حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَمْنَعْ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ مِرْفَقَهُ أَنْ يَضَعَهُ عَلَى جِدَارِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz birodarini oʻz devoriga yogʻoch qoʻyishdan man qilmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз биродарини ўз деворига ёғоч қўйишдан ман қилмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا عَنْ دَاوُدَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَتْ قُرَيْشٌ لِلْيَهُودِ أَعْطُونَا شَيْئًا نَسْأَلُ عَنْهُ هَذَا الرَّجُلَ فَقَالُوا سَلُوهُ عَنْ الرُّوحِ فَسَأَلُوهُ فَنَزَلَتْ {وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ الرُّوحِ قُلْ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا} قَالُوا أُوتِينَا عِلْمًا كَثِيرًا أُوتِينَا التَّوْرَاةَ وَمَنْ أُوتِيَ التَّوْرَاةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {قُلْ لَوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Quraysh yahudiylarga: «Bizga shu kishidan soʻraydigan biror narsa beringlar», dedi. Ular: «Undan ruh haqida soʻranglar», dedilar. Bas, ular undan soʻrashdi. Shunda: {Sendan ruh haqida soʻraydilar. Ayt: ‹Ruh Robbimning ishidandir. Sizlarga ozgina ilmdan boshqa narsa berilmagan›} (oyati) nozil boʻldi. Ular: «Bizga koʻp ilm berilgan — bizga Tavrot berilgan; kimga Tavrot berilgan boʻlsa, unga koʻp yaxshilik berilgan», dedilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Ayt: agar Robbimning kalimalari uchun dengiz siyoh boʻlganida, albatta dengiz tugab qolar edi} (oyatini) nozil qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Қурайш яҳудийларга: «Бизга шу кишидан сўрайдиган бирор нарса беринглар», деди. Улар: «Ундан руҳ ҳақида сўранглар», дедилар. Бас, улар ундан сўрашди. Шунда: {Сендан руҳ ҳақида сўрайдилар. Айт: ‹Руҳ Роббимнинг ишидандир. Сизларга озгина илмдан бошқа нарса берилмаган›} (ояти) нозил бўлди. Улар: «Бизга кўп илм берилган — бизга Таврот берилган; кимга Таврот берилган бўлса, унга кўп яхшилик берилган», дедилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Айт: агар Роббимнинг калималари учун денгиз сиёҳ бўлганида, албатта денгиз тугаб қолар эди} (оятини) нозил қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ ابْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ ثَنَا ابْنُ مُبَارَكٍ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْأَسْلَمِيِّ لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ لَمَسْتَ أَوْ نَظَرْتَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ aslamlik kishiga: «Ehtimol sen oʻpgandirsan yoki qoʻl tekkizgandirsan yoki qaragandirsan», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ асламлик кишига: «Эҳтимол сен ўпгандирсан ёки қўл теккизгандирсан ёки қарагандирсан», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى سَفَرٍ قَالَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الْأَهْلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الضُّبْنَةِ فِي السَّفَرِ وَالْكَآبَةِ فِي الْمُنْقَلَبِ اللَّهُمَّ اطْوِ لَنَا الْأَرْضَ وَهَوِّنْ عَلَيْنَا السَّفَرَ وَإِذَا أَرَادَ الرُّجُوعَ قَالَ آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ وَإِذَا دَخَلَ أَهْلَهُ قَالَ تَوْبًا تَوْبًا لِرَبِّنَا أَوْبًا لَا يُغَادِرُ عَلَيْنَا حَوْبًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlsalar: «Allohim, safarda hamroh Sensan va ahli oilada oʻrinbosar Sensan. Allohim, men safardagi mashaqqatdan va qaytishdagi qaygʻudan Senga panoh tilayman. Allohim, biz uchun yerni yigʻishtirib qoʻy va safarni bizga osonlashtir», der edilar. Qaytmoqchi boʻlsalar: «Qaytguvchilarmiz, tavba qilguvchilarmiz, ibodat qilguvchilarmiz, Robbimizga hamd aytguvchilarmiz», der edilar. Ahllari huzuriga kirsalar: «Tavba, tavba! Robbimizga qaytamiz — U bizda gunoh qoldirmasin», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлсалар: «Аллоҳим, сафарда ҳамроҳ Сенсан ва аҳли оилада ўринбосар Сенсан. Аллоҳим, мен сафардаги машаққатдан ва қайтишдаги қайғудан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим, биз учун ерни йиғиштириб қўй ва сафарни бизга осонлаштир», дер эдилар. Қайтмоқчи бўлсалар: «Қайтгувчилармиз, тавба қилгувчилармиз, ибодат қилгувчилармиз, Роббимизга ҳамд айтгувчилармиз», дер эдилар. Аҳллари ҳузурига кирсалар: «Тавба, тавба! Роббимизга қайтамиз — У бизда гуноҳ қолдирмасин», дер эдилар.
وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَقْرَأَنَّ الْقُرْآنَ أَقْوَامٌ مِنْ أُمَّتِي يَمْرُقُونَ مِنْ الْإِسْلَامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنْ الرَّمِيَّةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan baʼzi kishilar Qurʼonni oʻqiydilar. Ular oʻq nishondan otib chiqib ketganidek, Islomdan otilib chiqib ketadilar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан баъзи кишилар Қуръонни ўқийдилар. Улар ўқ нишондан отиб чиқиб кетганидек, Исломдан отилиб чиқиб кетадилар», дедилар.
وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسْتَقْبِلُوا وَلَا تُحَفِّلُوا وَلَا يَنْعِقْ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Savdo moli keltiruvchilarni yoʻlda) qarshi olmanglar, (sotish uchun sutni koʻkrakda) yigʻib qoʻymanglar va biringiz boshqangizga qichqirmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Савдо моли келтирувчиларни йўлда) қарши олманглар, (сотиш учун сутни кўкракда) йиғиб қўйманглар ва бирингиз бошқангизга қичқирмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَّقَ أُمَيَّةَ فِي شَيْءٍ مِنْ شِعْرِهِ فَقَالَ رَجُلٌ وَثَوْرٌ تَحْتَ رِجْلِ يَمِينِهِوَالنَّسْرُ لِلْأُخْرَى وَلَيْثٌ مُرْصَدُفَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَ وَقَالَ وَالشَّمْسُ تَطْلُعُ كُلَّ آخِرِ لَيْلَةٍحَمْرَاءَ يُصْبِحُ لَوْنُهَا يَتَوَرَّدُتَأْبَى فَمَا تَطْلُعْ لَنَا فِي رِسْلِهَاإِلَّا مُعَذَّبَةً وَإِلَّا تُجْلَدُفَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Umayyani sheʼridan biror narsada tasdiqladilar. Bir kishi: ‹Va uning oʻng oyogʻi ostida buqa, ikkinchisi ostida burgut va poylab yotgan sher›, dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Rost aytdi», dedilar. U yana: ‹Quyosh har kechaning oxirida qizil holda chiqadi, uning rangi qizarib tongni qarshilaydi; u bosh tortadi, bizga oʻz ixtiyori bilan chiqmaydi, magar azoblangan yoki qamchilangan holdagina›, dedi. Nabiy ﷺ: «Rost aytdi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Умайяни шеъридан бирор нарсада тасдиқладилар. Бир киши: ‹Ва унинг ўнг оёғи остида буқа, иккинчиси остида бургут ва пойлаб ётган шер›, деди. Шунда Набий ﷺ: «Рост айтди», дедилар. У яна: ‹Қуёш ҳар кечанинг охирида қизил ҳолда чиқади, унинг ранги қизариб тонгни қаршилайди; у бош тортади, бизга ўз ихтиёри билан чиқмайди, магар азобланган ёки қамчиланган ҳолдагина›, деди. Набий ﷺ: «Рост айтди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ عَلَى مَنْ نَامَ سَاجِدًا وُضُوءٌ حَتَّى يَضْطَجِعَ فَإِنَّهُ إِذَا اضْطَجَعَ اسْتَرْخَتْ مَفَاصِلُهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Sajda qilgan holda uxlagan kishiga toki yonboshlamaguncha tahorat (lozim) emas. Chunki u yonboshlaganida, boʻgʻimlari boʻshashadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Сажда қилган ҳолда ухлаган кишига токи ёнбошламагунча таҳорат (лозим) эмас. Чунки у ёнбошлаганида, бўғимлари бўшашади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ عَنْ حَجَّاجٍ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا أَخَذَ امْرَأَةً أَوْ سَبَاهَا فَنَازَعَتْهُ قَائِمَ سَيْفِهِ فَقَتَلَهَا فَمَرَّ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُخْبِرَ بِأَمْرِهَا فَنَهَى عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi bir ayolni tutdi — yoki asir qildi — ayol esa uning qilichi dastasini tortishdi, bas, u ayolni oʻldirdi. Nabiy ﷺ uning yonidan oʻtdilar va u zotga uning ishi haqida xabar berildi. Shunda u zot ayollar va bolalarni oʻldirishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши бир аёлни тутди — ёки асир қилди — аёл эса унинг қиличи дастасини тортишди, бас, у аёлни ўлдирди. Набий ﷺ унинг ёнидан ўтдилар ва у зотга унинг иши ҳақида хабар берилди. Шунда у зот аёллар ва болаларни ўлдиришдан қайтардилар.
وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ إِلَى مُؤْتَةَ فَاسْتَعْمَلَ زَيْدًا فَإِنْ قُتِلَ زَيْدٌ فَجَعْفَرٌ فَإِنْ قُتِلَ جَعْفَرٌ فَابْنُ رَوَاحَةَ فَتَخَلَّفَ ابْنُ رَوَاحَةَ فَجَمَّعَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَآهُ فَقَالَ مَا خَلَّفَكَ قَالَ أُجَمِّعُ مَعَكَ قَالَ لَغَدْوَةٌ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا
Va Rasululloh ﷺ Muʼtaga (lashkar) yubordilar va Zaydni amir qilib tayinlab: «Agar Zayd oʻldirilsa, Jaʼfar; Jaʼfar oʻldirilsa, Ibn Ravoha (amir boʻlsin)», (dedilar). Ibn Ravoha esa ortda qolib, Rasululloh ﷺ bilan jumani oʻqidi. U zot uni koʻrib: «Seni nima ortda qoldirdi?» dedilar. U: «Sen bilan jumani oʻqiyman (deb)», dedi. U zot: «Bir ertalabki yoki bir kechki (yurish) dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», dedilar.Ва Расулуллоҳ ﷺ Муътага (лашкар) юбордилар ва Зайдни амир қилиб тайинлаб: «Агар Зайд ўлдирилса, Жаъфар; Жаъфар ўлдирилса, Ибн Равоҳа (амир бўлсин)», (дедилар). Ибн Равоҳа эса ортда қолиб, Расулуллоҳ ﷺ билан жумани ўқиди. У зот уни кўриб: «Сени нима ортда қолдирди?» дедилар. У: «Сен билан жумани ўқийман (деб)», деди. У зот: «Бир эрталабки ёки бир кечки (юриш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», дедилар.
وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ وَطِئَ حُبْلَى
Va Rasululloh ﷺ: «Homiladorga yaqinlik qilgan kishi bizdan emas», dedilar.Ва Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳомиладорга яқинлик қилган киши биздан эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأُصِيبَ يَوْمِ الْخَنْدَقِ رَجُلٌ مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَطَلَبُوا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُجِنُّوهُ فَقَالَ لَا وَلَا كَرَامَةَ لَكُمْ قَالُوا فَإِنَّا نَجْعَلُ لَكَ عَلَى ذَلِكَ جُعْلًا قَالَ وَذَلِكَ أَخْبَثُ وَأَخْبَثُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Xandaq kuni mushriklardan bir kishi halok boʻldi. Ular Nabiy ﷺdan uni koʻmishni (jasadini berishni) soʻrashdi. U zot: ‹Yoʻq, sizlarga hech qanday izzat yoʻq›, dedilar. Ular: ‹Biz buning evaziga senga toʻlov beramiz›, dedilar. U zot: ‹Bu (yanada) xabisroq va xabisroqdir›, dedilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Хандақ куни мушриклардан бир киши ҳалок бўлди. Улар Набий ﷺдан уни кўмишни (жасадини беришни) сўрашди. У зот: ‹Йўқ, сизларга ҳеч қандай иззат йўқ›, дедилар. Улар: ‹Биз бунинг эвазига сенга тўлов берамиз›, дедилар. У зот: ‹Бу (янада) хабисроқ ва хабисроқдир›, дедилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ حُسَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُتَوَشِّحًا بِهِ يَتَّقِي بِفُضُولِهِ حَرَّ الْأَرْضِ وَبَرْدَهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bitta kiyimni oʻrab olgan holda namoz oʻqidilar; uning ortiqcha (chetlari) bilan yerning issigʻidan va sovugʻidan saqlanardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ битта кийимни ўраб олган ҳолда намоз ўқидилар; унинг ортиқча (четлари) билан ернинг иссиғидан ва совуғидан сақланардилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ عَنْ دَاوُدَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَرَّ أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ أَلَمْ أَنْهَكَ فَانْتَهَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ لِمَ تَنْتَهِرُنِي يَا مُحَمَّدُ فَوَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا بِهَا رَجُلٌ أَكْثَرُ نَادِيًا مِنِّي قَالَ فَقَالَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام {فَلْيَدْعُ نَادِيَهُ} قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَاللَّهِ لَوْ دَعَا نَادِيَهُ لَأَخَذَتْهُ زَبَانِيَةُ الْعَذَابِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Abu Jahl oʻtib: «Men seni qaytarmaganmidim?» dedi. Nabiy ﷺ uni jerkib tashladilar. Abu Jahl u zotga: «Nega meni jerkiysan, ey Muhammad? Alloh haqi, bilasanki, bu (yerda) mendan koʻra majlisi koʻproq kishi yoʻq», dedi. Shunda Jibril alayhissalom: {Bas, u oʻz majlisdoshlarini chaqirsin} (dedi). Ibn Abbos dedi: «Alloh haqi, agar u oʻz majlisdoshlarini chaqirganida, azob zaboniylari uni tutgan boʻlar edi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Абу Жаҳл ўтиб: «Мен сени қайтармаганмидим?» деди. Набий ﷺ уни жеркиб ташладилар. Абу Жаҳл у зотга: «Нега мени жеркийсан, эй Муҳаммад? Аллоҳ ҳақи, биласанки, бу (ерда) мендан кўра мажлиси кўпроқ киши йўқ», деди. Шунда Жибрил алайҳиссалом: {Бас, у ўз мажлисдошларини чақирсин} (деди). Ибн Аббос деди: «Аллоҳ ҳақи, агар у ўз мажлисдошларини чақирганида, азоб забонийлари уни тутган бўлар эди».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ قَالَ ثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ عَنِ الْحَجَّاجِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَائِمًا ثُمَّ يَقْعُدُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot juma kuni tik turgan holda xutba qilar, soʻng oʻtirar, soʻng turib yana xutba qilar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот жума куни тик турган ҳолда хутба қилар, сўнг ўтирар, сўнг туриб яна хутба қилар эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا وَقَدْ وُكِّلَ بِهِ قَرِينُهُ مِنْ الشَّيَاطِينِ قَالُوا وَأَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَعَانَنِي عَلَيْهِ فَأَسْلَمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hech biringiz yoʻqki, unga shaytonlardan boʻlgan qarini biriktirib qoʻyilmagan boʻlsa», dedilar. (Sahobalar): «Sizga ham-a, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ha, lekin Alloh menga uning ustidan yordam berdi, shuning uchun u (taslim boʻlib) musulmon boʻldi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳеч бирингиз йўқки, унга шайтонлардан бўлган қарини бириктириб қўйилмаган бўлса», дедилар. (Саҳобалар): «Сизга ҳам-а, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Ҳа, лекин Аллоҳ менга унинг устидан ёрдам берди, шунинг учун у (таслим бўлиб) мусулмон бўлди», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ قَابُوسَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَيْلَةَ أُسْرِيَ بِنَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْجَنَّةَ فَسَمِعَ مِنْ جَانِبِهَا وَجْسًا قَالَ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذَا قَالَ هَذَا بِلَالٌ الْمُؤَذِّنُ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ جَاءَ إِلَى النَّاسِ قَدْ أَفْلَحَ بِلَالٌ رَأَيْتُ لَهُ كَذَا وَكَذَا قَالَ فَلَقِيَهُ مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَحَّبَ بِهِ وَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الْأُمِّيِّ قَالَ فَقَالَ وَهُوَ رَجُلٌ آدَمُ طَوِيلٌ سَبْطٌ شَعَرُهُ مَعَ أُذُنَيْهِ أَوْ فَوْقَهُمَا