حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، قَالَ أَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ شَبَبَةٌ مُتَقَارِبُونَ، فَأَقَمْنَا عِنْدَهُ عِشْرِينَ لَيْلَةً، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَفِيقًا، فَلَمَّا ظَنَّ أَنَّا قَدِ اشْتَهَيْنَا أَهْلَنَا أَوْ قَدِ اشْتَقْنَا سَأَلَنَا عَمَّنْ تَرَكْنَا بَعْدَنَا فَأَخْبَرْنَاهُ قَالَ ‏"‏ ارْجِعُوا إِلَى أَهْلِيكُمْ، فَأَقِيمُوا فِيهِمْ، وَعَلِّمُوهُمْ، وَمُرُوهُمْ ـ وَذَكَرَ أَشْيَاءَ أَحْفَظُهَا أَوْ لاَ أَحْفَظُهَا ـ وَصَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي، فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ، وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْبَرُكُمْ ‏"‏‏.‏

(Molik ibn Huvayris aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurlariga — bir-birimizga yaqin (tengdosh) yigitlar holida — keldik va U zotning huzurlarida yigirma kecha turdik. Rasululloh ﷺ rafiq (mehribon, muloyim) edilar. U zot biz oʻz ahlimizni (sogʻinib) istab qolganimizni yoki (ularni) sogʻinganimizni payqaganlarida, bizdan ortimizda kimlarni (qoldirib) kelganimizni soʻradilar; biz U zotga xabar berdik. U zot: «Oʻz ahllaringizga qaytinglar, ular ichida turinglar, ularga (din) oʻrgatinglar va ularni buyuringlar — (Molik) baʼzi narsalarni zikr qildi, men ularni yodlayman yoki yodlamayman — va men namoz oʻqiganimni koʻrgan holatda namoz oʻqinglar; namoz (vaqti) kelganida, biringiz sizlarga azon aytsin va kattangiz sizlarga imom boʻlsin», dedilar.(Молик ибн Ҳувайрис айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига — бир-биримизга яқин (тенгдош) йигитлар ҳолида — келдик ва У зотнинг ҳузурларида йигирма кеча турдик. Расулуллоҳ ﷺ рафиқ (меҳрибон, мулойим) эдилар. У зот биз ўз аҳлимизни (соғиниб) истаб қолганимизни ёки (уларни) соғинганимизни пайқаганларида, биздан ортимизда кимларни (қолдириб) келганимизни сўрадилар; биз У зотга хабар бердик. У зот: «Ўз аҳлларингизга қайтинглар, улар ичида туринглар, уларга (дин) ўргатинглар ва уларни буюринглар — (Молик) баъзи нарсаларни зикр қилди, мен уларни ёдлайман ёки ёдламайман — ва мен намоз ўқиганимни кўрган ҳолатда намоз ўқинглар; намоз (вақти) келганида, бирингиз сизларга азон айцин ва каттангиз сизларга имом бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَمْنَعَنَّ أَحَدَكُمْ أَذَانُ بِلاَلٍ مِنْ سَحُورِهِ، فَإِنَّهُ يُؤَذِّنُ ـ أَوْ قَالَ يُنَادِي ـ لِيَرْجِعَ قَائِمَكُمْ، وَيُنَبِّهَ نَائِمَكُمْ، وَلَيْسَ الْفَجْرُ أَنْ يَقُولَ هَكَذَا ـ وَجَمَعَ يَحْيَى كَفَّيْهِ ـ حَتَّى يَقُولَ هَكَذَا ‏"‏‏.‏ وَمَدَّ يَحْيَى إِصْبَعَيْهِ السَّبَّابَتَيْنِ‏.‏

(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Biringizni Bilolning azoni saharlik (taom)idan aslo toʻsmasin; chunki u — qoʻyimingiz (tunda namozda turuvchingiz)ni qaytarish va uxlab yotganingizni uygʻotish uchun azon aytadi (yoki: chaqiradi). (Subhdagi) fajr — (muazzin qoʻlini koʻtarib) mana shunday deyishi emas — Yahyo ikki kaftini birlashtirdi — balki u (fajr) — mana shunday deyishidir», dedilar — Yahyo ikki koʻrsatkich barmogʻini (yoyib) choʻzdi.(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизни Билолнинг азони саҳарлик (таом)идан асло тўсмасин; чунки у — қўйимингиз (тунда намозда турувчингиз)ни қайтариш ва ухлаб ётганингизни уйғотиш учун азон айтади (ёки: чақиради). (Субҳдаги) фажр — (муаззин қўлини кўтариб) мана шундай дейиши эмас — Яҳё икки кафтини бирлаштирди — балки у (фажр) — мана шундай дейишидир», дедилар — Яҳё икки кўрсаткич бармоғини (ёйиб) чўзди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ بِلاَلاً يُنَادِي بِلَيْلٍ، فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Albatta, Bilol kechasi (tunda) azon aytadi; bas, Ibn Ummu Maktum azon aytmaguncha, yeb-ichaveringlar», dedilar.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Албатта, Билол кечаси (тунда) азон айтади; бас, Ибн Умму Мактум азон айтмагунча, еб-ичаверинглар», дедилар.)

