حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعَدَّ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ فِي سَبِيلِهِ لاَ يُخْرِجُهُ إِلاَّ جِهَادٌ فِي سَبِيلِي وَإِيمَانٌ بِي وَتَصْدِيقٌ بِرُسُلِي فَهُوَ عَلَىَّ ضَامِنٌ أَنْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ أَوْ أَرْجِعَهُ إِلَى مَسْكَنِهِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ نَائِلاً مَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى الْمُسْلِمِينَ مَا قَعَدْتُ خِلاَفَ سَرِيَّةٍ تَخْرُجُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَبَدًا وَلَكِنْ لاَ أَجِدُ سَعَةً فَأَحْمِلَهُمْ وَلاَ يَجِدُونَ سَعَةً فَيَتَّبِعُونِي وَلاَ تَطِيبُ أَنْفُسُهُمْ فَيَتَخَلَّفُونَ بَعْدِي وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوَدِدْتُ أَنْ أَغْزُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأُقْتَلَ ثُمَّ أَغْزُوَ فَأُقْتَلَ ثُمَّ أَغْزُوَ فَأُقْتَلَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh Oʻz yoʻlida chiqqan — uni faqat Mening yoʻlimdagi jihod, Menga imon keltirish va paygʻambarlarimni tasdiqlash chiqargan — kishi haqida shuni kafolat qildi: uni jannatga kiritishim yoki ega boʻlgan ajr yoxud oʻljasi bilan chiqqan maskaniga qaytarishim Mening zimmamdadir», dedilar. Soʻng: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, musulmonlarga ogʻirlik qilib qoʻyishimdan qoʻrqmaganimda, Alloh yoʻlida chiqadigan hech bir qoʻshindan orqada aslo qolmagan boʻlardim. Lekin men ularning hammasini olib boradigan kenglikni topmayapman, ular ham menga ergashadigan kenglikni topmaydilar, koʻngillari ham unamaydi, shuning uchun mendan orqada qoladilar. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, Alloh yoʻlida gʻazot qilib oʻldirilishimni, soʻng yana gʻazot qilib oʻldirilishimni, soʻng yana gʻazot qilib oʻldirilishimni istardim», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Ўз йўлида чиққан — уни фақат Менинг йўлимдаги жиҳод, Менга имон келтириш ва пайғамбарларимни тасдиқлаш чиқарган — киши ҳақида шуни кафолат қилди: уни жаннатга киритишим ёки эга бўлган ажр ёхуд ўлжаси билан чиққан масканига қайтаришим Менинг зиммамдадир», дедилар. Сўнг: «Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, мусулмонларга оғирлик қилиб қўйишимдан қўрқмаганимда, Аллоҳ йўлида чиқадиган ҳеч бир қўшиндан орқада асло қолмаган бўлардим. Лекин мен уларнинг ҳаммасини олиб борадиган кенгликни топмаяпман, улар ҳам менга эргашадиган кенгликни топмайдилар, кўнгиллари ҳам унамайди, шунинг учун мендан орқада қоладилар. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот ила қасамки, Аллоҳ йўлида ғазот қилиб ўлдирилишимни, сўнг яна ғазот қилиб ўлдирилишимни, сўнг яна ғазот қилиб ўлдирилишимни истардим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَضْمُونٌ عَلَى اللَّهِ إِمَّا أَنْ يَكْفِتَهُ إِلَى مَغْفِرَتِهِ وَرَحْمَتِهِ وَإِمَّا أَنْ يَرْجِعَهُ بِأَجْرٍ وَغَنِيمَةٍ وَمَثَلُ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الَّذِي لاَ يَفْتُرُ حَتَّى يَرْجِعَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh yoʻlida jihod qiluvchi Alloh zimmasida kafolatlangandir: yo uni magʻfirati va rahmatiga oladi, yo uni ajr va oʻlja bilan qaytaradi. Alloh yoʻlida jihod qiluvchining misoli — qaytib kelguncha toʻxtovsiz roʻza tutib, namoz oʻqib turgan kishining misoli kabidir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ йўлида жиҳод қилувчи Аллоҳ зиммасида кафолатлангандир: ё уни мағфирати ва раҳматига олади, ё уни ажр ва ўлжа билан қайтаради. Аллоҳ йўлида жиҳод қилувчининг мисоли — қайтиб келгунча тўхтовсиз рўза тутиб, намоз ўқиб турган кишининг мисоли кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ غَدْوَةٌ أَوْ رَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida ertalab yoki kechqurun bir marta chiqish dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида эрталаб ёки кечқурун бир марта чиқиш дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ مَنْظُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ غَدْوَةٌ أَوْ رَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida ertalab yoki kechqurun bir marta chiqish dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида эрталаб ёки кечқурун бир марта чиқиш дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَغَدْوَةٌ أَوْ رَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida ertalab yoki kechqurun bir marta chiqish dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида эрталаб ёки кечқурун бир марта чиқиш дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَسْتَقِلَّ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ حَتَّى يَمُوتَ أَوْ يَرْجِعَ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida gʻozini toʻliq jihozlab qoʻysa, u oʻlgunga yoki qaytgunga qadar unga oʻsha gʻozining ajri kabi ajr boʻladi», deganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида ғозини тўлиқ жиҳозлаб қўйса, у ўлгунга ёки қайтгунга қадар унга ўша ғозининг ажри каби ажр бўлади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَجْرِ الْغَازِي شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida gʻozini jihozlab qoʻysa, gʻozining ajridan hech narsa kamaymagan holda unga ham oʻsha ajr kabi ajr boʻladi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида ғозини жиҳозлаб қўйса, ғозининг ажридан ҳеч нарса камаймаган ҳолда унга ҳам ўша ажр каби ажр бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى اللَّيْثِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفْضَلُ دِينَارٍ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ دِينَارٌ يُنْفِقُهُ عَلَى عِيَالِهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ عَلَى فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ عَلَى أَصْحَابِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi sarflaydigan eng afzal dinor — ahli oilasiga sarflaydigan dinor, Alloh yoʻlidagi otiga sarflaydigan dinor va Alloh yoʻlidagi hamrohlariga sarflaydigan dinordir», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши сарфлайдиган энг афзал динор — аҳли оиласига сарфлайдиган динор, Аллоҳ йўлидаги отига сарфлайдиган динор ва Аллоҳ йўлидаги ҳамроҳларига сарфлайдиган динордир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَمَّالُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ الْخَلِيلِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، وَأَبِي الدَّرْدَاءِ، وَأَبِي، هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ كُلُّهُمْ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ أَرْسَلَ بِنَفَقَةٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَقَامَ فِي بَيْتِهِ فَلَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ دِرْهَمٍ وَمَنْ غَزَا بِنَفْسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَنْفَقَ فِي وَجْهِ ذَلِكَ فَلَهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ سَبْعُمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ}‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida sarf-xarajat joʻnatib, oʻzi uyida qolsa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz dirham boʻladi. Kim esa Alloh yoʻlida oʻzi gʻazot qilib, oʻsha yoʻlda sarflasa, har bir dirhami evaziga unga yetti yuz ming dirham boʻladi», dedilar. Soʻng bu oyatni tilovat qildilar: {Alloh xohlagan kishiga koʻpaytirib beradi} (Baqara 261).Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида сарф-харажат жўнатиб, ўзи уйида қолса, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз дирҳам бўлади. Ким эса Аллоҳ йўлида ўзи ғазот қилиб, ўша йўлда сарфласа, ҳар бир дирҳами эвазига унга етти юз минг дирҳам бўлади», дедилар. Сўнг бу оятни тиловат қилдилар: {Аллоҳ хоҳлаган кишига кўпайтириб беради} (Бақара 261).

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْحَارِثِ الذِّمَارِيُّ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ لَمْ يَغْزُ أَوْ يُجَهِّزْ غَازِيًا أَوْ يَخْلُفْ غَازِيًا فِي أَهْلِهِ بِخَيْرٍ أَصَابَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ بِقَارِعَةٍ قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim gʻazot qilmasa yoki gʻozini jihozlab qoʻymasa yoxud gʻozining ahli oilasi orasida yaxshilik bilan uning oʻrnini bosmasa, Alloh subhonahu uni qiyomat kunidan oldin bir ofat bilan uradi», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким ғазот қилмаса ёки ғозини жиҳозлаб қўймаса ёхуд ғозининг аҳли оиласи орасида яхшилик билан унинг ўрнини босмаса, Аллоҳ субҳонаҳу уни қиёмат кунидан олдин бир офат билан уради», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا أَبُو رَافِعٍ، - هُوَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ رَافِعٍ - عَنْ سُمَىٍّ، - مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ - عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لَقِيَ اللَّهَ وَلَيْسَ لَهُ أَثَرٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَقِيَ اللَّهَ وَفِيهِ ثُلْمَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga Alloh yoʻlida hech qanday izsiz uchrashsa, u Allohga bir kamchilik bilan uchrashadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга Аллоҳ йўлида ҳеч қандай изсиз учрашса, у Аллоҳга бир камчилик билан учрашади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَةِ تَبُوكَ فَدَنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَالَ ‏"‏ إِنَّ بِالْمَدِينَةِ لَقَوْمًا مَا سِرْتُمْ مِنْ مَسِيرٍ وَلاَ قَطَعْتُمْ وَادِيًا إِلاَّ كَانُوا مَعَكُمْ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهُمْ بِالْمَدِينَةِ قَالَ ‏"‏ وَهُمْ بِالْمَدِينَةِ حَبَسَهُمُ الْعُذْرُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotidan qaytib Madinaga yaqinlashganlarida: «Madinada shunday qavm borki, siz qanday yoʻl yursangiz ham, qanday vodiyni kesib oʻtsangiz ham, ular oʻsha yoʻlda siz bilan birga boʻldilar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, ular Madinada boʻla turibmi?» deyishdi. U zot: «Ular Madinada boʻla turib, ha. Ularni uzr toʻxtatib qoldirgan», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотидан қайтиб Мадинага яқинлашганларида: «Мадинада шундай қавм борки, сиз қандай йўл юрсангиз ҳам, қандай водийни кесиб ўтсангиз ҳам, улар ўша йўлда сиз билан бирга бўлдилар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, улар Мадинада бўла турибми?» дейишди. У зот: «Улар Мадинада бўла туриб, ҳа. Уларни узр тўхтатиб қолдирган», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ بِالْمَدِينَةِ رِجَالاً مَا قَطَعْتُمْ وَادِيًا وَلاَ سَلَكْتُمْ طَرِيقًا إِلاَّ شَرِكُوكُمْ فِي الأَجْرِ حَبَسَهُمُ الْعُذْرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ بْنُ مَاجَهْ أَوْ كَمَا قَالَ كَتَبْتُهُ لَفْظًا ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Madinada shunday kishilar borki, siz qanday vodiyni kesib oʻtsangiz ham, qanday yoʻlni bosib oʻtsangiz ham, ular ajrda siz bilan sherik boʻldilar. Ularni uzr toʻxtatib qoldirgan», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мадинада шундай кишилар борки, сиз қандай водийни кесиб ўтсангиз ҳам, қандай йўлни босиб ўтсангиз ҳам, улар ажрда сиз билан шерик бўлдилар. Уларни узр тўхтатиб қолдирган», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ خَطَبَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ النَّاسَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي سَمِعْتُ حَدِيثًا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ بِهِ إِلاَّ الضِّنُّ بِكُمْ وَبِصَحَابَتِكُمْ فَلْيَخْتَرْ مُخْتَارٌ لِنَفْسِهِ أَوْ لِيَدَعْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ رَابَطَ لَيْلَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ كَانَتْ كَأَلْفِ لَيْلَةٍ صِيَامِهَا وَقِيَامِهَا ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi odamlarga xutba qilib: «Ey odamlar, men Rasululloh ﷺdan bir hadis eshitgan edim, uni sizlarga aytishdan meni faqat sizlarni va suhbatingizni asrash istagigina toʻxtatib turdi. Endi istagan kishi oʻzi uchun ixtiyor qilsin yoxud tark etsin. Men Rasululloh ﷺ: ‹Kim Alloh subhonahuning yoʻlida bir kecha chegara qorovulligini qilsa, u roʻza va namoz bilan oʻtkazilgan ming kecha kabi boʻladi›, deganlarini eshitdim», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши одамларга хутба қилиб: «Эй одамлар, мен Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис эшитган эдим, уни сизларга айтишдан мени фақат сизларни ва суҳбатингизни асраш истагигина тўхтатиб турди. Энди истаган киши ўзи учун ихтиёр қилсин ёхуд тарк этсин. Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким Аллоҳ субҳонаҳунинг йўлида бир кеча чегара қоровуллигини қилса, у рўза ва намоз билан ўтказилган минг кеча каби бўлади›, деганларини эшитдим», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ زُهْرَةَ بْنِ مَعْبَدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ مَاتَ مُرَابِطًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَجْرَى عَلَيْهِ أَجْرَ عَمَلِهِ الصَّالِحِ الَّذِي كَانَ يَعْمَلُ وَأَجْرَى عَلَيْهِ رِزْقَهُ وَأَمِنَ مِنَ الْفَتَّانِ وَبَعَثَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ آمِنًا مِنَ الْفَزَعِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki Alloh yoʻlida murobit (chegara qorovuli) boʻlgan holida vafot etsa, unga qilib yurgan solih amalining savobi doimiy ravishda yozib boriladi, rizqi ham davom ettiriladi, u fitnadan (qabr sinovidan) omon boʻladi va Alloh uni qiyomat kuni qoʻrquvdan xotirjam holda tiriltiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки Аллоҳ йўлида муробит (чегара қоровули) бўлган ҳолида вафот этса, унга қилиб юрган солиҳ амалининг савоби доимий равишда ёзиб борилади, ризқи ҳам давом эттирилади, у фитнадан (қабр синовидан) омон бўлади ва Аллоҳ уни қиёмат куни қўрқувдан хотиржам ҳолда тирилтиради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْلَى السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ صُبْحٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَرِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مِنْ وَرَاءِ عَوْرَةِ الْمُسْلِمِينَ مُحْتَسِبًا مِنْ غَيْرِ شَهْرِ رَمَضَانَ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنْ عِبَادَةِ مِائَةِ سَنَةٍ صِيَامِهَا وَقِيَامِهَا وَرِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مِنْ وَرَاءِ عَوْرَةِ الْمُسْلِمِينَ مُحْتَسِبًا مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَعْظَمُ أَجْرًا - أُرَاهُ قَالَ - مِنْ عِبَادَةِ أَلْفِ سَنَةٍ صِيَامِهَا وَقِيَامِهَا فَإِنْ رَدَّهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِهِ سَالِمًا لَمْ تُكْتَبْ عَلَيْهِ سَيِّئَةٌ أَلْفَ سَنَةٍ وَتُكْتَبُ لَهُ الْحَسَنَاتُ وَيُجْرَى لَهُ أَجْرُ الرِّبَاطِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةَ ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida musulmonlarning himoyasi uchun ramazon oyidan boshqa oyda savob umidida bir kun chegarada turish yuz yil roʻza tutib, tunlarini ibodat bilan oʻtkazgandan kattaroq savobdir. Alloh yoʻlida musulmonlarning himoyasi uchun ramazon oyida savob umidida bir kun chegarada turish esa Alloh huzurida afzalroq va — u zot shunday dedilar deb oʻylayman — ming yil roʻza tutib, tunlarini ibodat bilan oʻtkazgandan kattaroq savobdir. Agar Alloh uni ahliga sogʻ-salomat qaytarsa, unga ming yil davomida biror gunoh yozilmaydi, yaxshiliklar yoziladi va unga qiyomat kunigacha chegarada turish savobi jorij qilinadi», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида мусулмонларнинг ҳимояси учун рамазон ойидан бошқа ойда савоб умидида бир кун чегарада туриш юз йил рўза тутиб, тунларини ибодат билан ўтказгандан каттароқ савобдир. Аллоҳ йўлида мусулмонларнинг ҳимояси учун рамазон ойида савоб умидида бир кун чегарада туриш эса Аллоҳ ҳузурида афзалроқ ва — у зот шундай дедилар деб ўйлайман — минг йил рўза тутиб, тунларини ибодат билан ўтказгандан каттароқ савобдир. Агар Аллоҳ уни аҳлига соғ-саломат қайтарса, унга минг йил давомида бирор гуноҳ ёзилмайди, яхшиликлар ёзилади ва унга қиёмат кунигача чегарада туриш савоби жориж қилинади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ حَارِسَ الْحَرَسِ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh qoʻshinni qoʻriqlab turgan qorovulga rahm qilsin», dedilar.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ қўшинни қўриқлаб турган қоровулга раҳм қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ شَابُورَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ خَالِدِ بْنِ أَبِي الطَّوِيلِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ حَرْسُ لَيْلَةٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنْ صِيَامِ رَجُلٍ وَقِيَامِهِ فِي أَهْلِهِ أَلْفَ سَنَةٍ السَّنَةُ ثَلاَثُمِائَةٍ وَسِتُّونَ يَوْمًا وَالْيَوْمُ كَأَلْفِ سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Alloh yoʻlida bir kecha qorovullik qilish kishining oʻz ahli orasida ming yil roʻza tutib, tunlarini ibodat bilan oʻtkazganidan afzalroqdir. Bir yil uch yuz oltmish kundir, bir kun esa ming yildekdir».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ йўлида бир кеча қоровуллик қилиш кишининг ўз аҳли орасида минг йил рўза тутиб, тунларини ибодат билан ўтказганидан афзалроқдир. Бир йил уч юз олтмиш кундир, бир кун эса минг йилдекдир».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ ‏"‏ أُوصِيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالتَّكْبِيرِ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishiga: «Men senga Allohdan qoʻrqishni va har baland joyga chiqqaningda takbir aytishni tavsiya qilaman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишига: «Мен сенга Аллоҳдан қўрқишни ва ҳар баланд жойга чиққанингда такбир айтишни тавсия қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ ذُكِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ أَحْسَنَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَشْجَعَ النَّاسِ وَلَقَدْ فَزِعَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ لَيْلَةً فَانْطَلَقُوا قِبَلَ الصَّوْتِ فَتَلَقَّاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ سَبَقَهُمْ إِلَى الصَّوْتِ وَهُوَ عَلَى فَرَسٍ لأَبِي طَلْحَةَ عُرْىٍ مَا عَلَيْهِ سَرْجٌ فِي عُنُقِهِ السَّيْفُ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ لَنْ تُرَاعُوا ‏"‏ ‏.‏ يَرُدُّهُمْ ثُمَّ قَالَ لِلْفَرَسِ ‏"‏ وَجَدْنَاهُ بَحْرًا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ إِنَّهُ لَبَحْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَمَّادٌ وَحَدَّثَنِي ثَابِتٌ أَوْ غَيْرُهُ قَالَ كَانَ فَرَسًا لأَبِي طَلْحَةَ يُبَطَّأُ فَمَا سُبِقَ بَعْدَ ذَلِكَ الْيَوْمِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ zikr etilganda, u kishi shunday dedilar: «U zot odamlarning eng koʻrkami, eng saxovatlisi va eng jasuri edilar. Bir kecha madinaliklar qoʻrqib ketishdi va ovoz kelgan tomonga yoʻl olishdi. Rasululloh ﷺ ularni qarshi olib qaytdilar, u zot ovoz kelgan joyga hammadan oldin yetib borgan edilar. U zot Abu Talhaning yalangʻoch, egarsiz otida, boʻyinlarida qilich osilgan holda: ‹Ey odamlar, qoʻrqmanglar!› deb ularni qaytarib yurar edilar. Soʻng ot haqida: ‹Uni dengizdek topdik›, yoki ‹U haqiqatan dengizdir›, dedilar». Hammod aytdi: Menga Sobit yoki boshqasi shunday deb aytdi: «U Abu Talhaning sekin yuradigan oti edi, biroq oʻsha kundan keyin uni hech qanday ot oʻzib keta olmadi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ зикр этилганда, у киши шундай дедилар: «У зот одамларнинг энг кўрками, энг саховатлиси ва энг жасури эдилар. Бир кеча мадиналиклар қўрқиб кетишди ва овоз келган томонга йўл олишди. Расулуллоҳ ﷺ уларни қарши олиб қайтдилар, у зот овоз келган жойга ҳаммадан олдин етиб борган эдилар. У зот Абу Талҳанинг яланғоч, эгарсиз отида, бўйинларида қилич осилган ҳолда: ‹Эй одамлар, қўрқманглар!› деб уларни қайтариб юрар эдилар. Сўнг от ҳақида: ‹Уни денгиздек топдик›, ёки ‹У ҳақиқатан денгиздир›, дедилар». Ҳаммод айтди: Менга Собит ёки бошқаси шундай деб айтди: «У Абу Талҳанинг секин юрадиган оти эди, бироқ ўша кундан кейин уни ҳеч қандай от ўзиб кета олмади».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بَكَّارِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ بُسْرِ بْنِ أَبِي أَرْطَاةَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنِي شَيْبَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Safarbarlikka chaqirilsangiz, chiqinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сафарбарликка чақирилсангиз, чиқинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ - عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَجْتَمِعُ غُبَارٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدُخَانُ جَهَنَّمَ فِي جَوْفِ عَبْدٍ مُسْلِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh yoʻlidagi gard-chang bilan jahannam tutuni musulmon bandaning ichida hech qachon jam boʻlmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ йўлидаги гард-чанг билан жаҳаннам тутуни мусулмон банданинг ичида ҳеч қачон жам бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التُّسْتَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ شَبِيبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ رَاحَ رَوْحَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَانَ لَهُ بِمِثْلِ مَا أَصَابَهُ مِنَ الْغُبَارِ مِسْكًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki Alloh yoʻlida bir marta yurish qilsa, unga tekkan gard-chang qiyomat kuni misk boʻlib qaytadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки Аллоҳ йўлида бир марта юриш қилса, унга теккан гард-чанг қиёмат куни миск бўлиб қайтади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ حَبَّانَ، - هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ - عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ خَالَتِهِ أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، أَنَّهَا قَالَتْ نَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا قَرِيبًا مِنِّي ثُمَّ اسْتَيْقَظَ يَبْتَسِمُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَضْحَكَكَ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ يَرْكَبُونَ ظَهْرَ هَذَا الْبَحْرِ كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ ‏.‏ قَالَ فَدَعَا لَهَا ثُمَّ نَامَ الثَّانِيَةَ فَفَعَلَ مِثْلَهَا ثُمَّ قَالَتْ مِثْلَ قَوْلِهَا فَأَجَابَهَا مِثْلَ جَوَابِهِ الأَوَّلِ ‏.‏ قَالَتْ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَخَرَجَتْ مَعَ زَوْجِهَا عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ غَازِيَةً أَوَّلَ مَا رَكِبَ الْمُسْلِمُونَ الْبَحْرَ مَعَ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَلَمَّا انْصَرَفُوا مِنْ غَزَاتِهِمْ قَافِلِينَ فَنَزَلُوا الشَّامَ فَقُرِّبَتْ إِلَيْهَا دَابَّةٌ لِتَرْكَبَ فَصَرَعَتْهَا فَمَاتَتْ ‏.‏

Umm Harom binti Milhon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ mening yonimda uxlab, soʻng kulib uygʻondilar. Men: «Yo Rasululloh, nima sizni kuldirdi?» dedim. U zot: «Ummatimdan bir toʻda kishilar taxtlar ustidagi podshohlar kabi shu dengiz ustida suzib yurgan holda menga koʻrsatildi», dedilar. Men: «Allohga meni ular qatoriga qoʻshishini soʻrab duo qiling», dedim. U zot unga duo qildilar. Soʻng ikkinchi marta uxlab, xuddi avvalgidek qildilar. Men ham avvalgidek soʻzimni aytdim, u zot ham avvalgidek javob berdilar. Men: «Allohga meni ular qatoriga qoʻshishini soʻrab duo qiling», dedim. U zot: «Sen avvalgilardan boʻlasan», dedilar. Soʻng u eri Uboda ibn Somit bilan Muoviya ibn Abu Sufyon boshchiligida musulmonlar birinchi marta dengizga chiqqanda gʻazotga chiqdi. Ular gʻazotlaridan qaytib Shomga tushganlarida, unga minishi uchun bir ulov keltirildi, ulov uni yerga tashladi va u vafot etdi.Умм Ҳаром бинти Милҳон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ менинг ёнимда ухлаб, сўнг кулиб уйғондилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, нима сизни кулдирди?» дедим. У зот: «Умматимдан бир тўда кишилар тахтлар устидаги подшоҳлар каби шу денгиз устида сузиб юрган ҳолда менга кўрсатилди», дедилар. Мен: «Аллоҳга мени улар қаторига қўшишини сўраб дуо қилинг», дедим. У зот унга дуо қилдилар. Сўнг иккинчи марта ухлаб, худди аввалгидек қилдилар. Мен ҳам аввалгидек сўзимни айтдим, у зот ҳам аввалгидек жавоб бердилар. Мен: «Аллоҳга мени улар қаторига қўшишини сўраб дуо қилинг», дедим. У зот: «Сен аввалгилардан бўласан», дедилар. Сўнг у эри Убода ибн Сомит билан Муовия ибн Абу Суфён бошчилигида мусулмонлар биринчи марта денгизга чиққанда ғазотга чиқди. Улар ғазотларидан қайтиб Шомга тушганларида, унга миниши учун бир улов келтирилди, улов уни ерга ташлади ва у вафот этди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ غَزْوَةٌ فِي الْبَحْرِ مِثْلُ عَشْرِ غَزَوَاتٍ فِي الْبَرِّ وَالَّذِي يَسْدَرُ فِي الْبَحْرِ كَالْمُتَشَحِّطِ فِي دَمِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dengizdagi bir gʻazot quruqlikdagi oʻn gʻazotga tengdir. Dengizda boshi aylanib qiynalgan kishi Alloh subhonahu yoʻlida oʻz qoniga belangan kishi kabidir», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Денгиздаги бир ғазот қуруқликдаги ўн ғазотга тенгдир. Денгизда боши айланиб қийналган киши Аллоҳ субҳонаҳу йўлида ўз қонига беланган киши кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ الْجُبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا عُفَيْرُ بْنُ مَعْدَانَ الشَّامِيُّ، عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ شَهِيدُ الْبَحْرِ مِثْلُ شَهِيدَىِ الْبَرِّ وَالْمَائِدُ فِي الْبَحْرِ كَالْمُتَشَحِّطِ فِي دَمِهِ فِي الْبَرِّ وَمَا بَيْنَ الْمَوْجَتَيْنِ كَقَاطِعِ الدُّنْيَا فِي طَاعَةِ اللَّهِ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَكَلَ مَلَكَ الْمَوْتِ بِقَبْضِ الأَرْوَاحِ إِلاَّ شَهِيدَ الْبَحْرِ فَإِنَّهُ يَتَوَلَّى قَبْضَ أَرْوَاحِهِمْ وَيَغْفِرُ لِشَهِيدِ الْبَرِّ الذُّنُوبَ كُلَّهَا إِلاَّ الدَّيْنَ وَلِشَهِيدِ الْبَحْرِ الذُّنُوبَ وَالدَّيْنَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Dengiz shahidi quruqlikdagi ikki shahid kabidir. Dengizda boshi aylanib qiynalgan kishi quruqlikda oʻz qoniga belangan kishi kabidir. Ikki toʻlqin orasidagi vaqt esa dunyoni Allohga toat bilan kesib oʻtgan kishinikidek boʻladi. Alloh azza va jalla ruhlarni olishni oʻlim farishtasiga topshirgan, faqat dengiz shahidining ruhini oʻzi oladi. U quruqlik shahidining barcha gunohlarini kechiradi, faqat qarzdan boshqa; dengiz shahidining esa gunohlarini ham, qarzini ham kechiradi», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Денгиз шаҳиди қуруқликдаги икки шаҳид кабидир. Денгизда боши айланиб қийналган киши қуруқликда ўз қонига беланган киши кабидир. Икки тўлқин орасидаги вақт эса дунёни Аллоҳга тоат билан кесиб ўтган кишиникидек бўлади. Аллоҳ азза ва жалла руҳларни олишни ўлим фариштасига топширган, фақат денгиз шаҳидининг руҳини ўзи олади. У қуруқлик шаҳидининг барча гуноҳларини кечиради, фақат қарздан бошқа; денгиз шаҳидининг эса гуноҳларини ҳам, қарзини ҳам кечиради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، كُلُّهُمْ عَنْ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلاَّ يَوْمٌ لَطَوَّلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَمْلِكَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يَمْلِكُ جَبَلَ الدَّيْلَمِ وَالْقُسْطَنْطِينِيَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar dunyodan bir kungina qolgan boʻlsa ham, mening ahli baytimdan bir kishi Daylam togʻi va Qustantiniyaga egalik qilguncha Alloh azza va jalla oʻsha kunni uzaytiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар дунёдан бир кунгина қолган бўлса ҳам, менинг аҳли байтимдан бир киши Дайлам тоғи ва Қустантинияга эгалик қилгунча Аллоҳ азза ва жалла ўша кунни узайтиради», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، أَنْبَأَنَا الرَّبِيعُ بْنُ صَبِيحٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَتُفْتَحُ عَلَيْكُمُ الآفَاقُ وَسَتُفْتَحُ عَلَيْكُمْ مَدِينَةٌ يُقَالُ لَهَا قَزْوِينُ مَنْ رَابَطَ فِيهَا أَرْبَعِينَ يَوْمًا أَوْ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً كَانَ لَهُ فِي الْجَنَّةِ عَمُودٌ مِنْ ذَهَبٍ عَلَيْهِ زَبَرْجَدَةٌ خَضْرَاءُ عَلَيْهَا قُبَّةٌ مِنْ يَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ لَهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مِصْرَاعٍ مِنْ ذَهَبٍ عَلَى كُلِّ مِصْرَاعٍ زَوْجَةٌ مِنَ الْحُورِ الْعِينِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga ufqlar (turli oʻlkalar) fath etiladi va sizlarga Qazvin deb ataladigan bir shahar ochiladi. Kimki oʻsha yerda qirq kun yoki qirq kecha chegarada turib qorovullik qilsa, unga jannatda oltindan bir ustun boʻladi, uning ustida yashil zabarjad, uning ustida esa qizil yoqutdan gumbaz boʻladi. Uning oltindan yetmish ming tabaqasi boʻlib, har bir tabaqada hurul ayndan bir juft boʻladi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга уфқлар (турли ўлкалар) фатҳ этилади ва сизларга Қазвин деб аталадиган бир шаҳар очилади. Кимки ўша ерда қирқ кун ёки қирқ кеча чегарада туриб қоровуллик қилса, унга жаннатда олтиндан бир устун бўлади, унинг устида яшил забаржад, унинг устида эса қизил ёқутдан гумбаз бўлади. Унинг олтиндан етмиш минг табақаси бўлиб, ҳар бир табақада ҳурул айндан бир жуфт бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو يُوسُفَ، مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الرَّقِّيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ جَاهِمَةَ السُّلَمِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ أَرَدْتُ الْجِهَادَ مَعَكَ أَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ وَالدَّارَ الآخِرَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ أَحَيَّةٌ أُمُّكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَبَرَّهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَيْتُهُ مِنَ الْجَانِبِ الآخَرِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ أَرَدْتُ الْجِهَادَ مَعَكَ أَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ وَالدَّارَ الآخِرَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ أَحَيَّةٌ أُمُّكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ فَارْجِعْ إِلَيْهَا فَبَرَّهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَيْتُهُ مِنْ أَمَامِهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ أَرَدْتُ الْجِهَادَ مَعَكَ أَبْتَغِي بِذَلِكَ وَجْهَ اللَّهِ وَالدَّارَ الآخِرَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ أَحَيَّةٌ أُمُّكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ الْزَمْ رِجْلَهَا فَثَمَّ الْجَنَّةُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَمَّالُ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، عَنْ أَبِيهِ، طَلْحَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ جَاهِمَةَ السُّلَمِيِّ، أَنَّ جَاهِمَةَ، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏. ‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ بْنُ مَاجَهْ هَذَا جَاهِمَةُ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ مِرْدَاسٍ السُّلَمِيُّ الَّذِي عَاتَبَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ ‏.‏

