حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا، وَبَعْضُهُمْ كَانَ أَوْعَى لِحَدِيثِهَا مِنْ بَعْضٍ وَأَثْبَتَ لَهُ اقْتِصَاصًا، وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمُ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ عَائِشَةَ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا، وَإِنْ كَانَ بَعْضُهُمْ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضٍ، قَالُوا قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيُّهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا، خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ، قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ فِيهَا سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ، فَكُنْتُ أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ، فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ وَقَفَلَ، دَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَافِلِينَ، آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى رَحْلِي، فَلَمَسْتُ صَدْرِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدِ انْقَطَعَ، فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي، فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ، قَالَتْ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يُرَحِّلُونِي فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي، فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ عَلَيْهِ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يَهْبُلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ، إِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ، فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ خِفَّةَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَفَعُوهُ وَحَمَلُوهُ، وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ فَسَارُوا، وَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ وَلَيْسَ بِهَا مِنْهُمْ دَاعٍ وَلاَ مُجِيبٌ، فَتَيَمَّمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ، وَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ، فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي، وَكَانَ رَآنِي قَبْلَ الْحِجَابِ، فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي، فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي، وَاللَّهِ مَا تَكَلَّمْنَا بِكَلِمَةٍ وَلاَ سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ، وَهَوَى حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ، فَوَطِئَ عَلَى يَدِهَا، فَقُمْتُ إِلَيْهَا فَرَكِبْتُهَا، فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، وَهُمْ نُزُولٌ ـ قَالَتْ ـ فَهَلَكَ {فِيَّ} مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَ الإِفْكِ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ ابْنَ سَلُولَ. قَالَ عُرْوَةُ أُخْبِرْتُ أَنَّهُ كَانَ يُشَاعُ وَيُتَحَدَّثُ بِهِ عِنْدَهُ، فَيُقِرُّهُ وَيَسْتَمِعُهُ وَيَسْتَوْشِيهِ. وَقَالَ عُرْوَةُ أَيْضًا لَمْ يُسَمَّ مِنْ أَهْلِ الإِفْكِ أَيْضًا إِلاَّ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ، وَمِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ، وَحَمْنَةُ بِنْتُ جَحْشٍ فِي نَاسٍ آخَرِينَ، لاَ عِلْمَ لِي بِهِمْ، غَيْرَ أَنَّهُمْ عُصْبَةٌ ـ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ـ وَإِنَّ كُبْرَ ذَلِكَ يُقَالُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ. قَالَ عُرْوَةُ كَانَتْ عَائِشَةُ تَكْرَهُ أَنْ يُسَبَّ عِنْدَهَا حَسَّانُ، وَتَقُولُ إِنَّهُ الَّذِي قَالَ: فَإِنَّ أَبِي وَوَالِدَهُ وَعِرْضِي لِعِرْضِ مُحَمَّدٍ مِنْكُمْ وِقَاءُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْتُ شَهْرًا، وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ، وَهْوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي، إِنَّمَا يَدْخُلُ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ " كَيْفَ تِيكُمْ " ثُمَّ يَنْصَرِفُ، فَذَلِكَ يَرِيبُنِي وَلاَ أَشْعُرُ بِالشَّرِّ، حَتَّى خَرَجْتُ حِينَ نَقَهْتُ، فَخَرَجْتُ مَعَ أُمِّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ، وَكَانَ مُتَبَرَّزَنَا، وَكُنَّا لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا. قَالَتْ وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي الْبَرِّيَّةِ قِبَلَ الْغَائِطِ، وَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا، قَالَتْ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ وَهْىَ ابْنَةُ أَبِي رُهْمِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ، وَأُمُّهَا بِنْتُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ بْنِ عَبَّادِ بْنِ الْمُطَّلِبِ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ بَيْتِي، حِينَ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا، فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ. فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ، أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَتْ أَىْ هَنْتَاهْ وَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قَالَتْ وَقُلْتُ مَا قَالَ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ ـ قَالَتْ ـ فَازْدَدْتُ مَرَضًا عَلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ " كَيْفَ تِيكُمْ ". فَقُلْتُ لَهُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَىَّ قَالَتْ وَأُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، قَالَتْ فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَقُلْتُ لأُمِّي يَا أُمَّتَاهُ مَاذَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَيْكِ، فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةً عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا لَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ كَثَّرْنَ عَلَيْهَا. قَالَتْ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ أَوَلَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ، حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، ثُمَّ أَصْبَحْتُ أَبْكِي ـ قَالَتْ ـ وَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ يَسْأَلُهُمَا وَيَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ ـ قَالَتْ ـ فَأَمَّا أُسَامَةُ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ، وَبِالَّذِي يَعْلَمُ لَهُمْ فِي نَفْسِهِ، فَقَالَ أُسَامَةُ أَهْلَكَ وَلاَ نَعْلَمُ إِلاَّ خَيْرًا. وَأَمَّا عَلِيٌّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ، وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَسَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ. قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ " أَىْ بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ مِنْ شَىْءٍ يَرِيبُكِ ". قَالَتْ لَهُ بَرِيرَةُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا قَطُّ أَغْمِصُهُ، غَيْرَ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا، فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ ـ قَالَتْ ـ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَوْمِهِ، فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ قَدْ بَلَغَنِي عَنْهُ أَذَاهُ فِي أَهْلِي، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ". قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ أَخُو بَنِي عَبْدِ الأَشْهَلِ فَقَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْذِرُكَ، فَإِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ ضَرَبْتُ عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ. قَالَتْ فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْخَزْرَجِ، وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ بِنْتَ عَمِّهِ مِنْ فَخِذِهِ، وَهْوَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ، وَهْوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ ـ قَالَتْ ـ وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا، وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدٍ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لاَ تَقْتُلُهُ، وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ، وَلَوْ كَانَ مِنْ رَهْطِكَ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ يُقْتَلَ. فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ ـ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدٍ ـ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ. قَالَتْ فَثَارَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ ـ قَالَتْ ـ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ ـ قَالَتْ ـ فَبَكَيْتُ يَوْمِي ذَلِكَ كُلَّهُ، لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ـ قَالَتْ ـ وَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي، وَقَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا، لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ، وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، حَتَّى إِنِّي لأَظُنُّ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي، فَبَيْنَا أَبَوَاىَ جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي فَاسْتَأْذَنَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي ـ قَالَتْ ـ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْنَا، فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ ـ قَالَتْ ـ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي بِشَىْءٍ ـ قَالَتْ ـ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ، يَا عَائِشَةُ إِنَّهُ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً، فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ، فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ ثُمَّ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ". قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً، فَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِّي فِيمَا قَالَ. فَقَالَ أَبِي وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ. قَالَتْ أُمِّي وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقُلْتُ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ كَثِيرًا إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَقَدْ سَمِعْتُمْ هَذَا الْحَدِيثَ حَتَّى اسْتَقَرَّ فِي أَنْفُسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ، فَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي مِنْهُ بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي، فَوَاللَّهِ لاَ أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالَ [quran sura="12" aya_start="18" aya_end="18"]{فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ} ثُمَّ تَحَوَّلْتُ وَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي حِينَئِذٍ بَرِيئَةٌ، وَأَنَّ اللَّهَ مُبَرِّئِي بِبَرَاءَتِي وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ مُنْزِلٌ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى، لَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ، وَلَكِنْ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا، فَوَاللَّهِ مَا رَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَجْلِسَهُ، وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ، حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ، حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِنَ الْعَرَقِ مِثْلُ الْجُمَانِ وَهْوَ فِي يَوْمٍ شَاتٍ، مِنْ ثِقَلِ الْقَوْلِ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَيْهِ ـ قَالَتْ ـ فَسُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَضْحَكُ، فَكَانَتْ أَوَّلَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا أَنْ قَالَ " يَا عَائِشَةُ أَمَّا اللَّهُ فَقَدْ بَرَّأَكِ ". قَالَتْ فَقَالَتْ لِي أُمِّي قُومِي إِلَيْهِ. فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، فَإِنِّي لاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ ـ قَالَتْ ـ وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="24" aya_start="11" aya_end="22"]{إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ} الْعَشْرَ الآيَاتِ، ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي. قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ وَفَقْرِهِ ـ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ الَّذِي قَالَ لِعَائِشَةَ مَا قَالَ. فَأَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="24" aya_start="22" aya_end="22"]{ وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ} إِلَى قَوْلِهِ {غَفُورٌ رَحِيمٌ} قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ بَلَى وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ وَقَالَ وَاللَّهِ لَا أَنْزِعُهَا مِنْهُ أَبَدًا قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي فَقَالَ لِزَيْنَبَ مَاذَا عَلِمْتِ أَوْ رَأَيْتِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ إِلَّا خَيْرًا قَالَتْ عَائِشَةُ وَهِيَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ قَالَتْ وَطَفِقَتْ أُخْتُهَا حَمْنَةُ تُحَارِبُ لَهَا فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَهَذَا الَّذِي بَلَغَنِي مِنْ حَدِيثِ هَؤُلَاءِ الرَّهْطِ ثُمَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ وَاللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ الَّذِي قِيلَ لَهُ مَا قِيلَ لَيَقُولُ سُبْحَانَ اللَّهِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا كَشَفْتُ مِنْ كَنَفِ أُنْثَى قَطُّ قَالَتْ ثُمَّ قُتِلَ بَعْدَ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
(Ibn Shihob aytdi:) Menga Urva ibn Zubayr, Saʼid ibnul-Musayyab, Alqama ibn Vaqqos va Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba ibn Masʼud — Paygʻambar ﷺning zavjasi Oisha (roziyallohu anho)dan, ifk (buhton) ahli unga oʻzlari aytgan (tuhmat)ni aytgan paytda(gi voqea haqida) rivoyat qildilar. Ularning har biri menga uning hadisidan bir qismni rivoyat qildi; baʼzilari uning hadisini boshqalardan koʻra yaxshiroq yodlagan va uni hikoya qilishda sobitroq edi. Men ulardan har bir kishidan u menga Oishadan rivoyat qilgan hadisni yodladim; ularning hadisi bir-birini tasdiqlaydi, garchi baʼzilari uni boshqalardan koʻra yaxshiroq yodlagan boʻlsa ham. Ular (rivoyat qilib) aytdilar: Oisha aytdi: Rasululloh ﷺ safarni iroda qilsalar, zavjalari orasida qurʼa tashlardilar; qaysi birining qurʼasi (oʻqi) chiqsa, Rasululloh ﷺ uni oʻzlari bilan (safarga) olib chiqardilar. Oisha aytdi: U zot oʻzlari gʻazot qilgan bir gʻazotda biz orasida qurʼa tashladilar, unda mening qurʼam chiqdi va men Rasululloh ﷺ bilan — hijob (parda oyati) nozil boʻlganidan keyin — chiqdim. Men havdaj (kajava)da koʻtarilar va unda (qoʻnib) tushardim. Biz yurdik, to Rasululloh ﷺ oʻsha gʻazotlaridan boʻshab, (uyga) qaytdilar. Biz qaytib Madinaga yaqinlashganimizda, u zot bir kechasi koʻchish (joʻnash)ni eʼlon qildilar. Koʻchishni eʼlon qilganlarida, men turib yurdim, to qoʻshindan oʻtib ketdim. Hojatimni chiqarganimdan keyin yukim (joyim) tomon yoʻnaldim. Koʻkragimni paypaslasam, Zafor (oʻrni) jazaʼ (marvarid)idan tuzilgan marjonim uzilib tushgan ekan. Men qaytib, marjonimni qidirdim, uni izlash meni ushlab qoldi (kechiktirdi). Meni (kajavaga) yuklaydigan jamoa kelib, havdajimni koʻtarib, men minadigan tuyamning ustiga yuklashdi — ular meni uning ichida (bor) deb oʻylardilar. Oʻsha paytlarda ayollar yengil (vaznli) edi, semirib ketmagan, ularga goʻsht (yogʻ) bosmagan edi — ular taomdan ozgina (yengil) yer edilar. Shu sababli qavm havdajni koʻtarib, yuklaganlarida, uning yengilligini gʻalati (boshqacha) deb bilmadi. Men yoshgina qiz edim. Ular tuyani (haydab) joʻnatib, yurib ketishdi. Qoʻshin oʻtib ketganidan keyin men marjonimni topdim va ularning manzillariga keldim — u yerda na (meni) chaqiruvchi, na javob beruvchi (hech kim) bor edi. Men oʻzim (avval) boʻlgan joyimni qasd qildim (oʻsha yerga oʻtirdim) va ular meni yoʻqotib, oldimga qaytadilar, deb oʻyladim. Men joyimda oʻtirganimda, koʻzimni (uyqu) yengib, uxlab qoldim. Safvon ibn Muattal as-Sulamiy — soʻng az-Zakvoniy — qoʻshinning ortida (qolib) edi. U mening manzilim oldida tongga yetib, uxlab yotgan bir insonning qorasini koʻrdi va meni koʻrganda tanidi — u meni hijobdan oldin koʻrgan edi. Men uning ‹inno lillah...