Urva ibn az-Zubayr

حَدَّثَنَا قَطَنُ بْنُ نُسَيْرٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الأَعْرَجُ الْمَكِّيُّ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، وَذَكَرَ الإِفْكَ، قَالَتْ جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ وَقَالَ ‏"‏ أَعُوذُ بِالسَّمِيعِ الْعَلِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ‏{‏ إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ قَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ جَمَاعَةٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ لَمْ يَذْكُرُوا هَذَا الْكَلاَمَ عَلَى هَذَا الشَّرْحِ وَأَخَافُ أَنْ يَكُونَ أَمْرُ الاِسْتِعَاذَةِ مِنْ كَلاَمِ حُمَيْدٍ ‏.‏

Urva (rahimahulloh) Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi — u (Oisha) ifk (boʻhton) voqeasini eslab dedi: Rasululloh ﷺ oʻtirdilar-da, yuzlaridan (ridolarini) ochib: «Quvilgan shaytondan Eshituvchi va Biluvchi (Alloh)dan panoh tilayman. {Albatta, boʻhton keltirgan kimsalar oʻzlaringizdan boʻlgan bir guruhdir}», deb oyatni oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Bu munkar hadisdir. Bu hadisni bir jamoa az-Zuhriydan rivoyat qilgan, biroq ular bu soʻzni shu tarzda zikr qilmaganlar. Men istioza (panoh tilash) ishi Humaydning soʻzi boʻlishidan qoʻrqaman.Урва (раҳимаҳуллоҳ) Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади — у (Оиша) ифк (бўҳтон) воқеасини эслаб деди: Расулуллоҳ ﷺ ўтирдилар-да, юзларидан (ридоларини) очиб: «Қувилган шайтондан Эшитувчи ва Билувчи (Аллоҳ)дан паноҳ тилайман. {Албатта, бўҳтон келтирган кимсалар ўзларингиздан бўлган бир гуруҳдир}», деб оятни ўқидилар. Абу Довуд айтди: Бу мункар ҳадисдир. Бу ҳадисни бир жамоа аз-Зуҳрийдан ривоят қилган, бироқ улар бу сўзни шу тарзда зикр қилмаганлар. Мен истиоза (паноҳ тилаш) иши Ҳумайднинг сўзи бўлишидан қўрқаман.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ - عَنْ يَحْيَى بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَحْيَا أَرْضًا مَيْتَةً فَهِيَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ مِثْلَهُ قَالَ فَلَقَدْ خَبَّرَنِي الَّذِي حَدَّثَنِي هَذَا الْحَدِيثَ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَرَسَ أَحَدُهُمَا نَخْلاً فِي أَرْضِ الآخَرِ فَقَضَى لِصَاحِبِ الأَرْضِ بِأَرْضِهِ وَأَمَرَ صَاحِبَ النَّخْلِ أَنْ يُخْرِجَ نَخْلَهُ مِنْهَا ‏.‏ قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُهَا وَإِنَّهَا لَتُضْرَبُ أُصُولُهَا بِالْفُئُوسِ وَإِنَّهَا لَنَخْلٌ عُمٌّ حَتَّى أُخْرِجَتْ مِنْهَا ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim oʻlik (egasiz) bir yerni obod qilsa, u (yer) unikidir», dedilar. Va u (Urva) yuqoridagiga oʻxshashini zikr qildi. (Urva) aytdi: Menga bu hadisni gapirib bergan kishi shuni ham xabar berdiki, ikki kishi Rasululloh ﷺ huzurlarida daʼvolashib qoldilar; ulardan biri boshqasining yeriga xurmo ekkan edi. Shunda u zot yer egasiga oʻz yeri foydasiga hukm qildilar va xurmo egasiga xurmosini undan chiqarib olib ketishni buyurdilar. (Urva) aytdi: Men oʻsha (xurmolarni) koʻrdim, ularning tublariga boltalar bilan urilar edi; ular katta-katta xurmolar boʻlsa-da, oxir-oqibat undan chiqarib olib ketildi.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўлик (эгасиз) бир ерни обод қилса, у (ер) уникидир», дедилар. Ва у (Урва) юқоридагига ўхшашини зикр қилди. (Урва) айтди: Менга бу ҳадисни гапириб берган киши шуни ҳам хабар бердики, икки киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида даъволашиб қолдилар; улардан бири бошқасининг ерига хурмо эккан эди. Шунда у зот ер эгасига ўз ери фойдасига ҳукм қилдилар ва хурмо эгасига хурмосини ундан чиқариб олиб кетишни буюрдилар. (Урва) айтди: Мен ўша (хурмоларни) кўрдим, уларнинг тубларига болталар билан урилар эди; улар катта-катта хурмолар бўлса-да, охир-оқибат ундан чиқариб олиб кетилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الآمُلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ أَشْهَدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الأَرْضَ أَرْضُ اللَّهِ وَالْعِبَادَ عِبَادُ اللَّهِ وَمَنْ أَحْيَا مَوَاتًا فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ جَاءَنَا بِهَذَا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِينَ جَاءُوا بِالصَّلَوَاتِ عَنْهُ ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺ: «Yer Allohning yeridir, bandalar esa Allohning bandalaridir; kim oʻlik (egasiz) bir yerni obod qilsa, unga (boshqalardan) koʻra haqliroqdir», deb hukm qildilar. Bizga buni Nabiy ﷺ dan u zotdan namozlar haqidagi (rivoyatlarni) keltirgan kishilar keltirdilar.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У айтди: Гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺ: «Ер Аллоҳнинг еридир, бандалар эса Аллоҳнинг бандаларидир; ким ўлик (эгасиз) бир ерни обод қилса, унга (бошқалардан) кўра ҳақлироқдир», деб ҳукм қилдилар. Бизга буни Набий ﷺ дан у зотдан намозлар ҳақидаги (ривоятларни) келтирган кишилар келтирдилар.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، ح وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، يَقُولُ دَخَلْتُ عَلَى مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ فَذَكَرْنَا مَا يَكُونُ مِنْهُ الْوُضُوءُ فَقَالَ مَرْوَانُ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ الْوُضُوءُ ‏.‏ فَقَالَ عُرْوَةُ مَا عَلِمْتُ ذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ مَرْوَانُ أَخْبَرَتْنِي بُسْرَةُ بِنْتُ صَفْوَانَ أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا مَسَّ أَحَدُكُمْ ذَكَرَهُ فَلْيَتَوَضَّأْ ‏"‏ ‏.‏

Busra bint Safvon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ: «Biringiz zakarini ushlasa, taharat qilsin», deganlarini eshitgan.Бусра бинт Сафвон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз закарини ушласа, таҳарат қилсин», деганларини эшитган.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، يَقُولُ ذَكَرَ مَرْوَانُ فِي إِمَارَتِهِ عَلَى الْمَدِينَةِ أَنَّهُ يُتَوَضَّأُ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ إِذَا أَفْضَى إِلَيْهِ الرَّجُلُ بِيَدِهِ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ وَقُلْتُ لاَ وُضُوءَ عَلَى مَنْ مَسَّهُ ‏.‏ فَقَالَ مَرْوَانُ أَخْبَرَتْنِي بُسْرَةُ بِنْتُ صَفْوَانَ أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ مَا يُتَوَضَّأُ مِنْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَيُتَوَضَّأُ مِنْ مَسِّ الذَّكَرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَلَمْ أَزَلْ أُمَارِي مَرْوَانَ حَتَّى دَعَا رَجُلاً مِنْ حَرَسِهِ فَأَرْسَلَهُ إِلَى بُسْرَةَ فَسَأَلَهَا عَمَّا حَدَّثَتْ مَرْوَانَ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ بُسْرَةُ بِمِثْلِ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْهَا مَرْوَانُ ‏.‏