فَقَالَ مَنْ هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ فَمَضَى فَلَقِيَهُ عِيسَى فَرَحَّبَ بِهِ وَقَالَ مَنْ هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا عِيسَى قَالَ فَمَضَى فَلَقِيَهُ شَيْخٌ جَلِيلٌ مَهِيبٌ فَرَحَّبَ بِهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِ وَكُلُّهُمْ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ قَالَ مَنْ هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا أَبُوكَ إِبْرَاهِيمُ قَالَ فَنَظَرَ فِي النَّارِ فَإِذَا قَوْمٌ يَأْكُلُونَ الْجِيَفَ فَقَالَ مَنْ هَؤُلَاءِ يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ لُحُومَ النَّاسِ وَرَأَى رَجُلًا أَحْمَرَ أَزْرَقَ جَعْدًا شَعِثًا إِذَا رَأَيْتَهُ قَالَ مَنْ هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا عَاقِرُ النَّاقَةِ قَالَ فَلَمَّا دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسْجِدَ الْأَقْصَى قَامَ يُصَلِّي فَالْتَفَتَ ثُمَّ الْتَفَتَ فَإِذَا النَّبِيُّونَ أَجْمَعُونَ يُصَلُّونَ مَعَهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ جِيءَ بِقَدَحَيْنِ أَحَدُهُمَا عَنْ الْيَمِينِ وَالْآخَرُ عَنْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ isro qilingan kechada jannatga kirdilar va uning bir tomonidan sharpa eshitdilar. U zot: «Ey Jibril, bu nima?» dedilar. U: «Bu — muazzin Bilol», dedi. Allohning Nabiysi ﷺ odamlarning oldiga kelganlarida: «Bilol najot topdi, men uning uchun ana shunday-ana shunday (narsani) koʻrdim», dedilar. (Roviy) aytdi: Soʻng u zotni Muso (sollallohu alayhi va sallam) qarshi olib, xush kelibsiz dedi va: «Marhabo, ummiy Nabiyga!» dedi. U — bugʻdoyrang, uzun boʻyli, sochi tekis, sochlari quloqlari barobarida yoki ulardan yuqorida boʻlgan kishi edi. U zot: «Ey Jibril, bu kim?» dedilar. U: «Bu — Muso alayhissalom», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot oʻtdilar va Iso u zotni qarshi olib, xush kelibsiz dedi. U zot: «Ey Jibril, bu kim?» dedilar. U: «Bu — Iso», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng oʻtdilar va u zotni ulugʻ, salobatli bir shayx qarshi olib, u zotga salom berdi — ularning hammasi u zotga salom berardi. U zot: «Ey Jibril, bu kim?» dedilar. U: «Bu — otang Ibrohim», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot doʻzaxga nazar soldilar, birdan bir qavm oʻlaksa yeb turgan edi. U zot: «Ey Jibril, bular kim?» dedilar. U: «Bular — odamlarning goʻshtini yeydiganlar», dedi. Yana u zot qizil, koʻk koʻzli, jingalak va toʻzgʻin sochli — uni koʻrsang taniydigan — bir kishini koʻrdilar. U zot: «Ey Jibril, bu kim?» dedilar. U: «Bu — tuyani soʻygan (kishi)», dedi. (Roviy) aytdi: Nabiy ﷺ Masjidul-Aqsoga kirganlarida, namoz oʻqib turdilar; oʻgirildilar, soʻng yana oʻgirildilar — birdan barcha paygʻambarlar u zot bilan birga namoz oʻqiyotgan edilar. Namozdan boʻshaganlarida ikki qadah keltirildi: biri oʻng tomondan, ikkinchisi esa…Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ исро қилинган кечада жаннатга кирдилар ва унинг бир томонидан шарпа эшитдилар. У зот: «Эй Жибрил, бу нима?» дедилар. У: «Бу — муаззин Билол», деди. Аллоҳнинг Набийси ﷺ одамларнинг олдига келганларида: «Билол нажот топди, мен унинг учун ана шундай-ана шундай (нарсани) кўрдим», дедилар. (Ровий) айтди: Сўнг у зотни Мусо (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) қарши олиб, хуш келибсиз деди ва: «Марҳабо, уммий Набийга!» деди. У — буғдойранг, узун бўйли, сочи текис, сочлари қулоқлари баробарида ёки улардан юқорида бўлган киши эди. У зот: «Эй Жибрил, бу ким?» дедилар. У: «Бу — Мусо алайҳиссалом», деди. (Ровий) айтди: Сўнг у зот ўтдилар ва Исо у зотни қарши олиб, хуш келибсиз деди. У зот: «Эй Жибрил, бу ким?» дедилар. У: «Бу — Исо», деди. (Ровий) айтди: Сўнг ўтдилар ва у зотни улуғ, салобатли бир шайх қарши олиб, у зотга салом берди — уларнинг ҳаммаси у зотга салом берарди. У зот: «Эй Жибрил, бу ким?» дедилар. У: «Бу — отанг Иброҳим», деди. (Ровий) айтди: Сўнг у зот дўзахга назар солдилар, бирдан бир қавм ўлакса еб турган эди. У зот: «Эй Жибрил, булар ким?» дедилар. У: «Булар — одамларнинг гўштини ейдиганлар», деди. Яна у зот қизил, кўк кўзли, жингалак ва тўзғин сочли — уни кўрсанг танийдиган — бир кишини кўрдилар. У зот: «Эй Жибрил, бу ким?» дедилар. У: «Бу — туяни сўйган (киши)», деди. (Ровий) айтди: Набий ﷺ Масжидул-Ақсога кирганларида, намоз ўқиб турдилар; ўгирилдилар, сўнг яна ўгирилдилар — бирдан барча пайғамбарлар у зот билан бирга намоз ўқиётган эдилар. Намоздан бўшаганларида икки қадаҳ келтирилди: бири ўнг томондан, иккинчиси эса…
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ مِنْهُ قَالَ ثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنِ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقُمْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ عَنْ شِمَالِهِ فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ سُمَيْعٍ الزَّيَّاتِ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مِثْلَ ذَلِكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ bilan namozda u zotning chap tomonlarida turdim, u zot esa meni oʻng tomonlariga turgʻazdilar. Boshqa sanad bilan ham Ibn Abbosdan shunga oʻxshashi (rivoyat qilingan).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ билан намозда у зотнинг чап томонларида турдим, у зот эса мени ўнг томонларига турғаздилар. Бошқа санад билан ҳам Ибн Аббосдан шунга ўхшаши (ривоят қилинган).
