حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَعَنَ الْوَاصِلَةَ وَالْمَوْصُولَةَ وَالْمُتَشَبِّهِينَ مِنْ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ وَالْمُتَشَبِّهَاتِ مِنْ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ soch ulovchi va soch ulatuvchi (ayol)ni, hamda erkaklardan ayollarga oʻxshashga urinuvchilarni va ayollardan erkaklarga oʻxshashga urinuvchilarni laʼnatladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ соч уловчи ва соч улатувчи (аёл)ни, ҳамда эркаклардан аёлларга ўхшашга уринувчиларни ва аёллардан эркакларга ўхшашга уринувчиларни лаънатладилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَرَفَاتٍ أَوْضَعَ النَّاسُ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُنَادِيًا يُنَادِي أَيُّهَا النَّاسُ لَيْسَ الْبِرُّ بِإِيضَاعِ الْخَيْلِ وَلَا الرِّكَابِ قَالَ فَمَا رَأَيْتُ مِنْ رَافِعَةٍ يَدَهَا عَادِيَةً حَتَّى نَزَلَ جَمْعًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ Arafotdan qaytganlarida, odamlar (ulovlarini) shoshirib haydashdi. Shunda Rasululloh ﷺ bir jarchiga buyurdilar, u: ‹Ey odamlar! Yaxshilik otlarni va ulovlarni choptirishda emas›, deb jar soldi». (Roviy) dedi: «Bas, men u zot Jamʼga (Muzdalifaga) tushgunlaricha qoʻlini koʻtarib chopayotgan biror (ulov)ni koʻrmadim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан қайтганларида, одамлар (уловларини) шошириб ҳайдашди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бир жарчига буюрдилар, у: ‹Эй одамлар! Яхшилик отларни ва уловларни чоптиришда эмас›, деб жар солди». (Ровий) деди: «Бас, мен у зот Жамъга (Муздалифага) тушгунларича қўлини кўтариб чопаётган бирор (улов)ни кўрмадим».
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ كَانَ رِدْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ عَرَفَةَ فَدَخَلَ الشِّعْبَ فَنَزَلَ فَأَهْرَاقَ الْمَاءَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَرَكِبَ وَلَمْ يُصَلِّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Usoma ibn Zayd Arafa kuni Rasululloh ﷺning ortlarida mingashib borar edi. U zot bir togʻ oraligʻiga kirib, (ulovdan) tushdilar va hojatlarini chiqardilar, soʻng tahorat qilib (ulovga) mindilar va namoz oʻqimadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Усома ибн Зайд Арафа куни Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида мингашиб борар эди. У зот бир тоғ оралиғига кириб, (уловдан) тушдилар ва ҳожатларини чиқардилар, сўнг таҳорат қилиб (уловга) миндилар ва намоз ўқимадилар.
حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ امْرَأَةً مِنْ خَثْعَمَ اسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَالْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رَدِيفُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ فِي الْحَجِّ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْتَوِيَ عَلَى الرَّاحِلَةِ فَهَلْ يَقْضِي عَنْهُ أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ فَأَخَذَ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ يَلْتَفِتُ إِلَيْهَا وَكَانَتْ امْرَأَةً حَسْنَاءَ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْفَضْلَ فَحَوَّلَ وَجْهَهُ مِنْ الشِّقِّ الْآخَرِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Xasʼamdan bir ayol Vidolashuv hajida Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi, Fazl ibn Abbos esa Rasululloh ﷺning ortlarida ulovda mingashib borar edi. Ayol: «Yo Rasululloh, Allohning haj toʻgʻrisidagi farzi bandalari zimmasiga tushib, otam esa ulovda oʻzini tuta olmaydigan chol boʻlib qoldi. Men uning oʻrniga haj qilsam, u tarafidan oʻtaladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Ha», dedilar. Fazl ibn Abbos unga qaray boshladi, u chiroyli ayol edi. Rasululloh ﷺ Fazlni ushlab, yuzini boshqa tomonga burib qoʻydilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Хасъамдан бир аёл Видолашув ҳажида Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради, Фазл ибн Аббос эса Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида уловда мингашиб борар эди. Аёл: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг ҳаж тўғрисидаги фарзи бандалари зиммасига тушиб, отам эса уловда ўзини тута олмайдиган чол бўлиб қолди. Мен унинг ўрнига ҳаж қилсам, у тарафидан ўталадими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ҳа», дедилар. Фазл ибн Аббос унга қарай бошлади, у чиройли аёл эди. Расулуллоҳ ﷺ Фазлни ушлаб, юзини бошқа томонга буриб қўйдилар.
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ حَسَنٍ الْأَشْقَرُ حَدَّثَنَا أَبُو كُدَيْنَةَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي الضُّحَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَرَّ يَهُودِيٌّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ جَالِسٌ قَالَ كَيْفَ تَقُولُ يَا أَبَا الْقَاسِمِ يَوْمَ يَجْعَلُ اللَّهُ السَّمَاءَ عَلَى ذِهْ وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ وَالْأَرْضَ عَلَى ذِهْ وَالْمَاءَ عَلَى ذِهْ وَالْجِبَالَ عَلَى ذِهْ وَسَائِرَ الْخَلْقِ عَلَى ذِهْ كُلُّ ذَلِكَ يُشِيرُ بِأَصَابِعِهِ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Bir yahudiy Rasululloh ﷺning yonlaridan oʻtdi, u zot oʻtirgan edilar. (Yahudiy): ‹Ey Abulqosim, Alloh osmonni manga — deb koʻrsatkich barmogʻi bilan ishora qildi — yerni manga, suvni manga, togʻlarni manga va boshqa maxluqotni manga qoʻyadigan kunda nima deysan?› dedi — bularning barchasida barmoqlari bilan ishora qilardi». (Roviy) dedi: «Shunda Alloh azza va jalla: {Ular Allohni haqiqiy qadri bilan ulugʻlamadilar} (oyatini) nozil qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Бир яҳудий Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларидан ўтди, у зот ўтирган эдилар. (Яҳудий): ‹Эй Абулқосим, Аллоҳ осмонни манга — деб кўрсаткич бармоғи билан ишора қилди — ерни манга, сувни манга, тоғларни манга ва бошқа махлуқотни манга қўядиган кунда нима дейсан?› деди — буларнинг барчасида бармоқлари билан ишора қиларди». (Ровий) деди: «Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Улар Аллоҳни ҳақиқий қадри билан улуғламадилар} (оятини) нозил қилди».
حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْأَشْقَرُ حَدَّثَنَا أَبُو كُدَيْنَةَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي الضُّحَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ وَلَيْسَ فِي الْعَسْكَرِ مَاءٌ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ فِي الْعَسْكَرِ مَاءٌ قَالَ هَلْ عِنْدَكَ شَيْءٌ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأْتِنِي بِهِ قَالَ فَأَتَاهُ بِإِنَاءٍ فِيهِ شَيْءٌ مِنْ مَاءٍ قَلِيلٍ قَالَ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ فِي فَمِ الْإِنَاءِ وَفَتَحَ أَصَابِعَهُ قَالَ فَانْفَجَرَتْ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ عُيُونٌ وَأَمَرَ بِلَالًا فَقَالَ نَادِ فِي النَّاسِ الْوَضُوءَ الْمُبَارَكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ tongni qarshiladilar, lashkarda esa suv yoʻq edi. Bir kishi kelib: ‹Yo Rasululloh, lashkarda suv yoʻq›, dedi. U zot: ‹Sening yoningda biror narsa bormi?› dedilar. U: ‹Ha›, dedi. U zot: ‹Uni menga keltir›, dedilar. Bas, u bir idishda ozgina suv keltirdi. Rasululloh ﷺ barmoqlarini idishning ogʻziga qoʻyib, barmoqlarini ochdilar. Shunda barmoqlari orasidan buloqlar otilib chiqdi. Va u zot Bilolga buyurib: ‹Odamlar orasida: muborak tahorat (suvi), deb jar sol›, dedilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ тонгни қаршиладилар, лашкарда эса сув йўқ эди. Бир киши келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, лашкарда сув йўқ›, деди. У зот: ‹Сенинг ёнингда бирор нарса борми?› дедилар. У: ‹Ҳа›, деди. У зот: ‹Уни менга келтир›, дедилар. Бас, у бир идишда озгина сув келтирди. Расулуллоҳ ﷺ бармоқларини идишнинг оғзига қўйиб, бармоқларини очдилар. Шунда бармоқлари орасидан булоқлар отилиб чиқди. Ва у зот Билолга буюриб: ‹Одамлар орасида: муборак таҳорат (суви), деб жар сол›, дедилар».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ آيَةُ الدَّيْنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ جَحَدَ آدَمُ عَلَيْهِ السَّلَام أَوْ أَوَّلُ مَنْ جَحَدَ آدَمُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمَّا خَلَقَ آدَمَ مَسَحَ ظَهْرَهُ فَأَخْرَجَ مِنْهُ مَا هُوَ مِنْ ذَرَارِيَّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَجَعَلَ يَعْرِضُ ذُرِّيَّتَهُ عَلَيْهِ فَرَأَى فِيهِمْ رَجُلًا يَزْهَرُ فَقَالَ أَيْ رَبِّ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا ابْنُكَ دَاوُدُ قَالَ أَيْ رَبِّ كَمْ عُمْرُهُ قَالَ سِتُّونَ عَامًا قَالَ رَبِّ زِدْ فِي عُمْرِهِ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ أَزِيدَهُ مِنْ عُمْرِكَ وَكَانَ عُمْرُ آدَمَ أَلْفَ عَامٍ فَزَادَهُ أَرْبَعِينَ عَامًا فَكَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ بِذَلِكَ كِتَابًا وَأَشْهَدَ عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةَ فَلَمَّا احْتُضِرَ آدَمُ وَأَتَتْهُ الْمَلَائِكَةُ لِتَقْبِضَهُ قَالَ إِنَّهُ قَدْ بَقِيَ مِنْ عُمُرِي أَرْبَعُونَ عَامًا فَقِيلَ إِنَّكَ قَدْ وَهَبْتَهَا لِابْنِكَ دَاوُدَ قَالَ مَا فَعَلْتُ وَأَبْرَزَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ الْكِتَابَ وَشَهِدَتْ عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Qarz oyati nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ: «Birinchi inkor qilgan Odam alayhissalomdir — yoki: birinchi inkor qilgan Odamdir. Alloh azza va jalla Odamni yaratganida, uning orqasini siladi va undan qiyomat kunigacha (boʻladigan) zurriyotini chiqardi. Soʻng zurriyotini unga koʻrsata boshladi. U ular orasida nur sochib turgan bir kishini koʻrib: ‹Ey Robbim, bu kim?› dedi. (Alloh): ‹Bu sening oʻgʻling Dovud›, dedi. U: ‹Ey Robbim, uning umri qancha?› dedi. (Alloh): ‹Oltmish yil›, dedi. U: ‹Robbim, uning umriga ziyoda qil›, dedi. (Alloh): ‹Yoʻq, magar sening umringdan unga ziyoda qilsam›, dedi. Odamning umri ming yil edi, bas, unga qirq yil ziyoda qildi. Alloh azza va jalla bu haqda unga bir xat yozdi va unga farishtalarni guvoh qildi. Odamning ajali kelib, farishtalar uning jonini olgani kelganlarida, u: ‹Umrimdan qirq yil qolgan›, dedi. Unga: ‹Sen uni oʻgʻling Dovudga hadya qilgan eding›, deyildi. U: ‹Men (unday) qilmadim›, dedi. Shunda Alloh azza va jalla unga xatni chiqarib koʻrsatdi va farishtalar unga qarshi guvohlik berdilar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Қарз ояти нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Биринчи инкор қилган Одам алайҳиссаломдир — ёки: биринчи инкор қилган Одамдир. Аллоҳ азза ва жалла Одамни яратганида, унинг орқасини силади ва ундан қиёмат кунигача (бўладиган) зурриётини чиқарди. Сўнг зурриётини унга кўрсата бошлади. У улар орасида нур сочиб турган бир кишини кўриб: ‹Эй Роббим, бу ким?› деди. (Аллоҳ): ‹Бу сенинг ўғлинг Довуд›, деди. У: ‹Эй Роббим, унинг умри қанча?› деди. (Аллоҳ): ‹Олтмиш йил›, деди. У: ‹Роббим, унинг умрига зиёда қил›, деди. (Аллоҳ): ‹Йўқ, магар сенинг умрингдан унга зиёда қилсам›, деди. Одамнинг умри минг йил эди, бас, унга қирқ йил зиёда қилди. Аллоҳ азза ва жалла бу ҳақда унга бир хат ёзди ва унга фаришталарни гувоҳ қилди. Одамнинг ажали келиб, фаришталар унинг жонини олгани келганларида, у: ‹Умримдан қирқ йил қолган›, деди. Унга: ‹Сен уни ўғлинг Довудга ҳадя қилган эдинг›, дейилди. У: ‹Мен (ундай) қилмадим›, деди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла унга хатни чиқариб кўрсатди ва фаришталар унга қарши гувоҳлик бердилар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَا قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْجِنِّ وَلَا رَآهُمْ انْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي طَائِفَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ عَامِدِينَ إِلَى سُوقِ عُكَاظٍ وَقَدْ حِيلَ بَيْنَ الشَّيَاطِينِ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ وَأُرْسِلَتْ عَلَيْهِمْ الشُّهُبُ قَالَ فَرَجَعَتْ الشَّيَاطِينُ إِلَى قَوْمِهِمْ فَقَالُوا مَا لَكُمْ قَالُوا حِيلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ وَأُرْسِلَتْ عَلَيْنَا الشُّهُبُ قَالَ فَقَالُوا مَا حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ إِلَّا شَيْءٌ حَدَثَ فَاضْرِبُوا مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا فَانْظُرُوا مَا هَذَا الَّذِي حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ قَالَ فَانْطَلَقُوا يَضْرِبُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا يَبْتَغُونَ مَا هَذَا الَّذِي حَالَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ قَالَ فَانْصَرَفَ النَّفَرُ الَّذِينَ تَوَجَّهُوا نَحْوَ تِهَامَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِنَخْلَةَ عَامِدًا إِلَى سُوقِ عُكَاظٍ وَهُوَ يُصَلِّي بِأَصْحَابِهِ صَلَاةَ الْفَجْرِ قَالَ فَلَمَّا سَمِعُوا الْقُرْآنَ اسْتَمَعُوا لَهُ وَقَالُوا هَذَا وَاللَّهِ الَّذِي حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ خَبَرِ السَّمَاءِ قَالَ فَهُنَالِكَ حِينَ رَجَعُوا إِلَى قَوْمِهِمْ فَقَالُوا يَا قَوْمَنَا {إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ} الْآيَةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ} وَإِنَّمَا أُوحِيَ إِلَيْهِ قَوْلُ الْجِنِّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ jinlarga (Qurʼon) oʻqimadilar va ularni koʻrmadilar. Rasululloh ﷺ sheriklaridan bir guruh bilan Ukoz bozoriga qarab yoʻlga chiqqan edilar. (Bu vaqtda) shaytonlar bilan osmon xabari orasi toʻsib qoʻyilgan va ularning ustiga otashin (yulduzlar) yuborilgan edi. Shaytonlar oʻz qavmlariga qaytdilar. (Qavmlari): ‹Sizlarga nima boʻldi?› dedilar. Ular: ‹Biz bilan osmon xabari orasi toʻsib qoʻyildi va ustimizga otashin (yulduzlar) yuborildi›, dedilar. (Qavmlari): ‹Biz bilan osmon xabari orasini faqat yuz bergan biror ish toʻsdi. Bas, yerning sharqu gʻarbiga yoyiling va sizlar bilan osmon xabari orasini toʻsgan bu narsa nima ekanini bilib kelinglar›, dedilar. Ular yerning sharqu gʻarbiga, sizlar bilan osmon xabari orasini toʻsgan bu narsa nima ekanini izlab yoʻlga chiqdilar. Tihoma tomonga yoʻl olgan oʻsha guruh esa Nabiy ﷺ tomon qaytib keldi — u zot Naxlada Ukoz bozoriga qarab borayotgan boʻlib, sheriklariga bomdod namozini oʻqitayotgan edilar. Ular Qurʼonni eshitganlarida unga quloq soldilar va: ‹Alloh haqi, sizlar bilan osmon xabari orasini toʻsgan narsa shudir›, dedilar. Shunda ular oʻz qavmlariga qaytib: ‹Ey qavmimiz, {albatta biz ajoyib bir Qurʼonni eshitdik. U toʻgʻri yoʻlga boshlaydi, bas, biz unga iymon keltirdik va Robbimizga hech kimni sherik qilmaymiz}›, dedilar. Shunda Alloh Nabiysiga: {Ayt: menga vahiy qilindiki, (jinlardan bir guruh Qurʼonni) eshitdilar} (Jin 1) (oyatini) nozil qildi. Unga jinlarning soʻzi vahiy qilindi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ жинларга (Қуръон) ўқимадилар ва уларни кўрмадилар. Расулуллоҳ ﷺ шерикларидан бир гуруҳ билан Укоз бозорига қараб йўлга чиққан эдилар. (Бу вақтда) шайтонлар билан осмон хабари ораси тўсиб қўйилган ва уларнинг устига оташин (юлдузлар) юборилган эди. Шайтонлар ўз қавмларига қайтдилар. (Қавмлари): ‹Сизларга нима бўлди?› дедилар. Улар: ‹Биз билан осмон хабари ораси тўсиб қўйилди ва устимизга оташин (юлдузлар) юборилди›, дедилар. (Қавмлари): ‹Биз билан осмон хабари орасини фақат юз берган бирор иш тўсди. Бас, ернинг шарқу ғарбига ёйилинг ва сизлар билан осмон хабари орасини тўсган бу нарса нима эканини билиб келинглар›, дедилар. Улар ернинг шарқу ғарбига, сизлар билан осмон хабари орасини тўсган бу нарса нима эканини излаб йўлга чиқдилар. Тиҳома томонга йўл олган ўша гуруҳ эса Набий ﷺ томон қайтиб келди — у зот Нахлада Укоз бозорига қараб бораётган бўлиб, шерикларига бомдод намозини ўқитаётган эдилар. Улар Қуръонни эшитганларида унга қулоқ солдилар ва: ‹Аллоҳ ҳақи, сизлар билан осмон хабари орасини тўсган нарса шудир›, дедилар. Шунда улар ўз қавмларига қайтиб: ‹Эй қавмимиз, {албатта биз ажойиб бир Қуръонни эшитдик. У тўғри йўлга бошлайди, бас, биз унга иймон келтирдик ва Роббимизга ҳеч кимни шерик қилмаймиз}›, дедилар. Шунда Аллоҳ Набийсига: {Айт: менга ваҳий қилиндики, (жинлардан бир гуруҳ Қуръонни) эшитдилар} (Жин 1) (оятини) нозил қилди. Унга жинларнинг сўзи ваҳий қилинди».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَّتَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلِأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلِأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَلِأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ هُنَّ لَهُمْ وَلِكُلِّ آتٍ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِهِنَّ مِمَّنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَمَنْ كَانَ مِنْ دُونِ ذَلِكَ فَمِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ مِنْ مَكَّةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina ahli uchun Zul-Hulayfani, Shom ahli uchun Juhfani, Najd ahli uchun Qarnul-Manozilni, Yaman ahli uchun Yalamlamni (mavqot qilib) belgilab berdilar va: «Bular ular uchun, ham hajj yoki umra qilishni istab, ulardan boshqa (joydan) shu joylar orqali oʻtgan har bir keluvchi uchundir. Bundan beriroqda boʻlgan kishi esa qayerdan yoʻlga chiqqan boʻlsa, oʻsha yerdan (ehrom bogʻlaydi); hatto Makka ahli ham Makkadan (ehrom bogʻlaydilar)», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина аҳли учун Зул-Ҳулайфани, Шом аҳли учун Жуҳфани, Нажд аҳли учун Қарнул-Манозилни, Яман аҳли учун Яламламни (мавқот қилиб) белгилаб бердилар ва: «Булар улар учун, ҳам ҳажж ёки умра қилишни истаб, улардан бошқа (жойдан) шу жойлар орқали ўтган ҳар бир келувчи учундир. Бундан берироқда бўлган киши эса қаердан йўлга чиққан бўлса, ўша ердан (эҳром боғлайди); ҳатто Макка аҳли ҳам Маккадан (эҳром боғлайдилар)», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَكَحَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ehromli holda Maymunaga uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эҳромли ҳолда Маймунага уйландилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانُوا يَرَوْنَ الْعُمْرَةَ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ مِنْ أَفْجَرِ الْفُجُورِ فِي الْأَرْضِ وَيَجْعَلُونَ الْمُحَرَّمَ صَفَرًا وَيَقُولُونَ إِذَا بَرَأَ الدَّبَرْ وَعَفَا الْأَثَرْ وَانْسَلَخَ صَفَرْ حَلَّتْ الْعُمْرَةُ لِمَنْ اعْتَمَرْ فَلَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ لِصَبِيحَةِ رَابِعَةٍ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ فَأَمَرَهُمْ أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً فَتَعَاظَمَ ذَلِكَ عِنْدَهُمْ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْحِلِّ قَالَ الْحِلُّ كُلُّهُ وَفِي كِتَابِهِ لِصُبْحٍ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «(Johiliyat ahli) haj oylarida umra qilishni yer yuzidagi eng katta fisq-fasoddan deb bilar, Muharramni Safar (oʻrniga hisoblab) qoʻyar va: ‹Tuyalarning belidagi yara tuzalsa, izlar yoʻqolsa, Safar oyi oʻtsa, umra qilmoqchi boʻlgan kishiga umra halol boʻladi›, der edilar. Nabiy ﷺ va sahobalari (Zul-hijjaning) toʻrtinchi kuni tongida hajga niyat qilib (talbiya aytib) kelishdi. (Nabiy ﷺ) ularga uni umraga aylantirishni buyurdilar. Bu ularga ogʻir tuyuldi va: ‹Yo Rasululloh! Qanaqa halol boʻlish?