sulaymon va Osim ibn Bahdala esa Abu Voildan, (u) al-Mugʻira ibn Shuʼbadan, (u) Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilishgan; (lekin) Abu Voilning Huzayfadan (qilgan) hadisi sahihroqdir. Baʼzi ilm ahli tik turib bavl qilishga ruxsat berishgan. Abu Iso aytdi: Abida ibn Amr as-Salmoniydan Ibrohim an-Naxaiy rivoyat qilgan; Abida — kibor tobeinlardan boʻlib, undan: «Men Paygʻambar ﷺ vafotlaridan ikki yil avval islom keltirganman», degani rivoyat qilinadi. Ibrohimning shogirdi Ubayda az-Zabbiy esa Ubayda ibn Muʼattib az-Zabbiy boʻlib, kunyasi Abu Abdulkarimdir.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Пайғамбар ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига (чиқинди жойига) келиб, унга тик туриб бавл қилдилар. Мен у зотга таҳорат (суви) келтирдим, сўнг (ҳурмат юзасидан) у зотдан узоқлашмоқчи бўлдим, лекин у зот мени чақирдилар; мен у зотнинг товонлари ёнида турдим. У зот таҳорат олиб, махсилари (этиклари) устига маш тортдилар.
Абу Исо айтди: Мен ал-Жорудни: «Вакиани бу ҳадисни ал-Аъмашдан ривоят қилаётганини эшитдим; сўнг Вакиа: ‹Бу — маш ҳақида Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинган энг саҳиҳ ҳадисдир›, деди», деганини эшитдим. Яна Абу Аммор ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс: «Вакиани эшитдим», деб шунга ўхшашини зикр қилди. Абу Исо айтди: Шунингдек, Мансур ва Убайда аз-Заббий Абу Воилдан, (у) Ҳузайфадан ал-Аъмашнинг ривояти каби ривоят қилишган. Ҳаммод ибн Абу Сулаймон ва Осим ибн Баҳдала эса Абу Воилдан, (у) ал-Муғира ибн Шуъбадан, (у) Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилишган; (лекин) Абу Воилнинг Ҳузайфадан (қилган) ҳадиси саҳиҳроқдир. Баъзи илм аҳли тик туриб бавл қилишга рухсат беришган. Абу Исо айтди: Абида ибн Амр ас-Салмонийдан Иброҳим ан-Нахаий ривоят қилган; Абида — кибор тобеинлардан бўлиб, ундан: «Мен Пайғамбар ﷺ вафотларидан икки йил аввал ислом келтирганман», дегани ривоят қилинади. Иброҳимнинг шогирди Убайда аз-Заббий эса Убайда ибн Муъаттиб аз-Заббий бўлиб, куняси Абу Абдулкаримдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ، يُحَدِّثُ عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ " . وَفِي سُجُودِهِ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى " . وَمَا أَتَى عَلَى آيَةِ رَحْمَةٍ إِلاَّ وَقَفَ وَسَأَلَ وَمَا أَتَى عَلَى آيَةِ عَذَابٍ إِلاَّ وَقَفَ وَتَعَوَّذَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Mahmud ibn Gʻaylon bizga hadis aytib berdi, (u): Abu Dovud bizga hadis aytib berdi, (u) aytdi: Shuʼba bizga xabar berdi, (u) Aʼmashdan, (u) aytdi: Saʼd ibn Ubaydadan eshitdim, (u) Mustavriddan hadis aytib berardi, (u) Sila ibn Zufardan, (u) Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqigan. (Nabiy ﷺ) rukuʼida «Subhona Robbiyal aziym», sajdasida esa «Subhona Robbiyal aʼlo» derdilar. Rahmat oyatiga oʻtganlarida toʻxtab (rahmat) soʻrar, azob oyatiga oʻtganlarida toʻxtab (Allohdan) panoh tilardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Маҳмуд ибн Ғайлон бизга ҳадис айтиб берди, (у): Абу Довуд бизга ҳадис айтиб берди, (у) айтди: Шуъба бизга хабар берди, (у) Аъмашдан, (у) айтди: Саъд ибн Убайдадан эшитдим, (у) Муставриддан ҳадис айтиб берарди, (у) Сила ибн Зуфардан, (у) Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Набий ﷺ билан намоз ўқиган. (Набий ﷺ) рукуъида «Субҳона Роббиял азийм», саждасида эса «Субҳона Роббиял аъло» дердилар. Раҳмат оятига ўтганларида тўхтаб (раҳмат) сўрар, азоб оятига ўтганларида тўхтаб (Аллоҳдан) паноҳ тилардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ نَذِيرٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَضَلَةِ سَاقِي أَوْ سَاقِهِ فَقَالَ " هَذَا مَوْضِعُ الإِزَارِ فَإِنْ أَبَيْتَ فَأَسْفَلُ فَإِنْ أَبَيْتَ فَلاَ حَقَّ لِلإِزَارِ فِي الْكَعْبَيْنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ mening boldirimning yoki oʻzlarining boldirlarining muskulidan ushlab: ‹Mana shu — izorning oʻrnidir. Agar koʻnmasang, undan pastroq. Agar yana koʻnmasang, izorning toʻpiqlarda boʻlishga haqqi yoʻq›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Savriy va Shuʼba Abu Ishoqdan rivoyat qilganlar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ менинг болдиримнинг ёки ўзларининг болдирларининг