حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ يُعْلَمُ انْقِضَاءُ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالتَّكْبِيرِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozlarining tugaganligi takbir (ovoz chiqarib aytilishi) bilan bilinar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозларининг тугаганлиги такбир (овоз чиқариб айтилиши) билан билинар эди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى الْبَلْخِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّ أَبَا مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَفْعَ الصَّوْتِ لِلذِّكْرِ حِينَ يَنْصَرِفُ النَّاسُ مِنَ الْمَكْتُوبَةِ كَانَ ذَلِكَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ كُنْتُ أَعْلَمُ إِذَا انْصَرَفُوا بِذَلِكَ وَأَسْمَعُهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar farz namozdan chiqqan paytda zikr uchun ovozni koʻtarish Rasululloh ﷺ zamonlarida (odat) boʻlgan edi. Ibn Abbos: «Men ular (namozdan) chiqqanlarini shu (zikr ovozi) bilan bilar va uni eshitar edim», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар фарз намоздан чиққан пайтда зикр учун овозни кўтариш Расулуллоҳ ﷺ замонларида (одат) бўлган эди. Ибн Аббос: «Мен улар (намоздан) чиққанларини шу (зикр овози) билан билар ва уни эшитар эдим», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمَّى سَجْدَتَىِ السَّهْوِ الْمُرْغِمَتَيْنِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ sahv (unutish) sajdalarining ikkisini «mugʻiymatayn» (shaytonni xorlovchi ikkisi) deb atadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ саҳв (унутиш) саждаларининг иккисини «муғийматайн» (шайтонни хорловчи иккиси) деб атадилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُخَرِّمِيُّ، - لَفْظُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ طَهْمَانَ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ أَوَّلَ جُمُعَةٍ جُمِّعَتْ فِي الإِسْلاَمِ بَعْدَ جُمُعَةٍ جُمِّعَتْ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ لَجُمُعَةٌ جُمِّعَتْ بِجُوَاثَاءَ قَرْيَةٍ مِنْ قُرَى الْبَحْرَيْنِ . قَالَ عُثْمَانُ قَرْيَةٌ مِنْ قُرَى عَبْدِ الْقَيْسِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Islomda Rasulullohning ﷺ Madinadagi masjidida oʻqilgan jumadan keyin oʻqilgan eng birinchi juma — Bahraynning qishloqlaridan biri boʻlmish Juvosoda oʻqilgan jumadir». Usmon (rivoyatda): «Abdulqays (qabilasi)ning qishloqlaridan bir qishloq», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Исломда Расулуллоҳнинг ﷺ Мадинадаги масжидида ўқилган жумадан кейин ўқилган энг биринчи жума — Баҳрайннинг қишлоқларидан бири бўлмиш Жувосода ўқилган жумадир». Усмон (ривоятда): «Абдулқайс (қабиласи)нинг қишлоқларидан бир қишлоқ», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ الْبَجَلِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ صَلَّى بِنَا ابْنُ الزُّبَيْرِ فِي يَوْمِ عِيدٍ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ أَوَّلَ النَّهَارِ ثُمَّ رُحْنَا إِلَى الْجُمُعَةِ فَلَمْ يَخْرُجْ إِلَيْنَا فَصَلَّيْنَا وُحْدَانًا وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ بِالطَّائِفِ فَلَمَّا قَدِمَ ذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ أَصَابَ السُّنَّةَ .
Ato ibn Abu Raboh aytadi: Ibn Zubayr (roziyallohu anhumo) juma kuni — hayit kuniga toʻgʻri kelganda — kunning avvalida bizga (hayit namozini) imomlik qilib oʻqitdilar. Soʻng biz jumaga keldik, biroq u biz oldimizga chiqmadi. Shu sababli biz yakka-yakka oʻzimiz oʻqidik. Oʻsha paytda Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Toifda edilar. Qaytib kelganlarida, biz buni unga aytdik. Shunda u: «U sunnatga muvofiq qilibdi» dedi.Ато ибн Абу Рабоҳ айтади: Ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо) жума куни — ҳайит кунига тўғри келганда — куннинг аввалида бизга (ҳайит намозини) имомлик қилиб ўқитдилар. Сўнг биз жумага келдик, бироқ у биз олдимизга чиқмади. Шу сабабли биз якка-якка ўзимиз ўқидик. Ўша пайтда Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Тоифда эдилар. Қайтиб келганларида, биз буни унга айтдик. Шунда у: «У суннатга мувофиқ қилибди» деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُخَوَّلِ بْنِ رَاشِدٍ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ تَنْزِيلَ السَّجْدَةِ وَ { هَلْ أَتَى عَلَى الإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ juma kuni bomdod namozida ‹Tanzil› (yaʼni as-Sajda surasi)ni va {Hal ato alal-insoni hiynun minad-dahr} (surasini) oʻqir edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ жума куни бомдод намозида ‹Танзил› (яъни ас-Сажда сураси)ни ва {Ҳал ато алал-инсони ҳийнун минад-даҳр} (сурасини) ўқир эдилар».