Muʼoviya ibn Johima as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim va: «Ey Allohning Rasuli, men Allohning yuzini va oxirat hovlisini istab, siz bilan birga jihodga chiqmoqni istagan edim», dedim. U zot: «Voy senga! Onang tirikmi?», dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Qaytib bor, unga yaxshilik qil», dedilar. Soʻng u zotning huzurlariga boshqa tomondan kelib: «Ey Allohning Rasuli, men Allohning yuzini va oxirat hovlisini istab, siz bilan birga jihodga chiqmoqni istagan edim», dedim. U zot: «Voy senga! Onang tirikmi?», dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Bas, uning oldiga qaytib bor va unga yaxshilik qil», dedilar. Soʻng u zotning oldilariga roʻparalaridan kelib: «Ey Allohning Rasuli, men Allohning yuzini va oxirat hovlisini istab, siz bilan birga jihodga chiqmoqni istagan edim», dedim. U zot: «Voy senga! Onang tirikmi?», dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Voy senga! Uning oyogʻiga yopish, jannat ana oʻsha yerdadir», dedilar.Муъовия ибн Жоҳима ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен Аллоҳнинг юзини ва охират ҳовлисини истаб, сиз билан бирга жиҳодга чиқмоқни истаган эдим», дедим. У зот: «Вой сенга! Онанг тирикми?», дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Қайтиб бор, унга яхшилик қил», дедилар. Сўнг у зотнинг ҳузурларига бошқа томондан келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен Аллоҳнинг юзини ва охират ҳовлисини истаб, сиз билан бирга жиҳодга чиқмоқни истаган эдим», дедим. У зот: «Вой сенга! Онанг тирикми?», дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Бас, унинг олдига қайтиб бор ва унга яхшилик қил», дедилар. Сўнг у зотнинг олдиларига рўпараларидан келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен Аллоҳнинг юзини ва охират ҳовлисини истаб, сиз билан бирга жиҳодга чиқмоқни истаган эдим», дедим. У зот: «Вой сенга! Онанг тирикми?», дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Вой сенга! Унинг оёғига ёпиш, жаннат ана ўша ердадир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ أَتَى رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي جِئْتُ أُرِيدُ الْجِهَادَ مَعَكَ أَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ وَالدَّارَ الآخِرَةَ وَلَقَدْ أَتَيْتُ وَإِنَّ وَالِدَىَّ لَيَبْكِيَانِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَارْجِعْ إِلَيْهِمَا فَأَضْحِكْهُمَا كَمَا أَبْكَيْتَهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men Allohning yuzini va oxirat hovlisini istab, siz bilan birga jihodga chiqmoqni istab keldim. Kelganimda ota-onam yigʻlab qolishdi», dedi. U zot: «Ularning oldiga qaytib bor va ularni yigʻlatganingdek kuldirgin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен Аллоҳнинг юзини ва охират ҳовлисини истаб, сиз билан бирга жиҳодга чиқмоқни истаб келдим. Келганимда ота-онам йиғлаб қолишди», деди. У зот: «Уларнинг олдига қайтиб бор ва уларни йиғлатганингдек кулдиргин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الرَّجُلِ يُقَاتِلُ شَجَاعَةً وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً وَيُقَاتِلُ رِيَاءً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan botirligini koʻrsatib jang qiladigan, orlanib jang qiladigan va riyo uchun jang qiladigan kishi haqida soʻraldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim Allohning kalimasi eng oliy boʻlishi uchun jang qilsa, u Alloh yoʻlidadir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан ботирлигини кўрсатиб жанг қиладиган, орланиб жанг қиладиган ва риё учун жанг қиладиган киши ҳақида сўралди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳнинг калимаси энг олий бўлиши учун жанг қилса, у Аллоҳ йўлидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي عُقْبَةَ، - وَكَانَ مَوْلًى لأَهْلِ فَارِسَ - قَالَ شَهِدْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ فَضَرَبْتُ رَجُلاً مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَقُلْتُ خُذْهَا مِنِّي وَأَنَا الْغُلاَمُ الْفَارِسِيُّ ‏.‏ فَبَلَغَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ قُلْتَ خُذْهَا مِنِّي وَأَنَا الْغُلاَمُ الأَنْصَارِيُّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Uqba (roziyallohu anhu) — u forslar ahlining ozod qilingan quli edi — dan rivoyat qilinadi: Men Uhud kunida Nabiy ﷺ bilan birga hozir boʻldim va mushriklardan bir kishini urib: «Mendan buni ol, men forsiy yigitman», dedim. Bu soʻz Nabiy ﷺga yetib bordi, shunda u zot: «Nega ‹Mendan buni ol, men ansoriy yigitman› demading?», dedilar.Абу Уқба (розияллоҳу анҳу) — у форслар аҳлининг озод қилинган қули эди — дан ривоят қилинади: Мен Уҳуд кунида Набий ﷺ билан бирга ҳозир бўлдим ва мушриклардан бир кишини уриб: «Мендан буни ол, мен форсий йигитман», дедим. Бу сўз Набий ﷺга етиб борди, шунда у зот: «Нега ‹Мендан буни ол, мен ансорий йигитман› демадинг?», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، أَخْبَرَنِي أَبُو هَانِئٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيَّ، يَقُولُ إِنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ غَازِيَةٍ تَغْزُو فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُصِيبُوا غَنِيمَةً إِلاَّ تَعَجَّلُوا ثُلُثَىْ أَجْرِهِمْ فَإِنْ لَمْ يُصِيبُوا غَنِيمَةً تَمَّ لَهُمْ أَجْرُهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning: «Alloh yoʻlida jang qiluvchi qaysi bir qoʻshin oʻljaga erishsa, ular ajrlarining uchdan ikkisini tezroq olib boʻladilar. Agar oʻljaga erishmasalar, ularning ajri toʻla boʻladi», deb aytganlarini eshitdim», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг: «Аллоҳ йўлида жанг қилувчи қайси бир қўшин ўлжага эришса, улар ажрларининг учдан иккисини тезроқ олиб бўладилар. Агар ўлжага эришмасалар, уларнинг ажри тўла бўлади», деб айтганларини эшитдим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ، عَنْ عُرْوَةَ الْبَارِقِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخَيْرُ مَعْقُودٌ بِنَوَاصِي الْخَيْلِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Urva al-Bariqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaxshilik qiyomat kunigacha otlarning peshonalariga bogʻlangandir», dedilar.Урва ал-Бариқий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яхшилик қиёмат кунигача отларнинг пешоналарига боғлангандир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ الْخَيْلُ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otlarning peshonalarida qiyomat kunigacha yaxshilik bordir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Отларнинг пешоналарида қиёмат кунигача яхшилик бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، حَدَّثَنَا سُهَيْلٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخَيْلُ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ - أَوْ قَالَ الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا قَالَ سُهَيْلٌ أَنَا أَشُكُّ الْخَيْرُ - إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الْخَيْلُ ثَلاَثَةٌ فَهِيَ لِرَجُلٍ أَجْرٌ وَلِرَجُلٍ سِتْرٌ وَعَلَى رَجُلٍ وِزْرٌ فَأَمَّا الَّذِي هِيَ لَهُ أَجْرٌ فَالرَّجُلُ يَتَّخِذُهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَيُعِدُّهَا لَهُ فَلاَ تُغَيِّبُ شَيْئًا فِي بُطُونِهَا إِلاَّ كُتِبَ لَهُ أَجْرٌ وَلَوْ رَعَاهَا فِي مَرْجٍ مَا أَكَلَتْ شَيْئًا إِلاَّ كُتِبَ لَهُ بِهَا أَجْرٌ وَلَوْ سَقَاهَا مِنْ نَهَرٍ جَارٍ كَانَ لَهُ بِكُلِّ قَطْرَةٍ تُغَيِّبُهَا فِي بُطُونِهَا أَجْرٌ - حَتَّى ذَكَرَ الأَجْرَ فِي أَبْوَالِهَا وَأَرْوَاثِهَا - وَلَوِ اسْتَنَّتْ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ كُتِبَ لَهُ بِكُلِّ خَطْوَةٍ تَخْطُوهَا أَجْرٌ ‏.‏ وَأَمَّا الَّذِي هِيَ لَهُ سِتْرٌ فَالرَّجُلُ يَتَّخِذُهَا تَكَرُّمًا وَتَجَمُّلاً وَلاَ يَنْسَى حَقَّ ظُهُورِهَا وَبُطُونِهَا فِي عُسْرِهَا وَيُسْرِهَا ‏.‏ وَأَمَّا الَّذِي هِيَ عَلَيْهِ وِزْرٌ فَالَّذِي يَتَّخِذُهَا أَشَرًا وَبَطَرًا وَبَذَخًا وَرِياءً لِلنَّاسِ فَذَلِكَ الَّذِي هِيَ عَلَيْهِ وِزْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otlarning peshonalarida yaxshilik bordir» — yoki: «Yaxshilik otlarning peshonalariga bogʻlangandir», dedilar — Suhayl: «Men ‹yaxshilik› soʻzida shubha qilaman», dedi — «qiyomat kunigacha. Otlar uch xildir: bir kishiga ajr, bir kishiga parda va bir kishiga vabol boʻladi. Ammo unga ajr boʻladigani shundayki, u otni Alloh yoʻlida oladi va uni shu yoʻlga tayyorlaydi. Bas, ot qorniga biror narsani solmaydi, magar unga ajr yozilur. Agar u otni oʻtloqda boqsa, ot biror narsa yeganda ham unga ajr yozilur. Agar u otni oqar daryodan sugʻorsa, otning qorniga kirgan har bir tomchi uchun unga ajr boʻlur» — hatto u zot otning siydigi va tezagida ham ajr borligini zikr qildilar — «Agar ot bir yoki ikki dovonga yugursa, uning har bir qadami uchun unga ajr yozilur. Ammo unga parda boʻladigani shundayki, u otni izzat va koʻrk uchun oladi hamda otning ustidagi va qornidagi haqini qiyinchilik va osonchilikda unutmaydi. Ammo unga vabol boʻladigani shundayki, u otni takabburlik, manmanlik, kekkayish va odamlarga riyo uchun oladi. Ana oʻshanga u ot vabol boʻlur», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Отларнинг пешоналарида яхшилик бордир» — ёки: «Яхшилик отларнинг пешоналарига боғлангандир», дедилар — Суҳайл: «Мен ‹яхшилик› сўзида шубҳа қиламан», деди — «қиёмат кунигача. Отлар уч хилдир: бир кишига ажр, бир кишига парда ва бир кишига вабол бўлади. Аммо унга ажр бўладигани шундайки, у отни Аллоҳ йўлида олади ва уни шу йўлга тайёрлайди. Бас, от қорнига бирор нарсани солмайди, магар унга ажр ёзилур. Агар у отни ўтлоқда боқса, от бирор нарса еганда ҳам унга ажр ёзилур. Агар у отни оқар дарёдан суғорса, отнинг қорнига кирган ҳар бир томчи учун унга ажр бўлур» — ҳатто у зот отнинг сийдиги ва тезагида ҳам ажр борлигини зикр қилдилар — «Агар от бир ёки икки довонга югурса, унинг ҳар бир қадами учун унга ажр ёзилур. Аммо унга парда бўладигани шундайки, у отни иззат ва кўрк учун олади ҳамда отнинг устидаги ва қорнидаги ҳақини қийинчилик ва осончиликда унутмайди. Аммо унга вабол бўладигани шундайки, у отни такаббурлик, манманлик, кеккайиш ва одамларга риё учун олади. Ана ўшанга у от вабол бўлур», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ أَيُّوبَ، يُحَدِّثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَيْرُ الْخَيْلِ الأَدْهَمُ الأَقْرَحُ الْمُحَجَّلُ الأَرْثَمُ طَلْقُ الْيَدِ الْيُمْنَى فَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَدْهَمَ فَكُمَيْتٌ عَلَى هَذِهِ الشِّيَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otlarning eng yaxshisi peshonasida oq holi boʻlgan, oyoqlarida oq belgisi boʻlgan, burni va yuqori labi oq boʻlgan, oʻng oldingi oyogʻida oqligi boʻlmagan qop-qora otdir. Agar qop-qora boʻlmasa, shu belgilarga ega toʻriq otdir», dedilar.Абу Қатода ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Отларнинг энг яхшиси пешонасида оқ ҳоли бўлган, оёқларида оқ белгиси бўлган, бурни ва юқори лаби оқ бўлган, ўнг олдинги оёғида оқлиги бўлмаган қоп-қора отдир. Агар қоп-қора бўлмаса, шу белгиларга эга тўриқ отдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَلْمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّخَعِيِّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَكْرَهُ الشِّكَالَ مِنَ الْخَيْلِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uch oyogʻida oq belgisi boʻlib, bitta oyogʻi tanasining rangida boʻlgan otni yomon koʻrar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уч оёғида оқ белгиси бўлиб, битта оёғи танасининг рангида бўлган отни ёмон кўрар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَيْرٍ، عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّمْلِيُّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ رَوْحٍ الدَّارِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ الْقَاضِي، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنِ ارْتَبَطَ فَرَسًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ عَالَجَ عَلَفَهُ بِيَدِهِ كَانَ لَهُ بِكُلِّ حَبَّةٍ حَسَنَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim Alloh yoʻlida ot bogʻlab, soʻng uning yemini oʻz qoʻli bilan tayyorlab bersa, unga har bir don uchun bitta hasana boʻlur», deb aytganlarini eshitdim», dedilar.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким Аллоҳ йўлида от боғлаб, сўнг унинг емини ўз қўли билан тайёрлаб берса, унга ҳар бир дон учун битта ҳасана бўлур», деб айтганларини эшитдим», дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ يُخَامِرَ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ رَجُلٍ مُسْلِمٍ فُوَاقَ نَاقَةٍ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Muʼoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺning: «Musulmon kishilardan kim Alloh azza va jalla yoʻlida bir tuya sogʻimi muddatchalik jang qilsa, unga jannat vojib boʻlur», deb aytganlarini eshitdi.Муъоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺнинг: «Мусулмон кишилардан ким Аллоҳ азза ва жалла йўлида бир туя соғими муддатчалик жанг қилса, унга жаннат вожиб бўлур», деб айтганларини эшитди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا دَيْلَمُ بْنُ غَزْوَانَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ حَضَرْتُ حَرْبًا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ يَا نَفْسِ أَلاَ أَرَاكِ تَكْرَهِينَ الْجَنَّهْ أَحْلِفُ بِاللَّهِ لَتَنْزِلِنَّهْ طَائِعَةً أَوْ لَتُكْرَهِنَّهْ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir jangda hozir boʻldim. Shunda Abdulloh ibn Ravoha: «Ey nafsim! Seni jannatni yoqtirmayotganingni koʻryapman. Alloh nomiga qasam ichamanki, sen unga, xohlab yoki xohlamay, albatta tushasan», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир жангда ҳозир бўлдим. Шунда Абдуллоҳ ибн Равоҳа: «Эй нафсим! Сени жаннатни ёқтирмаётганингни кўряпман. Аллоҳ номига қасам ичаманки, сен унга, хоҳлаб ёки хоҳламай, албатта тушасан», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ دِينَارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ ذَكْوَانَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ مَنْ أُهْرِيقَ دَمُهُ وَعُقِرَ جَوَادُهُ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, qaysi jihod afzalroq?», dedim. U zot: «Kimning qoni toʻkilsa va oti yaralansa (oʻsha kishining jihodi afzaldir)», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси жиҳод афзалроқ?», дедим. У зот: «Кимнинг қони тўкилса ва оти яраланса (ўша кишининг жиҳоди афзалдир)», дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ، وَأَحْمَدُ بْنُ ثَابِتٍ الْجَحْدَرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ مَجْرُوحٍ يُجْرَحُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ - وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُجْرَحُ فِي سَبِيلِهِ - إِلاَّ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَجُرْحُهُ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ جُرِحَ وَاللَّوْنُ لَوْنُ دَمٍ وَالرِّيحُ رِيحُ مِسْكٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida jarohatlangan har bir kishi — Alloh Oʻz yoʻlida kim jarohatlanganini yaxshi biladi — qiyomat kuni jarohati jarohatlangan kundagidek boʻlib keladi: rangi qon rangida, hidi esa mushk hidida boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида жароҳатланган ҳар бир киши — Аллоҳ Ўз йўлида ким жароҳатланганини яхши билади — қиёмат куни жароҳати жароҳатланган кундагидек бўлиб келади: ранги қон рангида, ҳиди эса мушк ҳидида бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى، يَقُولُ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الأَحْزَابِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ مُنْزِلَ الْكِتَابِ سَرِيعَ الْحِسَابِ اهْزِمِ الأَحْزَابَ اللَّهُمَّ اهْزِمْهُمْ وَزَلْزِلْهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ahzob (ittifoqchi lashkar)larga qarshi duo qilib: «Ey Kitobni nozil qilguvchi, hisobi tez boʻlgan Alloh! Ahzobni tor-mor qilgin. Ey Alloh, ularni tor-mor qilgin va larzaga solgin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аҳзоб (иттифоқчи лашкар)ларга қарши дуо қилиб: «Эй Китобни нозил қилгувчи, ҳисоби тез бўлган Аллоҳ! Аҳзобни тор-мор қилгин. Эй Аллоҳ, уларни тор-мор қилгин ва ларзага солгин», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، وَأَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْمِصْرِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي أَبُو شُرَيْحٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ بِصِدْقٍ مِنْ قَلْبِهِ بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim Allohdan chin qalbdan shahidlikni soʻrasa, garchi oʻz toʻshagida vafot etsa ham, Alloh uni shahidlar darajasiga yetkazadi», dedilar.Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким Аллоҳдан чин қалбдан шаҳидликни сўраса, гарчи ўз тўшагида вафот этса ҳам, Аллоҳ уни шаҳидлар даражасига етказади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي زَيْنَبَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذُكِرَ الشُّهَدَاءُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَجِفُّ الأَرْضُ مِنْ دَمِ الشَّهِيدِ حَتَّى تَبْتَدِرَهُ زَوْجَتَاهُ كَأَنَّهُمَا ظِئْرَانِ أَضَلَّتَا فَصِيلَيْهِمَا فِي بَرَاحٍ مِنَ الأَرْضِ وَفِي يَدِ كُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا حُلَّةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlarida shahidlar zikr qilindi. Shunda u zot: «Shahidning qoni bilan tuproq qurimasidan turib, ikki xotini — xuddi keng dashtda bolalarini yoʻqotgan ikki emizuvchidek — unga shoshilib yetib keladi. Har birining qoʻlida dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroq boʻlgan bir hulla (libos) boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларида шаҳидлар зикр қилинди. Шунда у зот: «Шаҳиднинг қони билан тупроқ қуримасидан туриб, икки хотини — худди кенг даштда болаларини йўқотган икки эмизувчидек — унга шошилиб етиб келади. Ҳар бирининг қўлида дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқ бўлган бир ҳулла (либос) бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنِي بَحِيرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لِلشَّهِيدِ عِنْدَ اللَّهِ سِتُّ خِصَالٍ يُغْفَرُ لَهُ فِي أَوَّلِ دَفْعَةٍ مِنْ دَمِهِ وَيُرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَيُجَارُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَيَأْمَنُ مِنَ الْفَزَعِ الأَكْبَرِ وَيُحَلَّى حُلَّةَ الإِيمَانِ وَيُزَوَّجُ مِنَ الْحُورِ الْعِينِ وَيُشَفَّعُ فِي سَبْعِينَ إِنْسَانًا مِنْ أَقَارِبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdikarib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shahid uchun Alloh huzurida oltita xislat bordir: qonining birinchi tomchisi bilanoq magʻfirat qilinadi; jannatdagi oʻrni unga koʻrsatiladi; qabr azobidan omon qilinadi; eng katta dahshatdan xotirjam boʻladi; iymon hullasi (libosi) bilan bezatiladi; hur ul-iyn (chiroyli koʻzli jannat ayollari)dan uylantiriladi va yaqinlaridan yetmish kishiga shafoat qilishga izn beriladi», dedilar.Миқдом ибн Маъдикариб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳид учун Аллоҳ ҳузурида олтита хислат бордир: қонининг биринчи томчиси биланоқ мағфират қилинади; жаннатдаги ўрни унга кўрсатилади; қабр азобидан омон қилинади; энг катта даҳшатдан хотиржам бўлади; иймон ҳулласи (либоси) билан безатилади; ҳур ул-ийн (чиройли кўзли жаннат аёллари)дан уйлантирилади ва яқинларидан етмиш кишига шафоат қилишга изн берилади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحَرَامِيُّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَرَامِيُّ الأَنْصَارِيُّ، سَمِعْتُ طَلْحَةَ بْنَ خِرَاشٍ، سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ لَمَّا قُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَرَامٍ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا جَابِرُ أَلاَ أُخْبِرُكَ مَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لأَبِيكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا كَلَّمَ اللَّهُ أَحَدًا إِلاَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ وَكَلَّمَ أَبَاكَ كِفَاحًا ‏.‏ فَقَالَ يَا عَبْدِي تَمَنَّ عَلَىَّ أُعْطِكَ ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ تُحْيِينِي فَأُقْتَلُ فِيكَ ثَانِيَةً ‏.‏ قَالَ إِنَّهُ سَبَقَ مِنِّي أَنَّهُمْ إِلَيْهَا لاَ يُرْجَعُونَ ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ فَأَبْلِغْ مَنْ وَرَائِي ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَذِهِ الآيَةَ ‏{وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ الآيَةَ كُلَّهَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni Abdulloh ibn Amr ibn Harom qatl etilganida, Rasululloh ﷺ: «Ey Jobir, Alloh azza va jalla otangga nima deganini senga aytib bermaymi?» dedilar. Men: «Albatta», dedim. U zot dedilar: «Alloh hech kim bilan pardaning ortidan boshqa yoʻsinda gaplashmagan. Otangga esa yuzma-yuz gapirib: ‹Ey bandam, Mendan tila, senga beraman›, dedi. U: ‹Ey Robbim, meni tiriltirgin, toki Sening yoʻlingda yana bir bor qatl etilay›, dedi. Alloh: ‹Mendan (avval hukm) oʻtgan: ular u dunyoga qaytarilmaydilar›, dedi. U: ‹Ey Robbim, unda ortimda qolganlarga (bu holni) yetkazgin›, dedi». Shunda Alloh azza va jalla ushbu oyatni nozil qildi: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻliklar deb oʻylamang} — oyatning oxirigacha.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ҳаром қатл этилганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Жобир, Аллоҳ азза ва жалла отангга нима деганини сенга айтиб бермайми?» дедилар. Мен: «Албатта», дедим. У зот дедилар: «Аллоҳ ҳеч ким билан парданинг ортидан бошқа йўсинда гаплашмаган. Отангга эса юзма-юз гапириб: ‹Эй бандам, Мендан тила, сенга бераман›, деди. У: ‹Эй Роббим, мени тирилтиргин, токи Сенинг йўлингда яна бир бор қатл этилай›, деди. Аллоҳ: ‹Мендан (аввал ҳукм) ўтган: улар у дунёга қайтарилмайдилар›, деди. У: ‹Эй Роббим, унда ортимда қолганларга (бу ҳолни) етказгин›, деди». Шунда Аллоҳ азза ва жалла ушбу оятни нозил қилди: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўликлар деб ўйламанг} — оятнинг охиригача.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، فِي قَوْلِهِ ‏{وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ‏}‏ قَالَ أَمَا إِنَّا سَأَلْنَا عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ أَرْوَاحُهُمْ كَطَيْرٍ خُضْرٍ تَسْرَحُ فِي الْجَنَّةِ فِي أَيِّهَا شَاءَتْ ثُمَّ تَأْوِي إِلَى قَنَادِيلَ مُعَلَّقَةٍ بِالْعَرْشِ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذِ اطَّلَعَ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ اطِّلاَعَةً فَيَقُولُ سَلُونِي مَا شِئْتُمْ ‏.‏ قَالُوا رَبَّنَا وَمَاذَا نَسْأَلُكَ وَنَحْنُ نَسْرَحُ فِي الْجَنَّةِ فِي أَيِّهَا شِئْنَا فَلَمَّا رَأَوْا أَنَّهُمْ لاَ يُتْرَكُونَ مِنْ أَنْ يَسْأَلُوا قَالُوا نَسْأَلُكَ أَنْ تَرُدَّ أَرْوَاحَنَا فِي أَجْسَادِنَا إِلَى الدُّنْيَا حَتَّى نُقْتَلَ فِي سَبِيلِكَ ‏.‏ فَلَمَّا رَأَى أَنَّهُمْ لاَ يَسْأَلُونَ إِلاَّ ذَلِكَ تُرِكُوا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻliklar deb oʻylamang. Balki ular tirikdirlar, Robbilari huzurida rizqlantiriladilar} degan oyat haqida u aytdi: «Biz bu haqda soʻragan edik, u zot ﷺ dedilar: ‹Ularning ruhlari yashil qushlar kabidir. Jannatda xohlagan joyida yayrab yuradilar, soʻng Arshga osilgan qandillarga qoʻnadilar. Ular shu holda ekan, Robbingiz ularga bir qarab: ‏«Nima xohlasangiz, Mendan soʻranglar», dedi. Ular: «Ey Robbimiz, biz jannatda xohlagan joyimizda yayrab yurgan boʻlsak, Sendan yana nimani soʻraymiz?» dedilar. Ammo soʻrashdan qoʻyib yuborilmasliklarini koʻrgach: «Bizni Sendan ruhlarimizni jasadlarimizga qaytarib, dunyoga yuborishingni soʻraymiz, toki Sening yoʻlingda yana qatl etilaylik», dedilar. U (Alloh) ularning shundan boshqa narsa soʻramasligini koʻrgach, ular qoldirildilar›», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўликлар деб ўйламанг. Балки улар тирикдирлар, Роббилари ҳузурида ризқлантириладилар} деган оят ҳақида у айтди: «Биз бу ҳақда сўраган эдик, у зот ﷺ дедилар: ‹Уларнинг руҳлари яшил қушлар кабидир. Жаннатда хоҳлаган жойида яйраб юрадилар, сўнг Аршга осилган қандилларга қўнадилар. Улар шу ҳолда экан, Роббингиз уларга бир қараб: ‏«Нима хоҳласангиз, Мендан сўранглар», деди. Улар: «Эй Роббимиз, биз жаннатда хоҳлаган жойимизда яйраб юрган бўлсак, Сендан яна нимани сўраймиз?» дедилар. Аммо сўрашдан қўйиб юборилмасликларини кўргач: «Бизни Сендан руҳларимизни жасадларимизга қайтариб, дунёга юборишингни сўраймиз, токи Сенинг йўлингда яна қатл этилайлик», дедилар. У (Аллоҳ) уларнинг шундан бошқа нарса сўрамаслигини кўргач, улар қолдирилдилар›», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَبِشْرُ بْنُ آدَمَ، قَالُوا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا يَجِدُ الشَّهِيدُ مَسَّ الْقَتْلِ إِلاَّ كَمَا يَجِدُ أَحَدُكُمْ مَسَّ الْقَرْصَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shahid oʻldirilish ogʻrigʻini biringiz chimchilash ogʻrigʻini his qilganchalik sezadi, xolos», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳид ўлдирилиш оғриғини бирингиз чимчилаш оғриғини ҳис қилганчалик сезади, холос», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أَبِي الْعُمَيْسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَابِرِ بْنِ عَتِيكٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ مَرِضَ فَأَتَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعُودُهُ فَقَالَ قَائِلٌ مِنْ أَهْلِهِ إِنْ كُنَّا لَنَرْجُو أَنْ تَكُونَ وَفَاتُهُ قَتْلَ شَهَادَةٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ شُهَدَاءَ أُمَّتِي إِذًا لَقَلِيلٌ الْقَتْلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ شَهَادَةٌ وَالْمَطْعُونُ شَهَادَةٌ وَالْمَرْأَةُ تَمُوتُ بِجُمْعٍ شَهَادَةٌ - يَعْنِي الْحَامِلَ - وَالْغَرِقُ وَالْحَرِقُ وَالْمَجْنُوبُ - يَعْنِي ذَاتَ الْجَنْبِ - شَهَادَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Atik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kasal boʻlib qoldi va Nabiy ﷺ uni koʻrgani keldilar. Uning ahlidan biri: «Biz uning oʻlimi Alloh yoʻlida shahid boʻlish oʻlimi boʻlishini umid qilgan edik», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unday boʻlsa, ummatimning shahidlari ozchilikni tashkil qiladi. Alloh yoʻlida oʻldirilish shahidlikdir; oʻlat (toun)dan oʻlgan shahiddir; homilador ayol tugʻruqda vafot etsa, u shahiddir; suvga choʻkkan, yongan va yon ogʻrigʻi (pleyrit)dan oʻlgan ham shahiddir», dedilar.Жобир ибн Атик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У касал бўлиб қолди ва Набий ﷺ уни кўргани келдилар. Унинг аҳлидан бири: «Биз унинг ўлими Аллоҳ йўлида шаҳид бўлиш ўлими бўлишини умид қилган эдик», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ундай бўлса, умматимнинг шаҳидлари озчиликни ташкил қилади. Аллоҳ йўлида ўлдирилиш шаҳидликдир; ўлат (тоун)дан ўлган шаҳиддир; ҳомиладор аёл туғруқда вафот этса, у шаҳиддир; сувга чўккан, ёнган ва ён оғриғи (плейрит)дан ўлган ҳам шаҳиддир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، حَدَّثَنَا سُهَيْلٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَا تَقُولُونَ فِي الشَّهِيدِ فِيكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا الْقَتْلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ شُهَدَاءَ أُمَّتِي إِذًا لَقَلِيلٌ مَنْ قُتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَمَنْ مَاتَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ شَهِيدٌ وَالْمَبْطُونُ شَهِيدٌ وَالْمَطْعُونُ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُهَيْلٌ وَأَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مِقْسَمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، وَزَادَ، فِيهِ ‏"‏ وَالْغَرِقُ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Oranglardagi shahid haqida nima deysizlar?» dedilar. Ular: «Alloh yoʻlida oʻldirilgan kishi», dedilar. U zot: «Unday boʻlsa, ummatimning shahidlari ozchilikni tashkil qiladi. Alloh yoʻlida oʻldirilgan kishi shahiddir; Alloh yoʻlida vafot etgan kishi shahiddir; qorin kasalligidan oʻlgan shahiddir; oʻlat (toun)dan oʻlgan shahiddir», dedilar. (Boshqa isnodda) «Suvga choʻkkan ham shahiddir» degan qoʻshimcha keltiriladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Оранглардаги шаҳид ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Улар: «Аллоҳ йўлида ўлдирилган киши», дедилар. У зот: «Ундай бўлса, умматимнинг шаҳидлари озчиликни ташкил қилади. Аллоҳ йўлида ўлдирилган киши шаҳиддир; Аллоҳ йўлида вафот этган киши шаҳиддир; қорин касаллигидан ўлган шаҳиддир; ўлат (тоун)дан ўлган шаҳиддир», дедилар. (Бошқа иснодда) «Сувга чўккан ҳам шаҳиддир» деган қўшимча келтирилади.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Fath (Makka fathi) kuni boshlarida dubulgʻa (temir bosh kiyim) bilan Makkaga kirdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Фатҳ (Макка фатҳи) куни бошларида дубулға (темир бош кийим) билан Маккага кирдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُصَيْفَةَ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى ‏.‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ أَخَذَ دِرْعَيْنِ كَأَنَّهُ ظَاهَرَ بَيْنَهُمَا ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Uhud kuni ikkita sovut kiyib olgan edilar, goʻyo birini ikkinchisining ustidan kiygandek edilar.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Уҳуд куни иккита совут кийиб олган эдилар, гўё бирини иккинчисининг устидан кийгандек эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى أَبِي أُمَامَةَ فَرَأَى فِي سُيُوفِنَا شَيْئًا مِنْ حِلْيَةِ فِضَّةٍ فَغَضِبَ وَقَالَ لَقَدْ فَتَحَ الْفُتُوحَ قَوْمٌ مَا كَانَ حِلْيَةُ سُيُوفِهِمْ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَلَكِنِ الآنُكُ وَالْحَدِيدُ وَالْعَلاَبِيُّ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الْقَطَّانُ الْعَلاَبِيُّ الْعَصَبُ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Sulaymon ibn Habib aytdi:) Biz Abu Umomaning huzuriga kirdik. U qilichlarimizda bir oz kumush bezak koʻrib, gʻazablandi va: «Bir qavm koʻp yurtlarni fath qilgan, ular qilichlarining bezagi oltin va kumushdan emas, balki qoʻrgʻoshin, temir va paydan edi», dedi. Abu-l-Hasan al-Qatton aytdi: «Al-alobiy — bu paydir».Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Сулаймон ибн Ҳабиб айтди:) Биз Абу Умоманинг ҳузурига кирдик. У қиличларимизда бир оз кумуш безак кўриб, ғазабланди ва: «Бир қавм кўп юртларни фатҳ қилган, улар қиличларининг безаги олтин ва кумушдан эмас, балки қўрғошин, темир ва пайдан эди», деди. Абу-л-Ҳасан ал-Қаттон айтди: «Ал-алобий — бу пайдир».