› (istirjoʼ) deb aytishidan — meni tanigan paytida — uygʻonib ketdim va yuzimni jilboybim (ridom) bilan yopdim. Allohga qasamki, biz bir kalima ham gaplashmadik, men undan uning istirjoʼ (‹inno lillah...›)idan boshqa bir kalima eshitmadim. U tuyasini choʻktirib, oldingi oyogʻini bosib turdi, men unga (turib) chiqib mindim. U tuyani yetaklab yurdi, to biz qoq peshin issigʻida — ular (manzilda) tushgan holda turgan paytlarida — qoʻshinga yetib bordik. Men haqimda halok boʻlgan (gunohga botgan) kishi halok boʻldi; ifkning kattasini (boshini) oʻz ustiga olgan kishi Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul edi. Urva aytdi: Menga xabar berishdiki, u (Ibn Ubayy)ning oldida bu (tuhmat) tarqatilib, gapirilardi, u esa uni tasdiqlab, eshitar va uni (yana) avj oldirardi (tarqatardi). Urva yana aytdi: Ifk ahlidan faqat Hasson ibn Sobit, Mistah ibn Usosa va Hamna bint Jahsh — men bilmaydigan boshqa kishilar orasida — nom bilan zikr qilindi. Faqat ular bir guruh (usba) edilar, Alloh taolo aytganidek; bu (tuhmat)ning kattasini Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul (boshlagan) deyiladi. Urva aytdi: Oisha Hassonning oldida soʻkilishini yoqtirmas va: «Albatta u — ‹Mening otam, uning otasi va orim (sharafim) Muhammadning ﷺ ori (sharafi)ga sizlardan (himoya) toʻsiqdir› (degan baytni) aytgan kishidir», derdi. Oisha aytdi: Biz Madinaga keldik, men kelganimda bir oy kasal boʻldim. Odamlar ifk ahlining gaplariga (sheʼngʻib) berilib ketgan, men esa bu narsadan hech xabardor emas edim. Kasalligimda meni shubhalantirgan (xafa qilgan) narsa shuki, men Rasululloh ﷺdan kasal boʻlganimda koʻradigan (odatdagi) mehribonlikni koʻrmas edim. Rasululloh ﷺ faqat oldimga kirib salom berar, soʻng: «U (kasal qiz)laringiz qalay?» derdilar, soʻng chiqib ketardilar. Mana shu meni shubhalantirardi, ammo men yomonlik (gap)dan xabardor emas edim. To men sogʻayganimda (uydan) chiqdim. Men Ummu Mistah bilan birga Manosiʼ tomon chiqdim — u bizning hojatxonamiz (hojat chiqaradigan joyimiz) edi. Biz faqat kechadan kechaga (uydan) chiqardik — bu, uylarimiz yaqinida hojatxonalar tutmasimizdan oldin edi. Bizning ishimiz (odatimiz) choʻldagi qadimgi arablarning ishidek edi (sahroga chiqardik). Men va Ummu Mistah — u Abu Ruhm ibnul-Muttalib ibn Abdimanofning qizi, onasi Saxr ibn Omirning qizi, Abu Bakr Siddiqning xolasi; oʻgʻli esa Mistah ibn Usosa ibn Abbod ibnul-Muttalib (edi) — ishimizdan boʻshagach, uyim tomon yoʻnaldik. Ummu Mistah ridosiga qoqilib (yiqilayozib): «Mistah halok boʻlsin!» dedi. Men unga: «Yomon (soʻz) aytding! Badrda qatnashgan bir kishini soʻkasanmi?» dedim. U: «Ey soddadil (ayol), u nima deganini eshitmadingmi?» dedi. Men: «U nima dedi?» dedim. U menga ifk ahlining soʻzini xabar berdi. Shunda mening kasalligim ustiga (yana) kasallik ortdi. Uyimga qaytganimda, Rasululloh ﷺ oldimga kirib salom berdilar, soʻng: «U (qiz)laringiz qalay?» dedilar. Men u zotga: «Ota-onamning oldiga borishimga izn berasizmi?» dedim — men ulardan xabarni aniqlamoqchi edim. Rasululloh ﷺ menga izn berdilar. Men onamga: «Ey onajon, odamlar nima (deb) gapirmoqdalar?» dedim. U: «Ey qizginam, oʻzingga yengil (sabr) qil. Allohga qasamki, eri sevgan goʻzal bir ayol — uning kundoshlari boʻlsa — ular uning ustidan (gap) koʻpaytirmaganlari kam boʻladi (har doim shunday boʻladi)», dedi. Men: «Subhanalloh! Odamlar buni (rostdan) gapirdilarmi?!» dedim. Oʻsha kecha men yigʻladim, to tongga yetdim — koʻz yoshim tinmas, uyqu meni surma qilmas (uxlay olmas) edim. Soʻng tongda (yana) yigʻlardim. Rasululloh ﷺ — vahiy (kelishi) kechikkanida — Ali ibn Abu Tolib va Usoma ibn Zaydni chaqirib, ahlini (men bilan) ajralish haqida ulardan soʻrab, maslahatlashdilar. Usoma esa Rasululloh ﷺga u zotning ahli (Oisha)ning poklik (bezgunohligi)ni bilgani va oʻz koʻnglida ular uchun bilgan (yaxshilik) bilan ishora qilib: «(U) sizning ahlingiz, biz faqat yaxshilik bilamiz», dedi. Ali esa: «Ey Allohning Rasuli, Alloh sizga (yoʻlni) tor qilmagan, undan boshqa ayollar koʻp. Joriya (xizmatkor qiz Barira)dan soʻrang, u sizga rost (xabar) beradi», dedi. Rasululloh ﷺ Barirani chaqirib: «Ey Barira, sen unda (Oishada) shubhalantiradigan biror narsa koʻrganmisan?» dedilar. Barira u zotga: «Sizni haq bilan (paygʻambar qilib) yuborgan Zotga qasamki, men unda ayblaydigan biror ishni hech koʻrmaganman — faqat u yoshgina qizki, ahlining xamiri (yonida) uxlab qolar, (uy) qoʻyi kelib uni yeb ketardi», dedi. Rasululloh ﷺ oʻsha kuni turib, Abdulloh ibn Ubayydan (boʻlgan ozordan) uzr (haqlik) talab qilib, minbar ustida turib: «Ey musulmonlar jamoasi, menga ahlim haqida ozori yetgan bir kishidan kim meni (uning jazosi haqida) uzrli (haqli) qiladi? Allohga qasamki, men ahlim haqida faqat yaxshilik bildim. Ular bir kishini ham (tuhmat bilan) zikr qildilarki, men u haqda faqat yaxshilik bildim; u