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ خَمْسًا فَقِيلَ أَزِيدَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا صَلَّيْتَ خَمْسًا‏.‏ فَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ مَا سَلَّمَ‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizga peshinni besh (rakaat) oʻqitdilar. (Namozdan keyin): «Namozga (rakaat) ziyoda qilindimi?» deyildi. U zot: «Bu nima (degan gap)?» dedilar. Ular: «Siz besh (rakaat) oʻqidingiz», dedilar. Shunda U zot salom berganidan keyin ikkita sajda (sahv sajdasi) qildilar.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизга пешинни беш (ракаат) ўқитдилар. (Намоздан кейин): «Намозга (ракаат) зиёда қилиндими?» дейилди. У зот: «Бу нима (деган гап)?» дедилар. Улар: «Сиз беш (ракаат) ўқидингиз», дедилар. Шунда У зот салом берганидан кейин иккита сажда (саҳв саждаси) қилдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنِ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقَصُرَتِ الصَّلاَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَمْ نَسِيتَ فَقَالَ ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ، ثُمَّ سَلَّمَ، ثُمَّ كَبَّرَ، ثُمَّ سَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ، ثُمَّ رَفَعَ، ثُمَّ كَبَّرَ، فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ، ثُمَّ رَفَعَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ (namozning) ikki (rakaat)idan (keyin) qaytdilar (salom berdilar). Shunda Zul-Yadayn U zotga: «Namoz qisqartirildimi, yo Rasululloh, yoki Siz unutdingizmi?» dedi. U zot: «Zul-Yadayn rost aytdimi?» dedilar. Odamlar: «Ha», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ turib, qolgan ikki rakaatni oʻqidilar, soʻng salom berdilar; soʻng takbir aytib, oʻz sajdasidek — yoki undan uzunroq — sajda qildilar, soʻng (boshlarini) koʻtardilar; soʻng takbir aytib, oʻz sajdasidek sajda qildilar, soʻng (boshlarini) koʻtardilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ (намознинг) икки (ракаат)идан (кейин) қайтдилар (салом бердилар). Шунда Зул-Ядайн У зотга: «Намоз қисқартирилдими, ё Расулуллоҳ, ёки Сиз унутдингизми?» деди. У зот: «Зул-Ядайн рост айтдими?» дедилар. Одамлар: «Ҳа», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ туриб, қолган икки ракаатни ўқидилар, сўнг салом бердилар; сўнг такбир айтиб, ўз саждасидек — ёки ундан узунроқ — сажда қилдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар; сўнг такбир айтиб, ўз саждасидек сажда қилдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ بَيْنَا النَّاسُ بِقُبَاءٍ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ إِذْ جَاءَهُمْ آتٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ اللَّيْلَةَ قُرْآنٌ، وَقَدْ أُمِرَ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ فَاسْتَقْبِلُوهَا‏.‏ وَكَانَتْ وُجُوهُهُمْ إِلَى الشَّأْمِ فَاسْتَدَارُوا إِلَى الْكَعْبَةِ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Odamlar Quboʼda bomdod namozida (turgan) ekanlar, mana, ularning oldiga bir keluvchi kelib: «Albatta, Rasululloh ﷺga bu kecha Qurʼon nozil qilindi va U zot Kaʼbaga yuzlanish (qibla qilish)ga buyurildi; bas, sizlar (ham) unga yuzlaninglar», dedi. Ularning yuzlari Shomga (qarab) edi; bas, ular Kaʼbaga (qarab) burildilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Одамлар Қубўда бомдод намозида (турган) эканлар, мана, уларнинг олдига бир келувчи келиб: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺга бу кеча Қуръон нозил қилинди ва У зот Каъбага юзланиш (қибла қилиш)га буюрилди; бас, сизлар (ҳам) унга юзланинглар», деди. Уларнинг юзлари Шомга (қараб) эди; бас, улар Каъбага (қараб) бурилдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ صَلَّى نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ، أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا، وَكَانَ يُحِبُّ أَنْ يُوَجَّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="2" aya_start="144" aya_end="144"]{‏قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا‏}‏ فَوُجِّهَ نَحْوَ الْكَعْبَةِ، وَصَلَّى مَعَهُ رَجُلٌ الْعَصْرَ، ثُمَّ خَرَجَ فَمَرَّ عَلَى قَوْمٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ هُوَ يَشْهَدُ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّهُ قَدْ وُجِّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ‏.‏ فَانْحَرَفُوا وَهُمْ رُكُوعٌ فِي صَلاَةِ الْعَصْرِ‏.‏

(Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, Baytul-Maqdis (Quddus) tomon — oʻn olti yoki oʻn yetti oy — namoz oʻqidilar; U zot esa Kaʼbaga (qarab) yuzlanishni yaxshi koʻrardilar. Bas, Alloh taolo: ‹Darhaqiqat, Biz yuzingning osmonga (umid bilan) burilishini koʻrmoqdamiz; bas, albatta, Biz seni oʻzing rozi boʻladigan qiblaga qaratamiz...› (Baqara surasi, 144-oyat)ni nozil qildi. Bas, U zot Kaʼbaga (qarab) yuzlantirildilar. Bir kishi U zot bilan (birga) asrni oʻqigan edi; soʻng u chiqib, ansorlardan bir qavmning yonidan oʻtdi-da: ‹Men Paygʻambar ﷺ bilan (birga) namoz oʻqiganimga va U zot Kaʼbaga (qarab) yuzlantirilganlariga guvohlik beraman›, dedi. Bas, ular — asr namozida rukuʼda (turgan) holda — (Kaʼbaga qarab) burildilar.(Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, Байтул-Мақдис (Қуддус) томон — ўн олти ёки ўн етти ой — намоз ўқидилар; У зот эса Каъбага (қараб) юзланишни яхши кўрардилар. Бас, Аллоҳ таоло: ‹Дарҳақиқат, Биз юзингнинг осмонга (умид билан) бурилишини кўрмоқдамиз; бас, албатта, Биз сени ўзинг рози бўладиган қиблага қаратамиз...› (Бақара сураси, 144-оят)ни нозил қилди. Бас, У зот Каъбага (қараб) юзлантирилдилар. Бир киши У зот билан (бирга) асрни ўқиган эди; сўнг у чиқиб, ансорлардан бир қавмнинг ёнидан ўтди-да: ‹Мен Пайғамбар ﷺ билан (бирга) намоз ўқиганимга ва У зот Каъбага (қараб) юзлантирилганларига гувоҳлик бераман›, деди. Бас, улар — аср намозида рукуъда (турган) ҳолда — (Каъбага қараб) бурилдилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ أَسْقِي أَبَا طَلْحَةَ الأَنْصَارِيَّ وَأَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ وَأُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ شَرَابًا مِنْ فَضِيخٍ وَهْوَ تَمْرٌ فَجَاءَهُمْ آتٍ فَقَالَ إِنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ‏.‏ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أَنَسُ قُمْ إِلَى هَذِهِ الْجِرَارِ فَاكْسِرْهَا، قَالَ أَنَسٌ فَقُمْتُ إِلَى مِهْرَاسٍ لَنَا فَضَرَبْتُهَا بِأَسْفَلِهِ حَتَّى انْكَسَرَتْ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Abu Talha al-Ansoriy, Abu Ubayda ibn Jarroh va Ubay ibn Kaʼbga fazix (xurmodan tayyorlangan ichimlik)dan bir sharob quyib (tutib) turardim — u (fazix) — xurmo (sharbati). Shu payt ularning oldiga bir keluvchi kelib: «Albatta, xamr (mast qiluvchi ichimlik) harom qilindi», dedi. Abu Talha: «Ey Anas, mana bu xumlarning oldiga bor-da, ularni sindir!» dedi. Anas aytdi: Bas, men oʻzimizning bir mihros (tosh oʻgʻir)imizning oldiga borib, uning pastki (tomoni) bilan ularga urdim — toki ular singuncha.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Абу Талҳа ал-Ансорий, Абу Убайда ибн Жарроҳ ва Убай ибн Каъбга фазих (хурмодан тайёрланган ичимлик)дан бир шароб қуйиб (тутиб) турардим — у (фазих) — хурмо (шарбати). Шу пайт уларнинг олдига бир келувчи келиб: «Албатта, хамр (маст қилувчи ичимлик) ҳаром қилинди», деди. Абу Талҳа: «Эй Анас, мана бу хумларнинг олдига бор-да, уларни синдир!» деди. Анас айтди: Бас, мен ўзимизнинг бир миҳрос (тош ўғир)имизнинг олдига бориб, унинг пастки (томони) билан уларга урдим — токи улар сингунча.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَهْلِ نَجْرَانَ ‏"‏ لأَبْعَثَنَّ إِلَيْكُمْ رَجُلاً أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ ‏"‏‏.‏ فَاسْتَشْرَفَ لَهَا أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ‏.‏

(Huzayfa (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ Najron ahliga: «Men sizlarga albatta bir amin (ishonchli) kishini — haqiqiy amin (kishini) — yuboraman», dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺning sahobalari unga (oʻsha martabaga) koʻz tikdilar (intildilar). Bas, U zot Abu Ubaydani yubordilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ Нажрон аҳлига: «Мен сизларга албатта бир амин (ишончли) кишини — ҳақиқий амин (кишини) — юбораман», дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺнинг саҳобалари унга (ўша мартабага) кўз тикдилар (интилдилар). Бас, У зот Абу Убайдани юбордилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينٌ، وَأَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Har bir ummatning bir amini (ishonchli kishisi) bor; bu ummatning amini esa — Abu