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الصَّلْتِ، عَنِ ابْنِ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَنَفَّلَ سَيْفَهُ ذَا الْفِقَارِ يَوْمَ بَدْرٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Badr kuni oʻljadan Zulfiqor nomli qilichlarini oldilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бадр куни ўлжадан Зулфиқор номли қиличларини олдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كَانَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ إِذَا غَزَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَمَلَ مَعَهُ رُمْحًا فَإِذَا رَجَعَ طَرَحَ رُمْحَهُ حَتَّى يُحْمَلَ لَهُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ لأَذْكُرَنَّ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَفْعَلْ فَإِنَّكَ إِنْ فَعَلْتَ لَمْ تُرْفَعْ ضَالَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Mugʻiyra ibn Shuʼba Paygʻambar ﷺ bilan gʻazotga chiqqanida oʻzi bilan bir nayza olib yurar, qaytishda esa nayzasini birov koʻtarib bersin deb, uni tashlab ketardi». Ali unga: «Buni albatta Rasululloh ﷺ ga aytaman», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Bunday qilma, chunki agar bunday qilsang, uni yoʻqolgan narsa deb koʻtarib olmaydilar», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Муғийра ибн Шуъба Пайғамбар ﷺ билан ғазотга чиққанида ўзи билан бир найза олиб юрар, қайтишда эса найзасини биров кўтариб берсин деб, уни ташлаб кетарди». Али унга: «Буни албатта Расулуллоҳ ﷺ га айтаман», деди. Шунда у зот ﷺ: «Бундай қилма, чунки агар бундай қилсанг, уни йўқолган нарса деб кўтариб олмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، عَنْ أَبِي رَاشِدٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كَانَتْ بِيَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْسٌ عَرَبِيَّةٌ فَرَأَى رَجُلاً بِيَدِهِ قَوْسٌ فَارِسِيَّةٌ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذِهِ أَلْقِهَا وَعَلَيْكُمْ بِهَذِهِ وَأَشْبَاهِهَا وَرِمَاحِ الْقَنَا فَإِنَّهُمَا يَزِيدُ اللَّهُ بِهِمَا فِي الدِّينِ وَيُمَكِّنُ لَكُمْ فِي الْبِلاَدِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ning qoʻllarida arab yoyi bor edi. U zot qoʻlida fors yoyi boʻlgan bir kishini koʻrib qoldilar-da: ‹Bu nima? Uni tashla! Sizlar mana shu va bunga oʻxshaganlarni hamda qamish nayzalarni ushlanglar. Zero, Alloh ular sababli dinni ziyoda qiladi va yurtlarda sizga imkon beradi›, dedilar».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлларида араб ёйи бор эди. У зот қўлида форс ёйи бўлган бир кишини кўриб қолдилар-да: ‹Бу нима? Уни ташла! Сизлар мана шу ва бунга ўхшаганларни ҳамда қамиш найзаларни ушланглар. Зеро, Аллоҳ улар сабабли динни зиёда қилади ва юртларда сизга имкон беради›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلاَّمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَزْرَقِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَيُدْخِلُ بِالسَّهْمِ الْوَاحِدِ الثَّلاَثَةَ الْجَنَّةَ صَانِعَهُ يَحْتَسِبُ فِي صَنْعَتِهِ الْخَيْرَ وَالرَّامِيَ بِهِ وَالْمُمِدَّ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْمُوا وَارْكَبُوا وَأَنْ تَرْمُوا أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ تَرْكَبُوا وَكُلُّ مَا يَلْهُو بِهِ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ بَاطِلٌ إِلاَّ رَمْيَهُ بِقَوْسِهِ وَتَأْدِيبَهُ فَرَسَهُ وَمُلاَعَبَتَهُ امْرَأَتَهُ فَإِنَّهُنَّ مِنَ الْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Amir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh bitta oʻq sababli uch kishini jannatga kiritadi: uni yasashda yaxshilikni umid qilib yasaganni, u bilan otganni va uni etkazib berganni», dedilar. Rasululloh ﷺ yana: «Otinglar va otga mininglar! Sizlarning otishingiz menga otga minishingizdan koʻra sevimliroqdir. Musulmon kishi koʻngil ochadigan har bir narsa botildir, faqat uch narsa bundan mustasno: yoyi bilan otishi, otini oʻrgatishi va ayoli bilan oʻynashi. Zero, bular haqdandir», dedilar.Уқба ибн Амир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ битта ўқ сабабли уч кишини жаннатга киритади: уни ясашда яхшиликни умид қилиб ясаганни, у билан отганни ва уни этказиб берганни», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ яна: «Отинглар ва отга мининглар! Сизларнинг отишингиз менга отга минишингиздан кўра севимлироқдир. Мусулмон киши кўнгил очадиган ҳар бир нарса ботилдир, фақат уч нарса бундан мустасно: ёйи билан отиши, отини ўргатиши ва аёли билан ўйнаши. Зеро, булар ҳақдандир», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ رَمَى الْعَدُوَّ بِسَهْمٍ فَبَلَغَ سَهْمُهُ الْعَدُوَّ أَصَابَ أَوْ أَخْطَأَ فَيَعْدِلُ رَقَبَةً ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning: «Kim dushmanga oʻq otsa va uning oʻqi dushmanga etib borsa, tegdimi yo tegmadimi, bu bir qul ozod qilishga barobardir», deganlarini eshitdim.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Ким душманга ўқ отса ва унинг ўқи душманга этиб борса, тегдими ё тегмадими, бу бир қул озод қилишга баробардир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْهَمْدَانِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ ‏{وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ}‏ أَلاَ وَإِنَّ الْقُوَّةَ الرَّمْىُ ‏"‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏

Uqba ibn Amir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning minbar ustida {Ularga qarshi qoʻlingizdan kelgancha kuch tayyorlab qoʻyinglar} (Anfol 60) oyatini oʻqib, soʻng: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, kuch — otishdir», deb uch marta takrorlaganlarini eshitdim.Уқба ибн Амир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг минбар устида {Уларга қарши қўлингиздан келганча куч тайёрлаб қўйинглар} (Анфол 60) оятини ўқиб, сўнг: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, куч — отишдир», деб уч марта такрорлаганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ نُعَيْمٍ الرُّعَيْنِيِّ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ نَهِيكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ الْجُهَنِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ تَعَلَّمَ الرَّمْىَ ثُمَّ تَرَكَهُ فَقَدْ عَصَانِي ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Amir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning: «Kim otishni oʻrganib, soʻng uni tark etsa, u menga isyon qilibdi», deganlarini eshitdim.Уқба ибн Амир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Ким отишни ўрганиб, сўнг уни тарк этса, у менга исён қилибди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زِيَادِ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِنَفَرٍ يَرْمُونَ فَقَالَ ‏"‏ رَمْيًا بَنِي إِسْمَاعِيلَ فَإِنَّ أَبَاكُمْ كَانَ رَامِيًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oʻq otayotgan bir toʻda kishilarning yonidan oʻtib qolib: «Otinglar, ey Ismoil oʻgʻillari! Zero, otangiz oʻq otuvchi edi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ўқ отаётган бир тўда кишиларнинг ёнидан ўтиб қолиб: «Отинглар, эй Исмоил ўғиллари! Зеро, отангиз ўқ отувчи эди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَسَّانَ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَائِمًا عَلَى الْمِنْبَرِ وَبِلاَلٌ قَائِمٌ بَيْنَ يَدَيْهِ مُتَقَلِّدٌ سَيْفًا وَإِذَا رَايَةٌ سَوْدَاءُ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا هَذَا عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ قَدِمَ مِنْ غَزَاةٍ ‏.‏