faqat men bilan birga ahlimning oldiga kirardi (xolos)», dedilar. Shunda Bani Abdulashhalning birodari Saʼd ibn Muoz turib: «Ey Allohning Rasuli, men sizni (uning jazosida) uzrli (haqli) qilaman. Agar u Avs(qabilasi)dan boʻlsa, men uning boʻynini uraman; agar Xazrajdan boʻlgan birodarlarimizdan boʻlsa, bizga buyuring, biz buyrugʻingizni bajaramiz», dedi. Shunda Xazrajdan bir kishi — Saʼd ibn Ubada, Xazrajning sayyidi, Hassonning onasi uning urugʻidan amakining qizi edi — turdi. U bundan oldin solih kishi edi, ammo (qabilachilik) himiyati (taassubi) uni qoʻzgʻab: Saʼd(ibn Muoz)ga: «Yolgʻon aytding, Allohning umriga qasamki, sen uni oʻldirmaysan va oʻldirishga qodir ham boʻlmaysan. Agar u sening urugʻingdan boʻlganida, uning oʻldirilishini istamasding», dedi. Shunda Usayd ibn Huzayr — u Saʼd(ibn Muoz)ning amakivachchasi — turib, Saʼd ibn Ubadaga: «Yolgʻon aytding, Allohning umriga qasamki, biz uni albatta oʻldiramiz. Sen munofiqsan, munofiqlar tomonidan janjallashyapsan!» dedi. Shunda ikki qabila — Avs va Xazraj — bir-biri bilan urishishga (jang qilishga) qoʻzgʻalishdi, Rasululloh ﷺ esa minbar ustida turardilar. Rasululloh ﷺ ularni tinchlantirishda davom etdilar, to ular jim boʻldilar, u zot ham jim boʻldilar. Men oʻsha kunimning butunini yigʻlab oʻtkazdim — koʻz yoshim tinmas, uyqu meni surma qilmas edi. Ota-onam ertalab yonimda edilar — men ikki kecha va bir kun yigʻlagan edim, koʻz yoshim tinmas, uyqu meni surma qilmas, hatto men yigʻlash jigarimni yorib yuboradi deb oʻylardim. Ota-onam yonimda oʻtirib, men yigʻlar ekanman, ansorlardan bir ayol mendan (kirishga) izn soʻradi, men unga izn berdim, u oʻtirib, men bilan birga yigʻlay boshladi. Biz shu (holatda) ekanimizda, Rasululloh ﷺ oldimizga kirib salom berdilar, soʻng oʻtirdilar — bundan oldin, (tuhmat) aytilgani aytilgandan beri, u zot mening yonimda (hech) oʻtirmagan edilar. U zot bir oy turdilar, men haqimda u zotga biror narsa vahiy qilinmagan edi. Rasululloh ﷺ oʻtirganlarida shahodat aytib, soʻng: «Ammo baʼd, ey Oisha, menga sen haqingda shunday-shunday (gap) yetdi. Agar sen pok (begunoh) boʻlsang, Alloh tez orada seni poklaydi (oqlaydi); agar bir gunohga (qadam) qoʻygan boʻlsang, Allohdan magʻfirat soʻra va Unga tavba qil, chunki banda (gunohini) eʼtirof etib, soʻng tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi», dedilar. Rasululloh ﷺ soʻzlarini tugatganlarida, koʻz yoshim shunday qisqardiki, men undan bir tomchi(ni) ham sezmadim. Men otamga: «Rasululloh ﷺga men haqimda aytgan (soʻzi)ga javob bering», dedim. Otam: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺga nima deyishni bilmayman», dedi. Men onamga: «Rasululloh ﷺga aytgan (soʻzi)ga javob bering», dedim. Onam: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺga nima deyishni bilmayman», dedi. Shunda men — yoshgina, Qurʼondan koʻp (oyat) oʻqimaydigan qiz — dedim: «Allohga qasamki, men bilamanki, sizlar bu (tuhmat) hadisini eshitib, u koʻngillaringizda qaror topdi va sizlar uni tasdiqladingiz. Endi men sizlarga ‹begunohman› desam, meni tasdiqlamaysizlar; agar bir ishni eʼtirof etsam — Alloh men undan begunoh ekanimni bilsa-da — meni tasdiqlaysizlar. Allohga qasamki, men oʻzim va sizlar uchun Yusufning otasi (Yaʼqub) aytgan (soʻz)dan boshqa misol topmayapman: ‹Endi (menga) chiroyli sabr (lozim); sizlar taʼriflayotgan (yolgʻon)ga qarshi Allohdan yordam soʻraladi› (Yusuf surasi, 18)». Soʻng men (yuzimni) burib, toʻshagimga yonboshlab yotdim. Alloh men oʻshanda begunoh ekanimni va Alloh meni begunohligim bilan oqlovchi ekanini bilardi. Ammo, Allohga qasamki, men Alloh men haqimda oʻqiladigan (tilovat qilinadigan) vahiy nozil qiladi deb oʻylamasdim — men oʻzimni Alloh men haqimda (Qurʼonda) bir narsa gapirishidan kichikroq (arzimasroq) deb bilardim. Lekin men Rasululloh ﷺ tushida Alloh meni oqlaydigan bir tush koʻradilar deb umid qilardim. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ oʻtirgan joylaridan jilmadilar va uy ahlidan hech kim chiqmadi, to u zotga (vahiy) nozil qilindi. U zotni oʻsha (vahiy paytidagi) ogʻir holat (burahoʼ) tutdi, hatto sovuq kunda boʻlishiga qaramay, u zotga nozil qilingan soʻzning ogʻirligidan, u zotdan marvariddek ter tomchilab tushardi. Soʻng Rasululloh ﷺdan (oʻsha holat) koʻtarildi, u zot kulayotgan edilar. U zot aytgan birinchi kalima: «Ey Oisha, Allohga (kelsak) — U seni poklab (oqlab) qoʻ ydi!» (degani) boʻldi. Onam menga: «Unga (Rasululloh ﷺ tomonga) turib bor», dedi. Men: «Allohga qasamki, unga turib bormayman, men faqat Alloh azza va jallaga hamd aytaman», dedim. Alloh taolo «Albatta ifk (buhton)ni keltirganlar...» (degan) oʻn (Nur surasi, 11–22) oyat(lar)ni nozil qildi. Alloh bularni mening pokligim (oqlanishim) haqida nozil qildi. Abu Bakr Siddiq — u Mistah ibn Usosaga qarindoshligi va kambagʻalligi tufayli nafaqa berib turardi — «Allohga qasamki, men Mistahga — u Oisha haqida aytgan (tuhmat)ni aytganidan keyin — abadiy hech narsa nafaqa bermayman», dedi. Shunda Alloh: «Sizlardan fazl (saxovat) va boylik egalari... bermaslikka qasam ichmasinlar» — «...Gʻafur, Rahimdir» (degan) soʻzigacha (Nur surasi, 22) (oyatini) nozil qildi. Abu Bakr Siddiq: «Ha, Allohga qasamki, men Allohning meni magʻfirat qilishini albatta yaxshi koʻraman», dedi va Mistahga berib turgan nafaqasini (yana) qaytardi hamda: «Allohga qasamki, men uni undan abadiy tortib olmayman», dedi. Oisha aytdi: Rasululloh ﷺ Zaynab bint Jahshdan men haqimda soʻragan edilar. U zot Zaynabga: «Sen nima bilasan yoki nima koʻrding?