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ فَمَنْ وَرَدَ أَفْلَحَ وَيُؤْتَى بِأَقْوَامٍ فَيُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ فَأَقُولُ أَيْ رَبِّ فَيُقَالُ مَا زَالُوا بَعْدَكَ يَرْتَدُّونَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Men Havz boshida sizlardan oldin boruvchiman. Kim (unga) kelsa, najot topadi. Baʼzi qavmlar keltiriladi-da, ular chap tomonga olib ketiladi. Shunda men: ‹Ey Robbim!› deyman. Bas: ‹Ular sendan keyin doimo orqalariga qaytaverdilar›, deyiladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Мен Ҳавз бошида сизлардан олдин борувчиман. Ким (унга) келса, нажот топади. Баъзи қавмлар келтирилади-да, улар чап томонга олиб кетилади. Шунда мен: ‹Эй Роббим!› дейман. Бас: ‹Улар сендан кейин доимо орқаларига қайтавердилар›, дейилади».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَفَاءَلُ وَلَا يَتَطَيَّرُ وَيُعْجِبُهُ الِاسْمُ الْحَسَنُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yaxshi fol olar, badfol (tatayyur) qilmas edilar va u zotga chiroyli ism yoqar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ яхши фол олар, бадфол (татайюр) қилмас эдилар ва у зотга чиройли исм ёқар эди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ لَيْثٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍيَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُوَقِّرْ الْكَبِيرَ وَيَرْحَمْ الصَّغِيرَ وَيَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَى عَنْ الْمُنْكَرِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u buni Nabiy ﷺga koʻtaradi. U zot: «Kattani hurmat qilmagan, kichikka rahm qilmagan, yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarmagan kishi bizdan emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у буни Набий ﷺга кўтаради. У зот: «Каттани ҳурмат қилмаган, кичикка раҳм қилмаган, яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармаган киши биздан эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ لَيْثٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَمْسٌ كُلُّهُنَّ فَاسِقَةٌ يَقْتُلُهُنَّ الْمُحْرِمُ وَيُقْتَلْنَ فِي الْحَرَمِ الْفَأْرَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْحَيَّةُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْغُرَابُحَدَّثَنَا عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَمْسٌ كُلُّهُنَّ فَاسِقَةٌ يَقْتُلُهُنَّ الْمُحْرِمُ وَيُقْتَلْنَ فِي الْحَرَمِ مِثْلَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Beshta (jonivor) borki, hammasi fosiqdir; ularni ehromdagi kishi ham oʻldiradi va ular Haramda ham oʻldiriladi: sichqon, chayon, ilon, quturgan it va qargʻa», dedilar. Boshqa sanad bilan ham Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qilgan).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бешта (жонивор) борки, ҳаммаси фосиқдир; уларни эҳромдаги киши ҳам ўлдиради ва улар Ҳарамда ҳам ўлдирилади: сичқон, чаён, илон, қутурган ит ва қарға», дедилар. Бошқа санад билан ҳам Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилган).
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَا سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا إِلَّا وَقَدْ عَلِمْتُهُ غَيْرَ ثَلَاثٍ لَا أَدْرِي كَانَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ أَمْ لَا وَلَا أَدْرِي كَيْفَ كَانَ يَقْرَأُ {وَقَدْ بَلَغْتُ مِنْ الْكِبَرِ عُتِيًّا} أَوْ عُسُيًّاقَالَ حُصَيْنٌ وَنَسِيتُ الثَّالِثَةَ قَالَ عَبْد اللَّهِ سَمِعْتُهَا كُلَّهَا أَنَا مِنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ {عُتِيًّا}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Rasululloh ﷺ biror sunnat qilmadilarki, men uni bilmagan boʻlsam — uchtasidan boshqa: u zot peshin va asrda (qiroat) oʻqirmidilar yoki yoʻqmi, bilmayman; va {Men esa qarilikning soʻnggi chegarasiga yetdim} (oyatini) qanday oʻqiganlarini — «utiyyan» (deb)mi yoki «usiyyan» (deb)mi — bilmayman. Husayn aytdi: Uchinchisini esa unutdim. Abdulloh aytdi: Men bularning hammasini Usmon ibn Muhammaddan «utiyyan» (deb) eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бирор суннат қилмадиларки, мен уни билмаган бўлсам — учтасидан бошқа: у зот пешин ва асрда (қироат) ўқирмидилар ёки йўқми, билмайман; ва {Мен эса қариликнинг сўнгги чегарасига етдим} (оятини) қандай ўқиганларини — «утийян» (деб)ми ёки «усийян» (деб)ми — билмайман. Ҳусайн айтди: Учинчисини эса унутдим. Абдуллоҳ айтди: Мен буларнинг ҳаммасини Усмон ибн Муҳаммаддан «утийян» (деб) эшитдим.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْهُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِيَاسٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَأَلَ أَهْلُ مَكَّةَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَجْعَلَ لَهُمْ الصَّفَا ذَهَبًا وَأَنْ يُنَحِّيَ الْجِبَالَ عَنْهُمْ فَيَزْدَرِعُوا فَقِيلَ لَهُ إِنْ شِئْتَ أَنْ تَسْتَأْنِيَ بِهِمْ وَإِنْ شِئْتَ أَنْ تُؤْتِيَهُمْ الَّذِي سَأَلُوا فَإِنْ كَفَرُوا أُهْلِكُوا كَمَا أَهْلَكْتُ مَنْ قَبْلَهُمْ قَالَ لَا بَلْ أَسْتَأْنِي بِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَذِهِ الْآيَةَ {وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآيَاتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Makka ahli Nabiy ﷺdan Safoni ular uchun oltin qilishlarini va togʻlarni ulardan uzoqlashtirib, (oʻrniga) ekin ekishlarini soʻradilar. Shunda u zotga: «Xohlasang, ularga muhlat berasan; xohlasang, soʻraganlarini berasan — agar kufr keltirsalar, ulardan oldingilarni halok qilganimdek halok qilinadilar», deyildi. U zot: «Yoʻq, balki ularga muhlat beraman», dedilar. Shunda Alloh azza va jalla ushbu oyatni nozil qildi: {Bizni oyat-moʻjizalar yuborishdan avvalgilarning ularni yolgʻonga chiqargani toʻsdi. Samudga koʻrsatkich qilib tuyani berdik}.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Макка аҳли Набий ﷺдан Сафони улар учун олтин қилишларини ва тоғларни улардан узоқлаштириб, (ўрнига) экин экишларини сўрадилар. Шунда у зотга: «Хоҳласанг, уларга муҳлат берасан; хоҳласанг, сўраганларини берасан — агар куфр келтирсалар, улардан олдингиларни ҳалок қилганимдек ҳалок қилинадилар», дейилди. У зот: «Йўқ, балки уларга муҳлат бераман», дедилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла ушбу оятни нозил қилди: {Бизни оят-мўжизалар юборишдан аввалгиларнинг уларни ёлғонга чиқаргани тўсди. Самудга кўрсаткич қилиб туяни бердик}.