мускулидан ушлаб: ‹Мана шу — изорнинг ўрнидир. Агар кўнмасанг, ундан пастроқ. Агар яна кўнмасанг, изорнинг тўпиқларда бўлишга ҳаққи йўқ›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Саврий ва Шуъба Абу Ишоқдан ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُمَيْعٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَكُونُوا إِمَّعَةً تَقُولُونَ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَحْسَنَّا وَإِنْ ظَلَمُوا ظَلَمْنَا وَلَكِنْ وَطِّنُوا أَنْفُسَكُمْ إِنْ أَحْسَنَ النَّاسُ أَنْ تُحْسِنُوا وَإِنْ أَسَاءُوا فَلاَ تَظْلِمُوا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Iroda-irodasiz qarama-qarshi kishilar boʻlmangki, ‹Agar odamlar yaxshilik qilsa, biz ham yaxshilik qilamiz, agar zulm qilsalar, biz ham zulm qilamiz› deysizlar. Balki nafslaringizni shunga oʻrgatinglarki, agar odamlar yaxshilik qilsalar, sizlar ham yaxshilik qilinglar, agar yomonlik qilsalar, sizlar zulm qilmanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ирода-иродасиз қарама-қарши кишилар бўлмангки, ‹Агар одамлар яхшилик қилса, биз ҳам яхшилик қиламиз, агар зулм қилсалар, биз ҳам зулм қиламиз› дейсизлар. Балки нафсларингизни шунга ўргатингларки, агар одамлар яхшилик қилсалар, сизлар ҳам яхшилик қилинглар, агар ёмонлик қилсалар, сизлар зулм қилманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْهُ ثُمَّ تَدْعُونَهُ فَلاَ يُسْتَجَابُ لَكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, yo yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarasizlar, yo Alloh tezda sizlarga Oʻz tomonidan azob yuborishi va keyin sizlar Unga duo qilsangiz, sizlarga ijobat qilinmasligi yaqindir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, ё яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарасизлар, ё Аллоҳ тезда сизларга Ўз томонидан азоб юбориши ва кейин сизлар Унга дуо қилсангиз, сизларга ижобат қилинмаслиги яқиндир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيُّ الأَشْهَلِيُّ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَقْتُلُوا إِمَامَكُمْ وَتَجْتَلِدُوا بِأَسْيَافِكُمْ وَيَرِثَ دُنْيَاكُمْ شِرَارُكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlar oʻz imomingizni oʻldirmaguningizcha, qilichlaringiz bilan bir-biringizni qiymaguningizcha va dunyoyingizga eng yomonlaringiz vorislik qilmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Amr ibn Abu Amr hadisidan bilamiz.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлар ўз имомингизни ўлдирмагунингизча, қиличларингиз билан бир-бирингизни қиймагунингизча ва дунёйингизга энг ёмонларингиз ворислик қилмагунча, қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Амр ибн Абу Амр ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَيْنِ قَدْ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ حَدَّثَنَا " أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ ثُمَّ نَزَلَ الْقُرْآنُ فَعَلِمُوا مِنَ الْقُرْآنِ وَعَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ " . ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِ الأَمَانَةِ فَقَالَ " يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْوَكْتِ ثُمَّ يَنَامُ نَوْمَةً فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْمَجْلِ كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَتْ فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا وَلَيْسَ فِيهِ شَيْءٌ " . ثُمَّ أَخَذَ حَصَاةً فَدَحْرَجَهَا عَلَى رِجْلِهِ قَالَ " فَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ لاَ يَكَادُ أَحَدُهُمْ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ حَتَّى يُقَالَ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا وَحَتَّى يُقَالَ لِلرَّجُلِ مَا أَجْلَدَهُ وَأَظْرَفَهُ وَأَعْقَلَهُ وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ " . قَالَ وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أَيُّكُمْ بَايَعْتُ فِيهِ لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ دِينُهُ وَلَئِنْ كَانَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ فَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ لأُبَايِعَ مِنْكُمْ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga ikkita hadis (xabar) aytib berdilar; ulardan birini koʻrdim va ikkinchisini kutmoqdaman. U zot bizga: «Albatta, omonat (ishonch) kishilarning qalblarining tubiga (ildiziga) nozil boʻldi, soʻngra Qurʼon nozil boʻldi va ular Qurʼondan bildilar hamda Sunnatdan bildilar», deb aytib berdilar. Soʻngra bizga omonatning koʻtarilishi haqida aytib: «Kishi bir uyqu uxlaydi va omonat uning qalbidan olib qoʻyiladi, undan dogʻ kabi izi qoladi. Soʻngra yana bir uyqu uxlaydi va omonat uning qalbidan olib qoʻyiladi, undan oyogʻingda dumalatib yuborilgan choʻgʻdan qabargan puffak kabi iz qoladi — uni shishganday koʻrasan, lekin uning ichida hech narsa boʻlmaydi», dedilar. Soʻngra bir mayda toshni olib, uni oyoqlari ustida dumalatdilar va: «Odamlar oldi-sotdi qiladigan boʻlib qoladilar, ulardan deyarli hech biri omonatni ado etmaydi, hatto: ‹Falon qabilada bitta omonatdor kishi bor›, deyiladigan boʻladi. Va kishi haqida: ‹Qanchalar dadil, qanchalar zukko, qanchalar aqlli!› deyiladi, holbuki uning qalbida xardal urugʻicha ham imon boʻlmaydi», dedilar. (Huzayfa) aytdi: Menga shunday bir zamon kelgan ediki, sizlardan qaysi biringiz bilan oldi-sotdi qilishimning ahamiyati yoʻq edi: agar musulmon boʻlsa, dini uni menga (haqqimni) qaytarib berardi; agar yahudiy yoki nasroniy boʻlsa, uning hokimi uni menga qaytarib berardi. Bugungi kunda esa, men sizlardan faqat falon va falon bilangina oldi-sotdi qilaman. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга иккита ҳадис (хабар) айтиб бердилар; улардан бирини кўрдим ва иккинчисини кутмоқдаман. У зот бизга: «Албатта, омонат (ишонч) кишиларнинг қалбларининг тубига (илдизига) нозил бўлди, сўнгра Қуръон нозил бўлди ва улар Қуръондан билдилар ҳамда Суннатдан билдилар», деб айтиб бердилар. Сўнгра бизга омонатнинг кўтарилиши ҳақида айтиб: «Киши бир уйқу ухлайди ва омонат унинг қалбидан олиб қўйилади, ундан доғ каби изи қолади. Сўнгра яна бир уйқу ухлайди ва омонат унинг қалбидан олиб қўйилади, ундан оёғингда думалатиб юборилган чўғдан қабарган пуффак каби из қолади — уни шишгандай кўрасан, лекин унинг ичида ҳеч нарса бўлмайди», дедилар. Сўнгра бир майда тошни олиб, уни оёқлари устида думалатдилар ва: «Одамлар олди-сотди қиладиган бўлиб қоладилар, улардан деярли ҳеч бири омонатни адо этмайди, ҳатто: ‹Фалон қабилада битта омонатдор киши бор›, дейиладиган бўлади. Ва киши ҳақида: ‹Қанчалар дадил, қанчалар зукко, қанчалар ақлли!› дейилади, ҳолбуки унинг қалбида хардал уруғича ҳам имон бўлмайди», дедилар. (Ҳузайфа) айтди: Менга шундай бир замон келган эдики, сизлардан қайси бирингиз билан олди-сотди қилишимнинг аҳамияти йўқ эди: агар мусулмон бўлса, дини уни менга (ҳаққимни) қайтариб берарди; агар яҳудий ёки насроний бўлса, унинг ҳокими уни менга қайтариб берарди. Бугунги кунда эса, мен сизлардан фақат фалон ва фалон билангина олди-сотди қиламан. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيُّ الأَشْهَلِيُّ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَكُونَ أَسْعَدَ النَّاسِ بِالدُّنْيَا لُكَعُ ابْنُ لُكَعَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyo (neʼmatlari)dan eng baxtli odam pastkash, pastkashning oʻgʻli boʻlmaguncha qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Amr ibn Abu Amrning rivoyatidangina bilamiz.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё (неъматлари)дан энг бахтли одам пасткаш, пасткашнинг ўғли бўлмагунча қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Амр ибн Абу Амрнинг ривоятидангина биламиз.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ وَضَعَ يَدَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ قِنِي عَذَابَكَ يَوْمَ تَجْمَعُ عِبَادَكَ أَوْ تَبْعَثُ عِبَادَكَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uxlamoqchi boʻlganlarida qoʻllarini boshlarining tagiga qoʻyib, soʻng: «Allohim, bandalaringni toʻplaydigan (yoki bandalaringni qayta tiriltiradigan) kuningda meni azobingdan saqlagin», deb aytar edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ухламоқчи бўлганларида қўлларини бошларининг тагига қўйиб, сўнг: «Аллоҳим, бандаларингни тўплайдиган (ёки бандаларингни қайта тирилтирадиган) кунингда мени азобингдан сақлагин», деб айтар эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، وَهُوَ ابْنُ حِرَاشٍ عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْتَدُوا بِاللَّذَيْنِ مِنْ بَعْدِي أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ " .
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَغَيْرُ وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ نَحْوَهُ وَكَانَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ يُدَلِّسُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ فَرُبَّمَا ذَكَرَهُ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ وَرُبَّمَا لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ زَائِدَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَفِيهِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ . وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ مَوْلًى لِرِبْعِيٍّ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ حُذَيْفَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ سَالِمٌ الأَنْعُمِيُّ كُوفِيٌّ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشَ عَنْ حُذَيْفَةَ
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyingi ikki kishiga — Abu Bakr va Umarga ergashinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda Ibn Masʼuddan ham (rivoyat) bor. Bu hadis Ribʼiy orqali Huzayfadan, undan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейинги икки кишига — Абу Бакр ва Умарга эргашинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда Ибн Масъуддан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Рибъий орқали Ҳузайфадан, ундан Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي الْعَلاَءِ الْمُرَادِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ هَرِمٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، رضى الله عنه قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنِّي لاَ أَدْرِي مَا بَقَائِي فِيكُمْ فَاقْتَدُوا بِاللَّذَيْنِ مِنْ بَعْدِي " . وَأَشَارَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirgan edik, u zot: ‹Men sizlar orasida qancha qolishimni bilmayman, mendan keyingi ikki kishiga ergashinglar›, dedilar va Abu Bakr bilan Umarga ishora qildilar», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺ ҳузурларида ўтирган эдик, у зот: ‹Мен сизлар орасида қанча қолишимни билмайман, мендан кейинги икки кишига эргашинглар›, дедилар ва Абу Бакр билан Умарга ишора қилдилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مَيْسَرَةَ بْنِ حَبِيبٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ سَأَلَتْنِي أُمِّي مَتَى عَهْدُكَ - تَعْنِي - بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . فَقُلْتُ مَا لِي بِهِ عَهْدٌ مُنْذُ كَذَا وَكَذَا . فَنَالَتْ مِنِّي فَقُلْتُ لَهَا دَعِينِي آتِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأُصَلِّيَ مَعَهُ الْمَغْرِبَ وَأَسْأَلُهُ أَنْ يَسْتَغْفِرَ لِي وَلَكِ . فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّيْتُ مَعَهُ الْمَغْرِبَ فَصَلَّى حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ ثُمَّ انْفَتَلَ فَتَبِعْتُهُ فَسَمِعَ صَوْتِي فَقَالَ " مَنْ هَذَا حُذَيْفَةُ " . قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ " مَا حَاجَتُكَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَلأُمِّكَ " . قَالَ " إِنَّ هَذَا مَلَكٌ لَمْ يَنْزِلِ الأَرْضَ قَطُّ قَبْلَ هَذِهِ اللَّيْلَةِ اسْتَأْذَنَ رَبَّهُ أَنْ يُسَلِّمَ عَلَىَّ وَيُبَشِّرَنِي بِأَنَّ فَاطِمَةَ سَيِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَأَنَّ الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِسْرَائِيلَ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Onam mendan: «Paygʻambar ﷺ bilan koʻrishganingga qancha boʻldi?» deb soʻradi. Men: «Falon-falon vaqtdan beri u zot bilan koʻrishganim yoʻq», dedim. Shunda u meni koyidi. Men unga: «Meni qoʻyib yubor, Paygʻambar ﷺning huzurlariga borib, u zot bilan shom namozini oʻqiyin va u zotdan sen bilan men uchun magʻfirat soʻrashlarini iltimos qilayin», dedim. Soʻng men Paygʻambar ﷺning huzurlariga keldim va u zot bilan shom namozini oʻqidim. U zot to xufton namozini oʻqiguncha namoz oʻqidilar, soʻng burilib ketdilar, men ularning ortidan ergashdim. U zot mening ovozimni eshitib: «Bu kim? Huzayfami?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Hojating nima? Alloh seni va onangni magʻfirat qilsin», dedilar. Soʻng: «Albatta, bu — bir farishta boʻlib, bu kechadan oldin hech qachon yerga tushmagan edi. U Rabbidan menga salom berishga va menga Fotima jannat ahli ayollarining sayyidasi ekanini, Hasan va Husayn esa jannat ahli yigitlarining ikki sayyidi ekanini xushxabar qilishga izn soʻragan edi», dedilar. Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Isroilning hadisidan bilamiz.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Онам мендан: «Пайғамбар ﷺ билан кўришганингга қанча бўлди?» деб сўради. Мен: «Фалон-фалон вақтдан бери у зот билан кўришганим йўқ», дедим. Шунда у мени койиди. Мен унга: «Мени қўйиб юбор, Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига бориб, у зот билан шом намозини ўқийин ва у зотдан сен билан мен учун мағфират сўрашларини илтимос қилайин», дедим. Сўнг мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келдим ва у зот билан шом намозини ўқидим. У зот то хуфтон намозини ўқигунча намоз ўқидилар, сўнг бурилиб кетдилар, мен уларнинг ортидан эргашдим. У зот менинг овозимни эшитиб: «Бу ким? Ҳузайфами?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Ҳожатинг нима? Аллоҳ сени ва онангни мағфират қилсин», дедилар. Сўнг: «Албатта, бу — бир фаришта бўлиб, бу кечадан олдин ҳеч қачон ерга тушмаган эди. У Раббидан менга салом беришга ва менга Фотима жаннат аҳли аёлларининг саййидаси эканини, Ҳасан ва Ҳусайн эса жаннат аҳли йигитларининг икки саййиди эканини хушхабар қилишга изн сўраган эди», дедилар. Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Исроилнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ جَاءَ الْعَاقِبُ وَالسَّيِّدُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالاَ ابْعَثْ مَعَنَا أَمِينًا . فَقَالَ " فَإِنِّي سَأَبْعَثُ مَعَكُمْ أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ " . فَأَشْرَفَ لَهَا النَّاسُ فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ رضى الله عنه . قَالَ وَكَانَ أَبُو إِسْحَاقَ إِذَا حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ صِلَةَ قَالَ سَمِعْتُهُ مُنْذُ سِتِّينَ سَنَةً . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ أَخْبَرَنَا سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ قَالَ حُذَيْفَةُ قَلْبُ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ مِنْ ذَهَبٍ
وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عُمَرَ وَأَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينٌ وَأَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ " .
Huzayfa ibn Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Oqib va Sayyid (Najron nasorolarining ikki yetakchisi) Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Biz bilan birga bir aminni (ishonchli kishini) yuboring», dedilar. U zot: «Men sizlar bilan birga haqiqatan ham amin boʻlgan bir aminni yuboraman», dedilar. Shunda odamlar bunga (oʻzlari boʻlishni) ishtiyoq qildilar. U zot esa Abu Ubayda ibn Jarroh (roziyallohu anhu)ni yubordilar. Abu Ishoq bu hadisni Siladan rivoyat qilganida: «Men buni oltmish yil oldin eshitganman», der edi. Bu hadis hasan sahihdir. Bizga Muhammad ibn Bashshor rivoyat qilib: Salm ibn Qutayba va Abu Dovud Shuʼbadan, u Abu Ishoqdan xabar berdi: Huzayfa: «Sila ibn Zufarning qalbi oltindandir», dedi. Bu Umar va Anasdan ham Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan, u zot: «Har bir ummatning bir amini boʻladi, bu ummatning amini esa Abu Ubayda ibn Jarrohdir», deganlar.Ҳузайфа ибн Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Оқиб ва Саййид (Нажрон насороларининг икки етакчиси) Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Биз билан бирга бир аминни (ишончли кишини) юборинг», дедилар. У зот: «Мен сизлар билан бирга ҳақиқатан ҳам амин бўлган бир аминни юбораман», дедилар. Шунда одамлар бунга (ўзлари бўлишни) иштиёқ қилдилар. У зот эса Абу Убайда ибн Жарроҳ (розияллоҳу анҳу)ни юбордилар. Абу Ишоқ бу ҳадисни Силадан ривоят қилганида: «Мен буни олтмиш йил олдин эшитганман», дер эди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Муҳаммад ибн Башшор ривоят қилиб: Салм ибн Қутайба ва Абу Довуд Шуъбадан, у Абу Ишоқдан хабар берди: Ҳузайфа: «Сила ибн Зуфарнинг қалби олтиндандир», деди. Бу Умар ва Анасдан ҳам Набий ﷺдан ривоят қилинган, у зот: «Ҳар бир умматнинг бир амини бўлади, бу умматнинг амини эса Абу Убайда ибн Жарроҳдир», деганлар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اسْتَخْلَفْتَ . قَالَ " إِنِ اسْتَخْلَفْتُ عَلَيْكُمْ فَعَصَيْتُمُوهُ عُذِّبْتُمْ وَلَكِنْ مَا حَدَّثَكُمْ حُذَيْفَةُ فَصَدِّقُوهُ وَمَا أَقْرَأَكُمْ عَبْدُ اللَّهِ فَاقْرَءُوهُ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَقُلْتُ لإِسْحَاقَ بْنِ عِيسَى يَقُولُونَ هَذَا عَنْ أَبِي وَائِلٍ . قَالَ لاَ عَنْ زَاذَانَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ حَدِيثُ شَرِيكٍ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «(Sahobalar): ‹Yo Rasululloh, biror kishini oʻzingizdan keyin xalifa qilib qoldirsangiz (qani edi)›, dedilar. U zot: ‹Agar men sizlarga birovni xalifa qilib qoldirsam-u, sizlar unga itoatsizlik qilsanglar, azoblanasizlar. Lekin Huzayfa sizlarga nima desa, uni tasdiqlanglar va Abdulloh sizlarga (Qurʼonni) qanday oʻqitsa, oʻshanday oʻqinglar›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir va u Shariykning hadisidir.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «(Саҳобалар): ‹Ё Расулуллоҳ, бирор кишини ўзингиздан кейин халифа қилиб қолдирсангиз (қани эди)›, дедилар. У зот: ‹Агар мен сизларга бировни халифа қилиб қолдирсам-у, сизлар унга итоатсизлик қилсанглар, азобланасизлар. Лекин Ҳузайфа сизларга нима деса, уни тасдиқланглар ва Абдуллоҳ сизларга (Қуръонни) қандай ўқитса, ўшандай ўқинглар›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир ва у Шарийкнинг ҳадисидир.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، - وَهَذَا لَفْظُ حَفْصٍ - عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مُسَدَّدٌ قَالَ فَذَهَبْتُ أَتَبَاعَدُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبِهِ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir qavmning axlatxonasiga (chiqindi tashlanadigan joyiga) keldilar va tik turib kichik hojat chiqardilar; soʻng suv soʻrab, maxsilariga (oyoq kiyimlariga) mash tortdilar. Abu Dovud aytdi: Musaddad (rivoyatida) shunday degan: «Men (u zotdan) uzoqlasha boshlagan edim, u zot meni chaqirdilar va men u zotning tovonlari yonida (turguday darajada yaqin) keldim».Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига (чиқинди ташланадиган жойига) келдилар ва тик туриб кичик ҳожат чиқардилар; сўнг сув сўраб, махсиларига (оёқ кийимларига) маш тортдилар. Абу Довуд айтди: Мусаддад (ривоятида) шундай деган: «Мен (у зотдан) узоқлаша бошлаган эдим, у зот мени чақирдилар ва мен у зотнинг товонлари ёнида (тургудай даражада яқин) келдим».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَحُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَشُوصُ فَاهُ بِالسِّوَاكِ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi (namozga) turganlarida, ogʻizlarini misvok bilan ishqalar (tozalar) edilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси (намозга) турганларида, оғизларини мисвок билан ишқалар (тозалар) эдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَقِيَهُ فَأَهْوَى إِلَيْهِ فَقَالَ إِنِّي جُنُبٌ . فَقَالَ " إِنَّ الْمُسْلِمَ لاَ يَنْجُسُ " .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ u bilan uchrashib, unga (qoʻl berish uchun) intildilar. U: «Men junubman», — dedi. U zot: «Albatta, musulmon nopok boʻlmaydi», — dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ у билан учрашиб, унга (қўл бериш учун) интилдилар. У: «Мен жунубман», — деди. У зот: «Албатта, мусулмон нопок бўлмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ الضَّبِّيُّ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُقَدِّمُوا الشَّهْرَ حَتَّى تَرَوُا الْهِلاَلَ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثُمَّ صُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلاَلَ أَوْ تُكْمِلُوا الْعِدَّةَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ سُفْيَانُ وَغَيْرُهُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يُسَمِّ حُذَيْفَةَ .