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, men quloq va koʻzimni (yolgʻondan) saqlayman (himoya qilaman); Allohga qasamki, men faqat yaxshilik bildim», dedi. Oisha aytdi: U Paygʻambar ﷺning zavjalaridan men bilan (goʻzallikda) tenglashadigan ayol edi, Alloh uni varaʼ (taqvo) bilan saqladi. (Oisha) aytdi: Uning singlisi Hamna esa u uchun (Zaynab tarafini olib) janjallasha boshladi va halok boʻlganlar (gunohga botganlar) qatorida halok boʻldi. Ibn Shihob: «Mana shu — menga bu jamoa (rovi)larning hadisidan yetgan (narsa)dir», dedi. Soʻng Urva aytdi: Oisha: «Allohga qasamki, haqida (tuhmat) aytilgan (Safvon) degan oʻsha kishi: ‹Subhanalloh! Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men hech qachon biror ayolning (avrat) pardasini ochmaganman› derdi», dedi. (Oisha) aytdi: Soʻng u (Safvon) bundan keyin Alloh yoʻlida (jangda) shahid qilindi.(Ибн Шиҳоб айтди:) Менга Урва ибн Зубайр, Саъид ибнул-Мусайяб, Алқама ибн Ваққос ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба ибн Масъуд — Пайғамбар ﷺнинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, ифк (буҳтон) аҳли унга ўзлари айтган (туҳмат)ни айтган пайтда(ги воқеа ҳақида) ривоят қилдилар. Уларнинг ҳар бири менга унинг ҳадисидан бир қисмни ривоят қилди; баъзилари унинг ҳадисини бошқалардан кўра яхшироқ ёдлаган ва уни ҳикоя қилишда собитроқ эди. Мен улардан ҳар бир кишидан у менга Оишадан ривоят қилган ҳадисни ёдладим; уларнинг ҳадиси бир-бирини тасдиқлайди, гарчи баъзилари уни бошқалардан кўра яхшироқ ёдлаган бўлса ҳам. Улар (ривоят қилиб) айтдилар: Оиша айтди: Расулуллоҳ ﷺ сафарни ирода қилсалар, завжалари орасида қуръа ташлардилар; қайси бирининг қуръаси (ўқи) чиқса, Расулуллоҳ ﷺ уни ўзлари билан (сафарга) олиб чиқардилар. Оиша айтди: У зот ўзлари ғазот қилган бир ғазотда биз орасида қуръа ташладилар, унда менинг қуръам чиқди ва мен Расулуллоҳ ﷺ билан — ҳижоб (парда ояти) нозил бўлганидан кейин — чиқдим. Мен ҳавдаж (кажава)да кўтарилар ва унда (қўниб) тушардим. Биз юрдик, то Расулуллоҳ ﷺ ўша ғазотларидан бўшаб, (уйга) қайтдилар. Биз қайтиб Мадинага яқинлашганимизда, у зот бир кечаси кўчиш (жўнаш)ни эълон қилдилар. Кўчишни эълон қилганларида, мен туриб юрдим, то қўшиндан ўтиб кетдим. Ҳожатимни чиқарганимдан кейин юким (жойим) томон йўналдим. Кўкрагимни пайпасласам, Зафор (ўрни) жазаъ (марварид)идан тузилган маржоним узилиб тушган экан. Мен қайтиб, маржонимни қидирдим, уни излаш мени ушлаб қолди (кечиктирди). Мени (кажавага) юклайдиган жамоа келиб, ҳавдажимни кўтариб, мен минадиган туямнинг устига юклашди — улар мени унинг ичида (бор) деб ўйлардилар. Ўша пайтларда аёллар енгил (вазнли) эди, семириб кетмаган, уларга гўшт (ёғ) босмаган эди — улар таомдан озгина (енгил) ер эдилар. Шу сабабли қавм ҳавдажни кўтариб, юклаганларида, унинг енгиллигини ғалати (бошқача) деб билмади. Мен ёшгина қиз эдим. Улар туяни (ҳайдаб) жўнатиб, юриб кетишди. Қўшин ўтиб кетганидан кейин мен маржонимни топдим ва уларнинг манзилларига келдим — у ерда на (мени) чақирувчи, на жавоб берувчи (ҳеч ким) бор эди. Мен ўзим (аввал) бўлган жойимни қасд қилдим (ўша ерга ўтирдим) ва улар мени йўқотиб, олдимга қайтадилар, деб ўйладим. Мен жойимда ўтирганимда, кўзимни (уйқу) енгиб, ухлаб қолдим. Сафвон ибн Муаттал ас-Суламий — сўнг аз-Заквоний — қўшиннинг ортида (қолиб) эди. У менинг манзилим олдида тонгга етиб, ухлаб ётган бир инсоннинг қорасини кўрди ва мени кўрганда таниди — у мени ҳижобдан олдин кўрган эди. Мен унинг ‹инно лиллаҳ...› (истиржў) деб айтишидан — мени таниган пайтида — уйғониб кетдим ва юзимни жилбойбим (ридом) билан ёпдим. Аллоҳга қасамки, биз бир калима ҳам гаплашмадик, мен ундан унинг истиржў (‹инно лиллаҳ...›)идан бошқа бир калима эшитмадим. У туясини чўктириб, олдинги оёғини босиб турди, мен унга (туриб) чиқиб миндим. У туяни етаклаб юрди, то биз қоқ пешин иссиғида — улар (манзилда) тушган ҳолда турган пайтларида — қўшинга етиб бордик. Мен ҳақимда ҳалок бўлган (гуноҳга ботган) киши ҳалок бўлди; ифкнинг каттасини (бошини) ўз устига олган киши Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул эди. Урва айтди: Менга хабар беришдики, у (Ибн Убайй)нинг олдида бу (туҳмат) тарқатилиб, гапириларди, у эса уни тасдиқлаб, эшитар ва уни (яна) авж олдирарди (тарқатарди). Урва яна айтди: Ифк аҳлидан фақат Ҳассон ибн Собит, Мистаҳ ибн Усоса ва Ҳамна бинт Жаҳш — мен билмайдиган бошқа кишилар орасида — ном билан зикр қилинди. Фақат улар бир гуруҳ (усба) эдилар, Аллоҳ таоло айтганидек; бу (туҳмат)нинг