Busra bint Safvon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ nimalardan taharat qilinishini zikr etganlarini eshitgan. Rasululloh ﷺ: «Zakarni ushlaganidan soʻng taharat qilinadi», dedilar.Бусра бинт Сафвон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ нималардан таҳарат қилинишини зикр этганларини эшитган. Расулуллоҳ ﷺ: «Закарни ушлаганидан сўнг таҳарат қилинади», дедилар.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ كَلَّمَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَائِشَةُ جَالِسَةٌ فَقَالَتْ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ أَرَأَيْتَ الْمَرْأَةَ تَرَى فِي النَّوْمِ مَا يَرَى الرَّجُلُ أَفَتَغْتَسِلُ مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لَهَا أُفٍّ لَكِ أَوَتَرَى الْمَرْأَةُ ذَلِكِ فَالْتَفَتَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ تَرِبَتْ يَمِينُكِ فَمِنْ أَيْنَ يَكُونُ الشَّبَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Sulaym Rasululloh ﷺga gapirdi, Oisha esa oʻtirgan edi. U: «Ey Allohning Rasuli! Alloh haqiqatdan uyalmaydi. Ayol tushida erkak koʻradigan narsani koʻrsa, shundan gʻusl qiladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Ha», dedilar. Oisha aytadi: Men unga: «Uf senga! Ayol ham buni koʻradimi?» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ menga qarab: «Qoʻling tuproqqa belangur! Boʻlmasa bolaning oʻxshashligi qayerdan boʻladi?» dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Сулайм Расулуллоҳ ﷺга гапирди, Оиша эса ўтирган эди. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Аллоҳ ҳақиқатдан уялмайди. Аёл тушида эркак кўрадиган нарсани кўрса, шундан ғусл қиладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ҳа», дедилар. Оиша айтади: Мен унга: «Уф сенга! Аёл ҳам буни кўрадими?» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга қараб: «Қўлинг тупроққа белангур! Бўлмаса боланинг ўхшашлиги қаердан бўлади?» дедилар.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَبِي حُبَيْشٍ، حَدَّثَتْ أَنَّهَا، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَكَتْ إِلَيْهِ الدَّمَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ فَانْظُرِي إِذَا أَتَاكِ قُرْؤُكِ فَلاَ تُصَلِّي فَإِذَا مَرَّ قُرْؤُكِ فَتَطَهَّرِي ثُمَّ صَلِّي مَا بَيْنَ الْقُرْءِ إِلَى الْقُرْءِ ‏"‏ هَذَا الدَّلِيلُ عَلَى أَنَّ الأَقْرَاءَ حِيَضٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ عُرْوَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ مَا ذَكَرَ الْمُنْذِرُ ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Fotima binti Abu Hubaysh Rasululloh ﷺga kelib, qondan shikoyat qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Bu faqat bir tomirdir. Hayzing kelganda qarab, namoz oʻqimagin, hayzing oʻtib ketsa, poklangin, soʻng bir hayzdan ikkinchi hayzgacha oʻrtada namoz oʻqigin», dedilar. Bu aqro (kunlar) hayz ekaniga dalildir. Abu Abdurrahmon aytdi: Bu hadisni Hishom ibn Urva ham Urvadan rivoyat qilgan, ammo unda Munzir zikr qilgan narsani zikr qilmagan.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Фотима бинти Абу Ҳубайш Расулуллоҳ ﷺга келиб, қондан шикоят қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бу фақат бир томирдир. Ҳайзинг келганда қараб, намоз ўқимагин, ҳайзинг ўтиб кетса, поклангин, сўнг бир ҳайздан иккинчи ҳайзгача ўртада намоз ўқигин», дедилар. Бу ақро (кунлар) ҳайз эканига далилдир. Абу Абдурраҳмон айтди: Бу ҳадисни Ҳишом ибн Урва ҳам Урвадан ривоят қилган, аммо унда Мунзир зикр қилган нарсани зикр қилмаган.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ الْقَارِيَّ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، سَمِعَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَمَعْتُ لِقِرَاءَتِهِ فَإِذَا هُوَ يَقْرَؤُهَا عَلَى حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ لَمْ يُقْرِئْنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكِدْتُ أُسَاوِرُهُ فِي الصَّلاَةِ فَتَصَبَّرْتُ حَتَّى سَلَّمَ فَلَمَّا سَلَّمَ لَبَّبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَقُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا فَقَالَ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقُلْتُ كَذَبْتَ ‏.‏ فَوَاللَّهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ أَقْرَأَنِي هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَؤُهَا فَانْطَلَقْتُ بِهِ أَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى حُرُوفٍ لَمْ تُقْرِئْنِيهَا وَأَنْتَ أَقْرَأْتَنِي سُورَةَ الْفُرْقَانِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْسِلْهُ يَا عُمَرُ اقْرَأْ يَا هِشَامُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ يَقْرَؤُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ يَا عُمَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُ الْقِرَاءَةَ الَّتِي أَقْرَأَنِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ ‏{‏ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Hishom ibn Hakimning Rasululloh ﷺ hayotlik chogʻlarida Furqon surasini oʻqiyotganini eshitdim va uning qiroatiga quloq soldim. Qarasam, u uni Rasululloh ﷺ menga oʻqitmagan koʻp harflar bilan oʻqiyapti. Men unga namozda tashlanay dedim, ammo salom bergunicha sabr qildim. U salom bergach, uni ridosidan tutib: «Men sen oʻqiyotganingni eshitgan bu surani senga kim oʻqitdi?» dedim. U: «Uni menga Rasululloh ﷺ oʻqitdilar», dedi. Men: «Yolgʻon aytding, Allohga qasamki, men sen oʻqiyotganingni eshitgan bu surani menga aynan Rasululloh ﷺ oʻqitganlar», dedim-da, uni yetaklab Rasululloh ﷺ huzurlariga olib bordim va: «Ey Rasululloh, men bu kishining Furqon surasini siz menga oʻqitmagan harflar bilan oʻqiyotganini eshitdim, holbuki Furqon surasini menga siz oʻqitgan edingiz», dedim. Rasululloh ﷺ: «Uni qoʻyib yubor, ey Umar. Oʻqi, ey Hishom», dedilar. U men eshitgan qiroat bilan u zotga oʻqib berdi. Rasululloh ﷺ: «Ana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Oʻqi, ey Umar», dedilar. Men menga oʻqitilgan qiroat bilan oʻqidim. Rasululloh ﷺ: «Ana shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, ushbu Qurʼon yetti harf ustida nozil qilingan, bas {undan oson boʻlganicha oʻqinglar} (Muzzammil 20)», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Ҳишом ибн Ҳакимнинг Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик чоғларида Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим ва унинг қироатига қулоқ солдим. Қарасам, у уни Расулуллоҳ ﷺ менга ўқитмаган кўп ҳарфлар билан ўқияпти. Мен унга намозда ташланай дедим, аммо салом бергунича сабр қилдим. У салом бергач, уни ридосидан тутиб: «Мен сен ўқиётганингни эшитган бу сурани сенга ким ўқитди?» дедим. У: «Уни менга Расулуллоҳ ﷺ ўқитдилар», деди. Мен: «Ёлғон айтдинг, Аллоҳга қасамки, мен сен ўқиётганингни эшитган бу сурани менга айнан Расулуллоҳ ﷺ ўқитганлар», дедим-да, уни етаклаб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб бордим ва: «Эй Расулуллоҳ, мен бу кишининг Фурқон сурасини сиз менга ўқитмаган ҳарфлар билан ўқиётганини эшитдим, ҳолбуки Фурқон сурасини менга сиз ўқитган эдингиз», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қўйиб юбор, эй Умар. Ўқи, эй Ҳишом», дедилар. У мен эшитган қироат билан у зотга ўқиб берди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Ўқи, эй Умар», дедилар. Мен менга ўқитилган қироат билан ўқидим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ана шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ушбу Қуръон етти ҳарф устида нозил қилинган, бас {ундан осон бўлганича ўқинглар} (Муззаммил 20)», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَامَ فَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ ‏‏.‏‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayotlarida quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ masjidga chiqdilar-da, turib takbir aytdilar va odamlar ortlaridan saf tortishdi. U zot toʻrt marta rukuʼ va toʻrt marta sajda qildilar. Namozni tugatishlaridan oldin quyosh ochildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётларида қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ масжидга чиқдилар-да, туриб такбир айтдилар ва одамлар ортларидан саф тортишди. У зот тўрт марта рукуъ ва тўрт марта сажда қилдилар. Намозни тугатишларидан олдин қуёш очилди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا جَارِيَتَانِ تَضْرِبَانِ بِالدُّفِّ وَتُغَنِّيَانِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسَجًّى بِثَوْبِهِ - وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى مُتَسَجٍّ ثَوْبَهُ - فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ دَعْهُمَا يَا أَبَا بَكْرٍ إِنَّهَا أَيَّامُ عِيدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَهُنَّ أَيَّامُ مِنًى وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ بِالْمَدِينَةِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr as-Siddiq uning oldiga kirdi, uning yonida ikki choʻri doira chalib, ashula aytayotgan, Rasululloh ﷺ esa oʻz kiyimlari bilan yopingan holda edilar. U zot yuzlarini ochib: «Ey Abu Bakr, ularni qoʻyib ber, chunki bular hayit kunlaridir», dedilar. Bu Mino kunlari edi, Rasululloh ﷺ esa u kuni Madinada edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ас-Сиддиқ унинг олдига кирди, унинг ёнида икки чўри доира чалиб, ашула айтаётган, Расулуллоҳ ﷺ эса ўз кийимлари билан ёпинган ҳолда эдилар. У зот юзларини очиб: «Эй Абу Бакр, уларни қўйиб бер, чунки булар ҳайит кунларидир», дедилар. Бу Мино кунлари эди, Расулуллоҳ ﷺ эса у куни Мадинада эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَبَلَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُرَغِّبُ النَّاسَ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَهُمْ بِعَزِيمَةِ أَمْرٍ فِيهِ فَيَقُولُ ‏"‏ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlarni qatʼiy buyruq bilan buyurmagan holda Ramazon qiyomiga (tunni namoz bilan tiklashga) qiziqtirar va: «Kim iymon bilan va savobni umid qilib Ramazonda qiyom qilsa, oldin oʻtgan gunohlari kechiriladi», der edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамларни қатъий буйруқ билан буюрмаган ҳолда Рамазон қиёмига (тунни намоз билан тиклашга) қизиқтирар ва: «Ким иймон билан ва савобни умид қилиб Рамазонда қиём қилса, олдин ўтган гуноҳлари кечирилади», дер эдилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ فَصَلَّى فِي الْمَسْجِدِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَقَالَ فِيهِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرَغِّبُهُمْ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَهُمْ بِعَزِيمَةِ أَمْرٍ فِيهِ فَيَقُولُ ‏"‏ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tun oʻrtasida chiqib, masjidda namoz oʻqidilar. U (Oisha) hadisning davomida dedi: «Rasululloh ﷺ odamlarni qatʼiy buyruq bilan buyurmagan holda Ramazon qiyomiga qiziqtirib: ‹Kim iymon bilan va savobni umid qilib Ramazonda qiyom qilsa, oldin oʻtgan gunohlari kechiriladi›, der edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тун ўртасида чиқиб, масжидда намоз ўқидилар. У (Оиша) ҳадиснинг давомида деди: «Расулуллоҳ ﷺ одамларни қатъий буйруқ билан буюрмаган ҳолда Рамазон қиёмига қизиқтириб: ‹Ким иймон билан ва савобни умид қилиб Рамазонда қиём қилса, олдин ўтган гуноҳлари кечирилади›, дер эдилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَائِشَةَ ‏{‏ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا ‏}‏ قُلْتُ مَا أُبَالِي أَنْ لاَ أَطُوفَ بَيْنَهُمَا ‏.‏ فَقَالَتْ بِئْسَمَا قُلْتَ إِنَّمَا كَانَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ لاَ يَطُوفُونَ بَيْنَهُمَا فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ وَنَزَلَ الْقُرْآنُ ‏{‏ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ‏}‏ الآيَةَ فَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَطُفْنَا مَعَهُ فَكَانَتْ سُنَّةً ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ga: {Bas, ikkovini (Safo va Marvani) tavof qilishida unga gunoh yoʻq} (Baqara 158) oyatini oʻqib berib: «Men ikkovi orasida tavof qilmasam ham parvo qilmayman», dedim. Shunda u: «Sen naqadar yomon gap aytding! Johiliyat ahlidan baʼzi kishilar ikkovi orasida tavof qilmas edilar. Islom kelib, Qurʼondan: {Albatta Safo va Marva Allohning (dini) belgilaridandir} degan oyat nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ tavof qildilar, biz ham u zot bilan birga tavof qildik, shundan buyon u sunnat boʻldi», dedi.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)га: {Бас, икковини (Сафо ва Марвани) тавоф қилишида унга гуноҳ йўқ} (Бақара 158) оятини ўқиб бериб: «Мен иккови орасида тавоф қилмасам ҳам парво қилмайман», дедим. Шунда у: «Сен нақадар ёмон гап айтдинг! Жоҳилият аҳлидан баъзи кишилар иккови орасида тавоф қилмас эдилар. Ислом келиб, Қуръондан: {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳнинг (дини) белгиларидандир} деган оят нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ тавоф қилдилар, биз ҳам у зот билан бирга тавоф қилдик, шундан буён у суннат бўлди», деди.

أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا ‏}‏ فَوَاللَّهِ مَا عَلَى أَحَدٍ جُنَاحٌ أَنْ لاَ يَطُوفَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ بِئْسَمَا قُلْتَ يَا ابْنَ أُخْتِي إِنَّ هَذِهِ الآيَةَ لَوْ كَانَتَ كَمَا أَوَّلْتَهَا كَانَتْ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ لاَ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَلَكِنَّهَا نَزَلَتْ فِي الأَنْصَارِ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمُوا كَانُوا يُهِلُّونَ لِمَنَاةَ الطَّاغِيَةِ الَّتِي كَانُوا يَعْبُدُونَ عِنْدَ الْمُشَلَّلِ وَكَانَ مَنْ أَهَلَّ لَهَا يَتَحَرَّجُ أَنْ يَطُوفَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَلَمَّا سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا ‏}‏ ثُمَّ قَدْ سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الطَّوَافَ بَيْنَهُمَا فَلَيْسَ لأَحَدٍ أَنْ يَتْرُكَ الطَّوَافَ بِهِمَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Urva aytadi: «Men Oishadan Alloh azza va jallaning: {Ularning ikkovi orasida saʼy qilishida unga gunoh yoʻqdir} degan soʻzi haqida soʻrab: ‹Vallohi, Safo bilan Marva orasida saʼy qilmagan kishiga hech qanday gunoh yoʻqdir›, dedim. Oisha: ‹Ey jiyanim, naqadar yomon gap aytding! Agar bu oyat sen taʼvil qilganingdek boʻlganida, ‹ularning ikkovi orasida saʼy qilmasligida unga gunoh yoʻqdir› boʻlar edi. Lekin bu oyat ansorlar musulmon boʻlishlaridan avval, ular haqida nozil boʻldi. Ular Mushallal degan joyda oʻzlari ibodat qiladigan Manot degan butga talbiya aytar edilar. Kim unga talbiya aytgan boʻlsa, Safo bilan Marva orasida saʼy qilishdan qochar edi. Ular buni Rasululloh ﷺdan soʻraganlarida, Alloh azza va jalla: {Albatta, Safo va Marva Allohning shiorlaridandir. Bas, kim Baytni haj yoki umra qilsa, ularning ikkovi orasida saʼy qilishida unga gunoh yoʻqdir} oyatini nozil qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularning ikkovi orasida saʼy qilishni sunnat qildilar. Bas, hech kimga ularning ikkovi orasida saʼy qilishni tark etish joiz emas›, dedi.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Урва айтади: «Мен Оишадан Аллоҳ азза ва жалланинг: {Уларнинг иккови орасида саъй қилишида унга гуноҳ йўқдир} деган сўзи ҳақида сўраб: ‹Валлоҳи, Сафо билан Марва орасида саъй қилмаган кишига ҳеч қандай гуноҳ йўқдир›, дедим. Оиша: ‹Эй жияним, нақадар ёмон гап айтдинг! Агар бу оят сен таъвил қилганингдек бўлганида, ‹уларнинг иккови орасида саъй қилмаслигида унга гуноҳ йўқдир› бўлар эди. Лекин бу оят ансорлар мусулмон бўлишларидан аввал, улар ҳақида нозил бўлди. Улар Мушаллал деган жойда ўзлари ибодат қиладиган Манот деган бутга талбия айтар эдилар. Ким унга талбия айтган бўлса, Сафо билан Марва орасида саъй қилишдан қочар эди. Улар буни Расулуллоҳ ﷺдан сўраганларида, Аллоҳ азза ва жалла: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳнинг шиорларидандир. Бас, ким Байтни ҳаж ёки умра қилса, уларнинг иккови орасида саъй қилишида унга гуноҳ йўқдир} оятини нозил қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларнинг иккови орасида саъй қилишни суннат қилдилар. Бас, ҳеч кимга уларнинг иккови орасида саъй қилишни тарк этиш жоиз эмас›, деди.»

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شَوَّالٍ وَأُدْخِلْتُ عَلَيْهِ فِي شَوَّالٍ وَكَانَتْ عَائِشَةُ تُحِبُّ أَنْ تُدْخِلَ نِسَاءَهَا فِي شَوَّالٍ فَأَىُّ نِسَائِهِ كَانَتْ أَحْظَى عِنْدَهُ مِنِّي

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga Shavvol oyida uylandilar va Shavvol oyida yonlariga kirdim. Oisha oʻz ayollarini Shavvol oyida kuyov yoniga kiritishni yoqtirar edi. Uning ayollaridan qay biri u zotning nazdida mendan koʻra suykumliroq boʻlar edi?Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга Шаввол ойида уйландилар ва Шаввол ойида ёнларига кирдим. Оиша ўз аёлларини Шаввол ойида куёв ёнига киритишни ёқтирар эди. Унинг аёлларидан қай бири у зотнинг наздида мендан кўра суйкумлироқ бўлар эди?

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ، - وَأُمُّهَا أُمُّ سَلَمَةَ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ أَخْبَرَتْهَا أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحْ أُخْتِي بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ ‏.‏ قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَتُحِبِّينَ ذَلِكِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ وَأَحَبُّ مَنْ يُشَارِكُنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أُخْتَكِ لاَ تَحِلُّ لِي ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَتَحَدَّثُ أَنَّكَ تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ دُرَّةَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بِنْتُ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنَّهَا رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا لاَبْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏ ‏.‏

Umm Habiba binti Abu Sufyon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, singlim Abu Sufyonning qizini nikohingizga oling›, dedim. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Buni istaysanmi?›, dedilar. Men: ‹Ha, men sizga yolgʻiz egalik qilib turganim yoʻq, yaxshilikda menga sherik boʻladigan eng suyukli kishi — singlimdir›, dedim. Shunda Paygʻambar ﷺ: ‹Singling menga halol emas›, dedilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, Allohga qasamki, biz sizni Durra binti Abu Salamaga uylanmoqchi ekansiz deb gaplashardik›, dedim. U zot: ‹Umm Salamaning qizinimi?›, dedilar. Men: ‹Ha›, dedim. U zot: ‹Allohga qasamki, u mening tarbiyamdagi oʻgay qizim boʻlmaganida ham menga halol boʻlmasdi. Zero u mening sut ogʻamning qizidir. Suvayba meni ham, Abu Salamani ham emizgan. Bas, menga qizlaringizni ham, singillaringizni ham taklif qilmanglar›, dedilar», dedi.Умм Ҳабиба бинти Абу Суфён (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, синглим Абу Суфённинг қизини никоҳингизга олинг›, дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Буни истайсанми?›, дедилар. Мен: ‹Ҳа, мен сизга ёлғиз эгалик қилиб турганим йўқ, яхшиликда менга шерик бўладиган энг суюкли киши — синглимдир›, дедим. Шунда Пайғамбар ﷺ: ‹Синглинг менга ҳалол эмас›, дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга қасамки, биз сизни Дурра бинти Абу Саламага уйланмоқчи экансиз деб гаплашардик›, дедим. У зот: ‹Умм Саламанинг қизиними?›, дедилар. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У зот: ‹Аллоҳга қасамки, у менинг тарбиямдаги ўгай қизим бўлмаганида ҳам менга ҳалол бўлмасди. Зеро у менинг сут оғамнинг қизидир. Сувайба мени ҳам, Абу Саламани ҳам эмизган. Бас, менга қизларингизни ҳам, сингилларингизни ҳам таклиф қилманглар›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَ عَمِّي أَبُو الْجَعْدِ مِنَ الرَّضَاعَةِ فَرَدَدْتُهُ - قَالَ وَقَالَ هِشَامٌ هُوَ أَبُو الْقُعَيْسِ - فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ائْذَنِي لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening emikdosh amakim Abul Jaʼd keldi, men uni (kirishdan) qaytardim. Soʻng Rasululloh ﷺ keldilar, men u zotga xabar berdim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga izn ber», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг эмикдош амаким Абул Жаъд келди, мен уни (киришдан) қайтардим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келдилар, мен у зотга хабар бердим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга изн бер», дедилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَمَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ أَبَى سَائِرُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَدْخُلَ عَلَيْهِنَّ بِتِلْكَ الرَّضْعَةِ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ - يُرِيدُ رَضَاعَةَ الْكَبِيرِ - وَقُلْنَ لِعَائِشَةَ وَاللَّهِ مَا نُرَى الَّذِي أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَهْلَةَ بِنْتَ سُهَيْلٍ إِلاَّ رُخْصَةً فِي رَضَاعَةِ سَالِمٍ وَحْدَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ لاَ يَدْخُلُ عَلَيْنَا أَحَدٌ بِهَذِهِ الرَّضْعَةِ وَلاَ يَرَانَا ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning boshqa ayollari oʻsha emizish, yaʼni katta yoshdagini emizish sababi bilan huzurlariga hech kimning kirishini rad etishdi va Oishaga: «Allohga qasamki, biz Rasululloh ﷺ Sahla bint Suhaylga buyurgan narsani Rasululloh ﷺ tomonidan faqat Solimni emizishga berilgan ruxsat deb bilamiz. Allohga qasamki, bu emizish sababi bilan oldimizga hech kim kirmaydi va bizni koʻrmaydi», deyishdi.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг бошқа аёллари ўша эмизиш, яъни катта ёшдагини эмизиш сабаби билан ҳузурларига ҳеч кимнинг киришини рад этишди ва Оишага: «Аллоҳга қасамки, биз Расулуллоҳ ﷺ Саҳла бинт Суҳайлга буюрган нарсани Расулуллоҳ ﷺ томонидан фақат Солимни эмизишга берилган рухсат деб биламиз. Аллоҳга қасамки, бу эмизиш сабаби билан олдимизга ҳеч ким кирмайди ва бизни кўрмайди», дейишди.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ ‏}‏ قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حِجْرِ وَلِيِّهَا فَتُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنَ الصَّدَاقِ فَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدُ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ‏}‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ يُتْلَى فِي الْكِتَابِ الآيَةُ الأُولَى الَّتِي فِيهَا ‏{‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ ‏}‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الآيَةِ الأُخْرَى ‏{‏ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ‏}‏ رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنْ يَتِيمَتِهِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فى مَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلاَّ بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ ‏.‏

Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Oishadan Alloh azza va jallaning: {Agar yetim qizlar haqida adolat qila olmasligingizdan qoʻrqsangiz, oʻzingizga maʼqul boshqa ayollarga uylaninglar} degan qavli haqida soʻradi. Oisha (roziyallohu anho): «Ey jiyanim, bu — vasiysining qaramogʻida boʻlgan va uning molida sherik boʻlgan yetim qizdir. Vasiysiga uning moli va goʻzalligi yoqib qoladi va u qizning mahrida adolat qilmay, unga boshqalar beradigan miqdorni bermay, unga uylanmoqchi boʻladi. Bas, ular bu qizlarga faqat adolat qilib, ularning mahrini eng yuqori darajasiga yetkazgan holdagina uylanishlariga ijozat berilib, undan boshqa holda uylanishdan qaytarildilar va oʻzlariga maʼqul boshqa ayollarga uylanishga buyurildilar», dedi. Urva aytadi: Oisha dedi: «Soʻng odamlar bu qizlar haqida Rasululloh ﷺdan yana fatvo soʻradilar, shunda Alloh azza va jalla: {Sendan ayollar haqida fatvo soʻraydilar. Ayt: Alloh ular haqida sizlarga fatvo beradi} deb, {ularga uylanishni istaysizlar} degan qavligacha nozil qildi». Oisha dedi: «Alloh taolo Kitobda oʻqiladi deb zikr qilgan narsa avvalgi oyat boʻlib, unda: {Agar yetim qizlar haqida adolat qila olmasligingizdan qoʻrqsangiz, oʻzingizga maʼqul ayollarga uylaninglar} deyilgan». Oisha dedi: «Boshqa oyatdagi Allohning: {ularga uylanishni istaysizlar} degan qavli esa — biringizning qaramogʻida boʻlgan, moli va goʻzalligi kam boʻlgan yetim qizidan yuz oʻgirishidir. Bas, ular yetim qizlarning moliga qiziqqan holda ulardan yuz oʻgirganliklari sababli, faqat adolat bilan boʻlmasa, ularga uylanishdan qaytarildilar».Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Оишадан Аллоҳ азза ва жалланинг: {Агар етим қизлар ҳақида адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, ўзингизга маъқул бошқа аёлларга уйланинглар} деган қавли ҳақида сўради. Оиша (розияллоҳу анҳо): «Эй жияним, бу — васийсининг қарамоғида бўлган ва унинг молида шерик бўлган етим қиздир. Васийсига унинг моли ва гўзаллиги ёқиб қолади ва у қизнинг маҳрида адолат қилмай, унга бошқалар берадиган миқдорни бермай, унга уйланмоқчи бўлади. Бас, улар бу қизларга фақат адолат қилиб, уларнинг маҳрини энг юқори даражасига етказган ҳолдагина уйланишларига ижозат берилиб, ундан бошқа ҳолда уйланишдан қайтарилдилар ва ўзларига маъқул бошқа аёлларга уйланишга буюрилдилар», деди. Урва айтади: Оиша деди: «Сўнг одамлар бу қизлар ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан яна фатво сўрадилар, шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Сендан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айт: Аллоҳ улар ҳақида сизларга фатво беради} деб, {уларга уйланишни истайсизлар} деган қавлигача нозил қилди». Оиша деди: «Аллоҳ таоло Китобда ўқилади деб зикр қилган нарса аввалги оят бўлиб, унда: {Агар етим қизлар ҳақида адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, ўзингизга маъқул аёлларга уйланинглар} дейилган». Оиша деди: «Бошқа оятдаги Аллоҳнинг: {уларга уйланишни истайсизлар} деган қавли эса — бирингизнинг қарамоғида бўлган, моли ва гўзаллиги кам бўлган етим қизидан юз ўгиришидир. Бас, улар етим қизларнинг молига қизиққан ҳолда улардан юз ўгирганликлари сабабли, фақат адолат билан бўлмаса, уларга уйланишдан қайтарилдилар».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الأَجْرُ وَالْمَغْنَمُ ‏"‏ ‏.‏

Urva ibn Abul-Jaʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan eshitdim, u zot: «Otlarning peshonalariga qiyomat kunigacha yaxshilik — savob va gʻanimat bogʻlab qoʻyilgan», dedilar.Урва ибн Абул-Жаъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим, у зот: «Отларнинг пешоналарига қиёмат кунигача яхшилик — савоб ва ғанимат боғлаб қўйилган», дедилар.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَبِي حُبَيْشٍ، حَدَّثَتْهُ أَنَّهَا، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَكَتْ إِلَيْهِ الدَّمَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ فَانْظُرِي إِذَا أَتَاكِ قَرْؤُكِ فَلاَ تُصَلِّي وَإِذَا مَرَّ قَرْؤُكِ فَلْتَطَهَّرِي ثُمَّ صَلِّي مَا بَيْنَ الْقُرْءِ إِلَى الْقُرْءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ عُرْوَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ مَا ذَكَرَ الْمُنْذِرُ ‏.‏

Fotima binti Abu Hubaysh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, qondan shikoyat qildi. Rasululloh ﷺ unga: «Bu faqat bir tomirdir. Hayzing kelganida qara, namoz oʻqima; hayzing oʻtganida pok boʻl, soʻng bir hayzdan ikkinchi hayzgacha boʻlgan orada namoz oʻqi», dedilar.Фотима бинти Абу Ҳубайш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, қондан шикоят қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бу фақат бир томирдир. Ҳайзинг келганида қара, намоз ўқима; ҳайзинг ўтганида пок бўл, сўнг бир ҳайздан иккинчи ҳайзгача бўлган орада намоз ўқи», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ، أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا كَانَا رَجُلَيْنِ اقْتَتَلاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏‏"‏‏ إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنُكُمْ فَلاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏‏"‏‏‏.‏‏ فَسَمِعَ قَوْلَهُ ‏‏"‏‏ لاَ تُكْرُوا الْمَزَارِعَ ‏‏"‏‏‏.‏‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كِتَابَةُ مُزَارَعَةٍ عَلَى أَنَّ الْبَذْرَ وَالنَّفَقَةَ عَلَى صَاحِبِ الأَرْضِ وَلِلْمُزَارِعِ رُبُعُ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهَا هَذَا كِتَابٌ كَتَبَهُ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ فِي صِحَّةٍ مِنْهُ وَجَوَازِ أَمْرٍ لِفُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ إِنَّكَ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ الَّتِي بِمَوْضِعِ كَذَا فى مَدِينَةِ كَذَا مُزَارَعَةً وَهِيَ الأَرْضُ الَّتِي تُعْرَفُ بِكَذَا وَتَجْمَعُهَا حُدُودٌ أَرْبَعَةٌ يُحِيطُ بِهَا كُلِّهَا وَأَحَدُ تِلْكَ الْحُدُودِ بِأَسْرِهِ لَزِيقُ كَذَا وَالثَّانِي وَالثَّالِثُ وَالرَّابِعُ دَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِحُدُودِهَا الْمُحِيطَةِ بِهَا وَجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَشِرْبِهَا وَأَنْهَارِهَا وَسَوَاقِيهَا أَرْضًا بَيْضَاءَ فَارِغَةً لاَ شَىْءَ فِيهَا مِنْ غَرْسٍ وَ لاَ زَرْعٍ سَنَةً تَامَّةً أَوَّلُهَا مُسْتَهَلَّ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا وَآخِرُهَا انْسِلاَخُ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا عَلَى أَنْ أَزْرَعَ جَمِيعَ هَذِهِ الأَرْضِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ الْمَوْصُوفُ مَوْضِعُهَا فِيهِ هَذِهِ السَّنَةَ الْمُؤَقَّتَةَ فِيهَا مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا كُلَّ مَا أَرَدْتُ وَبَدَا لِي أَنْ أَزْرَعَ فِيهَا مِنْ حِنْطَةٍ وَشَعِيرٍ وَسَمَاسِمَ وَأُرْزٍ وَأَقْطَانٍ وَرِطَابٍ وَبَاقِلاَّ وَحِمَّصٍ وَلُوبِيَا وَعَدَسٍ وَمَقَاثِي وَمَبَاطِيخَ وَجَزَرٍ وَشَلْجَمٍ وَفِجْلٍ وَبَصَلٍ وَثُومٍ وَبُقُولٍ وَرَيَاحِينَ وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنْ جَمِيعِ الْغَلاَّتِ شِتَاءً وَصَيْفًا بِبُذُورِكَ وَبَذْرِكَ وَجَمِيعُهُ عَلَيْكَ دُونِي عَلَى أَنْ أَتَوَلَّى ذَلِكَ بِيَدِي وَبِمَنْ أَرَدْتُ مِنْ أَعْوَانِي وَأُجَرَائِي وَبَقَرِي وَأَدَوَاتِي وَإِلَى زِرَاعَةِ ذَلِكَ وَعِمَارَتِهِ وَالْعَمَلِ بِمَا فِيهِ نَمَاؤُهُ وَمَصْلَحَتُهُ وَكِرَابُ أَرْضِهِ وَتَنْقِيَةُ حَشِيشِهَا وَسَقْىِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى سَقْيِهِ مِمَّا زُرِعَ وَتَسْمِيدِ مَا يُحْتَاجُ إِلَى تَسْمِيدِهِ وَحَفْرِ سَوَاقِيهِ وَأَنْهَارِهِ وَاجْتِنَاءِ مَا يُجْتَنَى مِنْهُ وَالْقِيَامِ بِحَصَادِ مَا يُحْصَدُ مِنْهُ وَجَمْعِهِ وَدِيَاسَةِ مَا يُدَاسُ مِنْهُ وَتَذْرِيَتِهِ بِنَفَقَتِكَ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ دُونِي وَأَعْمَلَ فِيهِ كُلِّهِ بِيَدِي وَأَعْوَانِي دُونَكَ عَلَى أَنَّ لَكَ مِنْ جَمِيعِ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ ذَلِكَ كُلِّهِ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ الْمَوْصُوفَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى آخِرِهَا فَلَكَ ثَلاَثَةُ أَرْبَاعِهِ بِحَظِّ أَرْضِكَ وَشِرْبِكَ وَبَذْرِكَ وَنَفَقَاتِكَ وَلِيَ الرُّبُعُ الْبَاقِي مِنْ جَمِيعِ ذَلِكَ بِزِرَاعَتِي وَعَمَلِي وَقِيَامِي عَلَى ذَلِكَ بِيَدِي وَأَعْوَانِي وَدَفَعْتَ إِلَىَّ جَمِيعَ أَرْضِكَ هَذِهِ الْمَحْدُودَةِ فِي هَذَا الْكِتَابِ بِجَمِيعِ حُقُوقِهَا وَمَرَافِقِهَا وَقَبَضْتُ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنْكَ يَوْمَ كَذَا مِنْ شَهْرِ كَذَا مِنْ سَنَةِ كَذَا فَصَارَ جَمِيعُ ذَلِكَ فِي يَدِي لَكَ لاَ مِلْكَ لِي فِي شَىْءٍ مِنْهُ وَلاَ دَعْوَى وَلاَ طَلِبَةَ إِلاَّ هَذِهِ الْمُزَارَعَةَ الْمَوْصُوفَةَ فِي هَذَا الْكِتَابِ فِي هَذِهِ السَّنَةِ الْمُسَمَّاةِ فِيهِ فَإِذَا انْقَضَتْ فَذَلِكَ كُلُّهُ مَرْدُودٌ إِلَيْكَ وَإِلَى يَدِكَ وَلَكَ أَنْ تُخْرِجَنِي بَعْدَ انْقِضَائِهَا مِنْهَا وَتُخْرِجَهَا مِنْ يَدِي وَيَدِ كُلِّ مَنْ صَارَتْ لَهُ فِيهَا يَدٌ بِسَبَبِي أَقَرَّ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ وَكُتِبَ هَذَا الْكِتَابُ نُسْخَتَيْنِ‏.‏‏

Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) dedi: «Alloh Rofiʼ ibn Xadijni magʻfirat qilsin. Alloh nomiga qasamki, men bu hadisni undan koʻra yaxshiroq bilaman. Aslida ular urishib qolgan ikki kishi edi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Agar sizlarning ahvolingiz shunday boʻlsa, ekinzorlarni ijaraga bermanglar›, dedilar. U esa faqat: ‹Ekinzorlarni ijaraga bermanglar› degan soʻzni eshitib qolgan edi.»Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) деди: «Аллоҳ Рофиъ ибн Хадижни мағфират қилсин. Аллоҳ номига қасамки, мен бу ҳадисни ундан кўра яхшироқ биламан. Аслида улар уришиб қолган икки киши эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар сизларнинг аҳволингиз шундай бўлса, экинзорларни ижарага берманглар›, дедилар. У эса фақат: ‹Экинзорларни ижарага берманглар› деган сўзни эшитиб қолган эди.»