› deyishdi. (U zot): ‹Toʻliq halol boʻlish›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «(Жоҳилият аҳли) ҳаж ойларида умра қилишни ер юзидаги энг катта фисқ-фасоддан деб билар, Муҳаррамни Сафар (ўрнига ҳисоблаб) қўяр ва: ‹Туяларнинг белидаги яра тузалса, излар йўқолса, Сафар ойи ўтса, умра қилмоқчи бўлган кишига умра ҳалол бўлади›, дер эдилар. Набий ﷺ ва саҳобалари (Зул-ҳижжанинг) тўртинчи куни тонгида ҳажга ният қилиб (талбия айтиб) келишди. (Набий ﷺ) уларга уни умрага айлантиришни буюрдилар. Бу уларга оғир туюлди ва: ‹Ё Расулуллоҳ! Қанақа ҳалол бўлиш?› дейишди. (У зот): ‹Тўлиқ ҳалол бўлиш›, дедилар».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يَبِيعَ الرَّجُلُ طَعَامًا حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ كَيْفَ ذَلِكَ قَالَ ذَلِكَ دَرَاهِمُ بِدَرَاهِمَ وَالطَّعَامُ مُرْجَأٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishining taomni toʻliq qabul qilib olmaguncha sotishidan qaytardilar. (Tovus) dedi: Men unga: «Bu qanday (boʻladi)?» dedim. U: «U — pulni pulga (sotish)dir, taom esa hali topshirilmagan (boʻladi)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кишининг таомни тўлиқ қабул қилиб олмагунча сотишидан қайтардилар. (Товус) деди: Мен унга: «Бу қандай (бўлади)?» дедим. У: «У — пулни пулга (сотиш)дир, таом эса ҳали топширилмаган (бўлади)», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مِنْ اللَّيْلِ يُصَلِّي فَقُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَجَذَبَنِي فَجَرَّنِي فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى ثَلَاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً قِيَامُهُ فِيهِنَّ سَوَاءٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kechasi namoz oʻqish uchun turdilar. Men ham turib tahorat qildim, soʻng u zotning chap tomonlarida turdim. U zot meni tortib, oʻng tomonlariga turgʻizdilar. Soʻng oʻn uch rakaat namoz oʻqidilar; ulardagi qiyomlari teng edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кечаси намоз ўқиш учун турдилар. Мен ҳам туриб таҳорат қилдим, сўнг у зотнинг чап томонларида турдим. У зот мени тортиб, ўнг томонларига турғиздилар. Сўнг ўн уч ракаат намоз ўқидилар; улардаги қиёмлари тенг эди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ أَخْبَرَنَا قَتَادَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ أُخْتَهُ نَذَرَتْ أَنْ تَمْشِيَ إِلَى الْبَيْتِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَغَنِيٌّ عَنْ نَذْرِ أُخْتِكَ لِتَحُجَّ رَاكِبَةً وَلْتُهْدِ بَدَنَةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uqba ibn Omir Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Opam Baytga piyoda borishni nazr qilibdi», dedi. U zot: «Alloh azza va jalla opangning nazridan behojatdir. U ulovda haj qilsin va bir tuya hadya qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Уқба ибн Омир Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Опам Байтга пиёда боришни назр қилибди», деди. У зот: «Аллоҳ азза ва жалла опангнинг назридан беҳожатдир. У уловда ҳаж қилсин ва бир туя ҳадя қилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا خَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَرَّمَ مَكَّةَ فَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ كَانَ قَبْلِي وَلَا تَحِلُّ لِأَحَدٍ بَعْدِي وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ لَا يُخْتَلَى خَلَاهَا وَلَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلَا تُلْتَقَطُ لُقَطَتُهَا إِلَّا لِمُعَرِّفٍ فَقَالَ الْعَبَّاسُ إِلَّا الْإِذْخِرَ لِصَاغَتِنَا وَقُبُورِنَا قَالَ إِلَّا الْإِذْخِرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla Makkani haram qildi; u mendan oldin ham hech kimga halol boʻlmagan va mendan keyin ham hech kimga halol boʻlmaydi. Menga esa u kunduzning bir soatidagina halol qilindi. Uning oʻti yulinmaydi, daraxti kesilmaydi, ovi hurkitilmaydi va luqtasi — uni (elga) eʼlon qiluvchidan boshqa (kishi tomonidan) — terib olinmaydi», dedilar. Shunda Abbos: «Izxirdan boshqa — chunki u bizning zargarlarimiz va qabrlarimiz uchundir», dedi. U zot: «Izxirdan boshqa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла Маккани ҳарам қилди; у мендан олдин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмаган ва мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Менга эса у кундузнинг бир соатидагина ҳалол қилинди. Унинг ўти юлинмайди, дарахти кесилмайди, ови ҳуркитилмайди ва луқтаси — уни (элга) эълон қилувчидан бошқа (киши томонидан) — териб олинмайди», дедилар. Шунда Аббос: «Изхирдан бошқа — чунки у бизнинг заргарларимиз ва қабрларимиз учундир», деди. У зот: «Изхирдан бошқа», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِي يَحْيَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُدَّعِيَ الْبَيِّنَةَ فَلَمْ يَكُنْ لَهُ بَيِّنَةٌ فَاسْتَحْلَفَ الْمَطْلُوبَ فَحَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكَ قَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنْ غُفِرَ لَكَ بِإِخْلَاصِكَ قَوْلَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi Nabiy ﷺ huzurlarida daʼvolashdi. Nabiy ﷺ daʼvogardan dalil-isbot soʻradilar, biroq uning dalili boʻlmadi. Shunda javobgardan qasam ichishni talab qildilar. U: «Oʻzidan boʻlak iloh boʻlmagan Alloh bilan qasam», deb qasam ichdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen (uni) qilgansan, lekin ‹Lo ilaha illalloh›ni ixlos bilan aytganing sababli senga magʻfirat qilindi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Икки киши Набий ﷺ ҳузурларида даъволашди. Набий ﷺ даъвогардан далил-исбот сўрадилар, бироқ унинг далили бўлмади. Шунда жавобгардан қасам ичишни талаб қилдилар. У: «Ўзидан бўлак илоҳ бўлмаган Аллоҳ билан қасам», деб қасам ичди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен (уни) қилгансан, лекин ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни ихлос билан айтганинг сабабли сенга мағфират қилинди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ النُّعْمَانِ شَيْخٌ مِنْ النَّخَعِ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَقَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَوْعِظَةٍ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ إِلَى اللَّهِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلًا {كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ} أَلَا وَإِنَّ أَوَّلَ الْخَلْقِ يُكْسَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِبْرَاهِيمُ وَإِنَّهُ سَيُجَاءُ بِأُنَاسٍ مِنْ أُمَّتِي فَيُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ فَلَأَقُولَنَّ أَصْحَابِي فَلَيُقَالَنَّ لِي إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ فَلَأَقُولَنَّ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ {وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ إِلَى فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ} فَيُقَالُ إِنَّ هَؤُلَاءِ لَمْ يَزَالُوا مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ مُنْذُ فَارَقْتَهُمْقَالَ شُعْبَةُ أَمَلَّهُ عَلَى سُفْيَانَ فَأَمَلَّهُ عَلَيَّ سُفْيَانُ مَكَانَهُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَوْعِظَةٍ فَذَكَرَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ oramizda vaʼz qilish uchun turdilar va: «Ey odamlar! Albatta sizlar Alloh (huzuriga) yalangoyoq, yalangʻoch, sunnatsiz holda toʻplanasizlar. {Avval qanday yaratgan boʻlsak, oʻshanday qaytaramiz. Bu zimmamizdagi vaʼdadir; albatta Biz (uni) ado etguvchimiz}. Ogoh boʻlinglar! Qiyomat kuni eng avval kiydiriladigan xaloyiq Ibrohimdir. Albatta ummatimdan baʼzi kishilar keltiriladi-da, ular chap tomonga olib ketiladilar. Shunda men albatta: ‹Mening ashoblarim!› deyman. Menga esa albatta: ‹Sen ulardan keyin ular nima ixtiro qilganini bilmaysan›, deyiladi. Shunda men solih banda aytganidek: {Toki men ular ichida ekanman, ularga guvoh boʻldim; bas, Sen meni vafot ettirganingdan keyin, ularning ustidan Sening Oʻzing kuzatuvchi boʻlding. Sen har bir narsaga guvohsan} — {albatta ular Sening bandalaringdir; agar ularni magʻfirat qilsang, albatta Sen Oʻzing Azizu Hakimsan}gacha — deyman. Shunda: ‹Albatta bular sen ulardan ajralganingdan beri ortlariga qaytib ketgan edilar›, deyiladi», dedilar. Shuʼba dedi: Uni Sufyonga aytib yozdirdi, Sufyon esa oʻsha joyda menga aytib yozdirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ орамизда ваъз қилиш учун турдилар ва: «Эй одамлар! Албатта сизлар Аллоҳ (ҳузурига) ялангоёқ, яланғоч, суннатсиз ҳолда тўпланасизлар. {Аввал қандай яратган бўлсак, ўшандай қайтарамиз. Бу зиммамиздаги ваъдадир; албатта Биз (уни) адо этгувчимиз}. Огоҳ бўлинглар! Қиёмат куни энг аввал кийдириладиган халойиқ Иброҳимдир. Албатта умматимдан баъзи кишилар келтирилади-да, улар чап томонга олиб кетиладилар. Шунда мен албатта: ‹Менинг ашобларим!› дейман. Менга эса албатта: ‹Сен улардан кейин улар нима ихтиро қилганини билмайсан›, дейилади. Шунда мен солиҳ банда айтганидек: {Токи мен улар ичида эканман, уларга гувоҳ бўлдим; бас, Сен мени вафот эттирганингдан кейин, уларнинг устидан Сенинг Ўзинг кузатувчи бўлдинг. Сен ҳар бир нарсага гувоҳсан} — {албатта улар Сенинг бандаларингдир; агар уларни мағфират қилсанг, албатта Сен Ўзинг Азизу Ҳакимсан}гача — дейман. Шунда: ‹Албатта булар сен улардан ажралганингдан бери ортларига қайтиб кетган эдилар›, дейилади», дедилар. Шуъба деди: Уни Суфёнга айтиб ёздирди, Суфён эса ўша жойда менга айтиб ёздирди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّ الَّذِي تَدْعُونَهُ الْمُفَصَّلَ هُوَ الْمُحْكَمُ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا ابْنُ عَشْرِ سِنِينَ وَقَدْ قَرَأْتُ الْمُحْكَمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Sizlar ‹Mufassal› deb ataydigan (narsa) — u ‹Muhkam›dir. Rasululloh ﷺ vafot etdilar, men esa oʻn yoshli (bola) edim va Muhkamni oʻqib boʻlgan edim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Сизлар ‹Муфассал› деб атайдиган (нарса) — у ‹Муҳкам›дир. Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, мен эса ўн ёшли (бола) эдим ва Муҳкамни ўқиб бўлган эдим».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ قَالَ يَعْنِي حَجَّاجًا وَحَدَّثَنِي الْحَكَمُ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُفِّنَ فِي ثَوْبَيْنِ أَبْيَضَيْنِ وَفِي بُرْدٍ أَحْمَرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikkita oq kiyimda va bir qizil burdda kafanlandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иккита оқ кийимда ва бир қизил бурдда кафанландилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ أَخْبَرَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ إِبْرَاهِيمَ جَاءَ بِإِسْمَاعِيلَ عَلَيْهِمَا السَّلَام وَهَاجَرَ فَوَضَعَهُمَا بِمَكَّةَ فِي مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ثُمَّ جَاءَتْ مِنْ الْمَرْوَةِ إِلَى إِسْمَاعِيلَ وَقَدْ نَبَعَتْ الْعَيْنُ فَجَعَلَتْ تَفْحَصُ الْعَيْنَ بِيَدِهَا هَكَذَا حَتَّى اجْتَمَعَ الْمَاءُ مِنْ شَقِّهِ ثُمَّ تَأْخُذُهُ بِقَدَحِهَا فَتَجْعَلُهُ فِي سِقَائِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُهَا اللَّهُ لَوْ تَرَكَتْهَا لَكَانَتْ عَيْنًا سَائِحَةً تَجْرِي إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibrohim alayhissalom Ismoil alayhissalom bilan Hojarni olib kelib, ikkovini Makkada zamzam oʻrniga qoʻydi — soʻng hadisni zikr qildi — soʻng u (Hojar) Marvadan Ismoil oldiga keldi, buloq esa otilib chiqqan edi. U qoʻli bilan buloqni mana bunday toʻsa boshladi, hatto suv oʻz oʻyigʻida yigʻildi. Soʻng uni idishiga olib, meshiga quyar edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh unga rahm qilsin! Agar uni (oʻz holiga) qoʻyib qoʻyganida, u qiyomat kunigacha oqib turadigan buloq boʻlar edi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Иброҳим алайҳиссалом Исмоил алайҳиссалом билан Ҳожарни олиб келиб, икковини Маккада замзам ўрнига қўйди — сўнг ҳадисни зикр қилди — сўнг у (Ҳожар) Марвадан Исмоил олдига келди, булоқ эса отилиб чиққан эди. У қўли билан булоқни мана бундай тўса бошлади, ҳатто сув ўз ўйиғида йиғилди. Сўнг уни идишига олиб, мешига қуяр эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ унга раҳм қилсин! Агар уни (ўз ҳолига) қўйиб қўйганида, у қиёмат кунигача оқиб турадиган булоқ бўлар