Ubaydadir», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бир умматнинг бир амини (ишончли кишиси) бор; бу умматнинг амини эса — Абу Убайдадир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ وَكَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غَابَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَشَهِدْتُهُ أَتَيْتُهُ بِمَا يَكُونُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِذَا غِبْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَشَهِدَ أَتَانِي بِمَا يَكُونُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Umar (roziyallohu anhu) aytdi:) Ansorlardan bir kishi (bilan men navbatlashardik): u Rasululloh ﷺning huzurlaridan gʻoyib (yoʻq) boʻlganida, men esa hozir boʻlganimda, men unga Rasululloh ﷺdan (sodir) boʻlgan narsani (xabarni) keltirardim; men Rasululloh ﷺning huzurlaridan gʻoyib boʻlganimda, u esa hozir boʻlganida, u menga Rasululloh ﷺdan (sodir) boʻlgan narsani keltirardi.(Умар (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ансорлардан бир киши (билан мен навбатлашардик): у Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларидан ғойиб (йўқ) бўлганида, мен эса ҳозир бўлганимда, мен унга Расулуллоҳ ﷺдан (содир) бўлган нарсани (хабарни) келтирардим; мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларидан ғойиб бўлганимда, у эса ҳозир бўлганида, у менга Расулуллоҳ ﷺдан (содир) бўлган нарсани келтирарди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ جَيْشًا وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ رَجُلاً، فَأَوْقَدَ نَارًا وَقَالَ ادْخُلُوهَا‏.‏ فَأَرَادُوا أَنْ يَدْخُلُوهَا، وَقَالَ آخَرُونَ إِنَّمَا فَرَرْنَا مِنْهَا، فَذَكَرُوا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِلَّذِينَ أَرَادُوا أَنْ يَدْخُلُوهَا ‏"‏ لَوْ دَخَلُوهَا لَمْ يَزَالُوا فِيهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ لِلآخَرِينَ ‏"‏ لاَ طَاعَةَ فِي مَعْصِيَةٍ، إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ ‏"‏‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ bir qoʻshin yubordilar va ularning ustiga bir kishini amir qilib qoʻydilar. U (amir) bir olov yoqib: «Unga kiringlar!» dedi. Baʼzilari unga kirmoqchi boʻldilar; boshqalari esa: «Biz undan (oʻtdan) qochgan edik (qanday kiramiz)?!» dedilar. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilinganida, U zot unga kirmoqchi boʻlganlarga: «Agar ular unga kirganlarida edi, Qiyomat kunigacha undan chiqmasdilar», dedilar; boshqalariga esa: «Maʼsiyat (gunoh)da itoat yoʻq; itoat — faqat maʼrufda (yaxshilikda)dir», dedilar.(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ бир қўшин юбордилар ва уларнинг устига бир кишини амир қилиб қўйдилар. У (амир) бир олов ёқиб: «Унга киринглар!» деди. Баъзилари унга кирмоқчи бўлдилар; бошқалари эса: «Биз ундан (ўтдан) қочган эдик (қандай кирамиз)?!» дедилар. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинганида, У зот унга кирмоқчи бўлганларга: «Агар улар унга кирганларида эди, Қиёмат кунигача ундан чиқмасдилар», дедилар; бошқаларига эса: «Маъсият (гуноҳ)да итоат йўқ; итоат — фақат маъруфда (яхшиликда)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ وَزَيْدَ بْنَ خَالِدٍ أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Ibn Shihob (rivoyat qildiki,) Ubaydulloh ibn Abdulloh unga xabar berdiki, Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhum) unga xabar berdilarki,) Ikki kishi Paygʻambar ﷺning huzurlarida daʼvolashdilar.(Ибн Шиҳоб (ривоят қилдики,) Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ унга хабар бердики, Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳум) унга хабар бердиларки,) Икки киши Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида даъволашдилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ قَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَعْرَابِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ لِي بِكِتَابِ اللَّهِ‏.