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَالِمٍ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَذَكَرَ، آخَرَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ قَالَ أَغَارَ نَاسٌ مِنْ عُرَيْنَةَ عَلَى لِقَاحِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَاقُوهَا وَقَتَلُوا غُلاَمًا لَهُ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي آثَارِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏

Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Urayna qabilasidan bir necha kishi Rasululloh ﷺning sogʻin tuyalari ustiga hujum qilib, ularni haydab ketishdi va u zotning bir xizmatkorini oʻldirishdi. Rasululloh ﷺ ularning izidan odam joʻnatdilar, ular tutildi. U zot ularning qoʻl-oyoqlarini kestirdilar va koʻzlariga mil tortdilar.Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Урайна қабиласидан бир неча киши Расулуллоҳ ﷺнинг соғин туялари устига ҳужум қилиб, уларни ҳайдаб кетишди ва у зотнинг бир хизматкорини ўлдиришди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг изидан одам жўнатдилар, улар тутилди. У зот уларнинг қўл-оёқларини кестирдилар ва кўзларига мил тортдилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْبَهِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَانَ يَذْكُرُ اللَّهَ عَلَى كُلِّ أَحْيَانِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hamma holatlarida Allohni zikr qilar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳамма ҳолатларида Аллоҳни зикр қилар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَبِي حُبَيْشٍ، حَدَّثَتْهُ أَنَّهَا، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَشَكَتْ إِلَيْهِ الدَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّمَا ذَلِكَ عِرْقٌ فَانْظُرِي إِذَا أَتَى قَرْؤُكِ فَلاَ تُصَلِّي فَإِذَا مَرَّ الْقَرْءُ فَتَطَهَّرِي ثُمَّ صَلِّي مَا بَيْنَ الْقَرْءِ إِلَى الْقَرْءِ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Abu Hubaysh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, unga qon (istihoza qoni) haqida shikoyat qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu faqat bir tomirdir. Hayzing kelganini koʻrsang, namoz oʻqima. Hayz muddati oʻtsa, poklan, soʻng bir hayzdan ikkinchi hayzgacha namoz oʻqi», dedilar.Фотима бинт Абу Ҳубайш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, унга қон (истиҳоза қони) ҳақида шикоят қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу фақат бир томирдир. Ҳайзинг келганини кўрсанг, намоз ўқима. Ҳайз муддати ўтса, поклан, сўнг бир ҳайздан иккинчи ҳайзгача намоз ўқи», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي ثَابِتٍ - عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ سُئِلَ ابْنُ عُمَرَ فِي أَىِّ شَهْرٍ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ فِي رَجَبٍ ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ مَا اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي رَجَبٍ قَطُّ وَمَا اعْتَمَرَ إِلاَّ وَهُوَ مَعَهُ - تَعْنِي ابْنَ عُمَرَ ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan: «Rasululloh ﷺ qaysi oyda umra qilgan edilar?» deb soʻralganda, u: «Rajab oyida», dedi. Oisha (roziyallohu anho) esa: «Rasululloh ﷺ Rajab oyida hech qachon umra qilmaganlar. U (yaʼni Ibn Umar) esa faqat Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan holdagina umra qilgan», dedi.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан: «Расулуллоҳ ﷺ қайси ойда умра қилган эдилар?» деб сўралганда, у: «Ражаб ойида», деди. Оиша (розияллоҳу анҳо) эса: «Расулуллоҳ ﷺ Ражаб ойида ҳеч қачон умра қилмаганлар. У (яъни Ибн Умар) эса фақат Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган ҳолдагина умра қилган», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ حَدَّثَتْهَا أَنَّهَا، قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ انْكِحْ أُخْتِي عَزَّةَ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَتُحِبِّينَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ وَأَحَقُّ مَنْ شَرِكَنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ فَإِنَّ ذَلِكَ لاَ يَحِلُّ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَإِنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّكَ تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ دُرَّةَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ فَإِنَّهَا لَوْ لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حِجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ أَرْضَعَتْنِي وَأَبَاهَا ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ أَخَوَاتِكُنَّ وَلاَ بَنَاتِكُنَّ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَحْوَهُ ‏.‏

Umm Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺga: «Singlim Azzani nikohingizga oling», dedi. Rasululloh ﷺ: «Buni xohlaysanmi?» dedilar. U: «Ha, ey Allohning Rasuli, men sizga yolgʻiz emasman va yaxshilikda menga sherik boʻlishga eng haqli kishi singlimdir», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu menga halol emas», dedilar. U: «Bizga aytishlaricha, siz Durra bint Abu Salamani nikohingizga olmoqchi ekansiz», dedi. U zot: «Umm Salamaning qizinimi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar u mening tarbiyamdagi oʻgay qizim boʻlmaganida ham, menga halol boʻlmasdi. Chunki u mening emizishdan boʻlgan akamning qizidir; meni ham, uning otasini ham Suvayba emizgan. Bas, menga singillaringizni ham, qizlaringizni ham taklif qilmanglar», dedilar.Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺга: «Синглим Аззани никоҳингизга олинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни хоҳлайсанми?» дедилар. У: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули, мен сизга ёлғиз эмасман ва яхшиликда менга шерик бўлишга энг ҳақли киши синглимдир», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу менга ҳалол эмас», дедилар. У: «Бизга айтишларича, сиз Дурра бинт Абу Саламани никоҳингизга олмоқчи экансиз», деди. У зот: «Умм Саламанинг қизиними?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у менинг тарбиямдаги ўгай қизим бўлмаганида ҳам, менга ҳалол бўлмасди. Чунки у менинг эмизишдан бўлган акамнинг қизидир; мени ҳам, унинг отасини ҳам Сувайба эмизган. Бас, менга сингилларингизни ҳам, қизларингизни ҳам таклиф қилманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، جَمِيعًا عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أَنْ كَبِرَتْ، سَوْدَةُ بِنْتُ زَمْعَةَ وَهَبَتْ يَوْمَهَا لِعَائِشَةَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقْسِمُ لِعَائِشَةَ بِيَوْمِ سَوْدَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Savda binti Zamʼa keksayib qolganida, oʻz navbat kunini Oishaga hadya qildi. Shundan soʻng Rasululloh ﷺ Savdaning kuni ham Oisha huzuriga borar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Савда бинти Замъа кексайиб қолганида, ўз навбат кунини Оишага ҳадя қилди. Шундан сўнг Расулуллоҳ ﷺ Савданинг куни ҳам Оиша ҳузурига борар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ الْبَهِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَا عَلِمْتُ حَتَّى دَخَلَتْ عَلَىَّ زَيْنَبُ بِغَيْرِ إِذْنٍ وَهِيَ غَضْبَى ‏.‏ ثُمَّ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَسْبُكَ إِذَا قَلَبَتْ لَكَ بُنَيَّةُ أَبِي بَكْرٍ ذُرَيْعَتَيْهَا ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَتْ عَلَىَّ فَأَعْرَضْتُ عَنْهَا حَتَّى قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ دُونَكِ فَانْتَصِرِي ‏"‏ ‏.‏ فَأَقْبَلْتُ عَلَيْهَا حَتَّى رَأَيْتُهَا وَقَدْ يَبِسَ رِيقُهَا فِي فِيهَا مَا تَرُدُّ عَلَىَّ شَيْئًا فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَتَهَلَّلُ وَجْهُهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Zaynab yonimga izsiz kirib kelmaguncha va u gʻazablangan holda: «Ey Rasululloh, Abu Bakrning qizchasi sizga qarab qoʻllarini silkitgani sizga yetarli emasmi?» demaguncha men hech narsani sezmadim. Soʻng u menga yuzlandi, men esa undan yuz oʻgirdim. Nihoyat Nabiy ﷺ: «Oʻzingni himoya qilaver», dedilar. Shunda men unga yuzlandim, hatto ogʻzidagi soʻlagi qurib, menga hech narsa qaytara olmay qolganini koʻrdim. Nabiy ﷺning yuzlari yorishayotganini koʻrdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Зайнаб ёнимга изсиз кириб келмагунча ва у ғазабланган ҳолда: «Эй Расулуллоҳ, Абу Бакрнинг қизчаси сизга қараб қўлларини силкитгани сизга етарли эмасми?» демагунча мен ҳеч нарсани сезмадим. Сўнг у менга юзланди, мен эса ундан юз ўгирдим. Ниҳоят Набий ﷺ: «Ўзингни ҳимоя қилавер», дедилар. Шунда мен унга юзландим, ҳатто оғзидаги сўлаги қуриб, менга ҳеч нарса қайтара олмай қолганини кўрдим. Набий ﷺнинг юзлари ёришаётганини кўрдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ خَاصَمَ الزُّبَيْرَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي شِرَاجِ الْحَرَّةِ الَّتِي يَسْقُونَ بِهَا النَّخْلَ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ سَرِّحِ الْمَاءَ يَمُرُّ ‏.‏ فَأَبَى عَلَيْهِ فَاخْتَصَمَا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَغَضِبَ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ فَتَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا زُبَيْرُ اسْقِ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ الزُّبَيْرُ وَاللَّهِ إِنِّي لأَحْسَبُ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِي ذَلِكَ {فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}‏ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Harra soyliklaridagi xurmolarni sugʻoradigan suv ariqlari borasida az-Zubayr bilan Rasululloh ﷺ huzurida daʼvolashdi. Ansoriy: «Suvni qoʻyib yubor, oʻtib ketsin», dedi. Ammo az-Zubayr bunga koʻnmadi, shunda ular Rasululloh ﷺ huzurida daʼvolashdilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Zubayr, oʻzing sugʻor, soʻng suvni qoʻshningga oqizib yubor», dedilar. Ansoriy gʻazablanib: «Ey Rasululloh, u ammangizning oʻgʻli boʻlgani uchunmi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgardi va: «Ey Zubayr, sugʻor, soʻng suvni togʻoralar oyogʻiga qaytguncha ushlab tur», dedilar. Az-Zubayr: «Allohga qasamki, men bu oyat shu haqda nozil boʻlgan deb oʻylayman», dedi: {Yoʻq, Robbingga qasamki, ular oʻrtalaridagi janjalli ishlarda seni hakam qilmagunlaricha, soʻngra sen chiqargan hukmdan koʻngillarida gʻashlik sezmay, uni butunlay qabul qilmagunlaricha imon keltirgan boʻlmaydilar} (Niso 65).Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Ҳарра сойликларидаги хурмоларни суғорадиган сув ариқлари борасида аз-Зубайр билан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида даъволашди. Ансорий: «Сувни қўйиб юбор, ўтиб кетсин», деди. Аммо аз-Зубайр бунга кўнмади, шунда улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида даъволашдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Зубайр, ўзинг суғор, сўнг сувни қўшнингга оқизиб юбор», дедилар. Ансорий ғазабланиб: «Эй Расулуллоҳ, у аммангизнинг ўғли бўлгани учунми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгарди ва: «Эй Зубайр, суғор, сўнг сувни тоғоралар оёғига қайтгунча ушлаб тур», дедилар. Аз-Зубайр: «Аллоҳга қасамки, мен бу оят шу ҳақда нозил бўлган деб ўйлайман», деди: {Йўқ, Роббингга қасамки, улар ўрталаридаги жанжалли ишларда сени ҳакам қилмагунларича, сўнгра сен чиқарган ҳукмдан кўнгилларида ғашлик сезмай, уни бутунлай қабул қилмагунларича имон келтирган бўлмайдилар} (Нисо 65).