эди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكَلَ إِمَّا ذِرَاعًا مَشْوِيًّا وَإِمَّا كَتِفًا ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ وَلَمْ يَمَسَّ مَاءً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qovurilgan bilak (goʻshti)ni — yoki kurak (goʻshti)ni — yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar hamda suvga (ham) tegmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қовурилган билак (гўшти)ни — ёки курак (гўшти)ни — едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар ҳамда сувга (ҳам) тегмадилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا خَالِدٌ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَدِمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُجَّاجًا فَأَمَرَهُمْ فَجَعَلُوهَا عُمْرَةً ثُمَّ قَالَ لَوْ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَفَعَلْتُ كَمَا فَعَلُوا وَلَكِنْ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ أَنْشَبَ أَصَابِعَهُ بَعْضَهَا فِي بَعْضٍ فَحَلَّ النَّاسُ إِلَّا مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَ أَهْلَلْتَ قَالَ أَهْلَلْتُ بِمَا أَهْلَلْتَ بِهِ قَالَ فَهَلْ مَعَكَ هَدْيٌ قَالَ لَا قَالَ فَأَقِمْ كَمَا أَنْتَ وَلَكَ ثُلُثُ هَدْيِي قَالَ وَكَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةُ بَدَنَةٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan haj qilguvchi boʻlib keldik. U zot ularga buyurdilar, bas, ular uni umraga aylantirdilar. Soʻng u zot: ‹Agar ishimning oldini keyin bilganimdek bilganimda, ular qilgandek qilar edim. Lekin umra qiyomat kunigacha hajga kirdi›, dedilar-da, barmoqlarini bir-biriga kiritdilar. Bas, yonida hadyi boʻlganlardan boshqa odamlar (ehromdan) chiqdilar. Ali Yamandan keldi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Nimaga niyat qilib ehrom bogʻlading?› dedilar. U: ‹Sen nimaga niyat qilgan boʻlsang, oʻshanga niyat qilib ehrom bogʻladim›, dedi. U zot: ‹Yoningda hadying bormi?› dedilar. U: ‹Yoʻq›, dedi. U zot: ‹Oʻz holingda tur, senga hadyimning uchdan biri (bor)›, dedilar». (Roviy) dedi: «Rasululloh ﷺning yonlarida yuzta tuya bor edi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ҳаж қилгувчи бўлиб келдик. У зот уларга буюрдилар, бас, улар уни умрага айлантирдилар. Сўнг у зот: ‹Агар ишимнинг олдини кейин билганимдек билганимда, улар қилгандек қилар эдим. Лекин умра қиёмат кунигача ҳажга кирди›, дедилар-да, бармоқларини бир-бирига киритдилар. Бас, ёнида ҳадйи бўлганлардан бошқа одамлар (эҳромдан) чиқдилар. Али Ямандан келди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Нимага ният қилиб эҳром боғладинг?› дедилар. У: ‹Сен нимага ният қилган бўлсанг, ўшанга ният қилиб эҳром боғладим›, деди. У зот: ‹Ёнингда ҳадйинг борми?› дедилар. У: ‹Йўқ›, деди. У зот: ‹Ўз ҳолингда тур, сенга ҳадйимнинг учдан бири (бор)›, дедилар». (Ровий) деди: «Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларида юзта туя бор эди».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً جَاءَتْ بِابْنٍ لَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنِي هَذَا بِهِ جُنُونٌ وَإِنَّهُ يَأْخُذُهُ عِنْدَ غَدَائِنَا وَعَشَائِنَا فَيُفْسِدُ عَلَيْنَا فَمَسَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدْرَهُ وَدَعَا فَثَعَّ ثَعَّةًقَالَ عَفَّانُ فَسَأَلْتُ أَعْرَابِيًّا فَقَالَ بَعْضُهُ عَلَى أَثَرِ بَعْضٍ وَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ مِثْلُ الْجَرْوِ الْأَسْوَدِ وَشُفِيَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol oʻgʻlini Rasululloh ﷺ huzurlariga olib kelib: «Yo Rasululloh, mana shu oʻgʻlimda junun bor. U ertalabki va kechki taomimiz paytida uni tutadi va bizga (taomni) buzadi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uning koʻkragini siladilar va duo qildilar. Bas, u qusdi. Affon dedi: Men bir aʼrobiydan soʻradim, u: «Uning (qusugʻi) ketma-ket (chiqishidir)», dedi. Va uning ichidan qora kuchukchaga oʻxshagan (bir narsa) chiqdi, u esa shifo topdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аёл ўғлини Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб келиб: «Ё Расулуллоҳ, мана шу ўғлимда жунун бор. У эрталабки ва кечки таомимиз пайтида уни тутади ва бизга (таомни) бузади», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг кўкрагини силадилар ва дуо қилдилар. Бас, у қусди. Аффон деди: Мен бир аъробийдан сўрадим, у: «Унинг (қусуғи) кетма-кет (чиқишидир)», деди. Ва унинг ичидан қора кучукчага ўхшаган (бир нарса) чиқди, у эса шифо топди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْتَشَلَ مِنْ قِدْرٍ عَظْمًا فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qozondan bir suyak (goʻshti)ni olib (yedilar), soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қозондан бир суяк (гўшти)ни олиб (едилар), сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар.
حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا خَالِدٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُخَنَّثِينَ مِنْ الرِّجَالِ وَالْمُتَرَجِّلَاتِ مِنْ النِّسَاءِ قَالَ فَقُلْتُ مَا الْمُتَرَجِّلَاتُ مِنْ النِّسَاءِ قَالَ الْمُتَشَبِّهَاتُ مِنْ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ erkaklardan muxannaslarni va ayollardan erkaklarga oʻxshashga urinuvchilarni laʼnatladilar». (Roviy) dedi: Men: «Ayollardan erkaklarga oʻxshashga urinuvchilar nima?» dedim. U: «Ayollardan erkaklarga oʻxshaguvchilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ эркаклардан муханнасларни ва аёллардан эркакларга ўхшашга уринувчиларни лаънатладилар». (Ровий) деди: Мен: «Аёллардан эркакларга ўхшашга уринувчилар нима?» дедим. У: «Аёллардан эркакларга ўхшагувчилар», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ رَجُلٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى النَّجَاشِيِّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Najoshiyga (janoza) namozini oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Нажошийга (жаноза) намозини ўқидилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا بُكَيْرُ بْنُ الْأَخْنَسِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَفَرَضَ اللَّهُ الصَّلَاةَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّكُمْ فِي الْحَضَرِ أَرْبَعًا وَفِي السَّفَرِ رَكْعَتَيْنِ وَفِي الْخَوْفِ رَكْعَةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Alloh Paygʻambaringiz ﷺ tili orqali namozni muqimlikda toʻrt rakaat, safarda ikki rakaat va xavf (paytida) bir rakaat qilib farz qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Аллоҳ Пайғамбарингиз ﷺ тили орқали намозни муқимликда тўрт ракаат, сафарда икки ракаат ва хавф (пайтида) бир ракаат қилиб фарз қилди».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ وَلَدِ آدَمَ إِلَّا قَدْ أَخْطَأَ أَوْ هَمَّ بِخَطِيئَةٍ لَيْسَ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا وَمَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى عَلَيْهِ السَّلَام