Horis ibn Hasson (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Madinaga keldim va Paygʻambar ﷺ ni minbar ustida turgan holda koʻrdim. Bilol esa u zotning oldilarida qilich taqib turardi, qora bayroq ham bor edi. Men: ‹Bu kim?› dedim. Ular: ‹Bu Amr ibn Os, gʻazotdan endigina qaytib keldi›, dedilar».Ҳорис ибн Ҳассон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мадинага келдим ва Пайғамбар ﷺ ни минбар устида турган ҳолда кўрдим. Билол эса у зотнинг олдиларида қилич тақиб турарди, қора байроқ ҳам бор эди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. Улар: ‹Бу Амр ибн Ос, ғазотдан эндигина қайтиб келди›, дедилар».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَعَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَمَّارٍ الدُّهْنِيِّ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَلِوَاؤُهُ أَبْيَضُ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Makkaga Fath kuni kirdilar va ularning tugʻlari oq edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Маккага Фатҳ куни кирдилар ва уларнинг туғлари оқ эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْوَاسِطِيُّ النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ حَيَّانَ، سَمِعْتُ أَبَا مِجْلَزٍ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَايَةَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ سَوْدَاءَ وَلِوَاؤُهُ أَبْيَضُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning bayroqlari qora, tugʻlari esa oq edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг байроқлари қора, туғлари эса оқ эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ أَبِي عُمَرَ، - مَوْلَى أَسْمَاءَ - عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهَا أَخْرَجَتْ جُبَّةً مُزَرَّرَةً بِالدِّيبَاجِ فَقَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُ هَذِهِ إِذَا لَقِيَ الْعَدُوَّ ‏.‏

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U kishi tugmalari debo (shoyi) bilan bezatilgan bir jubbani chiqarib: «Paygʻambar ﷺ dushmanga roʻbaroʻ boʻlganlarida shuni kiyar edilar», dedi.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У киши тугмалари дебо (шойи) билан безатилган бир жуббани чиқариб: «Пайғамбар ﷺ душманга рўбарў бўлганларида шуни кияр эдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَنْهَى عَنِ الْحَرِيرِ، وَالدِّيبَاجِ، إِلاَّ مَا كَانَ هَكَذَا ثُمَّ أَشَارَ بِإِصْبَعِهِ ثُمَّ الثَّانِيَةِ ثُمَّ الثَّالِثَةِ ثُمَّ الرَّابِعَةِ وَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَانَا عَنْهُ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi ipak va debodan qaytarar, faqat mana buncha boʻlgani bundan mustasno edi. Soʻng barmogʻi bilan, keyin ikkinchisi bilan, keyin uchinchisi bilan, keyin toʻrtinchisi bilan ishora qildi va: «Rasululloh ﷺ bizni undan qaytarar edilar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши ипак ва дебодан қайтарар, фақат мана бунча бўлгани бундан мустасно эди. Сўнг бармоғи билан, кейин иккинчиси билан, кейин учинчиси билан, кейин тўртинчиси билан ишора қилди ва: «Расулуллоҳ ﷺ бизни ундан қайтарар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مُسَاوِرٍ، حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ قَدْ أَرْخَى طَرَفَيْهَا بَيْنَ كَتِفَيْهِ ‏.‏

Amr ibn Hurays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Goʻyo men Rasululloh ﷺ ni koʻrib turgandekman: u zotning ustlarida qora salla bor edi, uning ikki uchini yelkalari orasiga tashlab qoʻygan edilar».Амр ибн Ҳурайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Гўё мен Расулуллоҳ ﷺ ни кўриб тургандекман: у зотнинг устларида қора салла бор эди, унинг икки учини елкалари орасига ташлаб қўйган эдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Makkaga ustlarida qora salla bilan kirdilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Маккага устларида қора салла билан кирдилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ، حَدَّثَنَا سُنَيْدُ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ حَيَّانَ الرَّقِّيِّ، أَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ عُرْوَةَ الْبَارِقِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً سَأَلَ أَبِي عَنِ الرَّجُلِ، يَغْزُو فَيَشْتَرِي وَيَبِيعُ وَيَتَّجِرُ فِي غَزْوِهِ فَقَالَ لَهُ أَبِي كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَبُوكَ نَشْتَرِي وَنَبِيعُ وَهُوَ يَرَانَا وَلاَ يَنْهَانَا ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi mendan gʻazotga chiqib, oʻsha gʻazotida savdo qiladigan, oldi-berdi qiladigan kishi haqida soʻradi. Men unga: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Tabukda edik, oldi-sotdi qilardik, u zot bizni koʻrib turardilar va bizni bundan qaytarmasdilar», dedim.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши мендан ғазотга чиқиб, ўша ғазотида савдо қиладиган, олди-берди қиладиган киши ҳақида сўради. Мен унга: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Табукда эдик, олди-сотди қилардик, у зот бизни кўриб турардилар ва бизни бундан қайтармасдилар», дедим.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ زَبَّانَ بْنِ فَائِدٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لأَنْ أُشَيِّعَ مُجَاهِدًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأَكُفَّهُ عَلَى رَحْلِهِ غَدْوَةً أَوْ رَوْحَةً أَحَبُّ إِلَىَّ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida jihodga chiqqan mujohidni kuzatib qoʻyishim va uni ertalab yoki kechqurun ulovi ustida yoʻlga solib qoʻyishim men uchun dunyo va undagi barcha narsadan sevimliroqdir», dedilar.Муоз ибн Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида жиҳодга чиққан мужоҳидни кузатиб қўйишим ва уни эрталаб ёки кечқурун улови устида йўлга солиб қўйишим мен учун дунё ва ундаги барча нарсадан севимлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ مُوسَى بْنِ وَرْدَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ وَدَّعَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَسْتَوْدِعُكَ اللَّهَ الَّذِي لاَ تَضِيعُ وَدَائِعُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni kuzatib qoʻyar ekanlar: «Seni omonatlari zoye boʻlmaydigan Allohga topshiraman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени кузатиб қўяр эканлар: «Сени омонатлари зое бўлмайдиган Аллоҳга топшираман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مِحْصَنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَشْخَصَ السَّرَايَا يَقُولُ لِلشَّاخِصِ ‏"‏ أَسْتَوْدِعُ اللَّهَ دِينَكَ وَأَمَانَتَكَ وَخَوَاتِيمَ عَمَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻshin joʻnatayotganlarida yoʻlga chiqayotgan kishiga: «Diningni, omonatingni va amallaringning oxirini Allohga topshiraman», derdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўшин жўнатаётганларида йўлга чиқаётган кишига: «Динингни, омонатингни ва амалларингнинг охирини Аллоҳга топшираман», дердилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْعَامِلِيُّ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَكْثَمَ بْنِ الْجَوْنِ الْخُزَاعِيِّ ‏"‏ يَا أَكْثَمُ اغْزُ مَعَ غَيْرِ قَوْمِكَ يَحْسُنْ خُلُقُكَ وَتَكْرُمْ عَلَى رُفَقَائِكَ يَا أَكْثَمُ خَيْرُ الرُّفَقَاءِ أَرْبَعَةٌ وَخَيْرُ السَّرَايَا أَرْبَعُمِائَةٍ وَخَيْرُ الْجُيُوشِ أَرْبَعَةُ آلاَفٍ وَلَنْ يُغْلَبَ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا مِنْ قِلَّةٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Aksam ibn Javn al-Xuzoiyga: «Ey Aksam, oʻz qavmingdan boshqalar bilan birga gʻazot qilgin, shunda axloqing goʻzallashadi va hamrohlaring oldida qadring ortadi. Ey Aksam, hamrohlarning eng yaxshisi toʻrtta, sariyyalarning eng yaxshisi toʻrt yuz kishilik, qoʻshinlarning eng yaxshisi toʻrt ming kishilik boʻladi. Oʻn ikki ming kishilik qoʻshin ozligi sababidan hech qachon magʻlub boʻlmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аксам ибн Жавн ал-Хузоийга: «Эй Аксам, ўз қавмингдан бошқалар билан бирга ғазот қилгин, шунда ахлоқинг гўзаллашади ва ҳамроҳларинг олдида қадринг ортади. Эй Аксам, ҳамроҳларнинг энг яхшиси тўртта, сарийяларнинг энг яхшиси тўрт юз кишилик, қўшинларнинг энг яхшиси тўрт минг кишилик бўлади. Ўн икки минг кишилик қўшин озлиги сабабидан ҳеч қачон мағлуб бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ كُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ أَصْحَابَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانُوا يَوْمَ بَدْرٍ ثَلاَثَمِائَةٍ وَبِضْعَةَ عَشَرَ عَلَى عِدَّةِ أَصْحَابِ طَالُوتَ مَنْ جَازَ مَعَهُ النَّهَرَ وَمَا جَازَ مَعَهُ إِلاَّ مُؤْمِنٌ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz oʻzaro shunday derdik: Badr kuni Rasululloh ﷺning sahobalari uch yuzu oʻn nechta edilar — bu Tolut bilan birga daryodan oʻtgan hamrohlarining soniga teng edi, u bilan birga faqat moʻmin kishi daryodan oʻtgan edi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз ўзаро шундай дердик: Бадр куни Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари уч юзу ўн нечта эдилар — бу Толут билан бирга дарёдан ўтган ҳамроҳларининг сонига тенг эди, у билан бирга фақат мўмин киши дарёдан ўтган эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ لَهِيعَةَ بْنِ عُقْبَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْوَرْدِ، صَاحِبَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ إِيَّاكُمْ وَالسَّرِيَّةَ الَّتِي إِنْ لَقِيَتْ فَرَّتْ وَإِنْ غَنِمَتْ غَلَّتْ ‏.‏

Abu Ward (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Dushmanga duch kelsa qochib qoladigan, gʻanimat olsa undan oʻgʻirlab qoladigan sariyyadan ehtiyot boʻlinglar», dedilar.Абу Wард (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Душманга дуч келса қочиб қоладиган, ғанимат олса ундан ўғирлаб қоладиган сарийядан эҳтиёт бўлинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ هُلْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ طَعَامِ النَّصَارَى فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَخْتَلِجَنَّ فِي صَدْرِكَ طَعَامٌ ضَارَعْتَ فِيهِ نَصْرَانِيَّةً ‏"‏ ‏.‏

Hulb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan nasroniylarning taomi haqida soʻradim. Shunda u zot: «Nasroniylarga oʻxshab tanovul qilgan taoming yuragingda hech qanday shubha uygʻotmasin», dedilar.Ҳулб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан насронийларнинг таоми ҳақида сўрадим. Шунда у зот: «Насронийларга ўхшаб тановул қилган таоминг юрагингда ҳеч қандай шубҳа уйғотмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنِي أَبُو فَرْوَةَ، يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ، رُوَيْمٍ اللَّخْمِيُّ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، - قَالَ وَلَقِيَهُ وَكَلَّمَهُ - قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قُدُورُ الْمُشْرِكِينَ نَطْبُخُ فِيهَا قَالَ ‏"‏ لاَ تَطْبُخُوا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَإِنِ احْتَجْنَا إِلَيْهَا فَلَمْ نَجِدْ مِنْهَا بُدًّا قَالَ ‏"‏ فَارْحَضُوهَا رَحْضًا حَسَنًا ثُمَّ اطْبُخُوا وَكُلُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, mushriklarning qozonlarida ovqat pishirsak boʻladimi?» deb soʻradim. U zot: «Ularda pishirmanglar», dedilar. Men: «Agar ularga muhtoj boʻlib qolsak, boshqasini topolmasak-chi?» dedim. U zot: «U holda ularni yaxshilab yuvinglar, soʻng pishirib yenglar», dedilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мушрикларнинг қозонларида овқат пиширсак бўладими?» деб сўрадим. У зот: «Уларда пиширманглар», дедилар. Мен: «Агар уларга муҳтож бўлиб қолсак, бошқасини тополмасак-чи?» дедим. У зот: «У ҳолда уларни яхшилаб ювинглар, сўнг пишириб енглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ نِيَارٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا لاَ نَسْتَعِينُ بِمُشْرِكٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ فِي حَدِيثِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ أَوْ زَيْدٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz mushrikdan yordam soʻramaymiz», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз мушрикдан ёрдам сўрамаймиз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْحَرْبُ خُدْعَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Urush hiyladir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уруш ҳийладир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ مَطَرِ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْحَرْبُ خُدْعَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Urush hiyladir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уруш ҳийладир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، وَحَفْصُ بْنُ عَمْرٍو، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الرُّمَّانِيِّ، - قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ هُوَ يَحْيَى بْنُ الأَسْوَدِ - عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يُقْسِمُ لَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَاتُ فِي هَؤُلاَءِ الرَّهْطِ السِّتَّةِ يَوْمَ بَدْرٍ ‏{‏هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ‏:‏ ‏{‏ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ‏}‏ فِي حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَعُبَيْدَةَ بْنِ الْحَارِثِ وَعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَشَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ اخْتَصَمُوا فِي الْحُجَجِ يَوْمَ بَدْرٍ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot qasam ichib aytdilarki, bu oyatlar Badr kuni oʻsha olti kishi haqida nozil boʻlgan: {Bular ikki xasm boʻlib, Rabblari haqida bahslashib olishdilar} degan oyatdan {Albatta, Alloh Oʻzi xohlagan ishni qiladi} degan soʻzigacha — bular Hamza ibn Abdulmuttalib, Ali ibn Abu Tolib, Ubayda ibn al-Horis hamda Utba ibn Rabiya, Shayba ibn Rabiya va Valid ibn Utba haqida boʻlib, ular Badr kuni bir-birlari bilan bahslashgan edilar. (Haj 19, 14)Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот қасам ичиб айтдиларки, бу оятлар Бадр куни ўша олти киши ҳақида нозил бўлган: {Булар икки хасм бўлиб, Рабблари ҳақида баҳслашиб олишдилар} деган оятдан {Албатта, Аллоҳ Ўзи хоҳлаган ишни қилади} деган сўзигача — булар Ҳамза ибн Абдулмутталиб, Али ибн Абу Толиб, Убайда ибн ал-Ҳорис ҳамда Утба ибн Рабия, Шайба ибн Рабия ва Валид ибн Утба ҳақида бўлиб, улар Бадр куни бир-бирлари билан баҳслашган эдилар. (Ҳаж 19, 14)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، وَعِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ بَارَزْتُ رَجُلاً فَقَتَلْتُهُ فَنَفَّلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَلَبَهُ ‏.‏

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir kishi bilan yakkama-yakka jang qilib, uni oʻldirdim. Shunda Rasululloh ﷺ uning oʻljasini menga berdilar.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир киши билан яккама-якка жанг қилиб, уни ўлдирдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг ўлжасини менга бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفَّلَهُ سَلَبَ قَتِيلٍ قَتَلَهُ يَوْمَ حُنَيْنٍ ‏.‏

Abu Qatada (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga Hunayn kunida oʻzi oʻldirgan bir dushmanning oʻljasini (salab) inʼom qilib berdilar.Абу Қатада (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга Ҳунайн кунида ўзи ўлдирган бир душманнинг ўлжасини (салаб) инъом қилиб бердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مَالِكٍ الأَشْجَعِيُّ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ ابْنِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَتَلَ فَلَهُ السَّلَبُ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir dushmanni oʻldirsa, uning oʻljasi (salab) oʻshaniki», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир душманни ўлдирса, унинг ўлжаси (салаб) ўшаники», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الصَّعْبُ بْنُ جَثَّامَةَ، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَهْلِ الدَّارِ مِنَ الْمُشْرِكِينَ يُبَيَّتُونَ فَيُصَابُ النِّسَاءُ وَالصِّبْيَانُ قَالَ ‏"‏ هُمْ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Saʼb ibn Jassoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan tunda hujum qilinadigan mushrik uy egalari haqida, ular orasida ayollar va bolalar ham halok boʻlsa (nima boʻlishi) soʻralganda: «Ular ham oʻshalardandir», dedilar.Саъб ибн Жассома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан тунда ҳужум қилинадиган мушрик уй эгалари ҳақида, улар орасида аёллар ва болалар ҳам ҳалок бўлса (нима бўлиши) сўралганда: «Улар ҳам ўшалардандир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَنْبَأَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ أَبِي بَكْرٍ هَوَازِنَ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْنَا مَاءً لِبَنِي فَزَارَةَ فَعَرَّسْنَا حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الصُّبْحُ شَنَنَّاهَا عَلَيْهِمْ غَارَةً فَأَتَيْنَا أَهْلَ مَاءٍ فَبَيَّتْنَاهُمْ فَقَتَلْنَاهُمْ تِسْعَةً أَوْ سَبْعَةَ أَبْيَاتٍ ‏.‏

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ zamonlarida Abu Bakr bilan birga Havozin qabilasiga qarshi jang qildik. Fazora oʻgʻillariga tegishli bir suv boshiga yetib kelib, u yerda tunab qoldik. Tong yaqinlashganda esa ularga tusatdan bostirib hujum qildik. Suv egalarining oldiga borib, tunda ularga hujum qilib, toʻqqiz yoki yetti xonadonni oʻldirdik.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ замонларида Абу Бакр билан бирга Ҳавозин қабиласига қарши жанг қилдик. Фазора ўғилларига тегишли бир сув бошига етиб келиб, у ерда тунаб қолдик. Тонг яқинлашганда эса уларга тусатдан бостириб ҳужум қилдик. Сув эгаларининг олдига бориб, тунда уларга ҳужум қилиб, тўққиз ёки етти хонадонни ўлдирдик.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَنْبَأَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى امْرَأَةً مَقْتُولَةً فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ فَنَهَى عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ yoʻlning bir chetida oʻldirilgan bir ayolni koʻrib qoldilar, shunda ayollar va bolalarni oʻldirishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ йўлнинг бир четида ўлдирилган бир аёлни кўриб қолдилар, шунда аёллар ва болаларни ўлдиришдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الْمُرَقَّعِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ حَنْظَلَةَ الْكَاتِبِ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَرَرْنَا عَلَى امْرَأَةٍ مَقْتُولَةٍ قَدِ اجْتَمَعَ عَلَيْهَا النَّاسُ فَأَفْرَجُوا لَهُ فَقَالَ ‏(‏مَا كَانَتْ هَذِهِ تُقَاتِلُ فِيمَنْ يُقَاتِلُ‏)‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِرَجُلٍ ‏(‏انْطَلِقْ إِلَى خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ فَقُلْ لَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ يَقُولُ لاَ تَقْتُلَنَّ ذُرِّيَّةً وَلاَ عَسِيفًا‏)‏‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الْمُرَقَّعِ، عَنْ جَدِّهِ، رَبَاحِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ.‏ قَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ يُخْطِئُ الثَّوْرِيُّ فِيهِ.‏