قَالَ عُرْوَةُ وَلَقَدْ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ فِي حُجْرَتِهَا قَبْلَ أَنْ تَظْهَرَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ asr namozini quyosh (nuri) hali (hujradan) chiqib ketmasidan turib, uning hujrasida turganida oʻqirdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аср намозини қуёш (нури) ҳали (ҳужрадан) чиқиб кетмасидан туриб, унинг ҳужрасида турганида ўқирдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ فَغَضِبَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلَام فَهَجَرَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَلَمْ تَزَلْ مُهَاجِرَتَهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ قَالَ وَعَاشَتْ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتَّةَ أَشْهُرٍ قَالَ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكَ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْمَلُ بِهِ إِلَّا عَمِلْتُ بِهِ وَإِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمْسَكَهُمَا عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الْأَمْرَ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ الْيَوْمَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasulullohning ﷺ qizi Fotima Rasululloh ﷺ vafotidan keyin Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺ qoldirgan, Alloh u zotga ato etgan meros mol-mulkdan oʻz ulushini boʻlib berishini soʻradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) unga: «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros qolmas, biz nima qoldirsak, u sadaqadir›, deganlar», dedi. Fotima alayhassalom gʻazablanib, Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan yuz oʻgirdi va vafotigacha undan yuz oʻgirgan holida qoldi. U Rasululloh ﷺ vafotidan keyin olti oy yashadi. Fotima (roziyallohu anho) Abu Bakrdan Rasululloh ﷺ Xaybar va Fadakdan hamda Madinadagi sadaqasidan qoldirgan mol-mulkdagi ulushini soʻrar edi, Abu Bakr esa unga buni bermadi va: «Rasululloh ﷺ amal qilgan hech narsani men amal qilmay qoldirmayman, agar u zotning ishidan bir narsani tark etsam, adashib ketishimdan qoʻrqaman», dedi. U zotning Madinadagi sadaqasini Umar Ali va Abbosga topshirdi, uni Ali oʻz qoʻliga oldi. Xaybar va Fadakni esa Umar (roziyallohu anhu) oʻzida ushlab qoldi va: «Bu ikkisi Rasululloh ﷺ sadaqasi, u zotning uchraydigan haqlari va ehtiyojlari uchun edi, ularning ishi voliyi amrning ixtiyorida», dedi. Ular shu kungacha oʻsha holida turibdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳнинг ﷺ қизи Фотима Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺ қолдирган, Аллоҳ у зотга ато этган мерос мол-мулкдан ўз улушини бўлиб беришини сўради. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) унга: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос қолмас, биз нима қолдирсак, у садақадир›, деганлар», деди. Фотима алайҳассалом ғазабланиб, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан юз ўгирди ва вафотигача ундан юз ўгирган ҳолида қолди. У Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин олти ой яшади. Фотима (розияллоҳу анҳо) Абу Бакрдан Расулуллоҳ ﷺ Хайбар ва Фадакдан ҳамда Мадинадаги садақасидан қолдирган мол-мулкдаги улушини сўрар эди, Абу Бакр эса унга буни бермади ва: «Расулуллоҳ ﷺ амал қилган ҳеч нарсани мен амал қилмай қолдирмайман, агар у зотнинг ишидан бир нарсани тарк этсам, адашиб кетишимдан қўрқаман», деди. У зотнинг Мадинадаги садақасини Умар Али ва Аббосга топширди, уни Али ўз қўлига олди. Хайбар ва Фадакни эса Умар (розияллоҳу анҳу) ўзида ушлаб қолди ва: «Бу иккиси Расулуллоҳ ﷺ садақаси, у зотнинг учрайдиган ҳақлари ва эҳтиёжлари учун эди, уларнинг иши волийи амрнинг ихтиёрида», деди. Улар шу кунгача ўша ҳолида турибди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الْأَمْوَالِ فَإِنِّي لَمْ آلُ فِيهَا عَنْ الْحَقِّ وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلَّا صَنَعْتُهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlari Fotima Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)ga odam yuborib, Rasululloh ﷺdan qolgan merosini — Alloh u zotga Madinada bergan fayʼdan, Fadakdan va Xaybar xumsidan qolgan narsalardan — soʻradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga (paygʻambarlarga) meros qilinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir. Muhammadning oilasi faqat shu moldan yeydi (kun kechiradi), xolos›, deganlar. Alloh nomiga qasamki, men Rasululloh ﷺning sadaqasidan hech narsani u zot davridagi holatidan oʻzgartirmayman va unda Rasululloh ﷺ qilgan ishni qilaman», dedilar. Abu Bakr Fotimaga undan hech narsa berishdan bosh tortdilar. Shunda Fotima bundan Abu Bakrdan xafa boʻldi. Abu Bakr: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Rasululloh ﷺning qarindoshligi menga oʻz qarindoshimni koʻrgandan koʻra sevimliroqdir. Bu mollar borasida oramizda kelib chiqqan ishga kelsak, men unda haqdan chetga chiqmadim va Rasululloh ﷺ unda qilganini koʻrgan hech bir ishni tark qilmadim», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Фотима Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)га одам юбориб, Расулуллоҳ ﷺдан қолган меросини — Аллоҳ у зотга Мадинада берган файъдан, Фадакдан ва Хайбар хумсидан қолган нарсалардан — сўради. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга (пайғамбарларга) мерос қилинмайди, биз қолдирган нарса садақадир. Муҳаммаднинг оиласи фақат шу молдан ейди (кун кечиради), холос›, деганлар. Аллоҳ номига қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг садақасидан ҳеч нарсани у зот давридаги ҳолатидан ўзгартирмайман ва унда Расулуллоҳ ﷺ қилган ишни қиламан», дедилар. Абу Бакр Фотимага ундан ҳеч нарса беришдан бош тортдилар. Шунда Фотима бундан Абу Бакрдан хафа бўлди. Абу Бакр: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Расулуллоҳ ﷺнинг қариндошлиги менга ўз қариндошимни кўргандан кўра севимлироқдир. Бу моллар борасида орамизда келиб чиққан ишга келсак, мен унда ҳақдан четга чиқмадим ва Расулуллоҳ ﷺ унда қилганини кўрган ҳеч бир ишни тарк қилмадим», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي الزُّبَيْرُ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ أَقْبَلَتْ امْرَأَةٌ تَسْعَى حَتَّى إِذَا كَادَتْ أَنْ تُشْرِفَ عَلَى الْقَتْلَى قَالَ فَكَرِهَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تَرَاهُمْ فَقَالَ الْمَرْأَةَ الْمَرْأَةَ قَالَ الزُّبَيْرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَتَوَسَّمْتُ أَنَّهَا أُمِّي صَفِيَّةُ قَالَ فَخَرَجْتُ أَسْعَى إِلَيْهَا فَأَدْرَكْتُهَا قَبْلَ أَنْ تَنْتَهِيَ إِلَى الْقَتْلَى قَالَ فَلَدَمَتْ فِي صَدْرِي وَكَانَتْ امْرَأَةً جَلْدَةً قَالَتْ إِلَيْكَ لَا أَرْضَ لَكَ قَالَ فَقُلْتُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَزَمَ عَلَيْكِ قَالَ فَوَقَفَتْ وَأَخْرَجَتْ ثَوْبَيْنِ مَعَهَا فَقَالَتْ هَذَانِ ثَوْبَانِ جِئْتُ بِهِمَا لِأَخِي حَمْزَةَ فَقَدْ بَلَغَنِي مَقْتَلُهُ فَكَفِّنُوهُ فِيهِمَا قَالَ فَجِئْنَا بِالثَّوْبَيْنِ لِنُكَفِّنَ فِيهِمَا حَمْزَةَ فَإِذَا إِلَى جَنْبِهِ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ قَتِيلٌ قَدْ فُعِلَ بِهِ كَمَا فُعِلَ بِحَمْزَةَ قَالَ فَوَجَدْنَا غَضَاضَةً وَحَيَاءً أَنْ نُكَفِّنَ حَمْزَةَ فِي ثَوْبَيْنِ وَالْأَنْصَارِيُّ لَا كَفَنَ لَهُ فَقُلْنَا لِحَمْزَةَ ثَوْبٌ وَلِلْأَنْصَارِيِّ ثَوْبٌ فَقَدَرْنَاهُمَا فَكَانَ أَحَدُهُمَا أَكْبَرَ مِنْ الْآخَرِ فَأَقْرَعْنَا بَيْنَهُمَا فَكَفَّنَّا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا فِي الثَّوْبِ الَّذِي صَارَ لَهُ‏.‏

Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni bir ayol yugurib keldi va oʻldirilganlarni koʻradigan joyga yaqinlashganida, Nabiy ﷺ uning ularni koʻrishini yoqtirmay: «Bu ayol, bu ayol!» dedilar. Zubayr (roziyallohu anhu) aytadi: Men bu ayol onam Safiyya ekanligini fahmladim va unga tomon yugurib chiqdim; oʻldirilganlarga yetib bormasidan oldin unga yetib oldim. U koʻksimga urdi — u kuchli ayol edi — va: «Nari tur, yerdan qol!» dedi. Men: «Rasululloh ﷺ senga (bormaslikni) qatʼiy buyurdilar», dedim. Shunda u toʻxtadi va oʻzi bilan olib kelgan ikki boʻlak matoni chiqarib: «Bu ikki boʻlak matoni akam Hamza uchun olib keldim, uning oʻldirilgani menga yetib keldi; uni shu ikkisiga kafanlanglar», dedi. Biz Hamzani kafanlash uchun ikki boʻlak matoni olib keldik, ammo uning yonida ansorlardan bir kishi oʻldirilgan yotardi — unga ham Hamzaga qilingandek qilingan edi. Hamzani ikki boʻlak matoga kafanlab, ansoriyni kafansiz qoldirishni ep koʻrmadik va uyaldik. Shu bois: «Hamzaga bir boʻlak, ansoriyga bir boʻlak», dedik. Ikkisini oʻlchagan edik, biri ikkinchisidan kattaroq chiqdi; shunda ular oʻrtasida qurʼa tashladik va har birini oʻ ziga tushgan matoga kafanladik.Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни бир аёл югуриб келди ва ўлдирилганларни кўрадиган жойга яқинлашганида, Набий ﷺ унинг уларни кўришини ёқтирмай: «Бу аёл, бу аёл!» дедилар. Зубайр (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен бу аёл онам Сафийя эканлигини фаҳмладим ва унга томон югуриб чиқдим; ўлдирилганларга етиб бормасидан олдин унга етиб олдим. У кўксимга урди — у кучли аёл эди — ва: «Нари тур, ердан қол!» деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ сенга (бормасликни) қатъий буюрдилар», дедим. Шунда у тўхтади ва ўзи билан олиб келган икки бўлак матони чиқариб: «Бу икки бўлак матони акам Ҳамза учун олиб келдим, унинг ўлдирилгани менга етиб келди; уни шу иккисига кафанланглар», деди. Биз Ҳамзани кафанлаш учун икки бўлак матони олиб келдик, аммо унинг ёнида ансорлардан бир киши ўлдирилган ётарди — унга ҳам Ҳамзага қилингандек қилинган эди. Ҳамзани икки бўлак матога кафанлаб, ансорийни кафансиз қолдиришни эп кўрмадик ва уялдик. Шу боис: «Ҳамзага бир бўлак, ансорийга бир бўлак», дедик. Иккисини ўлчаган эдик, бири иккинчисидан каттароқ чиқди; шунда улар ўртасида қуръа ташладик ва ҳар бирини ў зига тушган матога кафанладик.

- وعن عروة بن الزبير أن سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل، رضي الله عنه الله عنه خاصمته أروى بنت أوس إلى مروْان بن الحكم، وادعت أنه أخذ شيئًا من أرضها، فقال سعيد‏:‏ أنا كنت آخذ من أرضها شيئًا بعد الذي سمعت من رسول الله صلى الله عليه وسلم‏!‏‏؟‏ قال‏:‏ ماذا سمعت من رسول الله صلى الله عليه وسلم‏؟‏ قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من أخذ شبرًا من الأرض ظلمًا، طوقه إلى سبعين أرضين‏"‏ فقال له مروْان‏:‏ لا أسألك بينة بعد هذا، فقال سعيد‏:‏ اللهم إن كانت كاذبة، فأعمِ بصرها، واقتلها في أرضها، فقال‏:‏ فما ماتت حتى ذهب بصرها وبينما هي تمشي في أرضها إذ وقعت في حفرة فماتت‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية لمسلم عن محمد بن زيد بن عبد الله بن عمر بمعناه وأنه رآها عمياء تلتمس الجدر تقول‏:‏ أصابتني دعوة سعيد، وأنها مرت على بئر في الدار التي خاصمته فيها، فوقعت فيها فكانت قبرها‏.‏

Said ibn Zayd ibn Amr ibn Nufayl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Arvo bint Uvays Said ibn Zayd ustidan, u (Said) uning yeridan bir narsa olib qoʻygan, deb daʼvo qildi va u bilan Marvon ibn al-Hakam huzurida daʼvolashdi. Shunda Said: «Men Rasululloh ﷺ dan eshitgan (gap)dan keyin uning yeridan bir narsa olarmidim?!» — dedi. (Marvon): «Rasululloh ﷺ dan nima eshitgan eding?» — dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Kim bir qarich yerni zulm bilan olsa, unga yetti qavat yer (boʻyniga) sirtmoq qilib taqiladi›, — deganlarini eshitdim», — dedi. Shunda Marvon unga: «Bundan keyin sendan dalil soʻramayman», — dedi. (Said): «Ey Alloh! Agar u yolgʻonchi boʻlsa, koʻzini koʻr qilgin va uni oʻz yerida halok etgin», — dedi. (Roviy) dedi: U koʻzi koʻr boʻlmaguncha oʻlmadi; soʻng u oʻz yerida yurib turganida bir chuqurga yiqilib oʻldi.Саид ибн Зайд ибн Амр ибн Нуфайл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Арво бинт Увайс Саид ибн Зайд устидан, у (Саид) унинг еридан бир нарса олиб қўйган, деб даъво қилди ва у билан Марвон ибн ал-Ҳакам ҳузурида даъволашди. Шунда Саид: «Мен Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган (гап)дан кейин унинг еридан бир нарса олармидим?!» — деди. (Марвон): «Расулуллоҳ ﷺ дан нима эшитган эдинг?» — деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Ким бир қарич ерни зулм билан олса, унга етти қават ер (бўйнига) сиртмоқ қилиб тақилади›, — деганларини эшитдим», — деди. Шунда Марвон унга: «Бундан кейин сендан далил сўрамайман», — деди. (Саид): «Эй Аллоҳ! Агар у ёлғончи бўлса, кўзини кўр қилгин ва уни ўз ерида ҳалок этгин», — деди. (Ровий) деди: У кўзи кўр бўлмагунча ўлмади; сўнг у ўз ерида юриб турганида бир чуқурга йиқилиб ўлди.

وَعَن عُروةَ بنِ الزُّبيرِ قَالَ: قَدْ حَجَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ أَنَّ أَوَّلَ شَيْءٍ بَدَأَ بِهِ حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ أَنَّهُ تَوَضَّأَ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةً ثُمَّ حجَّ أَبُو بكرٍ فكانَ أوَّلَ شيءٍ بدَأَ بِهِ الطوَّافَ بالبيتِ ثمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةً ثُمَّ عُمَرُ ثُمَّ عُثْمَانُ مثلُ ذَلِك

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Iroq ahlidan bir kishi unga: «Men uchun Urva ibn Zubayrdan soʻrab ber: hajga ehrom bogʻlagan kishi Baytni tavof qilsa, (ehromdan) chiqib halol boʻladimi yo yoʻqmi? Agar u senga: ‹Halol boʻlmaydi›, desa, unga: ‹Bir kishi buni (boshqacha) aytyapti›, degin», dedi. U (Muhammad): «Soʻng men undan (Urvadan) soʻradim. U: ‹Hajga ehrom bogʻlagan kishi faqat haj (ni ado qilish) bilangina (ehromdan) chiqib halol boʻladi›, dedi. Men: ‹Bir kishi shuni (boshqacha) aytyapti›, dedim. U: ‹U yomon (gap) aytibdi›, dedi. Soʻng haligi kishi mening yoʻlimni toʻsib, mendan soʻradi, men unga (Urvaning javobini) aytib berdim. Shunda u: ‹Unga (Urvaga) ayt: bir kishi Rasululloh ﷺ buni qilganlar deb xabar berar edi; Asmo bilan Zubayrning ham buni qilganlari nimasi?› dedi. Men (Urvaning) oldiga kelib, buni unga aytdim. U: ‹Bu kim oʻzi?› dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. U: ‹Nega oʻzi kelib mendan soʻramaydi? Uni iroqlik deb oʻylayman›, dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. U (shunday) dedi: ‹U yolgʻon aytibdi. Rasululloh ﷺ haj qildilar va Oisha menga xabar berdiki, u zot Makkaga kelganlarida birinchi qilgan ishlari tahorat olib, soʻng Baytni tavof qilish boʻldi. Soʻng Abu Bakr haj qildi, uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻldi, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Soʻng Umar ham xuddi shunday (qildi). Soʻng Usmon haj qildi, men uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻlganini, undan boshqasi (avval) boʻlmaganini koʻrdim. Soʻng Muoviya bilan Abdulloh ibn Umar (ham shunday qildi). Soʻng men otam Zubayr ibn al-Avvom bilan haj qildim, uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻldi, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Soʻng muhojirlar va ansorlarning shunday qilayotganlarini koʻrdim, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Shunday qilganini koʻrgan eng oxirgi kishim Ibn Umar boʻldi va u uni (hajni) umra bilan buzmadi. Mana, Ibn Umar ularning yonida, nega undan soʻramaydilar? Oʻtib ketganlardan hech biri (Makkaga) qadam qoʻyganlarida Baytni tavof qilishdan oldin biror ish bilan boshlamaganlar, soʻng (uni qilmaguncha ehromdan) chiqib halol boʻlmaganlar. Men onam bilan xolam (Makkaga) kelganlarida Baytdan oldin biror narsa bilan boshlamaganlarini, uni tavof qilganlarini, soʻng (ehromdan) chiqmaganlarini koʻrganman. Onam menga xabar berdiki, u oʻzi, opasi, Zubayr va falonchi-falonchi umra qilib kelishgan; ruknni (Hajarul-asvadni) silaganlaridan keyin (ehromdan) chiqib halol boʻlishgan. U (haligi kishi) shu zikr qilgan narsasida yolgʻon aytibdi›, dedi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ироқ аҳлидан бир киши унга: «Мен учун Урва ибн Зубайрдан сўраб бер: ҳажга эҳром боғлаган киши Байтни тавоф қилса, (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўладими ё йўқми? Агар у сенга: ‹Ҳалол бўлмайди›, деса, унга: ‹Бир киши буни (бошқача) айтяпти›, дегин», деди. У (Муҳаммад): «Сўнг мен ундан (Урвадан) сўрадим. У: ‹Ҳажга эҳром боғлаган киши фақат ҳаж (ни адо қилиш) билангина (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлади›, деди. Мен: ‹Бир киши шуни (бошқача) айтяпти›, дедим. У: ‹У ёмон (гап) айтибди›, деди. Сўнг ҳалиги киши менинг йўлимни тўсиб, мендан сўради, мен унга (Урванинг жавобини) айтиб бердим. Шунда у: ‹Унга (Урвага) айт: бир киши Расулуллоҳ ﷺ буни қилганлар деб хабар берар эди; Асмо билан Зубайрнинг ҳам буни қилганлари нимаси?› деди. Мен (Урванинг) олдига келиб, буни унга айтдим. У: ‹Бу ким ўзи?› деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. У: ‹Нега ўзи келиб мендан сўрамайди? Уни ироқлик деб ўйлайман›, деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. У (шундай) деди: ‹У ёлғон айтибди. Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилдилар ва Оиша менга хабар бердики, у зот Маккага келганларида биринчи қилган ишлари таҳорат олиб, сўнг Байтни тавоф қилиш бўлди. Сўнг Абу Бакр ҳаж қилди, унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлди, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Сўнг Умар ҳам худди шундай (қилди). Сўнг Усмон ҳаж қилди, мен унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлганини, ундан бошқаси (аввал) бўлмаганини кўрдим. Сўнг Муовия билан Абдуллоҳ ибн Умар (ҳам шундай қилди). Сўнг мен отам Зубайр ибн ал-Аввом билан ҳаж қилдим, унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлди, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Сўнг муҳожирлар ва ансорларнинг шундай қилаётганларини кўрдим, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Шундай қилганини кўрган энг охирги кишим Ибн Умар бўлди ва у уни (ҳажни) умра билан бузмади. Мана, Ибн Умар уларнинг ёнида, нега ундан сўрамайдилар? Ўтиб кетганлардан ҳеч бири (Маккага) қадам қўйганларида Байтни тавоф қилишдан олдин бирор иш билан бошламаганлар, сўнг (уни қилмагунча эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлмаганлар. Мен онам билан холам (Маккага) келганларида Байтдан олдин бирор нарса билан бошламаганларини, уни тавоф қилганларини, сўнг (эҳромдан) чиқмаганларини кўрганман. Онам менга хабар бердики, у ўзи, опаси, Зубайр ва фалончи-фалончи умра қилиб келишган; рукнни (Ҳажарул-асвадни) силаганларидан кейин (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлишган. У (ҳалиги киши) шу зикр қилган нарсасида ёлғон айтибди›, деди», деди.