‏ فَقَامَ خَصْمُهُ فَقَالَ صَدَقَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اقْضِ لَهُ بِكِتَابِ اللَّهِ، وَأْذَنْ لِي‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُلْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا ـ وَالْعَسِيفُ الأَجِيرُ ـ فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ، فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةٍ مِنَ الْغَنَمِ وَوَلِيدَةٍ، ثُمَّ سَأَلْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى امْرَأَتِهِ الرَّجْمَ، وَأَنَّمَا عَلَى ابْنِي جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ، أَمَّا الْوَلِيدَةُ وَالْغَنَمُ فَرُدُّوهَا، وَأَمَّا ابْنُكَ فَعَلَيْهِ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ، وَأَمَّا أَنْتَ يَا أُنَيْسُ ـ لِرَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَ ـ فَاغْدُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا، فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا ‏"‏‏.‏ فَغَدَا عَلَيْهَا أُنَيْسٌ فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida ekanimizda, mana, aʼrobiylardan bir kishi turib: «Yo Rasululloh, men uchun Allohning Kitobi bilan hukm qiling», dedi. Soʻng uning raqibi (daʼvolashgan tomoni) turib: «Rost aytdi, yo Rasululloh; uning (foydasi) uchun Allohning Kitobi bilan hukm qiling va menga (gapirishga) izn bering», dedi. Paygʻambar ﷺ unga: «Ayt», dedilar. U: «Mening oʻgʻlim bu (kishi)ning huzurida asif (yollanma ishchi) edi — asif — yollanma (ishchi) — bas, u (oʻgʻlim) uning xotini bilan zino qildi. (Odamlar) menga: ‹Oʻgʻlingga rajm (toshboʻron) bor›, deb xabar berdilar; men oʻgʻlimni undan yuz qoʻy va bir choʻri (kaniz) berib (toʻlov bilan) qutqardim. Soʻng ilm ahlidan soʻrasam, ular menga: ‹(Aslida) uning (bu kishining) xotiniga rajm bor, oʻgʻlingga esa — yuz darra (qamchi) va bir yil surgun (bor)›, deb xabar berdilar», dedi. Shunda U zot: «Jonim (qoʻ)lida boʻlgan Zot bilan qasamki, men oramizda albatta Allohning Kitobi bilan hukm qilaman: choʻri va qoʻyga kelsak — ular senga qaytariladi; oʻgʻlingga kelsak — unga yuz darra va bir yil surgun bordir; sen esa, ey Unays — (deb) Aslam (qabilasi)dan boʻlgan bir kishiga (xitob qilib) — bu (kishi)ning xotinining oldiga ertalab bor; agar u (zinosini) tan olsa, uni rajm qil (toshboʻron qil)», dedilar. Bas, Unays ertalab uning oldiga bordi; u (zinosini) tan oldi, shunda u uni rajm qildi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эканимизда, мана, аъробийлардан бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен учун Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг», деди. Сўнг унинг рақиби (даъволашган томони) туриб: «Рост айтди, ё Расулуллоҳ; унинг (фойдаси) учун Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг ва менга (гапиришга) изн беринг», деди. Пайғамбар ﷺ унга: «Айт», дедилар. У: «Менинг ўғлим бу (киши)нинг ҳузурида асиф (ёлланма ишчи) эди — асиф — ёлланма (ишчи) — бас, у (ўғлим) унинг хотини билан зино қилди. (Одамлар) менга: ‹Ўғлингга ражм (тошбўрон) бор›, деб хабар бердилар; мен ўғлимни ундан юз қўй ва бир чўри (каниз) бериб (тўлов билан) қутқардим. Сўнг илм аҳлидан сўрасам, улар менга: ‹(Аслида) унинг (бу кишининг) хотинига ражм бор, ўғлингга эса — юз дарра (қамчи) ва бир йил сургун (бор)›, деб хабар бердилар», деди. Шунда У зот: «Жоним (қў)лида бўлган Зот билан қасамки, мен орамизда албатта Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан: чўри ва қўйга келсак — улар сенга қайтарилади; ўғлингга келсак — унга юз дарра ва бир йил сургун бордир; сен эса, эй Унайс — (деб) Аслам (қабиласи)дан бўлган бир кишига (хитоб қилиб) — бу (киши)нинг хотинининг олдига эрталаб бор; агар у (зиносини) тан олса, уни ражм қил (тошбўрон қил)», дедилар. Бас, Унайс эрталаб унинг олдига борди; у (зиносини) тан олди, шунда у уни ражм қилди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَدَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْخَنْدَقِ فَانْتَدَبَ الزُّبَيْرُ، ثُمَّ نَدَبَهُمْ فَانْتَدَبَ الزُّبَيْرُ، ثُمَّ نَدَبَهُمْ فَانْتَدَبَ الزُّبَيْرُ فَقَالَ ‏"‏ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَوَارِيٌّ وَحَوَارِيِّ الزُّبَيْرُ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ حَفِظْتُهُ مِنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ‏.‏ وَقَالَ لَهُ أَيُّوبُ يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْهُمْ عَنْ جَابِرٍ، فَإِنَّ الْقَوْمَ يُعْجِبُهُمْ أَنْ تُحَدِّثَهُمْ عَنْ جَابِرٍ‏.‏ فَقَالَ فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ سَمِعْتُ جَابِرًا فَتَابَعَ بَيْنَ أَحَادِيثَ سَمِعْتُ جِابِرًا، قُلْتُ لِسُفْيَانَ فَإِنَّ الثَّوْرِيَّ يَقُولُ يَوْمَ قُرَيْظَةَ فَقَالَ كَذَا حَفِظْتُهُ كَمَا أَنَّكَ جَالِسٌ يَوْمَ الْخَنْدَقِ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ هُوَ يَوْمٌ وَاحِدٌ‏.