Handhala al-Kotib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga jang qildik va oʻldirilgan bir ayolning yonidan oʻtdik, uning atrofiga odamlar toʻplanib olgan edi. Ular u zotga (yoʻl) ochib berishdi. Shunda u zot: «Bu ayol jang qilayotganlar orasida jang qilmagan edi», dedilar. Soʻng bir kishiga: «Xolid ibn al-Validning oldiga borib, unga ayt: Rasululloh ﷺ senga buyuradilar: hech qachon bola-chaqani ham, ishchini ham oʻldirma», dedilar.Ҳандҳала ал-Котиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга жанг қилдик ва ўлдирилган бир аёлнинг ёнидан ўтдик, унинг атрофига одамлар тўпланиб олган эди. Улар у зотга (йўл) очиб беришди. Шунда у зот: «Бу аёл жанг қилаётганлар орасида жанг қилмаган эди», дедилар. Сўнг бир кишига: «Холид ибн ал-Валиднинг олдига бориб, унга айт: Расулуллоҳ ﷺ сенга буюрадилар: ҳеч қачон бола-чақани ҳам, ишчини ҳам ўлдирма», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي الأَخْضَرِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى قَرْيَةٍ يُقَالُ لَهَا أُبْنَى فَقَالَ ‏"‏ ائْتِ أُبْنَى صَبَاحًا ثُمَّ حَرِّقْ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Ubno deb ataladigan bir qishloqqa yubordilar va: «Ubnoga ertalab yetib bor, soʻng (uni) yoqib yubor», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Убно деб аталадиган бир қишлоққа юбордилар ва: «Убнога эрталаб етиб бор, сўнг (уни) ёқиб юбор», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّقَ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ وَقَطَعَ ‏.‏ وَهِيَ الْبُوَيْرَةُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً }‏ الآيَةَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Banu Naziyrning xurmozorini yoqib, (daraxtlarini) kestirdilar. U joy Buvayra edi. Shunda Alloh azza va jalla: {Xurmo daraxtlaridan qay birini kessangiz yoki uni oʻz ildizida tik qoldirsangiz…} degan oyatni nozil qildi. (Hashr 5)Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Бану Назийрнинг хурмозорини ёқиб, (дарахтларини) кестирдилар. У жой Бувайра эди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Хурмо дарахтларидан қай бирини кессангиз ёки уни ўз илдизида тик қолдирсангиз…} деган оятни нозил қилди. (Ҳашр 5)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَرَّقَ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ وَقَطَعَ ‏.‏ وَفِيهِ يَقُولُ شَاعِرُهُمْ فَهَانَ عَلَى سَرَاةِ بَنِي لُؤَىٍّ حَرِيقٌ بِالْبُوَيْرَةِ مُسْتَطِيرُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Banu Naziyrning xurmozorini yoqib, (daraxtlarini) kestirdilar. Shu haqda ularning shoiri aytadi: «Banu Luayning zodagonlariga Buvayrada yoyilib ketgan yongʻin oson boʻldi (arzimas koʻrindi)».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Бану Назийрнинг хурмозорини ёқиб, (дарахтларини) кестирдилар. Шу ҳақда уларнинг шоири айтади: «Бану Луайнинг зодагонларига Бувайрада ёйилиб кетган ёнғин осон бўлди (арзимас кўринди)».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ أَبِي بَكْرٍ هَوَازِنَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَفَّلَنِي جَارِيَةً مِنْ بَنِي فَزَارَةَ مِنْ أَجْمَلِ الْعَرَبِ عَلَيْهَا قِشْعٌ لَهَا فَمَا كَشَفْتُ لَهَا عَنْ ثَوْبٍ حَتَّى أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَلَقِيَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي السُّوقِ فَقَالَ ‏"‏ لِلَّهِ أَبُوكَ هَبْهَا لِي ‏"‏ ‏.‏ فَوَهَبْتُهَا لَهُ فَبَعَثَ بِهَا فَفَادَى بِهَا أُسَارَى مِنْ أُسَارَى الْمُسْلِمِينَ كَانُوا بِمَكَّةَ ‏.‏

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida Abu Bakr bilan birga Havozin qabilasiga qarshi jang qildik. Shunda menga Fazora oʻgʻillaridan boʻlgan, arablarning eng goʻzallaridan biri boʻlgan, egnida oʻzining teri kiyimi bor bir kanizni inʼom qilib berishdi. Men Madinaga yetib kelgunimcha undan bironta kiyimni ochmadim (unga yaqinlashmadim). Nabiy ﷺ meni bozorda uchratib qolib: «Otang Alloh uchun boʻlsin, uni menga hadya qil», dedilar. Shunda men uni u zotga hadya qildim. U zot uni (Makkaga) yuborib, uning evaziga Makkada boʻlgan musulmon asirlardan bir qanchasini qutqarib oldilar.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида Абу Бакр билан бирга Ҳавозин қабиласига қарши жанг қилдик. Шунда менга Фазора ўғилларидан бўлган, арабларнинг энг гўзалларидан бири бўлган, эгнида ўзининг тери кийими бор бир канизни инъом қилиб беришди. Мен Мадинага етиб келгунимча ундан биронта кийимни очмадим (унга яқинлашмадим). Набий ﷺ мени бозорда учратиб қолиб: «Отанг Аллоҳ учун бўлсин, уни менга ҳадя қил», дедилар. Шунда мен уни у зотга ҳадя қилдим. У зот уни (Маккага) юбориб, унинг эвазига Маккада бўлган мусулмон асирлардан бир қанчасини қутқариб олдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ ذَهَبَتْ فَرَسٌ لَهُ فَأَخَذَهَا الْعَدُوُّ فَظَهَرَ عَلَيْهِمُ الْمُسْلِمُونَ فَرُدَّ عَلَيْهِ فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ وَأَبَقَ عَبْدٌ لَهُ فَلَحِقَ بِالرُّومِ فَظَهَرَ عَلَيْهِمُ الْمُسْلِمُونَ فَرَدَّهُ عَلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uning bir oti yoʻqolib, uni dushman olib qoʻygan edi. Soʻng musulmonlar ular ustidan gʻalaba qozonib, Rasululloh ﷺ zamonlarida u ot unga qaytarib berildi. U aytdi: «Uning bir quli qochib, rumliklarga qoʻshilib ketdi. Soʻng musulmonlar ular ustidan gʻalaba qozonishdi va Xolid ibn al-Valid Rasululloh ﷺ vafotlaridan keyin uni menga qaytarib berdi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Унинг бир оти йўқолиб, уни душман олиб қўйган эди. Сўнг мусулмонлар улар устидан ғалаба қозониб, Расулуллоҳ ﷺ замонларида у от унга қайтариб берилди. У айтди: «Унинг бир қули қочиб, румликларга қўшилиб кетди. Сўнг мусулмонлар улар устидан ғалаба қозонишди ва Холид ибн ал-Валид Расулуллоҳ ﷺ вафотларидан кейин уни менга қайтариб берди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ تُوُفِّيَ رَجُلٌ مِنْ أَشْجَعَ بِخَيْبَرَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَأَنْكَرَ النَّاسُ ذَلِكَ وَتَغَيَّرَتْ لَهُ وُجُوهُهُمْ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ إِنَّ صَاحِبَكُمْ غَلَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زَيْدٌ فَالْتَمَسُوا فِي مَتَاعِهِ فَإِذَا خَرَزَاتٌ مِنْ خَرَزِ يَهُودَ مَا تُسَاوِي دِرْهَمَيْنِ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xaybarda Ashjaʼ qabilasidan bir kishi vafot etdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Sheriklaringizga janoza oʻqinglar», dedilar. Odamlar buni yoqtirmadilar va yuzlari oʻzgarib ketdi. U zot buni koʻrib: «Sheriklaringiz Alloh yoʻlida (jang qilib turib) oʻljadan oʻgʻirlik qilgan (gʻulul)», dedilar. Zayd aytdi: «Shunda uning ashyolarini axtarib koʻrdilar, unda ikki dirhamga ham arzimaydigan yahudiylarning munchoqlaridan bir necha munchoq bor edi».Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хайбарда Ашжаъ қабиласидан бир киши вафот этди. Шунда Набий ﷺ: «Шерикларингизга жаноза ўқинглар», дедилар. Одамлар буни ёқтирмадилар ва юзлари ўзгариб кетди. У зот буни кўриб: «Шерикларингиз Аллоҳ йўлида (жанг қилиб туриб) ўлжадан ўғирлик қилган (ғулул)», дедилар. Зайд айтди: «Шунда унинг ашёларини ахтариб кўрдилар, унда икки дирҳамга ҳам арзимайдиган яҳудийларнинг мунчоқларидан бир неча мунчоқ бор эди».

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كَانَ عَلَى ثَقَلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ كِرْكِرَةُ ‏.‏ فَمَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبُوا يَنْظُرُونَ فَوَجَدُوا عَلَيْهِ كِسَاءً أَوْ عَبَاءَةً قَدْ غَلَّهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning yuk-ashyolarini boshqaradigan Kirkira degan bir kishi bor edi. U vafot etdi. Shunda Nabiy ﷺ: «U doʻzaxda», dedilar. Odamlar borib qarashsa, uning ustida oʻljadan oʻgʻirlab olgan bir chopon yoki aboni topishdi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг юк-ашёларини бошқарадиган Киркира деган бир киши бор эди. У вафот этди. Шунда Набий ﷺ: «У дўзахда», дедилар. Одамлар бориб қарашса, унинг устида ўлжадан ўғирлаб олган бир чопон ёки абони топишди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ، عِيسَى بْنِ سِنَانٍ عَنْ يَعْلَى بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ إِلَى جَنْبِ بَعِيرٍ مِنَ الْمَقَاسِمِ ثُمَّ تَنَاوَلَ شَيْئًا مِنَ الْبَعِيرِ فَأَخَذَ مِنْهُ قَرَدَةً - يَعْنِي وَبَرَةً - فَجَعَلَ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ هَذَا مِنْ غَنَائِمِكُمْ أَدُّوا الْخَيْطَ وَالْمِخْيَطَ فَمَا فَوْقَ ذَلِكَ فَمَا دُونَ ذَلِكَ فَإِنَّ الْغُلُولَ عَارٌ عَلَى أَهْلِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَشَنَارٌ وَنَارٌ ‏"‏ ‏.‏

Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hunayn kunida bizga oʻlja tuyalaridan bir tuyaning yonida namoz oʻqib berdilar. Soʻng tuyadan bir narsani, yaʼni bir tola junni olib, uni ikki barmoqlari orasiga qoʻyib turib: «Ey odamlar, bu sizlarning oʻljalaringizdandir. Ipni ham, ignani ham, undan kattaroq va kichikroq narsani ham (baytulmolga) topshiringlar. Chunki oʻljadan oʻgʻirlik qilish (gʻulul) qiyomat kunida egasi uchun uyat, sharmandalik va oʻtdir», dedilar.Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайн кунида бизга ўлжа туяларидан бир туянинг ёнида намоз ўқиб бердилар. Сўнг туядан бир нарсани, яъни бир тола жунни олиб, уни икки бармоқлари орасига қўйиб туриб: «Эй одамлар, бу сизларнинг ўлжаларингиздандир. Ипни ҳам, игнани ҳам, ундан каттароқ ва кичикроқ нарсани ҳам (байтулмолга) топширинглар. Чунки ўлжадан ўғирлик қилиш (ғулул) қиёмат кунида эгаси учун уят, шармандалик ва ўтдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جَارِيَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ مَسْلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَفَّلَ الثُّلُثَ بَعْدَ الْخُمُسِ ‏.‏

Habib ibn Maslama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ xumsdan keyin uchdan bir qismini (jangda kelib qoʻshilganlarga) mukofot qilib berdilar.Ҳабиб ибн Маслама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ хумсдан кейин учдан бир қисмини (жангда келиб қўшилганларга) мукофот қилиб бердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ الزُّرَقِيِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ أَبِي سَلاَّمٍ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَفَّلَ فِي الْبَدْأَةِ الرُّبُعَ وَفِي الرَّجْعَةِ الثُّلُثَ ‏.‏

Ubada ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ (dushman ustiga) chiqishda toʻrtdan bir qismini, qaytishda esa uchdan bir qismini mukofot qilib berdilar.Убада ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ (душман устига) чиқишда тўртдан бир қисмини, қайтишда эса учдан бир қисмини мукофот қилиб бердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ، أَنْبَأَنَا رَجَاءُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ لاَ نَفَلَ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرُدُّ الْمُسْلِمُونَ قَوِيُّهُمْ عَلَى ضَعِيفِهِمْ ‏.‏ قَالَ رَجَاءٌ فَسَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ مُوسَى، يَقُولُ لَهُ حَدَّثَنِي مَكْحُولٌ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ مَسْلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَفَّلَ فِي الْبَدْأَةِ الرُّبُعَ وَحِينَ قَفَلَ الثُّلُثَ ‏.‏ فَقَالَ عَمْرٌو أُحَدِّثُكَ عَنْ أَبِي عَنْ جَدِّي وَتُحَدِّثُنِي عَنْ مَكْحُولٍ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺdan keyin mukofot (nafl) yoʻq, musulmonlar oʻz kuchlilaridan ojizlariga (oʻljani baravar) qaytaradilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺдан кейин мукофот (нафл) йўқ, мусулмонлар ўз кучлиларидан ожизларига (ўлжани баравар) қайтарадилар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَسْهَمَ يَوْمَ خَيْبَرَ لِلْفَارِسِ ثَلاَثَةَ أَسْهُمٍ لِلْفَرَسِ سَهْمَانِ وَلِلرَّجُلِ سَهْمٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xaybar kuni otliqqa uch ulush ajratdilar: otga ikki ulush, kishining oʻziga bir ulush.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Хайбар куни отлиққа уч улуш ажратдилар: отга икки улуш, кишининг ўзига бир улуш.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ مُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَيْرًا، مَوْلَى آبِي اللَّحْمِ - قَالَ وَكِيعٌ كَانَ لاَ يَأْكُلُ اللَّحْمَ - قَالَ غَزَوْتُ مَعَ مَوْلاَىَ يَوْمَ خَيْبَرَ وَأَنَا مَمْلُوكٌ فَلَمْ يَقْسِمْ لِي مِنَ الْغَنِيمَةِ وَأُعْطِيتُ مِنْ خُرْثِيِّ الْمَتَاعِ سَيْفًا فَكُنْتُ أَجُرُّهُ إِذَا تَقَلَّدْتُهُ ‏.‏

Abil-Lahmning ozod qilingan quli Umayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Xaybar kuni xoʻjayinim bilan gʻazotga chiqdim, oʻzim esa qul edim. Menga oʻljadan (ulush) taqsimlanmadi, faqat arzimas asboblardan bir qilich berildi. Uni belimga taqqanimda yerda sudralib borar edi», dedi.Абил-Лаҳмнинг озод қилинган қули Умайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Хайбар куни хўжайиним билан ғазотга чиқдим, ўзим эса қул эдим. Менга ўлжадан (улуш) тақсимланмади, фақат арзимас асбоблардан бир қилич берилди. Уни белимга таққанимда ерда судралиб борар эди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ الأَنْصَارِيَّةِ، قَالَتْ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ أَخْلُفُهُمْ فِي رِحَالِهِمْ وَأَصْنَعُ لَهُمُ الطَّعَامَ وَأُدَاوِي الْجَرْحَى وَأَقُومُ عَلَى الْمَرْضَى ‏.‏

Umm Atiyya al-Ansariyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan yetti gʻazotga chiqdim. (Askarlar jangda ekan) ularning yuklari yonida qolib, ular uchun taom tayyorlar, yaralanganlarni davolar va kasallarga qarab turardim», dedi.Умм Атийя ал-Ансарийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан етти ғазотга чиқдим. (Аскарлар жангда экан) уларнинг юклари ёнида қолиб, улар учун таом тайёрлар, яраланганларни даволар ва касалларга қараб турардим», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنِي عَطِيَّةُ بْنُ الْحَارِثِ أَبُو رَوْقٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنِي أَبُو الْغَرِيفِ، عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ خَلِيفَةَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ فَقَالَ ‏"‏ سِيرُوا بِاسْمِ اللَّهِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ قَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ وَلاَ تُمَثِّلُوا وَلاَ تَغْدِرُوا وَلاَ تَغُلُّوا وَلاَ تَقْتُلُوا وَلِيدًا ‏"‏ ‏.‏