каттасини Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул (бошлаган) дейилади. Урва айтди: Оиша Ҳассоннинг олдида сўкилишини ёқтирмас ва: «Албатта у — ‹Менинг отам, унинг отаси ва орим (шарафим) Муҳаммаднинг ﷺ ори (шарафи)га сизлардан (ҳимоя) тўсиқдир› (деган байтни) айтган кишидир», дерди. Оиша айтди: Биз Мадинага келдик, мен келганимда бир ой касал бўлдим. Одамлар ифк аҳлининг гапларига (шеънғиб) берилиб кетган, мен эса бу нарсадан ҳеч хабардор эмас эдим. Касаллигимда мени шубҳалантирган (хафа қилган) нарса шуки, мен Расулуллоҳ ﷺдан касал бўлганимда кўрадиган (одатдаги) меҳрибонликни кўрмас эдим. Расулуллоҳ ﷺ фақат олдимга кириб салом берар, сўнг: «У (касал қиз)ларингиз қалай?» дердилар, сўнг чиқиб кетардилар. Мана шу мени шубҳалантирарди, аммо мен ёмонлик (гап)дан хабардор эмас эдим. То мен соғайганимда (уйдан) чиқдим. Мен Умму Мистаҳ билан бирга Маносиъ томон чиқдим — у бизнинг ҳожатхонамиз (ҳожат чиқарадиган жойимиз) эди. Биз фақат кечадан кечага (уйдан) чиқардик — бу, уйларимиз яқинида ҳожатхоналар тутмасимиздан олдин эди. Бизнинг ишимиз (одатимиз) чўлдаги қадимги арабларнинг ишидек эди (саҳрога чиқардик). Мен ва Умму Мистаҳ — у Абу Руҳм ибнул-Мутталиб ибн Абдиманофнинг қизи, онаси Сахр ибн Омирнинг қизи, Абу Бакр Сиддиқнинг холаси; ўғли эса Мистаҳ ибн Усоса ибн Аббод ибнул-Мутталиб (эди) — ишимиздан бўшагач, уйим томон йўналдик. Умму Мистаҳ ридосига қоқилиб (йиқилаёзиб): «Мистаҳ ҳалок бўлсин!» деди. Мен унга: «Ёмон (сўз) айтдинг! Бадрда қатнашган бир кишини сўкасанми?» дедим. У: «Эй соддадил (аёл), у нима деганини эшитмадингми?» деди. Мен: «У нима деди?» дедим. У менга ифк аҳлининг сўзини хабар берди. Шунда менинг касаллигим устига (яна) касаллик ортди. Уйимга қайтганимда, Расулуллоҳ ﷺ олдимга кириб салом бердилар, сўнг: «У (қиз)ларингиз қалай?» дедилар. Мен у зотга: «Ота-онамнинг олдига боришимга изн берасизми?» дедим — мен улардан хабарни аниқламоқчи эдим. Расулуллоҳ ﷺ менга изн бердилар. Мен онамга: «Эй онажон, одамлар нима (деб) гапирмоқдалар?» дедим. У: «Эй қизгинам, ўзингга енгил (сабр) қил. Аллоҳга қасамки, эри севган гўзал бир аёл — унинг кундошлари бўлса — улар унинг устидан (гап) кўпайтирмаганлари кам бўлади (ҳар доим шундай бўлади)», деди. Мен: «Субҳаналлоҳ! Одамлар буни (ростдан) гапирдиларми?!» дедим. Ўша кеча мен йиғладим, то тонгга етдим — кўз ёшим тинмас, уйқу мени сурма қилмас (ухлай олмас) эдим. Сўнг тонгда (яна) йиғлардим. Расулуллоҳ ﷺ — ваҳий (келиши) кечикканида — Али ибн Абу Толиб ва Усома ибн Зайдни чақириб, аҳлини (мен билан) ажралиш ҳақида улардан сўраб, маслаҳатлашдилар. Усома эса Расулуллоҳ ﷺга у зотнинг аҳли (Оиша)нинг поклик (безгуноҳлиги)ни билгани ва ўз кўнглида улар учун билган (яхшилик) билан ишора қилиб: «(У) сизнинг аҳлингиз, биз фақат яхшилик биламиз», деди. Али эса: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ сизга (йўлни) тор қилмаган, ундан бошқа аёллар кўп. Жория (хизматкор қиз Барира)дан сўранг, у сизга рост (хабар) беради», деди. Расулуллоҳ ﷺ Барирани чақириб: «Эй Барира, сен унда (Оишада) шубҳалантирадиган бирор нарса кўрганмисан?» дедилар. Барира у зотга: «Сизни ҳақ билан (пайғамбар қилиб) юборган Зотга қасамки, мен унда айблайдиган бирор ишни ҳеч кўрмаганман — фақат у ёшгина қизки, аҳлининг хамири (ёнида) ухлаб қолар, (уй) қўйи келиб уни еб кетарди», деди. Расулуллоҳ ﷺ ўша куни туриб, Абдуллоҳ ибн Убаййдан (бўлган озордан) узр (ҳақлик) талаб қилиб, минбар устида туриб: «Эй мусулмонлар жамоаси, менга аҳлим ҳақида озори етган бир кишидан ким мени (унинг жазоси ҳақида) узрли (ҳақли) қилади? Аллоҳга қасамки, мен аҳлим ҳақида фақат яхшилик билдим. Улар бир кишини ҳам (туҳмат билан) зикр қилдиларки, мен у ҳақда фақат яхшилик билдим; у фақат мен билан бирга аҳлимнинг олдига кирарди (холос)», дедилар. Шунда Бани Абдулашҳалнинг биродари Саъд ибн Муоз туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сизни (унинг жазосида) узрли (ҳақли) қиламан. Агар у Авс(қабиласи)дан бўлса, мен унинг бўйнини ураман; агар Хазраждан бўлган биродарларимиздан бўлса, бизга буюринг, биз буйруғингизни бажарамиз», деди. Шунда Хазраждан бир киши — Саъд ибн Убада, Хазражнинг саййиди, Ҳассоннинг онаси унинг уруғидан амакининг қизи эди — турди. У бундан олдин солиҳ киши эди, аммо (қабилачилик) ҳимияти (таассуби) уни қўзғаб: Саъд(ибн Муоз)га: «Ёлғон айтдинг, Аллоҳнинг умрига қасамки, сен уни ўлдирмайсан ва ўлдиришга қодир ҳам бўлмайсан. Агар у сенинг уруғингдан бўлганида, унинг ўлдирилишини истамасдинг», деди. Шунда Усайд ибн Ҳузайр — у Саъд(ибн Муоз)нинг амакиваччаси — туриб, Саъд ибн Убадага: «Ёлғон айтдинг, Аллоҳнинг умрига қасамки, биз уни албатта ўлдирамиз. Сен мунофиқсан, мунофиқлар томонидан жанжаллашяпсан!» деди. Шунда икки қабила — Авс ва Хазраж — бир-бири билан уришишга (жанг қилишга) қўзғалишди, Расулуллоҳ ﷺ эса минбар устида турардилар. Расулуллоҳ ﷺ уларни тинчлантиришда давом этдилар, то улар жим бўлдилар, у зот ҳам жим бўлдилар. Мен ўша кунимнинг бутунини йиғлаб ўтказдим — кўз ёшим тинмас, уйқу мени сурма