‏ وَتَبَسَّمَ سُفْيَانُ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Xandaq kuni (odamlarni dushman xabarini bilib kelishga) chaqirdilar (daʼvat qildilar); bas, Zubayr (oʻzini) taqdim qildi (koʻngilli boʻldi). Soʻng yana (ularni) chaqirdilar; yana Zubayr (oʻzini) taqdim qildi. Soʻng yana chaqirdilar; yana Zubayr (oʻzini) taqdim qildi. Shunda U zot: «Har bir paygʻambarning bir havoriysi (sodiq yordamchisi) bor; mening havoriyim esa — Zubayrdir», dedilar. (Sufyon aytdi: Men buni Ibn al-Munkadirdan yodladim. Ayyub unga: ‹Ey Abu Bakr, ularga Jobirdan (hadis) ayt; chunki bu qavm — sen ularga Jobirdan (hadis) aytishingni yoqtiradi›, dedi. Bas, u oʻsha majlisda: ‹Men Jobirdan eshitdim›, ‹Men Jobirdan eshitdim› (degan) hadislarni ketma-ket (rivoyat) qildi. Men Sufyonga: ‹Savriy esa: ‹Quraza kuni› deydi-ku?› dedim. U: ‹Men buni — sen oʻtirganing kabi (aniq) — Xandaq kuni (deb) yodladim›, dedi. Sufyon: ‹U — bitta kun (bir voqea)›, dedi va Sufyon tabassum qildi.)(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Хандақ куни (одамларни душман хабарини билиб келишга) чақирдилар (даъват қилдилар); бас, Зубайр (ўзини) тақдим қилди (кўнгилли бўлди). Сўнг яна (уларни) чақирдилар; яна Зубайр (ўзини) тақдим қилди. Сўнг яна чақирдилар; яна Зубайр (ўзини) тақдим қилди. Шунда У зот: «Ҳар бир пайғамбарнинг бир ҳаворийси (содиқ ёрдамчиси) бор; менинг ҳаворийим эса — Зубайрдир», дедилар. (Суфён айтди: Мен буни Ибн ал-Мункадирдан ёдладим. Айюб унга: ‹Эй Абу Бакр, уларга Жобирдан (ҳадис) айт; чунки бу қавм — сен уларга Жобирдан (ҳадис) айтишингни ёқтиради›, деди. Бас, у ўша мажлисда: ‹Мен Жобирдан эшитдим›, ‹Мен Жобирдан эшитдим› (деган) ҳадисларни кетма-кет (ривоят) қилди. Мен Суфёнга: ‹Саврий эса: ‹Қураза куни› дейди-ку?› дедим. У: ‹Мен буни — сен ўтирганинг каби (аниқ) — Хандақ куни (деб) ёдладим›, деди. Суфён: ‹У — битта кун (бир воқеа)›, деди ва Суфён табассум қилди.)

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ حَائِطًا وَأَمَرَنِي بِحِفْظِ الْبَابِ فَجَاءَ رَجُلٌ يَسْتَأْذِنُ فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لَهُ، وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ فَإِذَا أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جَاءَ عُمَرُ فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لَهُ، وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ جَاءَ عُثْمَانُ فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لَهُ، وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ bir bogʻ (devor bilan oʻralgan joy)ga kirdilar va menga eshikni saqlashni (qoʻriqlashni) buyurdilar. Shu payt bir kishi (kirishga) izn soʻrab keldi. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabar qil», dedilar. Mana, u — Abu Bakr (edi). Soʻng Umar keldi; U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabar qil», dedilar. Soʻng Usmon keldi; U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabar qil», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ бир боғ (девор билан ўралган жой)га кирдилар ва менга эшикни сақлашни (қўриқлашни) буюрдилар. Шу пайт бир киши (киришга) изн сўраб келди. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабар қил», дедилар. Мана, у — Абу Бакр (эди). Сўнг Умар келди; У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабар қил», дедилар. Сўнг Усмон келди; У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабар қил», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ، وَغُلاَمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْوَدُ عَلَى رَأْسِ الدَّرَجَةِ فَقُلْتُ قُلْ هَذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَذِنَ لِي‏.‏

(Umar (roziyallohu anhu) aytdi:) Men keldim, mana, Rasululloh ﷺ oʻzlarining bir mashruba (balxona, yuqori xona)larida edilar; Rasululloh ﷺning bir qora gʻulomi (xizmatkori) zinaning boshida (turardi). Men: «Ayt: bu — Umar ibn Xattob (keldi)», dedim. Bas, U zot menga izn berdilar.(Умар (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен келдим, мана, Расулуллоҳ ﷺ ўзларининг бир машруба (балхона, юқори хона)ларида эдилар; Расулуллоҳ ﷺнинг бир қора ғуломи (хизматкори) зинанинг бошида (турарди). Мен: «Айт: бу — Умар ибн Хаттоб (келди)», дедим. Бас, У зот менга изн бердилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَى كِسْرَى، فَأَمَرَهُ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ الْبَحْرَيْنِ، يَدْفَعُهُ عَظِيمُ الْبَحْرَيْنِ إِلَى كِسْرَى، فَلَمَّا قَرَأَهُ كِسْرَى مَزَّقَهُ، فَحَسِبْتُ أَنَّ ابْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُمَزَّقُوا كُلَّ مُمَزَّقٍ‏.‏