Safvon ibn Assol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizni bir sariyyada (kichik qoʻshinda) joʻnatib, shunday dedilar: ‹Allohning nomi bilan va Alloh yoʻlida yuringlar. Allohga kufr keltirganlarga qarshi jang qilinglar. (Oʻliklarning) aʼzolarini kesib buzmanglar, xiyonat qilmanglar, oʻljadan oʻgʻirlamanglar va (yosh) bolalarni oʻldirmanglar›», dedi.Сафвон ибн Ассол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийяда (кичик қўшинда) жўнатиб, шундай дедилар: ‹Аллоҳнинг номи билан ва Аллоҳ йўлида юринглар. Аллоҳга куфр келтирганларга қарши жанг қилинглар. (Ўликларнинг) аъзоларини кесиб бузманглар, хиёнат қилманглар, ўлжадан ўғирламанглар ва (ёш) болаларни ўлдирманглар›», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَمَّرَ رَجُلاً عَلَى سَرِيَّةٍ أَوْصَاهُ فِي خَاصَّةِ نَفْسِهِ بِتَقْوَى اللَّهِ وَمَنْ مَعَهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ خَيْرًا فَقَالَ ‏"‏ اغْزُوا بِاسْمِ اللَّهِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ قَاتِلُوا مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ اغْزُوا وَلاَ تَغْدِرُوا وَلاَ تَغُلُّوا وَلاَ تُمَثِّلُوا وَلاَ تَقْتُلُوا وَلِيدًا وَإِذَا أَنْتَ لَقِيتَ عَدُوَّكَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَادْعُهُمْ إِلَى إِحْدَى ثَلاَثِ خِلاَلٍ أَوْ خِصَالٍ فَأَيَّتُهُنَّ أَجَابُوكَ إِلَيْهَا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ فَإِنْ أَجَابُوكَ فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَخْبِرْهُمْ إِنْ هُمْ فَعَلُوا ذَلِكَ أَنَّ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَأَنَّ عَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ وَإِنْ أَبَوْا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّهُمْ يَكُونُونَ كَأَعْرَابِ الْمُسْلِمِينَ يَجْرِي عَلَيْهِمْ حُكْمُ اللَّهِ الَّذِي يَجْرِي عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَلاَ يَكُونُ لَهُمْ فِي الْفَىْءِ وَالْغَنِيمَةِ شَىْءٌ إِلاَّ أَنْ يُجَاهِدُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا أَنْ يَدْخُلُوا فِي الإِسْلاَمِ فَسَلْهُمْ إِعْطَاءَ الْجِزْيَةِ فَإِنْ فَعَلُوا فَاقْبَلْ مِنْهُمْ وَكُفَّ عَنْهُمْ فَإِنْ هُمْ أَبَوْا فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ عَلَيْهِمْ وَقَاتِلْهُمْ وَإِنْ حَاصَرْتَ حِصْنًا فَأَرَادُوكَ أَنْ تَجْعَلَ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ نَبِيِّكَ فَلاَ تَجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّةَ اللَّهِ وَلاَ ذِمَّةَ نَبِيِّكَ وَلَكِنِ اجْعَلْ لَهُمْ ذِمَّتَكَ وَذِمَّةَ أَبِيكَ وَذِمَّةَ أَصْحَابِكَ فَإِنَّكُمْ إِنْ تُخْفِرُوا ذِمَّتَكُمْ وَذِمَّةَ آبَائِكُمْ أَهْوَنُ عَلَيْكُمْ مِنْ أَنْ تُخْفِرُوا ذِمَّةَ اللَّهِ وَذِمَّةَ رَسُولِهِ وَإِنْ حَاصَرْتَ حِصْنًا فَأَرَادُوكَ أَنْ يَنْزِلُوا عَلَى حُكْمِ اللَّهِ فَلاَ تُنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِ اللَّهِ وَلَكِنْ أَنْزِلْهُمْ عَلَى حُكْمِكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي أَتُصِيبُ فِيهِمْ حُكْمَ اللَّهِ أَمْ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلْقَمَةُ فَحَدَّثْتُ بِهِ، مُقَاتِلَ بْنَ حَيَّانَ فَقَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ هَيْصَمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bir kishini sariyyaga amir qilib tayinlaganlarida, uni oʻz zimmasida Allohdan qoʻrqishga va oʻzi bilan boʻlgan musulmonlarga yaxshi muomala qilishga vasiyat qilib, shunday der edilar: ‹Allohning nomi bilan va Alloh yoʻlida jang qilinglar. Allohga kufr keltirganlarga qarshi jang qilinglar. Jang qilinglar, ammo xiyonat qilmanglar, oʻljadan oʻgʻirlamanglar, aʼzolarni kesib buzmanglar va bolalarni oʻldirmanglar. Mushriklardan boʻlgan dushmaningga duch kelsang, ularni uch narsadan biriga daʼvat et. Ulardan qaysi biriga javob berishsa, undan qabul qil va ularga tegma. Ularni Islomga daʼvat et; agar javob berishsa, undan qabul qil va ularga tegma. Soʻng ularni oʻz yurtlaridan muhojirlar yurtiga koʻchishga daʼvat et va agar shuni qilsalar, ularga muhojirlarga tegishli narsalar tegishli boʻlishini, muhojirlar zimmasidagi narsalar ularning zimmasida ham boʻlishini xabar qil. Agar (koʻchishdan) bosh tortsalar, ular musulmon aʼrobiylari kabi boʻlishlarini, muminlarga joriy boʻladigan Allohning hukmi ularga ham joriy boʻlishini, biroq musulmonlar bilan jihod qilmasalar, fay va oʻljadan ularga hech narsa yoʻqligini xabar qil. Agar Islomga kirishdan bosh tortsalar, ulardan jizya berishlarini soʻra. Agar bersalar, undan qabul qil va ularga tegma. Agar bosh tortsalar, ularga qarshi Allohdan yordam soʻra va ular bilan jang qil. Agar bir qalʼani qamal qilsang, ular sendan Allohning va Paygʻambaring zimmasini (omonligini) berishingni istasalar, ularga Allohning zimmasini ham, Paygʻambaringning zimmasini ham berma, balki oʻz zimmangni, otangning zimmasini va sahobalaringning zimmasini ber. Chunki oʻz zimmangizni va otalaringiz zimmasini buzsangiz, bu sizlar uchun Alloh va Uning Rasulining zimmasini buzishingizdan koʻra yengilroqdir. Agar bir qalʼani qamal qilsang va ular Allohning hukmiga koʻra taslim boʻlishni istasalar, ularni Allohning hukmiga koʻra tushirma, balki oʻz hukmingga koʻra tushir. Chunki ular haqida Allohning hukmini toʻgʻri topasanmi yoki yoʻqmi, bilmaysan›», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бир кишини сарийяга амир қилиб тайинлаганларида, уни ўз зиммасида Аллоҳдан қўрқишга ва ўзи билан бўлган мусулмонларга яхши муомала қилишга васият қилиб, шундай дер эдилар: ‹Аллоҳнинг номи билан ва Аллоҳ йўлида жанг қилинглар. Аллоҳга куфр келтирганларга қарши жанг қилинглар. Жанг қилинглар, аммо хиёнат қилманглар, ўлжадан ўғирламанглар, аъзоларни кесиб бузманглар ва болаларни ўлдирманглар. Мушриклардан бўлган душманингга дуч келсанг, уларни уч нарсадан бирига даъват эт. Улардан қайси бирига жавоб беришса, ундан қабул қил ва уларга тегма. Уларни Исломга даъват эт; агар жавоб беришса, ундан қабул қил ва уларга тегма. Сўнг уларни ўз юртларидан муҳожирлар юртига кўчишга даъват эт ва агар шуни қилсалар, уларга муҳожирларга тегишли нарсалар тегишли бўлишини, муҳожирлар зиммасидаги нарсалар уларнинг зиммасида ҳам бўлишини хабар қил. Агар (кўчишдан) бош тортсалар, улар мусулмон аъробийлари каби бўлишларини, муминларга жорий бўладиган Аллоҳнинг ҳукми уларга ҳам жорий бўлишини, бироқ мусулмонлар билан жиҳод қилмасалар, фай ва ўлжадан уларга ҳеч нарса йўқлигини хабар қил. Агар Исломга киришдан бош тортсалар, улардан жизя беришларини сўра. Агар берсалар, ундан қабул қил ва уларга тегма. Агар бош тортсалар, уларга қарши Аллоҳдан ёрдам сўра ва улар билан жанг қил. Агар бир қалъани қамал қилсанг, улар сендан Аллоҳнинг ва Пайғамбаринг зиммасини (омонлигини) беришингни истасалар, уларга Аллоҳнинг зиммасини ҳам, Пайғамбарингнинг зиммасини ҳам берма, балки ўз зиммангни, отангнинг зиммасини ва саҳобаларингнинг зиммасини бер. Чунки ўз зиммангизни ва оталарингиз зиммасини бузсангиз, бу сизлар учун Аллоҳ ва Унинг Расулининг зиммасини бузишингиздан кўра енгилроқдир. Агар бир қалъани қамал қилсанг ва улар Аллоҳнинг ҳукмига кўра таслим бўлишни истасалар, уларни Аллоҳнинг ҳукмига кўра туширма, балки ўз ҳукмингга кўра тушир. Чунки улар ҳақида Аллоҳнинг ҳукмини тўғри топасанми ёки йўқми, билмайсан›», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَطَاعَنِي فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ عَصَانِي فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَمَنْ أَطَاعَ الإِمَامَ فَقَدْ أَطَاعَنِي وَمَنْ عَصَى الإِمَامَ فَقَدْ عَصَانِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim menga itoat qilsa, Allohga itoat qilibdi; kim menga osiy boʻlsa, Allohga osiy boʻlibdi. Kim imomga (amirga) itoat qilsa, menga itoat qilibdi; kim imomga osiy boʻlsa, menga osiy boʻlibdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга итоат қилса, Аллоҳга итоат қилибди; ким менга осий бўлса, Аллоҳга осий бўлибди. Ким имомга (амирга) итоат қилса, менга итоат қилибди; ким имомга осий бўлса, менга осий бўлибди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَأَبُو بِشْرٍ بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنِي أَبُو التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَإِنِ اسْتُعْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ustingizga boshi mayizga oʻxshagan habashiy bir qul tayinlansa ham, eshitinglar va itoat qilinglar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Устингизга боши майизга ўхшаган ҳабаший бир қул тайинланса ҳам, эшитинглар ва итоат қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ الْحُصَيْنِ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنْ أُمِّرَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ مُجَدَّعٌ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا مَا قَادَكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Umm al-Husayn (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Ustingizga aʼzolari kesilgan habashiy bir qul amir qilib tayinlansa, sizlarni Allohning Kitobi ila boshqar ekan, unga quloq soling va itoat qiling», deganlarini eshitdim, dedi.Умм ал-Ҳусайн (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Устингизга аъзолари кесилган ҳабаший бир қул амир қилиб тайинланса, сизларни Аллоҳнинг Китоби ила бошқар экан, унга қулоқ солинг ва итоат қилинг», деганларини эшитдим, деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى الرَّبَذَةِ وَقَدْ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَإِذَا عَبْدٌ يَؤُمُّهُمْ فَقِيلَ هَذَا أَبُو ذَرٍّ ‏.‏ فَذَهَبَ يَتَأَخَّرُ فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ أَوْصَانِي خَلِيلِي صلى الله عليه وسلم أَنْ أَسْمَعَ وَأُطِيعَ وَإِنْ كَانَ عَبْدًا حَبَشِيًّا مُجَدَّعَ الأَطْرَافِ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rabazaga yetib borganida namoz uchun iqoma aytilgan edi. Qarasa, bir qul ularga imomlik qilayotgan edi. «Bu Abu Zarr-ku», deyilgach, u (qul namozda) orqaga chekinmoqchi boʻldi. Shunda Abu Zarr: «Doʻstim ﷺ menga aʼzolari kesilgan habashiy bir qul boʻlsa ham, quloq solishimni va itoat qilishimni vasiyat qilganlar», dedi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Рабазага етиб борганида намоз учун иқома айтилган эди. Қараса, бир қул уларга имомлик қилаётган эди. «Бу Абу Зарр-ку», дейилгач, у (қул намозда) орқага чекинмоқчи бўлди. Шунда Абу Зарр: «Дўстим ﷺ менга аъзолари кесилган ҳабаший бир қул бўлса ҳам, қулоқ солишимни ва итоат қилишимни васият қилганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَكَمِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ عَلْقَمَةَ بْنَ مُجَزِّزٍ عَلَى بَعْثٍ وَأَنَا فِيهِمْ فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى رَأْسِ غَزَاتِهِ أَوْ كَانَ بِبَعْضِ الطَّرِيقِ اسْتَأْذَنَتْهُ طَائِفَةٌ مِنَ الْجَيْشِ فَأَذِنَ لَهُمْ وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حُذَافَةَ بْنِ قَيْسٍ السَّهْمِيَّ فَكُنْتُ فِيمَنْ غَزَا مَعَهُ فَلَمَّا كَانَ بِبَعْضِ الطَّرِيقِ أَوْقَدَ الْقَوْمُ نَارًا لِيَصْطَلُوا أَوْ لِيَصْنَعُوا عَلَيْهَا صَنِيعًا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ - وَكَانَتْ فِيهِ دُعَابَةٌ - أَلَيْسَ لِي عَلَيْكُمُ السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ فَمَا أَنَا بِآمِرِكُمْ بِشَىْءٍ إِلاَّ صَنَعْتُمُوهُ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَعْزِمُ عَلَيْكُمْ إِلاَّ تَوَاثَبْتُمْ فِي هَذِهِ النَّارِ ‏.‏ فَقَامَ نَاسٌ فَتَحَجَّزُوا فَلَمَّا ظَنَّ أَنَّهُمْ وَاثِبُونَ قَالَ أَمْسِكُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ فَإِنَّمَا كُنْتُ أَمْزَحُ مَعَكُمْ ‏.‏ فَلَمَّا قَدِمْنَا ذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَمَرَكُمْ مِنْهُمْ بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ فَلاَ تُطِيعُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Alqama ibn Mujazzizni bir qoʻshinga boshliq qilib joʻnatdilar, men ham ular orasida edim. U gʻazot manziliga yetganida yoki yoʻlning bir qismida boʻlganida, qoʻshindan bir guruh undan (boshqa yoʻldan borishga) izn soʻradi. U ularga izn berdi va ularga Abdulloh ibn Huzofa ibn Qays as-Sahmiyni amir qilib tayinladi. Men ham u bilan jang qilganlar orasida edim. Yoʻlning bir qismida (borayotganimizda) odamlar isinish yoki biror taom tayyorlash uchun olov yoqdilar. Hazil-mutoyibani yaxshi koʻradigan Abdulloh: ‹Menga quloq solib itoat qilishingiz sizlarning zimmangizda emasmi?› dedi. Ular: ‹Ha›, deyishdi. U: ‹Men sizlarga biror narsani buyursam, uni albatta bajarasizlar-a?› dedi. Ular: ‹Albatta›, deyishdi. U: ‹Unda men sizlarga mana shu olovga sakrab kirishingizni buyuraman›, dedi. Shunda baʼzi kishilar oʻrnidan turib (kirishga) hozirlandilar. U ularning haqiqatan sakramoqchi ekanini koʻrgach: ‹Oʻzingizni tuting, men sizlar bilan hazillashayotgan edim›, dedi. Biz (Madinaga) qaytganimizda buni Nabiy ﷺga aytishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Ulardan kim sizlarni Allohga osiylik qilishga buyursa, unga itoat qilmanglar›, dedilar», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Алқама ибн Мужаззизни бир қўшинга бошлиқ қилиб жўнатдилар, мен ҳам улар орасида эдим. У ғазот манзилига етганида ёки йўлнинг бир қисмида бўлганида, қўшиндан бир гуруҳ ундан (бошқа йўлдан боришга) изн сўради. У уларга изн берди ва уларга Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ибн Қайс ас-Саҳмийни амир қилиб тайинлади. Мен ҳам у билан жанг қилганлар орасида эдим. Йўлнинг бир қисмида (бораётганимизда) одамлар исиниш ёки бирор таом тайёрлаш учун олов ёқдилар. Ҳазил-мутойибани яхши кўрадиган Абдуллоҳ: ‹Менга қулоқ солиб итоат қилишингиз сизларнинг зиммангизда эмасми?› деди. Улар: ‹Ҳа›, дейишди. У: ‹Мен сизларга бирор нарсани буюрсам, уни албатта бажарасизлар-а?› деди. Улар: ‹Албатта›, дейишди. У: ‹Унда мен сизларга мана шу оловга сакраб киришингизни буюраман›, деди. Шунда баъзи кишилар ўрнидан туриб (киришга) ҳозирландилар. У уларнинг ҳақиқатан сакрамоқчи эканини кўргач: ‹Ўзингизни тутинг, мен сизлар билан ҳазиллашаётган эдим›, деди. Биз (Мадинага) қайтганимизда буни Набий ﷺга айтишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Улардан ким сизларни Аллоҳга осийлик қилишга буюрса, унга итоат қилманглар›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ الْمَكِّيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ الطَّاعَةُ فِيمَا أَحَبَّ أَوْ كَرِهَ إِلاَّ أَنْ يُؤْمَرَ بِمَعْصِيَةٍ فَمَنْ أُمِرَ بِمَعْصِيَةٍ فَلاَ سَمْعَ وَلاَ طَاعَةَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishiga xoh yoqsin, xoh yoqmasin, (amirga) itoat qilish vojibdir. Faqat maʼsiyatga (gunohga) buyurilgan boʻlsa, bundan mustasno. Kim maʼsiyatga buyurilsa, (unga) na quloq solish, na itoat qilish (bordir)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кишига хоҳ ёқсин, хоҳ ёқмасин, (амирга) итоат қилиш вожибдир. Фақат маъсиятга (гуноҳга) буюрилган бўлса, бундан мустасно. Ким маъсиятга буюрилса, (унга) на қулоқ солиш, на итоат қилиш (бордир)», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، ح وَحَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ سَيَلِي أُمُورَكُمْ بَعْدِي رِجَالٌ يُطْفِئُونَ السُّنَّةَ وَيَعْمَلُونَ بِالْبِدْعَةِ وَيُؤَخِّرُونَ الصَّلاَةَ عَنْ مَوَاقِيتِهَا ‏"‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَدْرَكْتُهُمْ كَيْفَ أَفْعَلُ قَالَ ‏"‏ تَسْأَلُنِي يَا ابْنَ أُمِّ عَبْدٍ كَيْفَ تَفْعَلُ لاَ طَاعَةَ لِمَنْ عَصَى اللَّهَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mendan keyin ishlaringizni shunday kishilar boshqaradiki, ular sunnatni oʻchiradilar, bidʼatga amal qiladilar va namozni oʻz vaqtidan kechiktiradilar», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, agar men ularga yetishsam, qanday qilay?» dedim. U zot: «Ey Ibn Ummi Abd, qanday qilishingni mendan soʻrayapsanmi? Allohga osiylik qilgan kishiga itoat yoʻqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мендан кейин ишларингизни шундай кишилар бошқарадики, улар суннатни ўчирадилар, бидъатга амал қиладилар ва намозни ўз вақтидан кечиктирадилар», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, агар мен уларга етишсам, қандай қилай?» дедим. У зот: «Эй Ибн Умми Абд, қандай қилишингни мендан сўраяпсанми? Аллоҳга осийлик қилган кишига итоат йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، وَابْنِ، عَجْلاَنَ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي الْعُسْرِ وَالْيُسْرِ وَالْمَنْشَطِ وَالْمَكْرَهِ وَالأَثَرَةِ عَلَيْنَا وَأَنْ لاَ نُنَازِعَ الأَمْرَ أَهْلَهُ وَأَنْ نَقُولَ الْحَقَّ حَيْثُمَا كُنَّا لاَ نَخَافُ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لاَئِمٍ ‏.‏

Ubada ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Biz Rasululloh ﷺga qiyinchilikda ham, yengillikda ham, koʻngil xohlaganda ham, koʻngil istamaganda ham, boshqalar bizdan afzal koʻrilganda ham tinglash va itoat qilishga, hokimiyat egalari bilan hokimiyat ustida talashmaslikka, qayerda boʻlsak ham haqni aytishga va Alloh yoʻlida hech bir ayblovchining ayblashidan qoʻrqmaslikka bayʼat qildik.»Убада ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺга қийинчиликда ҳам, енгилликда ҳам, кўнгил хоҳлаганда ҳам, кўнгил истамаганда ҳам, бошқалар биздан афзал кўрилганда ҳам тинглаш ва итоат қилишга, ҳокимият эгалари билан ҳокимият устида талашмасликка, қаерда бўлсак ҳам ҳақни айтишга ва Аллоҳ йўлида ҳеч бир айбловчининг айблашидан қўрқмасликка байъат қилдик.»