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ وَشَهِدَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ خَرَجَ يَوْمَ فِطْرٍ فَصَلَّى ثُمَّ خَطَبَ ثُمَّ أَتَى النِّسَاءَ وَمَعَهُ بِلاَلٌ . قَالَ ابْنُ كَثِيرٍ أَكْبَرُ عِلْمِ شُعْبَةَ فَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ فَجَعَلْنَ يُلْقِينَ .
Atodan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning (shahodatiga) guvohlik beraman, Ibn Abbos esa Rasululloh ﷺ haqida shunga guvohlik berdi: U zot Fitr hayiti kuni (musallaga) chiqib namoz oʻqidilar, soʻng xutba qildilar, soʻng yonlarida Bilol bilan ayollar oldiga keldilar. Ibn Kasir aytadi: Shuʼbaning gumoniga koʻra, u (Nabiy ﷺ) ularni sadaqa berishga buyurdilar, shunda ular (taqinchoqlarini) tashlay boshladilar.Атодан ривоят қилинади: У шундай деди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг (шаҳодатига) гувоҳлик бераман, Ибн Аббос эса Расулуллоҳ ﷺ ҳақида шунга гувоҳлик берди: У зот Фитр ҳайити куни (мусаллага) чиқиб намоз ўқидилар, сўнг хутба қилдилар, сўнг ёнларида Билол билан аёллар олдига келдилар. Ибн Касир айтади: Шуъбанинг гумонига кўра, у (Набий ﷺ) уларни садақа беришга буюрдилар, шунда улар (тақинчоқларини) ташлай бошладилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَأَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، بِمَعْنَاهُ قَالَ فَظَنَّ أَنَّهُ لَمْ يُسْمِعِ النِّسَاءَ فَمَشَى إِلَيْهِنَّ وَبِلاَلٌ مَعَهُ فَوَعَظَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ فَكَانَتِ الْمَرْأَةُ تُلْقِي الْقُرْطَ وَالْخَاتَمَ فِي ثَوْبِ بِلاَلٍ .
Ato Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shu maʼnoda rivoyat qiladi: U (Nabiy ﷺ) ayollarga (xutbani) eshittira olmadilar deb oʻyladilar-da, ularning oldiga bordilar, Bilol esa yonlarida edi. U zot ularga vaʼz-nasihat qildilar va sadaqa berishga buyurdilar. Shunda ayol kishi sirgʻa va uzukni Bilolning koʻylagiga tashlar edi.Ато Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шу маънода ривоят қилади: У (Набий ﷺ) аёлларга (хутбани) эшиттира олмадилар деб ўйладилар-да, уларнинг олдига бордилар, Билол эса ёнларида эди. У зот уларга ваъз-насиҳат қилдилар ва садақа беришга буюрдилар. Шунда аёл киши сирға ва узукни Билолнинг кўйлагига ташлар эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فَجَعَلَتِ الْمَرْأَةُ تُعْطِي الْقُرْطَ وَالْخَاتَمَ وَجَعَلَ بِلاَلٌ يَجْعَلُهُ فِي كِسَائِهِ قَالَ فَقَسَمَهُ عَلَى فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِينَ .
Ato Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shu hadisda rivoyat qiladi: U shunday dedi: Ayol kishi sirgʻa va uzukni berib turar, Bilol esa ularni oʻz ridosiga solib turar edi. (Roviy) aytadi: Soʻng u (Nabiy ﷺ) ularni kambagʻal musulmonlarga taqsimlab berdilar.Ато Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шу ҳадисда ривоят қилади: У шундай деди: Аёл киши сирға ва узукни бериб турар, Билол эса уларни ўз ридосига солиб турар эди. (Ровий) айтади: Сўнг у (Набий ﷺ) уларни камбағал мусулмонларга тақсимлаб бердилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الْعِيدَ بِلاَ أَذَانٍ وَلاَ إِقَامَةٍ وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ أَوْ عُثْمَانَ شَكَّ يَحْيَى .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ hayit namozini azonsiz va iqomatsiz oʻqidilar; Abu Bakr va Umar, yoki Usmon ham (shunday qildilar). Roviy Yahyo Usmon haqida shubha qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳайит намозини азонсиз ва иқоматсиз ўқидилар; Абу Бакр ва Умар, ёки Усмон ҳам (шундай қилдилар). Ровий Яҳё Усмон ҳақида шубҳа қилди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فِطْرٍ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ لَمْ يُصَلِّ قَبْلَهُمَا وَلاَ بَعْدَهُمَا ثُمَّ أَتَى النِّسَاءَ وَمَعَهُ بِلاَلٌ فَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ فَجَعَلَتِ الْمَرْأَةُ تُلْقِي خُرْصَهَا وَسِخَابَهَا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ ramazon hayiti kuni (namozgohga) chiqib, ikki rakaat namoz oʻqidilar; undan oldin ham, keyin ham (boshqa) namoz oʻqimadilar. Soʻng oʻzlari bilan Bilolni olib, ayollarning oldiga keldilar va ularni sadaqa berishga buyurdilar. Shunda ayol(lar) isirgalarini va marjonlarini tashlay boshlashdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ рамазон ҳайити куни (намозгоҳга) чиқиб, икки ракаат намоз ўқидилар; ундан олдин ҳам, кейин ҳам (бошқа) намоз ўқимадилар. Сўнг ўзлари билан Билолни олиб, аёлларнинг олдига келдилар ва уларни садақа беришга буюрдилар. Шунда аёл(лар) исиргаларини ва маржонларини ташлай бошлашди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ السِّجِلُّ كَاتِبٌ كَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: «As-Sijill» Nabiy ﷺning kotiblari edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: «Ас-Сижилл» Набий ﷺнинг котиблари эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ هُرْمُزَ، أَنَّ نَجْدَةَ الْحَرُورِيَّ، حِينَ حَجَّ فِي فِتْنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ أَرْسَلَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى وَيَقُولُ لِمَنْ تَرَاهُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لِقُرْبَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَسَمَهُ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ كَانَ عُمَرُ عَرَضَ عَلَيْنَا مِنْ ذَلِكَ عَرْضًا رَأَيْنَاهُ دُونَ حَقِّنَا فَرَدَدْنَاهُ عَلَيْهِ وَأَبَيْنَا أَنْ نَقْبَلَهُ .
Yazid ibn Hurmuz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Najda al-Haruriy Ibn Zubayr fitnasi paytida haj qilganida, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga qarindoshlarning ulushi (zul-qurbo ulushi) haqida soʻrab odam yubordi va: «U kimlar uchun deb bilasiz?» dedi. Ibn Abbos: «Rasululloh ﷺning qarindoshlari uchundir; Rasululloh ﷺ uni ular uchun taqsimlaganlar. Umar undan bizga bir narsa taklif qilgan edi, biz uni haqimizdan kam deb bildik, shuning uchun uni unga qaytardik va qabul qilishdan bosh tortdik», dedi.Язид ибн Ҳурмуз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Нажда ал-Ҳарурий Ибн Зубайр фитнаси пайтида ҳаж қилганида, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига қариндошларнинг улуши (зул-қурбо улуши) ҳақида сўраб одам юборди ва: «У кимлар учун деб биласиз?» деди. Ибн Аббос: «Расулуллоҳ ﷺнинг қариндошлари учундир; Расулуллоҳ ﷺ уни улар учун тақсимлаганлар. Умар ундан бизга бир нарса таклиф қилган эди, биз уни ҳақимиздан кам деб билдик, шунинг учун уни унга қайтардик ва қабул қилишдан бош тортдик», деди.