Muhammad ibn as-Sabboh al-Bazzoz bizga aytib berdi: Jarir ibn Abdulhamid ad-Dabbiy bizga aytib berdi, Mansur ibn al-Muʼtamirdan, u Ribʼiy ibn Hiroshdan, u Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Hilolni koʻrmaguningizcha yoki (Shaʼbon) sanogʻini toʻldirmaguningizcha oyni oldindan (boshlab roʻza tutib) ketmang. Soʻng (Ramazon) hilolini koʻrmaguningizcha yoki sanogʻini toʻldirmaguningizcha roʻza tuting», dedilar. Abu Dovud dedi: Buni Sufyon va boshqalar Mansurdan, u Ribʼiydan, u Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan boʻlgan bir kishidan (rivoyat qilib), Huzayfani nomlamadilar.Муҳаммад ибн ас-Саббоҳ ал-Баззоз бизга айтиб берди: Жарир ибн Абдулҳамид ад-Даббий бизга айтиб берди, Мансур ибн ал-Муътамирдан, у Рибъий ибн Ҳирошдан, у Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳилолни кўрмагунингизча ёки (Шаъбон) саноғини тўлдирмагунингизча ойни олдиндан (бошлаб рўза тутиб) кетманг. Сўнг (Рамазон) ҳилолини кўрмагунингизча ёки саноғини тўлдирмагунингизча рўза тутинг», дедилар. Абу Довуд деди: Буни Суфён ва бошқалар Мансурдан, у Рибъийдан, у Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан (ривоят қилиб), Ҳузайфани номламадилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قُلْتُ لِسُلَيْمَانَ أَدْعُو فِي الصَّلاَةِ إِذَا مَرَرْتُ بِآيَةِ تَخَوُّفٍ فَحَدَّثَنِي عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنْ مُسْتَوْرِدٍ عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ عَنْ حُذَيْفَةَ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ " . وَفِي سُجُودِهِ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى " . وَمَا مَرَّ بِآيَةِ رَحْمَةٍ إِلاَّ وَقَفَ عِنْدَهَا فَسَأَلَ وَلاَ بِآيَةِ عَذَابٍ إِلاَّ وَقَفَ عِنْدَهَا فَتَعَوَّذَ .
Hafs ibn Umar bizga Shuʼbadan rivoyat qildi. U aytdi: Sulaymonga: «Namozda qoʻrqinch (azob) oyatiga oʻtsam, duo qilaymi?» dedim. Shunda u menga Saʼd ibn Ubaydadan, u Mustavraddan, u Sila ibn Zufardan, u Huzayfadan rivoyat qilib berdiki: u Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqigan va u zot rukuʼlarida: «Subhāna Robbiyal-aziym (Buyuk Robbim poklik bilan)», sajdalarida: «Subhāna Robbiyal-aʼlā (Eng oliy Robbim poklik bilan)» der edilar. U zot rahmat oyatiga oʻtganlarida albatta uning oldida toʻxtab, soʻrar edilar, azob oyatiga oʻtganlarida esa albatta uning oldida toʻxtab, (Allohdan) panoh tilar edilar.Ҳафс ибн Умар бизга Шуъбадан ривоят қилди. У айтди: Сулаймонга: «Намозда қўрқинч (азоб) оятига ўтсам, дуо қилайми?» дедим. Шунда у менга Саъд ибн Убайдадан, у Муставраддан, у Сила ибн Зуфардан, у Ҳузайфадан ривоят қилиб бердики: у Набий ﷺ билан намоз ўқиган ва у зот рукуъларида: «Субҳāна Роббиял-азийм (Буюк Роббим поклик билан)», саждаларида: «Субҳāна Роббиял-аълā (Энг олий Роббим поклик билан)» дер эдилар. У зот раҳмат оятига ўтганларида албатта унинг олдида тўхтаб, сўрар эдилар, азоб оятига ўтганларида эса албатта унинг олдида тўхтаб, (Аллоҳдан) паноҳ тилар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، وَعَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، مَوْلَى الأَنْصَارِ عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي عَبْسٍ عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ فَكَانَ يَقُولُ " اللَّهُ أَكْبَرُ - ثَلاَثًا - ذُو الْمَلَكُوتِ وَالْجَبَرُوتِ وَالْكِبْرِيَاءِ وَالْعَظَمَةِ " . ثُمَّ اسْتَفْتَحَ فَقَرَأَ الْبَقَرَةَ ثُمَّ رَكَعَ فَكَانَ رُكُوعُهُ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ وَكَانَ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ " . ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ فَكَانَ قِيَامُهُ نَحْوًا مِنْ رُكُوعِهِ يَقُولُ " لِرَبِّيَ الْحَمْدُ " . ثُمَّ سَجَدَ فَكَانَ سُجُودُهُ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِ فَكَانَ يَقُولُ فِي سُجُودِهِ " سُبْحَانَ رَبِّيَ الأَعْلَى " . ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ وَكَانَ يَقْعُدُ فِيمَا بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ نَحْوًا مِنْ سُجُودِهِ وَكَانَ يَقُولُ " رَبِّ اغْفِرْ لِي رَبِّ اغْفِرْ لِي " . فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فَقَرَأَ فِيهِنَّ الْبَقَرَةَ وَآلَ عِمْرَانَ وَالنِّسَاءَ وَالْمَائِدَةَ أَوِ الأَنْعَامَ شَكَّ شُعْبَةُ .