وَعَنْ عُرْوَةَ قَالَ: خَاصَمَ الزُّبَيْرُ رَجُلًا مِنَ الْأَنْصَارِ فِي شِرَاجٍ مِنَ الْحَرَّةِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ» . فَقَالَ الْأَنْصَارِيُّ: أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ؟ فَتَلَوَّنَ وَجْهُهُ ثُمَّ قَالَ: «اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ» فَاسْتَوْعَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلزُّبَيْرِ حَقَّهُ فِي صَرِيحِ الْحُكْمِ حِينَ أحفظه الْأنْصَارِيّ وَكَانَ أَشَارَ عَلَيْهِمَا بِأَمْرٍ لَهُمَا فِيهِ سَعَةٌ

(Urva aytdi:) Zubayr bir ansoriy kishi bilan Harra (toshloq)dagi bir ariq (suv) toʻgʻ risida nizolashdi. Paygʻambar ﷺ: «Ey Zubayr, (avval) sugʻor, soʻng suvni qoʻ shningga qoʻ yib yubor», dedilar. Ansoriy: «Ey Allohning Rasuli, (u) ammangizning oʻgʻ li boʻ lgani uchunmi (shunday hukm qilasiz)?» dedi. Shunda (Paygʻambar ﷺning) yuzlari oʻ zgardi, soʻng: «Ey Zubayr, (avval) sugʻor, soʻng suvni — devorlarga (suv izlariga) qaytguniga qadar — toʻ xtat, soʻng suvni qoʻ shningga qoʻ y», dedilar. Ansoriy uni (Paygʻambar ﷺni) gʻazablantirganida, Paygʻambar ﷺ Zubayrga — uning haqini toʻ liq (oʻz oʻrniga qoʻ yib) — hukmni ochiq-oydin (sarih) qildi; (avval esa) u zot ikkalasiga — ularga keng (imkon) boʻ lgan bir ishni ishora qilgan edilar. Zubayr: «Men bu oyatlarni faqat shu haqda nozil boʻ ldi deb oʻylayman: ‹Yoʻq, Robbingga qasamki, ular — oralarida chiqgan nizoda seni hakam qilmagunlaricha — (haqiqiy) iymon keltirmaydilar...› (Niso surasi, 65)», dedi.(Урва айтди:) Зубайр бир ансорий киши билан Ҳарра (тошлоқ)даги бир ариқ (сув) тўғ рисида низолашди. Пайғамбар ﷺ: «Эй Зубайр, (аввал) суғор, сўнг сувни қў шнингга қў йиб юбор», дедилар. Ансорий: «Эй Аллоҳнинг Расули, (у) аммангизнинг ўғ ли бў лгани учунми (шундай ҳукм қиласиз)?» деди. Шунда (Пайғамбар ﷺнинг) юзлари ў згарди, сўнг: «Эй Зубайр, (аввал) суғор, сўнг сувни — деворларга (сув изларига) қайтгунига қадар — тў хтат, сўнг сувни қў шнингга қў й», дедилар. Ансорий уни (Пайғамбар ﷺни) ғазаблантирганида, Пайғамбар ﷺ Зубайрга — унинг ҳақини тў лиқ (ўз ўрнига қў йиб) — ҳукмни очиқ-ойдин (сариҳ) қилди; (аввал эса) у зот иккаласига — уларга кенг (имкон) бў лган бир ишни ишора қилган эдилар. Зубайр: «Мен бу оятларни фақат шу ҳақда нозил бў лди деб ўйлайман: ‹Йўқ, Роббингга қасамки, улар — ораларида чиқган низода сени ҳакам қилмагунларича — (ҳақиқий) иймон келтирмайдилар...› (Нисо сураси, 65)», деди.

عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهَا فِي بَرِيرَةَ: «خُذِيهَا فَأَعْتِقِيهَا» . وَكَانَ زَوْجُهَا عَبْدًا فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاخْتَارَتْ نَفسهَا وَلَو كَانَ حرا لم يخيرها

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Uning (Bariraning) eri qul edi. Shunda Rasululloh ﷺ uni (nikohda qolish yoki ajralish orasida) ixtiyor qoʻydilar, u oʻzini ixtiyor qildi (nikohni buzdi). Agar (eri) hur boʻlganida, u zot uni ixtiyorga qoʻymas edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Унинг (Бариранинг) эри қул эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни (никоҳда қолиш ёки ажралиш орасида) ихтиёр қўйдилар, у ўзини ихтиёр қилди (никоҳни бузди). Агар (эри) ҳур бўлганида, у зот уни ихтиёрга қўймас эдилар».

وَعَن عُروَةَ قَالَ: حدَّثني أسامةُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَهِدَ إِلَيْهِ قَالَ: «أَغِرْ عَلَى أُبْنَى صباحا وَحرق» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga (ish) topshirib: «Ubnoga ertalab hujum qil va (u yerni) yoqib yubor», dedilar.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга (иш) топшириб: «Убнога эрталаб ҳужум қил ва (у ерни) ёқиб юбор», дедилар.

عَن عُرْوَة بن الزبير أَنَّ سَعِيدُ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ خاصمته أروى بنت أويس إِلَى مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ وَادَّعَتْ أَنَّهُ أَخَذَ شَيْئًا مِنْ أَرْضِهَا فَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا كُنْتُ آخُذُ مِنْ أَرْضِهَا شَيْئًا بَعْدَ الَّذِي سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وماذا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَخَذَ شِبْرًا مِنَ الْأَرْضِ ظُلْمًا طُوِّقَهُ إِلَى سَبْعِ أَرَضِينَ فَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ لَا أَسْأَلُكَ بَيِّنَةً بَعْدَ هَذَا فَقَالَ اللَّهُمَّ إِن كَانَت كَاذِبَة فَعم بَصَرَهَا وَاقْتُلْهَا فِي أَرْضِهَا قَالَ فَمَا مَاتَتْ حَتَّى ذهب بصرها ثمَّ بَينا هِيَ تَمْشِي فِي أَرْضِهَا إِذْ وَقَعَتْ فِي حُفْرَةٍ فَمَاتَتْ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بِمَعْنَاهُ وَأَنَّهُ رَآهَا عَمْيَاءَ تَلْتَمِسُ الْجُدُرَ تَقُولُ: أَصَابَتْنِي دَعْوَةُ سَعِيدٍ وَأَنَّهَا مَرَّتْ على بئرٍ فِي الدَّار الَّتِي خاصمته فَوَقَعت فِيهَا فَكَانَت قبرها

Said ibn Zayd ibn Amr ibn Nufayl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Arvo bint Uvays Said ibn Zayd ustidan, u (Said) uning yeridan bir narsa olib qoʻygan, deb daʼvo qildi va u bilan Marvon ibn al-Hakam huzurida daʼvolashdi. Shunda Said: «Men Rasululloh ﷺ dan eshitgan (gap)dan keyin uning yeridan bir narsa olarmidim?!» — dedi. (Marvon): «Rasululloh ﷺ dan nima eshitgan eding?» — dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Kim bir qarich yerni zulm bilan olsa, unga yetti qavat yer (boʻyniga) sirtmoq qilib taqiladi›, — deganlarini eshitdim», — dedi. Shunda Marvon unga: «Bundan keyin sendan dalil soʻramayman», — dedi. (Said): «Ey Alloh! Agar u yolgʻonchi boʻlsa, koʻzini koʻr qilgin va uni oʻz yerida halok etgin», — dedi. (Roviy) dedi: U koʻzi koʻr boʻlmaguncha oʻlmadi; soʻng u oʻz yerida yurib turganida bir chuqurga yiqilib oʻldi.Саид ибн Зайд ибн Амр ибн Нуфайл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Арво бинт Увайс Саид ибн Зайд устидан, у (Саид) унинг еридан бир нарса олиб қўйган, деб даъво қилди ва у билан Марвон ибн ал-Ҳакам ҳузурида даъволашди. Шунда Саид: «Мен Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган (гап)дан кейин унинг еридан бир нарса олармидим?!» — деди. (Марвон): «Расулуллоҳ ﷺ дан нима эшитган эдинг?» — деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Ким бир қарич ерни зулм билан олса, унга етти қават ер (бўйнига) сиртмоқ қилиб тақилади›, — деганларини эшитдим», — деди. Шунда Марвон унга: «Бундан кейин сендан далил сўрамайман», — деди. (Саид): «Эй Аллоҳ! Агар у ёлғончи бўлса, кўзини кўр қилгин ва уни ўз ерида ҳалок этгин», — деди. (Ровий) деди: У кўзи кўр бўлмагунча ўлмади; сўнг у ўз ерида юриб турганида бир чуқурга йиқилиб ўлди.