حَدَّثَنَا مُصَرِّفُ بْنُ عَمْرٍو الأَيَامِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، - يَعْنِي ابْنَ بُكَيْرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَعِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أَصَابَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُرَيْشًا يَوْمَ بَدْرٍ وَقَدِمَ الْمَدِينَةَ جَمَعَ الْيَهُودَ فِي سُوقِ بَنِي قَيْنُقَاعَ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ يَهُودَ أَسْلِمُوا قَبْلَ أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قُرَيْشًا " . قَالُوا يَا مُحَمَّدُ لاَ يَغُرَّنَّكَ مِنْ نَفْسِكَ أَنَّكَ قَتَلْتَ نَفَرًا مِنْ قُرَيْشٍ كَانُوا أَغْمَارًا لاَ يَعْرِفُونَ الْقِتَالَ إِنَّكَ لَوْ قَاتَلْتَنَا لَعَرَفْتَ أَنَّا نَحْنُ النَّاسُ وَأَنَّكَ لَمْ تَلْقَ مِثْلَنَا . فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي ذَلِكَ { قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ } قَرَأَ مُصَرِّفٌ إِلَى قَوْلِهِ { فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ } بِبَدْرٍ { وَأُخْرَى كَافِرَةٌ } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u zot dedilar: Rasululloh ﷺ Badr kuni Qurayshni magʻlub etib, Madinaga kelganlarida, yahudiylarni Banu Qaynuqoʼ bozorida toʻpladilar-da: «Ey yahudiylar jamoasi! Qurayshga yetgan (musibat) sizlarga ham yetishidan oldin Islomga kiringlar!» dedilar. Ular: «Ey Muhammad! Sen Qurayshdan jangni bilmaydigan, tajribasiz bir necha kishini oʻldirganing bilan oʻzingni aldab qoʻyma. Agar biz bilan jang qilsang, biz qanday odamlar ekanimizni va sen bizga oʻxshashni hech uchratmaganingni bilar eding», dedilar. Shunda Alloh azza va jalla bu haqda (oyat) nozil qildi: {Kofir boʻlganlarga ayting: yaqinda magʻlub boʻlursizlar…} — Musarrif (roviy) Allohning bu soʻzigacha oʻqidi: {bir guruh Alloh yoʻlida jang qilardi} — yaʼni Badrda — {boshqasi esa kofir edi} (Oli Imron 12-13).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у зот дедилар: Расулуллоҳ ﷺ Бадр куни Қурайшни мағлуб этиб, Мадинага келганларида, яҳудийларни Бану Қайнуқў бозорида тўпладилар-да: «Эй яҳудийлар жамоаси! Қурайшга етган (мусибат) сизларга ҳам етишидан олдин Исломга киринглар!» дедилар. Улар: «Эй Муҳаммад! Сен Қурайшдан жангни билмайдиган, тажрибасиз бир неча кишини ўлдирганинг билан ўзингни алдаб қўйма. Агар биз билан жанг қилсанг, биз қандай одамлар эканимизни ва сен бизга ўхшашни ҳеч учратмаганингни билар эдинг», дедилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла бу ҳақда (оят) нозил қилди: {Кофир бўлганларга айтинг: яқинда мағлуб бўлурсизлар…} — Мусарриф (ровий) Аллоҳнинг бу сўзигача ўқиди: {бир гуруҳ Аллоҳ йўлида жанг қиларди} — яъни Бадрда — {бошқаси эса кофир эди} (Оли Имрон 12-13).
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ جَاءَهُ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ بِأَبِي سُفْيَانَ بْنِ حَرْبٍ فَأَسْلَمَ بِمَرِّ الظَّهْرَانِ فَقَالَ لَهُ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ يُحِبُّ هَذَا الْفَخْرَ فَلَوْ جَعَلْتَ لَهُ شَيْئًا . قَالَ " نَعَمْ مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ أَغْلَقَ عَلَيْهِ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ " .
Usmon ibn Abu Shayba bizga Yahyo ibn Odamdan, u ibn Idrisdan, u Muhammad ibn Ishoqdan, u az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utbadan, u ibn Abbosdan rivoyat qildi: Fath yili Abbos ibn Abdulmuttalib Abu Sufyon ibn Harbni Rasululloh ﷺ ning huzurlariga olib keldi, u (Abu Sufyon) Marrizzahronda islomni qabul qildi. Abbos u zotga: «Yo Rasululloh, Abu Sufyon bu (kabi) shon-shuhratni yaxshi koʻradigan kishidir, agar unga biror narsa (imtiyoz) qilib bersangiz», dedi. U zot: «Ha, kim Abu Sufyonning uyiga kirsa, u omonda boʻladi, kim eshigini berkitib olsa, u ham omonda boʻladi», dedilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга Яҳё ибн Одамдан, у ибн Идрисдан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у ибн Аббосдан ривоят қилди: Фатҳ йили Аббос ибн Абдулмутталиб Абу Суфён ибн Ҳарбни Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига олиб келди, у (Абу Суфён) Марриззаҳронда исломни қабул қилди. Аббос у зотга: «Ё Расулуллоҳ, Абу Суфён бу (каби) шон-шуҳратни яхши кўрадиган кишидир, агар унга бирор нарса (имтиёз) қилиб берсангиз», деди. У зот: «Ҳа, ким Абу Суфённинг уйига кирса, у омонда бўлади, ким эшигини беркитиб олса, у ҳам омонда бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ، عَنْ بَعْضِ، أَهْلِهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ الظَّهْرَانِ قَالَ الْعَبَّاسُ قُلْتُ وَاللَّهِ لَئِنْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ عَنْوَةً قَبْلَ أَنْ يَأْتُوهُ فَيَسْتَأْمِنُوهُ إِنَّهُ لَهَلاَكُ قُرَيْشٍ فَجَلَسْتُ عَلَى بَغْلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَعَلِّي أَجِدُ ذَا حَاجَةٍ يَأْتِي أَهْلَ مَكَّةَ فَيُخْبِرُهُمْ بِمَكَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَخْرُجُوا إِلَيْهِ فَيَسْتَأْمِنُوهُ فَإِنِّي لأَسِيرُ إِذْ سَمِعْتُ كَلاَمَ أَبِي سُفْيَانَ وَبُدَيْلِ بْنِ وَرْقَاءَ فَقُلْتُ يَا أَبَا حَنْظَلَةَ فَعَرَفَ صَوْتِي فَقَالَ أَبُو الْفَضْلِ قُلْتُ نَعَمْ . قَالَ مَا لَكَ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي قُلْتُ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ . قَالَ فَمَا الْحِيلَةُ قَالَ فَرَكِبَ خَلْفِي وَرَجَعَ صَاحِبُهُ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَوْتُ بِهِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ يُحِبُّ هَذَا الْفَخْرَ فَاجْعَلْ لَهُ شَيْئًا . قَالَ " نَعَمْ مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ أَغْلَقَ عَلَيْهِ دَارَهُ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَهُوَ آمِنٌ " . قَالَ فَتَفَرَّقَ النَّاسُ إِلَى دُورِهِمْ وَإِلَى الْمَسْجِدِ .
Muhammad ibn Amr ar-Roziy bizga Salama — yaʼni ibn al-Fazl — dan, u Muhammad ibn Ishoqdan, u Abbos ibn Abdulloh ibn Maʼbaddan, u ahlidan baʼzisi orqali ibn Abbosdan rivoyat qildi. (Ibn Abbos roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ Marrizzahronga tushganlarida, Abbos shunday dedi: Men oʻzimcha: «Vallohi, agar Rasululloh ﷺ Quraysh u zotning huzurlariga kelib omon soʻrashidan oldin Makkaga lashkar bilan kuch (zoʻrlik) bilan kirsalar, bu Quraysh uchun butunlay halokat boʻladi», deb oʻyladim. Shunda Rasululloh ﷺ ning xachirlariga mindim va: «Balki Makka ahliga boradigan biror hojatmand kishini topib qolarman, u ularga Rasululloh ﷺ ning qayerdaliklarini xabar berar, ular u zotning oldilariga chiqib, omon soʻrarlar», deb oʻyladim. Men shu (xachirda) ketayotgan edim, birdan Abu Sufyon va Budayl ibn Varqoning gaplashganlarini eshitib qoldim. Men: «Ey Abu Hanzala!» deb