Abul Valid at-Tayolisiy bilan Ali ibn al-Jaʼd bizga Shuʼbadan, u Amr ibn Murradan, u ansorlarning mavlosi Abu Hamzadan, u Bani Absdan boʻlgan bir kishidan, u Huzayfadan rivoyat qildiki, u Rasululloh ﷺ kechasi namoz oʻqiyotganlarini koʻrgan. U zot: «Allohu akbar» (uch marta), «Mulk, jabarut, ulugʻlik va azamat egasi» der edilar. Soʻng (namozni) boshlab, Baqarani oʻqidilar, keyin ruku qildilar va rukuʼlari qiyomlariga yaqin (uzun) boʻldi. Rukuʼlarida: «Subhāna Robbiyal-aziym, Subhāna Robbiyal-aziym (Buyuk Robbim poklik bilan, Buyuk Robbim poklik bilan)» der edilar. Soʻng rukuʼdan boshlarini koʻtardilar va qiyomlari rukuʼlariga yaqin boʻldi, (unda): «Liyrobbiyal-hamd (Robbimga hamd boʻlsin)» der edilar. Soʻng sajda qildilar va sajdalari qiyomlariga yaqin boʻldi, sajdalarida: «Subhāna Robbiyal-aʼlā (Eng oliy Robbim poklik bilan)» der edilar. Soʻng sajdadan boshlarini koʻtardilar va ikki sajda orasida sajdalariga yaqin (uzun) oʻtirar edilar, (unda): «Robbigʻfir liy, Robbigʻfir liy (Robbim, meni magʻfirat qil, Robbim, meni magʻfirat qil)» der edilar. U zot toʻrt rakaat namoz oʻqidilar va ularda Baqara, Oli Imron, Niso va Moidani — yoki Anʼomni, Shuʼba shak qildi — oʻqidilar.Абул Валид ат-Таёлисий билан Али ибн ал-Жаъд бизга Шуъбадан, у Амр ибн Муррадан, у ансорларнинг мавлоси Абу Ҳамзадан, у Бани Абсдан бўлган бир кишидан, у Ҳузайфадан ривоят қилдики, у Расулуллоҳ ﷺ кечаси намоз ўқиётганларини кўрган. У зот: «Аллоҳу акбар» (уч марта), «Мулк, жабарут, улуғлик ва азамат эгаси» дер эдилар. Сўнг (намозни) бошлаб, Бақарани ўқидилар, кейин руку қилдилар ва рукуълари қиёмларига яқин (узун) бўлди. Рукуъларида: «Субҳāна Роббиял-азийм, Субҳāна Роббиял-азийм (Буюк Роббим поклик билан, Буюк Роббим поклик билан)» дер эдилар. Сўнг рукуъдан бошларини кўтардилар ва қиёмлари рукуъларига яқин бўлди, (унда): «Лийроббиял-ҳамд (Роббимга ҳамд бўлсин)» дер эдилар. Сўнг сажда қилдилар ва саждалари қиёмларига яқин бўлди, саждаларида: «Субҳāна Роббиял-аълā (Энг олий Роббим поклик билан)» дер эдилар. Сўнг саждадан бошларини кўтардилар ва икки сажда орасида саждаларига яқин (узун) ўтирар эдилар, (унда): «Роббиғфир лий, Роббиғфир лий (Роббим, мени мағфират қил, Роббим, мени мағфират қил)» дер эдилар. У зот тўрт ракаат намоз ўқидилар ва уларда Бақара, Оли Имрон, Нисо ва Моидани — ёки Анъомни, Шуъба шак қилди — ўқидилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمًا فَمَا تَرَكَ شَيْئًا يَكُونُ فِي مَقَامِهِ ذَلِكَ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ حَدَّثَهُ حَفِظَهُ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نَسِيَهُ قَدْ عَلِمَهُ أَصْحَابُهُ هَؤُلاَءِ وَإِنَّهُ لَيَكُونُ مِنْهُ الشَّىْءُ فَأَذْكُرُهُ كَمَا يَذْكُرُ الرَّجُلُ وَجْهَ الرَّجُلِ إِذَا غَابَ عَنْهُ ثُمَّ إِذَا رَآهُ عَرَفَهُ .
Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oramizda tik turib (xutba qildilar) va oʻsha turishlarida qiyomat qoyim boʻlguniga qadar boʻladigan hech bir narsani aytmasdan qoldirmadilar. Uni yodda saqlagan saqladi, unutgan unutdi. U zotning mana shu sahobalari uni bilishar edi. Darhaqiqat, ulardan biror narsa yuz beradi va men uni — xuddi bir kishi boshqa bir kishining yuzini, undan gʻoyib boʻlgan vaqtda (eslagani kabi), soʻng uni koʻrganida tanib olgani kabi — eslab qolaman.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ орамизда тик туриб (хутба қилдилар) ва ўша туришларида қиёмат қойим бўлгунига қадар бўладиган ҳеч бир нарсани айтмасдан қолдирмадилар. Уни ёдда сақлаган сақлади, унутган унутди. У зотнинг мана шу саҳобалари уни билишар эди. Дарҳақиқат, улардан бирор нарса юз беради ва мен уни — худди бир киши бошқа бир кишининг юзини, ундан ғойиб бўлган вақтда (эслагани каби), сўнг уни кўрганида таниб олгани каби — эслаб қоламан.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ - عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ اللَّيْثِيِّ، قَالَ أَتَيْنَا الْيَشْكُرِيَّ فِي رَهْطٍ مِنْ بَنِي لَيْثٍ فَقَالَ مَنِ الْقَوْمُ فَقُلْنَا بَنُو لَيْثٍ أَتَيْنَاكَ نَسْأَلُكَ عَنْ حَدِيثِ حُذَيْفَةَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ بَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ شَرٌّ قَالَ " فِتْنَةٌ وَشَرٌّ " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ بَعْدَ هَذَا الشَّرِّ خَيْرٌ قَالَ " يَا حُذَيْفَةُ تَعَلَّمْ كِتَابَ اللَّهِ وَاتَّبِعْ مَا فِيهِ " . ثَلاَثَ مِرَارٍ . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ بَعْدَ هَذَا الشَّرِّ خَيْرٌ قَالَ " هُدْنَةٌ عَلَى دَخَنٍ وَجَمَاعَةٌ عَلَى أَقْذَاءٍ فِيهَا أَوْ فِيهِمْ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْهُدْنَةُ عَلَى الدَّخَنِ مَا هِيَ قَالَ " لاَ تَرْجِعُ قُلُوبُ أَقْوَامٍ عَلَى الَّذِي كَانَتْ عَلَيْهِ " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ شَرٌّ قَالَ " فِتْنَةٌ عَمْيَاءُ صَمَّاءُ عَلَيْهَا دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ النَّارِ فَإِنْ تَمُتْ يَا حُذَيْفَةُ وَأَنْتَ عَاضٌّ عَلَى جِذْلٍ خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تَتَّبِعَ أَحَدًا مِنْهُمْ " .
Nasr ibn Osim al-Laysiy aytadi: Biz Banu Lays qavmidan bir guruh boʻlib al-Yashkuriyning oldiga keldik. U: «Bu qaysi qavm?» dedi. Biz: «Banu Lays. Senga Huzayfaning hadisi haqida soʻragani keldik», dedik. Shunda u hadisni zikr qildi va dedi: Men: «Ey Rasululloh, bu yaxshilikdan keyin yomonlik boʻladimi?» dedim. U zot: «Fitna va yomonlik (boʻladi)», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, bu yomonlikdan keyin yaxshilik boʻladimi?» dedim. U zot: «Ey Huzayfa, Allohning Kitobini oʻrgan va undagi narsalarga ergash», dedilar. Buni uch marta (takrorladilar). Men: «Ey Rasululloh, bu yomonlikdan keyin yaxshilik boʻladimi?» dedim. U zot: «Yomon niyat ustidagi soxta sulh va ularda (yoki unda) gʻubor boʻlgan jamoat (boʻladi)», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, yomon niyat ustidagi sulh nima?» dedim. U zot: «Bir qavmlarning qalblari, avval qanday boʻlgan boʻlsa, oʻsha holatiga qaytmaydi», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, bu yaxshilikdan keyin yomonlik boʻladimi?» dedim. U zot: «Koʻr va kar fitna boʻladi, uning ustida jahannam eshiklariga (chorlovchi) daʼvatchilar boʻladi. Ey Huzayfa, agar sen bir toʻngʻakni tishlab turgan holingda oʻlsang, bu sen ulardan birortasiga ergashganingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Наср ибн Осим ал-Лайсий айтади: Биз Бану Лайс қавмидан бир гуруҳ бўлиб ал-Яшкурийнинг олдига келдик. У: «Бу қайси қавм?» деди. Биз: «Бану Лайс. Сенга Ҳузайфанинг ҳадиси ҳақида сўрагани келдик», дедик. Шунда у ҳадисни зикр қилди ва деди: Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу яхшиликдан кейин ёмонлик бўладими?» дедим. У зот: «Фитна ва ёмонлик (бўлади)», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу ёмонликдан кейин яхшилик бўладими?» дедим. У зот: «Эй Ҳузайфа, Аллоҳнинг Китобини ўрган ва ундаги нарсаларга эргаш», дедилар. Буни уч марта (такрорладилар). Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу ёмонликдан кейин яхшилик бўладими?» дедим. У зот: «Ёмон ният устидаги сохта сулҳ ва уларда (ёки унда) ғубор бўлган жамоат (бўлади)», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, ёмон ният устидаги сулҳ нима?» дедим. У зот: «Бир қавмларнинг қалблари, аввал қандай бўлган бўлса, ўша ҳолатига қайтмайди», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу яхшиликдан кейин ёмонлик бўладими?» дедим. У зот: «Кўр ва кар фитна бўлади, унинг устида жаҳаннам эшикларига (чорловчи) даъватчилар бўлади. Эй Ҳузайфа, агар сен бир тўнғакни тишлаб турган ҳолингда ўлсанг, бу сен улардан бирортасига эргашганингдан кўра яхшироқдир», дедилар.