қилмас эди. Ота-онам эрталаб ёнимда эдилар — мен икки кеча ва бир кун йиғлаган эдим, кўз ёшим тинмас, уйқу мени сурма қилмас, ҳатто мен йиғлаш жигаримни ёриб юборади деб ўйлардим. Ота-онам ёнимда ўтириб, мен йиғлар эканман, ансорлардан бир аёл мендан (киришга) изн сўради, мен унга изн бердим, у ўтириб, мен билан бирга йиғлай бошлади. Биз шу (ҳолатда) эканимизда, Расулуллоҳ ﷺ олдимизга кириб салом бердилар, сўнг ўтирдилар — бундан олдин, (туҳмат) айтилгани айтилгандан бери, у зот менинг ёнимда (ҳеч) ўтирмаган эдилар. У зот бир ой турдилар, мен ҳақимда у зотга бирор нарса ваҳий қилинмаган эди. Расулуллоҳ ﷺ ўтирганларида шаҳодат айтиб, сўнг: «Аммо баъд, эй Оиша, менга сен ҳақингда шундай-шундай (гап) етди. Агар сен пок (бегуноҳ) бўлсанг, Аллоҳ тез орада сени поклайди (оқлайди); агар бир гуноҳга (қадам) қўйган бўлсанг, Аллоҳдан мағфират сўра ва Унга тавба қил, чунки банда (гуноҳини) эътироф этиб, сўнг тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ сўзларини тугатганларида, кўз ёшим шундай қисқардики, мен ундан бир томчи(ни) ҳам сезмадим. Мен отамга: «Расулуллоҳ ﷺга мен ҳақимда айтган (сўзи)га жавоб беринг», дедим. Отам: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺга нима дейишни билмайман», деди. Мен онамга: «Расулуллоҳ ﷺга айтган (сўзи)га жавоб беринг», дедим. Онам: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺга нима дейишни билмайман», деди. Шунда мен — ёшгина, Қуръондан кўп (оят) ўқимайдиган қиз — дедим: «Аллоҳга қасамки, мен биламанки, сизлар бу (туҳмат) ҳадисини эшитиб, у кўнгилларингизда қарор топди ва сизлар уни тасдиқладингиз. Энди мен сизларга ‹бегуноҳман› десам, мени тасдиқламайсизлар; агар бир ишни эътироф эцам — Аллоҳ мен ундан бегуноҳ эканимни билса-да — мени тасдиқлайсизлар. Аллоҳга қасамки, мен ўзим ва сизлар учун Юсуфнинг отаси (Яъқуб) айтган (сўз)дан бошқа мисол топмаяпман: ‹Энди (менга) чиройли сабр (лозим); сизлар таърифлаётган (ёлғон)га қарши Аллоҳдан ёрдам сўралади› (Юсуф сураси, 18)». Сўнг мен (юзимни) буриб, тўшагимга ёнбошлаб ётдим. Аллоҳ мен ўшанда бегуноҳ эканимни ва Аллоҳ мени бегуноҳлигим билан оқловчи эканини биларди. Аммо, Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳ мен ҳақимда ўқиладиган (тиловат қилинадиган) ваҳий нозил қилади деб ўйламасдим — мен ўзимни Аллоҳ мен ҳақимда (Қуръонда) бир нарса гапиришидан кичикроқ (арзимасроқ) деб билардим. Лекин мен Расулуллоҳ ﷺ тушида Аллоҳ мени оқлайдиган бир туш кўрадилар деб умид қилардим. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ ўтирган жойларидан жилмадилар ва уй аҳлидан ҳеч ким чиқмади, то у зотга (ваҳий) нозил қилинди. У зотни ўша (ваҳий пайтидаги) оғир ҳолат (бураҳў) тутди, ҳатто совуқ кунда бўлишига қарамай, у зотга нозил қилинган сўзнинг оғирлигидан, у зотдан марвариддек тер томчилаб тушарди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺдан (ўша ҳолат) кўтарилди, у зот кулаётган эдилар. У зот айтган биринчи калима: «Эй Оиша, Аллоҳга (келсак) — У сени поклаб (оқлаб) қў йди!» (дегани) бўлди. Онам менга: «Унга (Расулуллоҳ ﷺ томонга) туриб бор», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, унга туриб бормайман, мен фақат Аллоҳ азза ва жаллага ҳамд айтаман», дедим. Аллоҳ таоло «Албатта ифк (буҳтон)ни келтирганлар...» (деган) ўн (Нур сураси, 11–22) оят(лар)ни нозил қилди. Аллоҳ буларни менинг поклигим (оқланишим) ҳақида нозил қилди. Абу Бакр Сиддиқ — у Мистаҳ ибн Усосага қариндошлиги ва камбағаллиги туфайли нафақа бериб турарди — «Аллоҳга қасамки, мен Мистаҳга — у Оиша ҳақида айтган (туҳмат)ни айтганидан кейин — абадий ҳеч нарса нафақа бермайман», деди. Шунда Аллоҳ: «Сизлардан фазл (саховат) ва бойлик эгалари... бермасликка қасам ичмасинлар» — «...Ғафур, Раҳимдир» (деган) сўзигача (Нур сураси, 22) (оятини) нозил қилди. Абу Бакр Сиддиқ: «Ҳа, Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳнинг мени мағфират қилишини албатта яхши кўраман», деди ва Мистаҳга бериб турган нафақасини (яна) қайтарди ҳамда: «Аллоҳга қасамки, мен уни ундан абадий тортиб олмайман», деди. Оиша айтди: Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшдан мен ҳақимда сўраган эдилар. У зот Зайнабга: «Сен нима биласан ёки нима кўрдинг?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен қулоқ ва кўзимни (ёлғондан) сақлайман (ҳимоя қиламан); Аллоҳга қасамки, мен фақат яхшилик билдим», деди. Оиша айтди: У Пайғамбар ﷺнинг завжаларидан мен билан (гўзалликда) тенглашадиган аёл эди, Аллоҳ уни вараъ (тақво) билан сақлади. (Оиша) айтди: Унинг синглиси Ҳамна эса у учун (Зайнаб тарафини олиб) жанжаллаша бошлади ва ҳалок бўлганлар (гуноҳга ботганлар) қаторида ҳалок бўлди. Ибн Шиҳоб: «Мана шу — менга бу жамоа (рови)ларнинг ҳадисидан етган (нарса)дир», деди. Сўнг Урва айтди: Оиша: «Аллоҳга қасамки, ҳақида (туҳмат) айтилган (Сафвон) деган ўша киши: ‹Субҳаналлоҳ! Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен ҳеч қачон бирор аёлнинг (аврат) пардасини очмаганман› дерди», деди. (Оиша) айтди: Сўнг у (Сафвон) бундан кейин Аллоҳ йўлида (жангда) шаҳид қилинди.