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ التَّنُوخِيُّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَبِيبُ الأَمِينُ، - أَمَّا هُوَ إِلَىَّ فَحَبِيبٌ وَأَمَّا هُوَ عِنْدِي فَأَمِينٌ - عَوْفُ بْنُ مَالِكٍ الأَشْجَعِيُّ قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَبْعَةً أَوْ ثَمَانِيَةً أَوْ تِسْعَةً فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ تُبَايِعُونَ رَسُولَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَبَسَطْنَا أَيْدِيَنَا فَقَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا قَدْ بَايَعْنَاكَ فَعَلاَمَ نُبَايِعُكَ فَقَالَ ‏"‏ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمُوا الصَّلَوَاتِ الْخَمْسَ وَتَسْمَعُوا وَتُطِيعُوا - وَأَسَرَّ كَلِمَةً خُفْيَةً - وَلاَ تَسْأَلُوا النَّاسَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ بَعْضَ أُولَئِكَ النَّفَرِ يَسْقُطُ سَوْطُهُ فَلاَ يَسْأَلُ أَحَدًا يُنَاوِلُهُ إِيَّاهُ ‏.‏

Avf ibn Molik al-Ashjaʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Biz Nabiy ﷺning huzurlarida yetti yoki sakkiz yoki toʻqqiz kishi edik. U zot: ‹Rasulullohga bayʼat qilmaysizlarmi?› dedilar. Shunda biz qoʻllarimizni choʻzdik. Bir aytuvchi: ‹Ey Rasululloh, biz sizga allaqachon bayʼat qilganmiz-ku, endi yana nimaga bayʼat qilamiz?› dedi. U zot: ‹Allohga ibodat qilishingiz va Unga hech narsani sherik keltirmasligingiz, besh vaqt namozni oʻqishingiz, tinglashingiz va itoat qilishingizga›, dedilar va bir kalimani pichirlab yashirin aytdilar, ‹hamda odamlardan hech narsa soʻramasligingizga.› Roviy aytdi: Men oʻsha kishilardan baʼzilarini koʻrdimki, qamchisi tushib ketsa ham, uni oʻziga uzatib berishni hech kimdan soʻramas edi.»Авф ибн Молик ал-Ашжаъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Биз Набий ﷺнинг ҳузурларида етти ёки саккиз ёки тўққиз киши эдик. У зот: ‹Расулуллоҳга байъат қилмайсизларми?› дедилар. Шунда биз қўлларимизни чўздик. Бир айтувчи: ‹Эй Расулуллоҳ, биз сизга аллақачон байъат қилганмиз-ку, энди яна нимага байъат қиламиз?› деди. У зот: ‹Аллоҳга ибодат қилишингиз ва Унга ҳеч нарсани шерик келтирмаслигингиз, беш вақт намозни ўқишингиз, тинглашингиз ва итоат қилишингизга›, дедилар ва бир калимани пичирлаб яширин айтдилар, ‹ҳамда одамлардан ҳеч нарса сўрамаслигингизга.› Ровий айтди: Мен ўша кишилардан баъзиларини кўрдимки, қамчиси тушиб кетса ҳам, уни ўзига узатиб беришни ҳеч кимдан сўрамас эди.»

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَتَّابٍ، - مَوْلَى هُرْمُزَ - قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فَقَالَ ‏"‏ فِيمَا اسْتَطَعْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Biz Rasululloh ﷺga tinglash va itoat qilishga bayʼat qildik. U zot: ‹Qurbingiz yetganicha›, dedilar.»Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺга тинглаш ва итоат қилишга байъат қилдик. У зот: ‹Қурбингиз етганича›, дедилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ جَاءَ عَبْدٌ فَبَايَعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْهِجْرَةِ وَلَمْ يَشْعُرِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ عَبْدٌ فَجَاءَ سَيِّدُهُ يُرِيدُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَاشْتَرَاهُ بِعَبْدَيْنِ أَسْوَدَيْنِ ثُمَّ لَمْ يُبَايِعْ أَحَدًا بَعْدَ ذَلِكَ حَتَّى يَسْأَلَهُ أَعَبْدٌ هُوَ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Bir qul kelib, Nabiy ﷺga hijrat qilishga bayʼat qildi. Nabiy ﷺ uning qul ekanini bilmagan edilar. Soʻng uning xoʻjayini uni izlab keldi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Uni menga sotgin›, dedilar va uni ikkita qora qulga sotib oldilar. Keyin bundan soʻng u zot hech kimdan, uning qul yoki emasligini soʻramaguncha, bayʼat qabul qilmadilar.»Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Бир қул келиб, Набий ﷺга ҳижрат қилишга байъат қилди. Набий ﷺ унинг қул эканини билмаган эдилар. Сўнг унинг хўжайини уни излаб келди. Шунда Набий ﷺ: ‹Уни менга сотгин›, дедилар ва уни иккита қора қулга сотиб олдилар. Кейин бундан сўнг у зот ҳеч кимдан, унинг қул ёки эмаслигини сўрамагунча, байъат қабул қилмадилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ رَجُلٌ عَلَى فَضْلِ مَاءٍ بِالْفَلاَةِ يَمْنَعُهُ مِنِ ابْنِ السَّبِيلِ وَرَجُلٌ بَايَعَ رَجُلاً بِسِلْعَةٍ بَعْدَ الْعَصْرِ فَحَلَفَ بِاللَّهِ لأَخَذَهَا بِكَذَا وَكَذَا فَصَدَّقَهُ وَهُوَ عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ وَرَجُلٌ بَايَعَ إِمَامًا لاَ يُبَايِعُهُ إِلاَّ لِدُنْيَا فَإِنْ أَعْطَاهُ مِنْهَا وَفَى لَهُ وَإِنْ لَمْ يُعْطِهِ مِنْهَا لَمْ يَفِ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch toifa kishi borki, Alloh qiyomat kunida ular bilan gaplashmaydi, ularga nazar solmaydi va ularni poklamaydi, ularga alamli azob bordir: choʻlda ortiqcha suvi boʻlsa-da, uni yoʻlovchidan man qilgan kishi; asrdan keyin bir kishiga mol sotib, Alloh nomiga qasam ichib, uni shuncha-shuncha pulga sotib olganini aytib, aslida bunday boʻlmagani holda uni ishontirgan kishi; va imomga faqat dunyo uchun bayʼat qilgan kishiki, agar imom unga dunyodan bersa, ahdiga vafo qiladi, agar bermasa, vafo qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч тоифа киши борки, Аллоҳ қиёмат кунида улар билан гаплашмайди, уларга назар солмайди ва уларни покламайди, уларга аламли азоб бордир: чўлда ортиқча суви бўлса-да, уни йўловчидан ман қилган киши; асрдан кейин бир кишига мол сотиб, Аллоҳ номига қасам ичиб, уни шунча-шунча пулга сотиб олганини айтиб, аслида бундай бўлмагани ҳолда уни ишонтирган киши; ва имомга фақат дунё учун байъат қилган кишики, агар имом унга дунёдан берса, аҳдига вафо қилади, агар бермаса, вафо қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ حَسَنِ بْنِ فُرَاتٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانَتْ تَسُوسُهُمْ أَنْبِيَاؤُهُمْ كُلَّمَا ذَهَبَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ وَأَنَّهُ لَيْسَ كَائِنٌ بَعْدِي نَبِيٌّ فِيكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَمَا يَكُونُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ تَكُونُ خُلَفَاءُ فَيَكْثُرُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَكَيْفَ نَصْنَعُ قَالَ ‏"‏ أَوْفُوا بِبَيْعَةِ الأَوَّلِ فَالأَوَّلِ أَدُّوا الَّذِي عَلَيْكُمْ فَسَيَسْأَلُهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنِ الَّذِي عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bani Isroilni paygʻambarlari boshqarardi. Har qachon bir paygʻambar ketsa, uning oʻrniga boshqa paygʻambar kelardi. Mendan keyin esa orangizda paygʻambar boʻlmaydi», dedilar. Ular: «Unda nima boʻladi, ey Rasululloh?» dedilar. U zot: «Xalifalar boʻladi va ular koʻpayadi», dedilar. Ular: «Biz qanday qilaylik?» deyishdi. U zot: «Avvalgisiga, soʻng undan keyingisiga bayʼatingizga vafo qilinglar. Zimmangizdagi haqni ado etinglar. Alloh azza va jalla ularni oʻz zimmalaridagi narsalar haqida soʻrar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бани Исроилни пайғамбарлари бошқарарди. Ҳар қачон бир пайғамбар кетса, унинг ўрнига бошқа пайғамбар келарди. Мендан кейин эса орангизда пайғамбар бўлмайди», дедилар. Улар: «Унда нима бўлади, эй Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Халифалар бўлади ва улар кўпаяди», дедилар. Улар: «Биз қандай қилайлик?» дейишди. У зот: «Аввалгисига, сўнг ундан кейингисига байъатингизга вафо қилинглар. Зиммангиздаги ҳақни адо этинглар. Аллоҳ азза ва жалла уларни ўз зиммаларидаги нарсалар ҳақида сўрар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُقَالُ هَذِهِ غَدْرَةُ فُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida har bir xoinlik qilgan uchun bir bayroq oʻrnatiladi va: ‹Bu falonchining xoinligidir›, deyiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида ҳар бир хоинлик қилган учун бир байроқ ўрнатилади ва: ‹Бу фалончининг хоинлигидир›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى اللَّيْثِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، أَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ إِنَّهُ يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَدْرِ غَدْرَتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, qiyomat kunida har bir xoinlik qilgan uchun uning xoinligiga yarasha bir bayroq oʻrnatiladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, қиёмат кунида ҳар бир хоинлик қилган учун унинг хоинлигига яраша бир байроқ ўрнатилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ أُمَيْمَةَ بِنْتَ رُقَيْقَةَ، تَقُولُ جِئْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي نِسْوَةٍ نُبَايِعُهُ فَقَالَ لَنَا ‏"‏ فِيمَا اسْتَطَعْتُنَّ وَأَطَقْتُنَّ إِنِّي لاَ أُصَافِحُ النِّسَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Umayma bint Ruqayqa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men bir necha ayollar bilan Nabiy ﷺning huzurlariga bayʼat qilgani keldim. U zot bizga: ‹Qurbingiz yetganicha va qodir boʻlganingizcha. Men ayollar bilan qoʻl olishmayman›, dedilar.»Умайма бинт Руқайқа (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен бир неча аёллар билан Набий ﷺнинг ҳузурларига байъат қилгани келдим. У зот бизга: ‹Қурбингиз етганича ва қодир бўлганингизча. Мен аёллар билан қўл олишмайман›, дедилар.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَتِ الْمُؤْمِنَاتُ إِذَا هَاجَرْنَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُمْتَحَنَّ بِقَوْلِ اللَّهِ ‏{يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ }‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ قَالَتْ عَائِشَةُ فَمَنْ أَقَرَّ بِهَا مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ فَقَدْ أَقَرَّ بِالْمِحْنَةِ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَقْرَرْنَ بِذَلِكَ مِنْ قَوْلِهِنَّ قَالَ لَهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْطَلِقْنَ فَقَدْ بَايَعْتُكُنَّ ‏"‏ ‏.‏ لاَ وَاللَّهِ مَا مَسَّتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَ امْرَأَةٍ قَطُّ غَيْرَ أَنَّهُ يُبَايِعُهُنَّ بِالْكَلاَمِ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَاللَّهِ مَا أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النِّسَاءِ إِلاَّ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ وَلاَ مَسَّتْ كَفُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَفَّ امْرَأَةٍ قَطُّ وَكَانَ يَقُولُ لَهُنَّ إِذَا أَخَذَ عَلَيْهِنَّ ‏"‏ قَدْ بَايَعْتُكُنَّ ‏"‏ ‏.‏ كَلاَمًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Moʻmina ayollar Rasululloh ﷺ huzuriga hijrat qilib kelganlarida, ular Allohning: {Ey Nabiy! Moʻmina ayollar senga bayʼat qilgani kelsalar} (Mumtahana 12) degan soʻzi bilan sinalar edi.» Oisha aytdi: «Moʻmina ayollardan kim buni tasdiqlasa, u sinovdan oʻtgan boʻlardi. Ayollar oʻz soʻzlari bilan buni tasdiqlaganlarida, Rasululloh ﷺ ularga: ‹Boringlar, sizlarga bayʼat qildim›, deb aytardilar. Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺning qoʻllari hech qachon biror ayolning qoʻliga tegmagan, balki u zot ularga faqat soʻz bilan bayʼat qildirar edilar.» Oisha aytdi: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ ayollardan Alloh oʻzlariga buyurgan narsadangina ahd oldilar, u zotning kaftlari hech qachon biror ayolning kaftiga tegmagan. U zot ulardan ahd olganlarida: ‹Sizlarga bayʼat qildim›, deb soʻz bilan aytardilar.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мўмина аёллар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига ҳижрат қилиб келганларида, улар Аллоҳнинг: {Эй Набий! Мўмина аёллар сенга байъат қилгани келсалар} (Мумтаҳана 12) деган сўзи билан синалар эди.» Оиша айтди: «Мўмина аёллардан ким буни тасдиқласа, у синовдан ўтган бўларди. Аёллар ўз сўзлари билан буни тасдиқлаганларида, Расулуллоҳ ﷺ уларга: ‹Боринглар, сизларга байъат қилдим›, деб айтардилар. Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺнинг қўллари ҳеч қачон бирор аёлнинг қўлига тегмаган, балки у зот уларга фақат сўз билан байъат қилдирар эдилар.» Оиша айтди: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ аёллардан Аллоҳ ўзларига буюрган нарсадангина аҳд олдилар, у зотнинг кафтлари ҳеч қачон бирор аёлнинг кафтига тегмаган. У зот улардан аҳд олганларида: ‹Сизларга байъат қилдим›, деб сўз билан айтардилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَدْخَلَ فَرَسًا بَيْنَ فَرَسَيْنِ وَهُوَ لاَ يَأْمَنُ أَنْ يَسْبِقَ فَلَيْسَ بِقِمَارٍ وَمَنْ أَدْخَلَ فَرَسًا بَيْنَ فَرَسَيْنِ وَهُوَ يَأْمَنُ أَنْ يَسْبِقَ فَهُوَ قِمَارٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ikki ot orasiga, uning gʻolib chiqishiga ishonchi boʻlmagan holda bir ot qoʻshsa, bu qimor emas. Kim ikki ot orasiga, uning gʻolib chiqishiga ishonch bilan bir ot qoʻshsa, bu qimordir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким икки от орасига, унинг ғолиб чиқишига ишончи бўлмаган ҳолда бир от қўшса, бу қимор эмас. Ким икки от орасига, унинг ғолиб чиқишига ишонч билан бир от қўшса, бу қимордир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ ضَمَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْخَيْلَ فَكَانَ يُرْسِلُ الَّتِي ضُمِّرَتْ مِنَ الْحَفْيَاءِ إِلَى ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ وَالَّتِي لَمْ تُضَمَّرْ مِنْ ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Rasululloh ﷺ otlarni poygaga tayyorlab, ozdirar edilar. Ozdirilgan otlarni Hafyodan Saniyyatul-Vidoʻgacha, ozdirilmagan otlarni esa Saniyyatul-Vidoʻdan Banu Zurayq masjidigacha yugurtirar edilar.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ отларни пойгага тайёрлаб, оздирар эдилар. Оздирилган отларни Ҳафёдан Санийятул-Видўгача, оздирилмаган отларни эса Санийятул-Видўдан Бану Зурайқ масжидигача югуртирар эдилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْحَكَمِ، - مَوْلَى بَنِي لَيْثٍ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ سَبَقَ إِلاَّ فِي خُفٍّ أَوْ حَافِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat tuya yoki ot poygasidagina mukofot boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат туя ёки от пойгасидагина мукофот бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، وَأَبُو عُمَرَ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُسَافَرَ بِالْقُرْآنِ إِلَى أَرْضِ الْعَدُوِّ مَخَافَةَ أَنْ يَنَالَهُ الْعَدُوُّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dushman qoʻliga tushib qolishidan xavfsirab, Qurʼonni dushman yurtiga olib safar qilishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ душман қўлига тушиб қолишидан хавфсираб, Қуръонни душман юртига олиб сафар қилишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَنْهَى أَنْ يُسَافَرَ بِالْقُرْآنِ إِلَى أَرْضِ الْعَدُوِّ مَخَافَةَ أَنْ يَنَالَهُ الْعَدُوُّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dushman qoʻliga tushib qolishidan xavfsirab, Qurʼonni dushman yurtiga olib safar qilishdan qaytarar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ душман қўлига тушиб қолишидан хавфсираб, Қуръонни душман юртига олиб сафар қилишдан қайтарар эдилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، جَاءَ هُوَ وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَلِّمَانِهِ فِيمَا قَسَمَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ لِبَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ فَقَالاَ قَسَمْتَ لإِخْوَانِنَا بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ وَقَرَابَتُنَا وَاحِدَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا أَرَى بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ شَيْئًا وَاحِدًا ‏"‏ ‏.‏

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u va Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ ning oldilariga Xaybar gʻanimatining beshdan birini Banu Hoshim va Banul-Muttalibga taqsimlab berganlari haqida gaplashish uchun keldilar. Ular: «Siz uni ogʻalarimiz Banu Hoshim va Banul-Muttalibga taqsimlab berdingiz, holbuki bizning qarindoshligimiz ham bir xil», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men Banu Hoshim bilan Banul-Muttalibni bir narsa deb bilaman», dedilar.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ва Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига Хайбар ғаниматининг бешдан бирини Бану Ҳошим ва Банул-Мутталибга тақсимлаб берганлари ҳақида гаплашиш учун келдилар. Улар: «Сиз уни оғаларимиз Бану Ҳошим ва Банул-Мутталибга тақсимлаб бердингиз, ҳолбуки бизнинг қариндошлигимиз ҳам бир хил», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Бану Ҳошим билан Банул-Мутталибни бир нарса деб биламан», дедилар.