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ اسْمُ جُوَيْرِيَةَ بَرَّةَ فَكَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَرِهَ ذَلِكَ فَسَمَّاهَا جُوَيْرِيَةَ كَرَاهَةَ أَنْ يُقَالَ خَرَجَ مِنْ عِنْدِ بَرَّةَ قَالَ وَخَرَجَ بَعْدَ مَا صَلَّى فَجَاءَهَا فَقَالَتْ مَا زِلْتُ بَعْدَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ دَائِبَةً قَالَ فَقَالَ لَهَا لَقَدْ قُلْتُ بَعْدَكِ كَلِمَاتٍ لَوْ وُزِنَّ لَرَجَحْنَ بِمَا قُلْتِ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ اللَّهُ سُبْحَانَ اللَّهِ رِضَاءَ نَفْسِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ زِنَةَ عَرْشِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ مِدَادَ كَلِمَاتِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Juvayriyaning ismi Barra edi. Nabiy ﷺ buni yoqtirmagandek boʻldilar va «Barraning huzuridan chiqdi» deyilishini yoqtirmay, uni Juvayriya deb atadilar. (Roviy) aytdi: U zot namoz oʻqiganlaridan keyin chiqdilar, soʻng uning oldiga keldilar. U: «Yo Rasululloh, siz (ketganingizdan) keyin men shu (zikr)da tinmay davom etib turibman», dedi. Shunda u zot unga: «Men sendan keyin shunday kalimalarni aytdimki, agar ular tortilsa, sen aytgan narsadan ogʻirroq kelardi: Subhanalloh adada mo xalaqalloh, subhanalloh rizoa nafsihi, subhanalloh zinata arshihi, subhanalloh midada kalimatihi (Alloh yaratgan narsalar soni qadar Allohni poklab yod etaman; Oʻzi rozi boʻlguncha Allohni poklab yod etaman; Arshining ogʻirligi qadar Allohni poklab yod etaman; kalimalarining siyohi qadar Allohni poklab yod etaman)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жувайриянинг исми Барра эди. Набий ﷺ буни ёқтирмагандек бўлдилар ва «Барранинг ҳузуридан чиқди» дейилишини ёқтирмай, уни Жувайрия деб атадилар. (Ровий) айтди: У зот намоз ўқиганларидан кейин чиқдилар, сўнг унинг олдига келдилар. У: «Ё Расулуллоҳ, сиз (кетганингиздан) кейин мен шу (зикр)да тинмай давом этиб турибман», деди. Шунда у зот унга: «Мен сендан кейин шундай калималарни айтдимки, агар улар тортилса, сен айтган нарсадан оғирроқ келарди: Субҳаналлоҳ адада мо халақаллоҳ, субҳаналлоҳ ризоа нафсиҳи, субҳаналлоҳ зината аршиҳи, субҳаналлоҳ мидада калиматиҳи (Аллоҳ яратган нарсалар сони қадар Аллоҳни поклаб ёд этаман; Ўзи рози бўлгунча Аллоҳни поклаб ёд этаман; Аршининг оғирлиги қадар Аллоҳни поклаб ёд этаман; калималарининг сиёҳи қадар Аллоҳни поклаб ёд этаман)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا زَائِدَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ حَالَ دُونَهُ غَيَايَةٌ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَالشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ يَعْنِي أَنَّهُ نَاقِصٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Yangi oyni) koʻrganingizda roʻza tutinglar, (yangi oyni) koʻrganingizda iftor qilinglar. Agar uni bulut toʻsib qolsa, sanoqni toʻldiringlar. Oy yigirma toʻqqiz (kun)dir», dedilar — yaʼni u noqis (kam) boʻladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Янги ойни) кўрганингизда рўза тутинглар, (янги ойни) кўрганингизда ифтор қилинглар. Агар уни булут тўсиб қолса, саноқни тўлдиринглар. Ой йигирма тўққиз (кун)дир», дедилар — яъни у ноқис (кам) бўлади.
حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا فَقَالَ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَىقَالَ سُلَيْمَانُ فَقَالَ الْحَكَمُ وَسَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ وَنَحْنُ جَمِيعًا جُلُوسٌ حِينَ حَدَّثَ مُسْلِمٌ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَا سَمِعْنَا مُجَاهِدًا يَذْكُرُ هَذَا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh! Onam vafot etdi, ustida bir oylik roʻza (qarzi) bor edi, uning oʻrniga men qazo qilaymi?» dedi. Shunda u zot: «Agar onangning ustida (mol) qarzi boʻlganida, sen uning oʻrniga toʻlar miding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Allohning qarzi toʻlanishga (undan ham) haqliroqdir», dedilar. Sulaymon aytdi: Muslim bu hadisni aytib berganida, biz hammamiz oʻtirgan edik; Hakam va Salama ibn Kuhayl: «Biz Mujohidning buni Ibn Abbosdan zikr qilganini eshitganmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ! Онам вафот этди, устида бир ойлик рўза (қарзи) бор эди, унинг ўрнига мен қазо қилайми?» деди. Шунда у зот: «Агар онангнинг устида (мол) қарзи бўлганида, сен унинг ўрнига тўлар мидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Аллоҳнинг қарзи тўланишга (ундан ҳам) ҳақлироқдир», дедилар. Сулаймон айтди: Муслим бу ҳадисни айтиб берганида, биз ҳаммамиз ўтирган эдик; Ҳакам ва Салама ибн Куҳайл: «Биз Мужоҳиднинг буни Ибн Аббосдан зикр қилганини эшитганмиз», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنِي وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ وَاسْتَعَطَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qon oldirdilar va hajjomga uning haqini berdilar hamda burunlariga dori tomizdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қон олдирдилар ва ҳажжомга унинг ҳақини бердилар ҳамда бурунларига дори томиздилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا وُهَيْبٌ أَخْبَرَنَا ابْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ الذَّبْحِ وَالرَّمْيِ وَالْحَلْقِ وَالتَّقْدِيمِ وَالتَّأْخِيرِ فَقَالَ لَا حَرَجَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan (hadiyni) soʻyish, ramy (tosh otish), sochni oldirish hamda (bularni) oldin yoki keyin qilish haqida soʻraldi. U zot: «Hech zarari yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан (ҳадийни) сўйиш, рамй (тош отиш), сочни олдириш ҳамда (буларни) олдин ёки кейин қилиш ҳақида сўралди. У зот: «Ҳеч зарари йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الْخَفَّافُ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الزُّبَيْرِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِكَتِفٍ مَشْوِيَّةٍ فَأَكَلَ مِنْهَا نُتَفًا ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ مِنْ ذَلِكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga qovurilgan kurak (goʻshti) keltirildi; u zot undan bir necha boʻlak yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va bundan tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга қовурилган курак (гўшти) келтирилди; у зот ундан бир неча бўлак едилар, сўнг намоз ўқидилар ва бундан таҳорат қилмадилар.