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam farzandidan hech kim yoʻqki, xato qilmagan yoki xatoga qasd qilmagan boʻlsa — Yahyo ibn Zakariyodan boshqa. Va hech kimga: ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman›, deyish joiz emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам фарзандидан ҳеч ким йўқки, хато қилмаган ёки хатога қасд қилмаган бўлса — Яҳё ибн Закариёдан бошқа. Ва ҳеч кимга: ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман›, дейиш жоиз эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَمَرَرْتُ أَنَا وَغُلَامٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ عَلَى حِمَارٍ وَتَرَكْنَاهُ يَأْكُلُ مِنْ بَقْلٍ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَنْصَرِفْ وَجَاءَتْ جَارِيَتَانِ تَشْتَدَّانِ حَتَّى أَخَذَتَا بِرُكْبَتَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَنْصَرِفْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Men va Banu Hoshimdan bir bola eshak ustida (kelib) oʻtdik va uni Rasululloh ﷺning oldilarida oʻt yeb turgan holda qoldirdik; u zot (namozdan) chiqmadilar. Soʻng ikki qizcha yugurib kelib, Rasululloh ﷺning ikki tizzalarini ushlashdi; u zot (namozdan) chiqmadilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Мен ва Бану Ҳошимдан бир бола эшак устида (келиб) ўтдик ва уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида ўт еб турган ҳолда қолдирдик; у зот (намоздан) чиқмадилар. Сўнг икки қизча югуриб келиб, Расулуллоҳ ﷺнинг икки тиззаларини ушлашди; у зот (намоздан) чиқмадилар».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ قَتَادَةُ أَخْبَرَنِي قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَسَّانَ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ ثُمَّ دَعَا بِبَدَنَتِهِ أَوْ أُتِيَ بِبَدَنَتِهِ فَأَشْعَرَ صَفْحَةَ سَنَامِهَا الْأَيْمَنِ ثُمَّ سَلَتَ الدَّمَ عَنْهَا وَقَلَّدَهَا بِنَعْلَيْنِ ثُمَّ أَتَى رَاحِلَتَهُ فَلَمَّا قَعَدَ عَلَيْهَا وَاسْتَوَتْ بِهِ عَلَى الْبَيْدَاءِ أَهَلَّ بِالْحَجِّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Zul-Hulayfada peshin namozini oʻqidilar. Soʻng tuyalarini chaqirdilar — yoki tuyalari keltirildi — va uning oʻrkachining oʻng tomonini ishʼor qildilar (belgi qoʻyib qonatdilar), keyin undan qonni siypab tozaladilar va boʻyniga ikki kavush osib qoʻydilar. Soʻng minadigan ulovlari oldiga keldilar; uning ustiga oʻtirib, u (ulov) Baydoda u zot bilan roʻparalashganida, haj uchun talbiya aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Зул-Ҳулайфада пешин намозини ўқидилар. Сўнг туяларини чақирдилар — ёки туялари келтирилди — ва унинг ўркачининг ўнг томонини ишъор қилдилар (белги қўйиб қонатдилар), кейин ундан қонни сийпаб тозаладилар ва бўйнига икки кавуш осиб қўйдилар. Сўнг минадиган уловлари олдига келдилар; унинг устига ўтириб, у (улов) Байдода у зот билан рўпаралашганида, ҳаж учун талбия айтдилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيِّ عَنِ ابْنِ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَدْعُو بِهَذِهِ الدَّعَوَاتِ عِنْدَ الْكَرْبِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَلِيمُ الْعَظِيمُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ karb (gʻam-anduh) paytida ushbu duolarni qilar edilar: «La ilaha illallohul-Aliymul-Aziym; la ilaha illallohu Robbul-Arshil-aziym; la ilaha illallohu Robbus-samovatis-sabʼi va Robbul-Arshil-kariym (Aliym (bilguvchi), Aziym (ulugʻ) Allohdan boshqa iloh yoʻq; ulkan Arshning Robbi Allohdan boshqa iloh yoʻq; yetti osmonning Robbi va karamli Arshning Robbi Allohdan boshqa iloh yoʻq)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ карб (ғам-андуҳ) пайтида ушбу дуоларни қилар эдилар: «Ла илаҳа иллаллоҳул-Алиймул-Азийм; ла илаҳа иллаллоҳу Роббул-Аршил-азийм; ла илаҳа иллаллоҳу Роббус-самоватис-сабъи ва Роббул-Аршил-карийм (Алийм (билгувчи), Азийм (улуғ) Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; улкан Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; етти осмоннинг Робби ва карамли Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ)».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَهْزٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي قَتَادَةُ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ قَالَ عَفَّانُ عَبْدٍ فِي أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَنَسَبَهُ إِلَى أَبِيهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bandaga: ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman›, deyish joiz emas», dedilar. Va uni (Yunusni) otasiga nisbat berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бандага: ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман›, дейиш жоиз эмас», дедилар. Ва уни (Юнусни) отасига нисбат бердилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي أَبُو بِشْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ خَالَتَهُ أُمَّ حُفَيْدٍ أَهْدَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمْنًا وَأَضُبًّا وَأَقِطًا قَالَ فَأَكَلَ مِنْ السَّمْنِ وَمِنْ الْأَقِطِ وَتَرَكَ الْأَضُبَّ تَقَذُّرًافَأُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَوْ كَانَ حَرَامًا لَمْ يُؤْكَلْ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ مَنْ قَالَ لَوْ كَانَ حَرَامًا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, uning xolasi Ummu Hufayd Rasululloh ﷺga sariyogʻ, kaltakesaklar va quritilgan pishloq hadya qildi. U zot sariyogʻdan va pishloqdan yedilar, kaltakesaklarni esa jirkanib tark qildilar. (Lekin ular) Rasululloh ﷺning dasturxonlarida yeyildi; agar harom boʻlganida, Rasululloh ﷺning dasturxonlarida yeyilmas edi. Men: «Buni kim — ‹agar