(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berdiki,) Rasululloh ﷺ oʻz xatlarini Kisroga yubordilar va unga (elchiga) — uni Bahrayn (hokimi) buyukiga topshirishni buyurdilar; Bahrayn buyuki esa uni Kisroga topshirar (edi). Kisro uni oʻqiganida, uni yirtib tashladi. (Roviy aytdi:) Men oʻylaymanki, Ibn al-Musayyab: «Bas, Rasululloh ﷺ ularga (Forslarga) — butunlay parcha-parcha boʻlib (yirtilib) ketishlarini — duo qildilar (qargʻadilar)», dedi.(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бердики,) Расулуллоҳ ﷺ ўз хатларини Кисрога юбордилар ва унга (элчига) — уни Баҳрайн (ҳокими) буюкига топширишни буюрдилар; Баҳрайн буюки эса уни Кисрога топширар (эди). Кисро уни ўқиганида, уни йиртиб ташлади. (Ровий айтди:) Мен ўйлайманки, Ибн ал-Мусайяб: «Бас, Расулуллоҳ ﷺ уларга (Форсларга) — бутунлай парча-парча бўлиб (йиртилиб) кетишларини — дуо қилдилар (қарғадилар)», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ الأَكْوَعِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَ ‏"‏ أَذِّنْ فِي قَوْمِكَ ـ أَوْ فِي النَّاسِ ـ يَوْمَ عَاشُورَاءَ أَنَّ مَنْ أَكَلَ فَلْيُتِمَّ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ، وَمَنْ لَمْ يَكُنْ أَكَلَ فَلْيَصُمْ ‏"‏‏.‏

(Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ Aslam (qabilasi)dan boʻlgan bir kishiga: «Oshuro kuni qavming ichida — yoki: odamlar ichida — eʼlon qil (azon ayt)ki: kim (bugun bir narsa) yegan boʻlsa, kunining qolganini (roʻza tutib) toʻldirsin; kim yemagan boʻlsa, roʻza tutsin», dedilar.(Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ Аслам (қабиласи)дан бўлган бир кишига: «Ошуро куни қавминг ичида — ёки: одамлар ичида — эълон қил (азон айт)ки: ким (бугун бир нарса) еган бўлса, кунининг қолганини (рўза тутиб) тўлдирсин; ким емаган бўлса, рўза туцин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يُقْعِدُنِي عَلَى سَرِيرِهِ فَقَالَ إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ الْوَفْدُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا رَبِيعَةُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَرْحَبًا بِالْوَفْدِ وَالْقَوْمِ، غَيْرَ خَزَايَا وَلاَ نَدَامَى ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارَ مُضَرَ، فَمُرْنَا بِأَمْرٍ نَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ، وَنُخْبِرُ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا فَسَأَلُوا عَنِ الأَشْرِبَةِ، فَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ وَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ أَمَرَهُمْ بِالإِيمَانِ بِاللَّهِ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ بِاللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامُ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ ـ وَأَظُنُّ فِيهِ ـ صِيَامُ رَمَضَانَ، وَتُؤْتُوا مِنَ الْمَغَانِمِ الْخُمُسَ ‏"‏‏.‏ وَنَهَاهُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ، وَالْحَنْتَمِ، وَالْمُزَفَّتِ، وَالنَّقِيرِ، وَرُبَّمَا قَالَ الْمُقَيَّرِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ احْفَظُوهُنَّ، وَأَبْلِغُوهُنَّ مَنْ وَرَاءَكُمْ ‏"‏‏.‏

(Abu Jamra aytdi: Ibn Abbos meni oʻz soʻrisiga (taxtiga) oʻtkazardi. U: Abdul-Qays vakillari Rasululloh ﷺning oldilariga kelganlarida, U zot: «(Bu) qaysi vakil (delegatsiya)?» dedilar. Ular: «Rabia (qabilasi)», dedilar. U zot: «Vakillarga (yoki qavmga) marhabo — xor boʻlmagan va pushaymon boʻlmagan (yaxshi) holda (kelibsizlar)!» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz bilan Sizning oranglizda Muzar kofirlari bor; bas, bizga shunday bir ishni buyuringki, biz u bilan jannatga kiraylik va uni ortimizdagilarga (qavmimizga) ham yetkazaylik», dedilar. Soʻng ular ichimliklar haqida soʻradilar. Bas, U zot ularni toʻrt (narsa)dan qaytardilar va toʻrt (narsa)ga buyurdilar: ularni Allohga iymon keltirishga buyurdilar-da: «Allohga iymon keltirish nima — bilasizmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedilar. U zot: «‹La ilaha illalloh, yagona, sherigi yoʻq; va Muhammad — Allohning Rasuli› (deb) guvohlik berish, namozni toʻkis oʻqish, zakot berish — (roviy aytdi: men oʻylaymanki, unda) Ramazon roʻzasini (tutish) ham (bor edi) — va gʻanimatlardan beshdan birini (xums) berishingiz», dedilar. Va U zot ularni dubbo, hantam, muzaffat va naqir (kabi idishlarda nabiz solishdan) qaytardilar — baʼzan ‹muqayyar› (zift surtilgan idish) der edilar. U zot: «Bularni yodlanglar va ortingizdagilarga (qavmingizga) yetkazinglar», dedilar.)(Абу Жамра айтди: Ибн Аббос мени ўз сўрисига (тахтига) ўтказарди. У: Абдул-Қайс вакиллари Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келганларида, У зот: «(Бу) қайси вакил (делегация)?» дедилар. Улар: «Рабиа (қабиласи)», дедилар. У зот: «Вакилларга (ёки қавмга) марҳабо — хор бўлмаган ва пушаймон бўлмаган (яхши) ҳолда (келибсизлар)!» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз билан Сизнинг оранглизда Музар кофирлари бор; бас, бизга шундай бир ишни буюрингки, биз у билан жаннатга кирайлик ва уни ортимиздагиларга (қавмимизга) ҳам етказайлик», дедилар. Сўнг улар ичимликлар ҳақида сўрадилар. Бас, У зот уларни тўрт (нарса)дан қайтардилар ва тўрт (нарса)га буюрдилар: уларни Аллоҳга иймон келтиришга буюрдилар-да: «Аллоҳга иймон келтириш нима — биласизми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедилар. У зот: «‹Ла илаҳа иллаллоҳ, ягона, шериги йўқ; ва Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули› (деб) гувоҳлик бериш, намозни тўкис ўқиш, закот бериш — (ровий айтди: мен ўйлайманки, унда) Рамазон рўзасини (тутиш) ҳам (бор эди) — ва ғаниматлардан бешдан бирини (хумс) беришингиз», дедилар. Ва У зот уларни дуббо, ҳантам, музаффат ва нақир (каби идишларда набиз солишдан) қайтардилар — баъзан ‹муқайяр› (зифт суртилган идиш) дер эдилар. У зот: «Буларни ёдланглар ва ортингиздагиларга (қавмингизга) етказинглар», дедилар.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ تَوْبَةَ الْعَنْبَرِيِّ، قَالَ قَالَ لِي الشَّعْبِيُّ أَرَأَيْتَ حَدِيثَ الْحَسَنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَاعَدْتُ ابْنَ عُمَرَ قَرِيبًا مِنْ سَنَتَيْنِ أَوْ سَنَةٍ وَنِصْفٍ فَلَمْ أَسْمَعْهُ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا قَالَ كَانَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيهِمْ سَعْدٌ فَذَهَبُوا يَأْكُلُونَ مِنْ لَحْمٍ، فَنَادَتْهُمُ امْرَأَةٌ مِنْ بَعْضِ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُ لَحْمُ ضَبٍّ فَأَمْسَكُوا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُوا ـ أَوِ اطْعَمُوا ـ فَإِنَّهُ حَلاَلٌ ـ أَوْ قَالَ لاَ بَأْسَ بِهِ‏.‏ شَكَّ فِيهِ ـ وَلَكِنَّهُ لَيْسَ مِنْ طَعَامِي ‏"‏‏.‏

(Tavba al-Anbariy aytdi: Shaʼbiy menga: ‹Hasanning Paygʻambar ﷺdan (rivoyatini) koʻrding (bildingmi)? Men Ibn Umar bilan ikki yilga yaqin — yoki bir yarim yil — birga oʻtirganman; men undan Paygʻambar ﷺdan — mana shundan boshqa (hadis) rivoyat qilganini eshitmadim›, dedi:) U (Ibn Umar) aytdi: Paygʻambar ﷺning sahobalaridan baʼzi kishilar — ular ichida Saʼd (ham) bor edi — bir goʻshtdan yeyishga (kirishgan) edilar. Shunda Paygʻambar ﷺning zavjalaridan biri — bir ayol — ularni chaqirib: ‹Albatta, u — kaltakesak (zabb) goʻshti!› dedi. Bas, ular (yeyishdan) toʻxtadilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yenglar — yoki: taom qilinglar — chunki u haloldir — yoki: ‹unda zarar yoʻq› dedilar (roviy shubha qildi) — lekin u — mening taomimdan (yeydiganimdan) emas», dedilar.(Тавба ал-Анбарий айтди: Шаъбий менга: ‹Ҳасаннинг Пайғамбар ﷺдан (ривоятини) кўрдинг (билдингми)? Мен Ибн Умар билан икки йилга яқин — ёки бир ярим йил — бирга ўтирганман; мен ундан Пайғамбар ﷺдан — мана шундан бошқа (ҳадис) ривоят қилганини эшитмадим›, деди:) У (Ибн Умар) айтди: Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан баъзи кишилар — улар ичида Саъд (ҳам) бор эди — бир гўштдан ейишга (киришган) эдилар. Шунда Пайғамбар ﷺнинг завжаларидан бири — бир аёл — уларни чақириб: ‹Албатта, у — калтакесак (забб) гўшти!› деди. Бас, улар (ейишдан) тўхтадилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Енглар — ёки: таом қилинглар — чунки у ҳалолдир — ёки: ‹унда зарар йўқ› дедилар (ровий шубҳа қилди) — лекин у — менинг таомимдан (ейдиганимдан) эмас», дедилар.