حَدَّثَنِي مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الصِّحَّةَ وَالْفَرَاغَ نِعْمَتَانِ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنْ النَّاسِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sihat-salomatlik va boʻsh vaqt — Allohning neʼmatlaridan ikki neʼmatdirki, odamlarning koʻpchiligi ularda aldanib qoladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сиҳат-саломатлик ва бўш вақт — Аллоҳнинг неъматларидан икки неъматдирки, одамларнинг кўпчилиги уларда алданиб қолади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ زِيَادٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ قَالَ أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكَلَ مِنْ كَتِفٍ أَوْ ذِرَاعٍ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni kurak yoki bilak (goʻshti)dan yeganlarini, soʻng turib namoz oʻqiganlarini va tahorat qilmaganlarini koʻrdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни курак ёки билак (гўшти)дан еганларини, сўнг туриб намоз ўқиганларини ва таҳорат қилмаганларини кўрдим.
قَالَ عَبْدُ الْوَهَّابِ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَدْعُو عِنْدَ الْكَرْبِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَنْتَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِحَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيِّ عَنْ ابْنِ عَبِّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ يَعْنِي مِثْلَ دُعَاءِ الْكَرْبِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ gʻam-anduh paytida: «La ilaha illallohul-azimul-halim, la ilaha illalloh, anta robbul-arshil-azim, la ilaha illa anta robbus-samavati va robbul-ardi va robbul-arshil-karim (Ulugʻ va Halim Allohdan boshqa hech iloh yoʻq; Allohdan boshqa hech iloh yoʻq, Sen ulkan Arshning Robbisan; Sendan boshqa hech iloh yoʻq — osmonlarning Robbi, yerning Robbi va karamli Arshning Robbi)» deb duo qilar edilar. Boshqa sanad bilan ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashi — yaʼni gʻam-anduh duosiga oʻxshashi — (rivoyat qilingan).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ ғам-андуҳ пайтида: «Ла илаҳа иллаллоҳул-азимул-ҳалим, ла илаҳа иллаллоҳ, анта роббул-аршил-азим, ла илаҳа илла анта роббус-самавати ва роббул-арди ва роббул-аршил-карим (Улуғ ва Ҳалим Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ; Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, Сен улкан Аршнинг Роббисан; Сендан бошқа ҳеч илоҳ йўқ — осмонларнинг Робби, ернинг Робби ва карамли Аршнинг Робби)» деб дуо қилар эдилар. Бошқа санад билан ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшаши — яъни ғам-андуҳ дуосига ўхшаши — (ривоят қилинган).
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيِّ حَدَّثَنَا ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ ابْنُ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ رَأَيْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي مُوسَى بْنَ عِمْرَانَ عَلَيْهِ السَّلَام رَجُلًا آدَمَ طُوَالًا جَعْدَ الرَّأْسِ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَرَأَيْتُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلَام مَرْبُوعَ الْخَلْقِ فِي الْحُمْرَةِ وَالْبَيَاضِ سَبْطًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men isro qilingan kechada Muso ibn Imron alayhissalomni koʻrdim — u bugʻdoyrang, uzun boʻyli, boshi jingalak sochli, goʻyo Shanua kishilaridan biri edi. Va men Iso ibn Maryam alayhissalomni (ham) koʻrdim — u oʻrtacha qomatli, qizil va oq (rang)ga moyil, sochi tekis edi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен исро қилинган кечада Мусо ибн Имрон алайҳиссаломни кўрдим — у буғдойранг, узун бўйли, боши жингалак сочли, гўё Шануа кишиларидан бири эди. Ва мен Исо ибн Марям алайҳиссаломни (ҳам) кўрдим — у ўртача қоматли, қизил ва оқ (ранг)га мойил, сочи текис эди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِأَصْحَابِهِ اجْعَلُوهَا عُمْرَةً فَإِنِّي لَوْ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَأَمَرْتُكُمْ بِهَا وَيَحِلُّ مَنْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ وَكَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَدْيٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ashoblariga: «Uni umra qilinglar. Chunki men ishimning oldini keyin bilganimdek bilganimda edi, albatta sizlarni shunga buyurgan boʻlardim», dedilar. Kimning yonida hadiy boʻlmasa, ehromdan chiqadi; Rasululloh ﷺning yonlarida esa hadiy bor edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ашобларига: «Уни умра қилинглар. Чунки мен ишимнинг олдини кейин билганимдек билганимда эди, албатта сизларни шунга буюрган бўлардим», дедилар. Кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, эҳромдан чиқади; Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларида эса ҳадий бор эди.
قَالَوَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَخَلَّلَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Umra qiyomat kunigacha hajga kirib ketdi», dedilar va barmoqlarini bir-birining orasiga kiritdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умра қиёмат кунигача ҳажга кириб кетди», дедилар ва бармоқларини бир-бирининг орасига киритдилар.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ رَجُلٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَعَرَّسَ مِنْ اللَّيْلِ فَرَقَدَ وَلَمْ يَسْتَيْقِظْ إِلَّا بِالشَّمْسِ قَالَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلَالًا فَأَذَّنَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِقَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ مَا تَسُرُّنِي الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا بِهَا يَعْنِي الرُّخْصَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir safarda edilar; kechasi tunash uchun toʻxtadilar va uxlab qoldilar, quyosh (chiqqani)dan boshqa (narsa) bilan uygʻonmadilar. (Roviy) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ Bilolga buyurdilar, u azon aytdi, u zot esa ikki rakaat oʻqidilar. (Roviy) aytdi: Ibn Abbos: «Dunyo va undagi narsalar meni bu — yaʼni bu ruxsat — qadar xursand qilmaydi», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир сафарда эдилар; кечаси тунаш учун тўхтадилар ва ухлаб қолдилар, қуёш (чиққани)дан бошқа (нарса) билан уйғонмадилар. (Ровий) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ Билолга буюрдилар, у азон айтди, у зот эса икки ракаат ўқидилар. (Ровий) айтди: Ибн Аббос: «Дунё ва ундаги нарсалар мени бу — яъни бу рухсат — қадар хурсанд қилмайди», дер эди.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ يُرِيدُ مَكَّةَ فَصَامَ حَتَّى أَتَى عُسْفَانَ قَالَ فَدَعَا بِإِنَاءٍ فَوَضَعَهُ عَلَى يَدِهِ حَتَّى نَظَرَ النَّاسُ إِلَيْهِ ثُمَّ أَفْطَرَقَالَ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ مَنْ شَاءَ صَامَ وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ مَنْصُورٍ فَذَكَرَهُ بِإِسْنَادِهِ أَوْ مَعْنَاهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkani koʻzlab Madinadan chiqdilar va Usfonga yetgunlaricha roʻza tutdilar. (Roviy) aytdi: Soʻng bir idish soʻrab, uni qoʻllariga qoʻydilar — hatto odamlar unga qaradilar, keyin iftor qildilar. (Roviy) aytdi: Ibn Abbos: «Kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa iftor qilsin», der edi. Boshqa sanad bilan Mansurdan ham uni oʻz isnodi bilan yoki uning maʼnosi bilan zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккани кўзлаб Мадинадан чиқдилар ва Усфонга етгунларича рўза тутдилар. (Ровий) айтди: Сўнг бир идиш сўраб, уни қўлларига қўйдилар — ҳатто одамлар унга қарадилар, кейин ифтор қилдилар. (Ровий) айтди: Ибн Аббос: «Ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа ифтор қилсин», дер эди. Бошқа санад билан Мансурдан ҳам уни ўз исноди билан ёки унинг маъноси билан зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ حَدَّثَنِي قَابُوسُ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْبَلَ إِلَيْهِمْ مُسْرِعًا قَالَ حَتَّى أَفْزَعَنَا مِنْ سُرْعَتِهِ فَلَمَّا انْتَهَى إِلَيْنَا قَالَ جِئْتُ مُسْرِعًا أُخْبِرُكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ فَأُنْسِيتُهَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَلَكِنْ الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ ularning oldiga shoshilib keldilar — hatto shoshilishlaridan bizni choʻchitib yubordilar. Bizning oldimizga yetganlarida: «Men sizlarga Qadr kechasini xabar berish uchun shoshilib keldim, ammo u men bilan sizlarning oramizda unutdirildi. Lekin uni Ramazonning oxirgi oʻn (kunligi)da izlanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ уларнинг олдига шошилиб келдилар — ҳатто шошилишларидан бизни чўчитиб юбордилар. Бизнинг олдимизга етганларида: «Мен сизларга Қадр кечасини хабар бериш учун шошилиб келдим, аммо у мен билан сизларнинг орамизда унутдирилди. Лекин уни Рамазоннинг охирги ўн (кунлиги)да изланглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَامٌ حَرَّمَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فَهُوَ حَرَامٌ حَرَّمَهُ اللَّهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا أُحِلَّ لِأَحَدٍ فِيهِ الْقَتْلُ غَيْرِي وَلَا يَحِلُّ لِأَحَدٍ بَعْدِي فِيهِ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ وَمَا أُحِلَّ لِي فِيهِ إِلَّا سَاعَةٌ مِنْ النَّهَارِ فَهُوَ حَرَامٌ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ وَلَا يُعْضَدُ شَوْكُهُ وَلَا يُخْتَلَى خَلَاهُ وَلَا يُنَفَّرُ صَيْدُهُ وَلَا تُلْتَقَطُ لُقَطَتُهُ إِلَّا لِمُعَرِّفٍ قَالَ فَقَالَ الْعَبَّاسُ وَكَانَ مِنْ أَهْلِ الْبَلَدِ قَدْ عَلِمَ الَّذِي لَا بُدَّ لَهُمْ مِنْهُ إِلَّا الْإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّهُ لَا بُدَّ لَهُمْ مِنْهُ فَإِنَّهُ لِلْقُبُورِ وَالْبُيُوتِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الْإِذْخِرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka fathi kuni shunday dedilar: «Albatta, bu shahar haromdir; Alloh uni osmonlar va yerni yaratgan kuni harom qilgan. Bas, u haromdir — Alloh uni qiyomat kunigacha harom qilgan. Unda mendan boshqa hech kimga qon toʻkish halol qilinmagan va mendan keyin ham to qiyomat qoim boʻlguncha hech kimga halol boʻlmaydi. Menga ham unda kunduzning bir soatidan boshqa (vaqt) halol qilinmadi. Bas, u haromdir — Alloh azza va jalla uni qiyomat qoim boʻlguncha harom qilgan: uning tikani kesilmaydi, oʻti yulinmaydi, ovi hurkitilmaydi va uning luqtasi — eʼlon qiluvchidan boshqa (kishi tomonidan) — olinmaydi». (Roviy) aytdi: Shunda shahar ahlidan boʻlgan va ular uchun zarur narsani bilgan Abbos: «Izxirdan boshqa, yo Rasululloh! Chunki u ular uchun zarurdir — u qabrlar va uylar uchundir», dedi. (Roviy) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Izxirdan boshqa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳи куни шундай дедилар: «Албатта, бу шаҳар ҳаромдир; Аллоҳ уни осмонлар ва ерни яратган куни ҳаром қилган. Бас, у ҳаромдир — Аллоҳ уни қиёмат кунигача ҳаром қилган. Унда мендан бошқа ҳеч кимга қон тўкиш ҳалол қилинмаган ва мендан кейин ҳам то қиёмат қоим бўлгунча ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Менга ҳам унда кундузнинг бир соатидан бошқа (вақт) ҳалол қилинмади. Бас, у ҳаромдир — Аллоҳ азза ва жалла уни қиёмат қоим бўлгунча ҳаром қилган: унинг тикани кесилмайди, ўти юлинмайди, ови ҳуркитилмайди ва унинг луқтаси — эълон қилувчидан бошқа (киши томонидан) — олинмайди». (Ровий) айтди: Шунда шаҳар аҳлидан бўлган ва улар учун зарур нарсани билган Аббос: «Изхирдан бошқа, ё Расулуллоҳ! Чунки у улар учун зарурдир — у қабрлар ва уйлар учундир», деди. (Ровий) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Изхирдан бошқа», дедилар.