harom boʻlganida› — deb aytdi?» dedim. U: «Ibn Abbos (roziyallohu anhu)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унинг холаси Умму Ҳуфайд Расулуллоҳ ﷺга сариёғ, калтакесаклар ва қуритилган пишлоқ ҳадя қилди. У зот сариёғдан ва пишлоқдан едилар, калтакесакларни эса жирканиб тарк қилдилар. (Лекин улар) Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонларида ейилди; агар ҳаром бўлганида, Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонларида ейилмас эди. Мен: «Буни ким — ‹агар ҳаром бўлганида› — деб айтди?» дедим. У: «Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنْبَأَنِي طَاوُسٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةٍ وَلَا أَكُفَّ شَعَرًا وَلَا ثَوْبًا ثُمَّ قَالَ مَرَّةً أُخْرَى أُمِرَ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ وَلَا يَكُفَّ شَعَرًا وَلَا ثَوْبًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Men yettita (aʼzo) ustida sajda qilishga hamda sochni ham, kiyimni ham yigʻmaslikka buyurildim». Soʻng boshqa safar dedi: «Paygʻambaringiz ﷺ yettita (aʼzo) ustida sajda qilishga hamda sochni ham, kiyimni ham yigʻmaslikka buyurildilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Мен еттита (аъзо) устида сажда қилишга ҳамда сочни ҳам, кийимни ҳам йиғмасликка буюрилдим». Сўнг бошқа сафар деди: «Пайғамбарингиз ﷺ еттита (аъзо) устида сажда қилишга ҳамда сочни ҳам, кийимни ҳам йиғмасликка буюрилдилар».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ جِبْرِيلَ قَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ قَدْ حُبِّبَ إِلَيْكَ الصَّلَاةُ فَخُذْ مِنْهَا مَا شِئْتَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Jibril Nabiy ﷺga: «Albatta senga namoz sevimli qilindi, bas, undan xohlaganingcha ol», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Жибрил Набий ﷺга: «Албатта сенга намоз севимли қилинди, бас, ундан хоҳлаганингча ол», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ قَالَ أَخْبَرَنَا سِمَاكٌ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍأُتِيتُ وَأَنَا نَائِمٌ فِي رَمَضَانَ فَقِيلَ لِي إِنَّ اللَّيْلَةَ لَيْلَةُ الْقَدْرِ قَالَ فَقُمْتُ وَأَنَا نَاعِسٌ فَتَعَلَّقْتُ بِبَعْضِ أَطْنَابِ فُسْطَاطِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هُوَ يُصَلِّي فَنَظَرْتُ فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ فَإِذَا هِيَ لَيْلَةُ ثَلَاثٍ وَعِشْرِينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Ramazonda uxlab yotgan edim, huzurimga (kelib): ‹Albatta bu kecha Laylatul-qadrdir›, deyildi». (U) dedi: «Bas, men mudroq holimda turib, Rasululloh ﷺ chodirlarining baʼzi arqonlariga osildim va Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim — u zot namoz oʻqiyotgan edilar. Oʻsha kechaga qarasam, u yigirma uchinchi kecha ekan».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Рамазонда ухлаб ётган эдим, ҳузуримга (келиб): ‹Албатта бу кеча Лайлатул-қадрдир›, дейилди». (У) деди: «Бас, мен мудроқ ҳолимда туриб, Расулуллоҳ ﷺ чодирларининг баъзи арқонларига осилдим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим — у зот намоз ўқиётган эдилар. Ўша кечага қарасам, у йигирма учинчи кеча экан».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ يَعْنِي ابْنَ يَزِيدَ حَدَّثَنَا هِلَالٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبِيتُ اللَّيَالِي الْمُتَتَابِعَةَ طَاوِيًا وَأَهْلُهُ لَا يَجِدُونَ عَشَاءً قَالَ وَكَانَ عَامَّةُ خُبْزِهِمْ خُبْزَ الشَّعِيرِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ketma-ket kechalarni och qorin bilan oʻtkazar, ahli oilalari esa kechki taom topmas edilar. (Roviy) dedi: Ularning noni koʻpincha arpa noni edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ кетма-кет кечаларни оч қорин билан ўтказар, аҳли оилалари эса кечки таом топмас эдилар. (Ровий) деди: Уларнинг нони кўпинча арпа нони эди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ أَبُو دَاوُدَ الْوَاسِطِيُّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ شِهَابٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سِنَانٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَطَبَنَا يَعْنِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُتِبَ عَلَيْكُمْ الْحَجُّ قَالَ فَقَامَ الْأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ فَقَالَ فِي كُلِّ عَامٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لَوْ قُلْتُهَا لَوَجَبَتْ وَلَوْ وَجَبَتْ لَمْ تَعْمَلُوا بِهَا أَوْ لَمْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْمَلُوا بِهَا فَمَنْ زَادَ فَهُوَ تَطَوُّعٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bizga — yaʼni Rasululloh ﷺ — xutba qilib: «Ey odamlar! Sizlarga haj yozildi (farz qilindi)», dedilar. Shunda Aqraʼ ibn Hobis turib: «Har yilimi, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Agar buni aytganimda, vojib boʻlar edi; vojib boʻlganida esa unga amal qilmas edingiz — yoki: unga amal qila olmas edingiz. Kim ziyoda qilsa, u tatavvuʼdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бизга — яъни Расулуллоҳ ﷺ — хутба қилиб: «Эй одамлар! Сизларга ҳаж ёзилди (фарз қилинди)», дедилар. Шунда Ақраъ ибн Ҳобис туриб: «Ҳар йилими, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Агар буни айтганимда, вожиб бўлар эди; вожиб бўлганида эса унга амал қилмас эдингиз — ёки: унга амал қила олмас эдингиз. Ким зиёда қилса, у татаввуъдир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَافَ سَبْعًا وَطَافَ سَعْيًا وَإِنَّمَا سَعَى أَحَبَّ أَنْ يُرِيَ النَّاسَ قُوَّتَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ yetti (marta) tavof qildilar va (tavofda) yugurib yurdilar; u zot faqat odamlarga oʻz quvvatlarini koʻrsatishni yoqtirganlari uchun yugurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ етти (марта) тавоф қилдилар ва (тавофда) югуриб юрдилар; у зот фақат одамларга ўз қувватларини кўрсатишни ёқтирганлари учун югурдилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ أَخْبَرَنَا أَبُو زُبَيْدٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى يَوْمَ التَّرْوِيَةِ الظُّهْرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺ tarviya kuni Minoda peshin namozini oʻqidilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ тарвия куни Минода пешин намозини ўқидилар».