chaqirdim. U ovozimni tanidi va: «Abulfazlmi?» dedi. «Ha», dedim. U: «Ota-onam senga fido boʻlsin, sanga nima boʻldi?» dedi. Men: «Mana, Rasululloh ﷺ va odamlar (keldi)», dedim. U: «Endi (qutulishning) chorasi nima?» dedi. Soʻng u (Abu Sufyon) orqamga mindi, uning hamrohi esa qaytib ketdi. Tong otganida, men uni Rasululloh ﷺ ning huzurlariga olib bordim, u islomni qabul qildi. Men: «Yo Rasululloh, Abu Sufyon bu (kabi) shon-shuhratni yaxshi koʻradigan kishidir, unga biror narsa (imtiyoz) qilib bering», dedim. U zot: «Ha, kim Abu Sufyonning uyiga kirsa, u omonda boʻladi, kim uning ustidan eshigini berkitib olsa, u ham omonda boʻladi, kim masjidga kirsa, u ham omonda boʻladi», dedilar. (Abbos) dedi: Shunda odamlar oʻz uylariga va masjidga tarqalishdi.Муҳаммад ибн Амр ар-Розий бизга Салама — яъни ибн ал-Фазл — дан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Аббос ибн Абдуллоҳ ибн Маъбаддан, у аҳлидан баъзиси орқали ибн Аббосдан ривоят қилди. (Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ Марриззаҳронга тушганларида, Аббос шундай деди: Мен ўзимча: «Валлоҳи, агар Расулуллоҳ ﷺ Қурайш у зотнинг ҳузурларига келиб омон сўрашидан олдин Маккага лашкар билан куч (зўрлик) билан кирсалар, бу Қурайш учун бутунлай ҳалокат бўлади», деб ўйладим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ нинг хачирларига миндим ва: «Балки Макка аҳлига борадиган бирор ҳожатманд кишини топиб қоларман, у уларга Расулуллоҳ ﷺ нинг қаердаликларини хабар берар, улар у зотнинг олдиларига чиқиб, омон сўрарлар», деб ўйладим. Мен шу (хачирда) кетаётган эдим, бирдан Абу Суфён ва Будайл ибн Варқонинг гаплашганларини эшитиб қолдим. Мен: «Эй Абу Ҳанзала!» деб чақирдим. У овозимни таниди ва: «Абулфазлми?» деди. «Ҳа», дедим. У: «Ота-онам сенга фидо бўлсин, санга нима бўлди?» деди. Мен: «Мана, Расулуллоҳ ﷺ ва одамлар (келди)», дедим. У: «Энди (қутулишнинг) чораси нима?» деди. Сўнг у (Абу Суфён) орқамга минди, унинг ҳамроҳи эса қайтиб кетди. Тонг отганида, мен уни Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига олиб бордим, у исломни қабул қилди. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Абу Суфён бу (каби) шон-шуҳратни яхши кўрадиган кишидир, унга бирор нарса (имтиёз) қилиб беринг», дедим. У зот: «Ҳа, ким Абу Суфённинг уйига кирса, у омонда бўлади, ким унинг устидан эшигини беркитиб олса, у ҳам омонда бўлади, ким масжидга кирса, у ҳам омонда бўлади», дедилар. (Аббос) деди: Шунда одамлар ўз уйларига ва масжидга тарқалишди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَحْوَلِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْصَى بِثَلاَثَةٍ فَقَالَ " أَخْرِجُوا الْمُشْرِكِينَ مِنْ جَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَأَجِيزُوا الْوَفْدَ بِنَحْوٍ مِمَّا كُنْتُ أُجِيزُهُمْ " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَسَكَتَ عَنِ الثَّالِثَةِ أَوْ قَالَ فَأُنْسِيتُهَا . وَقَالَ الْحُمَيْدِيُّ عَنْ سُفْيَانَ قَالَ سُلَيْمَانُ لاَ أَدْرِي أَذَكَرَ سَعِيدٌ الثَّالِثَةَ فَنَسِيتُهَا أَوْ سَكَتَ عَنْهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uch narsani vasiyat qildilar va: «Mushriklarni Arab yarimorolidan chiqarib yuboringlar va elchilarni men sovgʻalab turganimga oʻxshash (sovgʻalar bilan) siylanglar», dedilar. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Uchinchisi haqida sukut qildilar», dedi, yoki: «Men uni unutdim», dedi. Humaydiy Sufyondan (rivoyat qilib) aytdi: Sulaymon: «Said uchinchisini zikr qildi-yu, men uni unutdimmi yoki u haqida sukut qildimi, bilmayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уч нарсани васият қилдилар ва: «Мушрикларни Араб яриморолидан чиқариб юборинглар ва элчиларни мен совғалаб турганимга ўхшаш (совғалар билан) сийланглар», дедилар. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Учинчиси ҳақида сукут қилдилар», деди, ёки: «Мен уни унутдим», деди. Ҳумайдий Суфёндан (ривоят қилиб) айтди: Сулаймон: «Саид учинчисини зикр қилди-ю, мен уни унутдимми ёки у ҳақида сукут қилдими, билмайман», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ قَابُوسَ بْنِ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَكُونُ قِبْلَتَانِ فِي بَلَدٍ وَاحِدٍ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir yurtda ikkita qibla boʻlmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир юртда иккита қибла бўлмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُصَرِّفُ بْنُ عَمْرٍو الْيَامِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، - يَعْنِي ابْنَ بُكَيْرٍ - حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقُرَشِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَالَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهْلَ نَجْرَانَ عَلَى أَلْفَىْ حُلَّةٍ النِّصْفُ فِي صَفَرٍ وَالْبَقِيَّةُ فِي رَجَبٍ يُؤَدُّونَهَا إِلَى الْمُسْلِمِينَ وَعَارِيَةِ ثَلاَثِينَ دِرْعًا وَثَلاَثِينَ فَرَسًا وَثَلاَثِينَ بَعِيرًا وَثَلاَثِينَ مِنْ كُلِّ صِنْفٍ مِنْ أَصْنَافِ السِّلاَحِ يَغْزُونَ بِهَا وَالْمُسْلِمُونَ ضَامِنُونَ لَهَا حَتَّى يَرُدُّوهَا عَلَيْهِمْ إِنْ كَانَ بِالْيَمَنِ كَيْدٌ أَوْ غَدْرَةٌ عَلَى أَنْ لاَ تُهْدَمَ لَهُمْ بَيْعَةٌ وَلاَ يُخْرَجُ لَهُمْ قَسٌّ وَلاَ يُفْتَنُوا عَنْ دِينِهِمْ مَا لَمْ يُحْدِثُوا حَدَثًا أَوْ يَأْكُلُوا الرِّبَا . قَالَ إِسْمَاعِيلُ فَقَدْ أَكَلُوا الرِّبَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِذَا نَقَضُوا بَعْضَ مَا اشْتَرَطَ عَلَيْهِمْ فَقَدْ أَحْدَثُوا .
Musarrif ibn Amr al-Yomiy bizga hadis aytdi, Yunus — yaʼni ibn Bukayr — bizga hadis aytdi, Asbot ibn Nasr al-Hamdoniy bizga hadis aytdi, u Ismoil ibn Abdurahmon al-Qurashiydan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ Najron ahli bilan ikki ming sarpoy (kiyimlik) ustiga sulh tuzdilar — yarmi Safar oyida, qolgani Rajab oyida — ularni musulmonlarga toʻpshirar edilar. Yana oʻttizta sovut, oʻttizta ot, oʻttizta tuya va jangda ishlatiladigan har turdagi qurol-yarogʻdan oʻttiztadan vaqtincha (omonatga) berishlari sharti bilan, ular bilan jang qilinadigan boʻlsa. Musulmonlar Yamanda biror makr yoki xiyonat boʻlsa, ularga qaytarib bergunlaricha bularga kafil boʻladilar. Yana ularning ibodatxonasi buzilmasligi, qissislari (ruhoniylari) chiqarib yuborilmasligi va biror yangilik chiqarmaganlari yoxud riboxoʻrlik qilmaganlaricha dinlarida fitnaga uchratilmasligi sharti bilan (sulh tuzildi). Ismoil dedi: Ular ribo yedilar. Abu Dovud dedi: Ular oʻzlariga shart qilingan narsalarning baʼzisini buzsalar, demak yangilik chiqargan boʻladilar.Мусарриф ибн Амр ал-Ёмий бизга ҳадис айтди, Юнус — яъни ибн Букайр — бизга ҳадис айтди, Асбот ибн Наср ал-Ҳамдоний бизга ҳадис айтди, у Исмоил ибн Абдураҳмон ал-Қурашийдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Нажрон аҳли билан икки минг сарпой (кийимлик) устига сулҳ туздилар — ярми Сафар ойида, қолгани Ражаб ойида — уларни мусулмонларга тўпширар эдилар. Яна ўттизта совут, ўттизта от, ўттизта туя ва жангда ишлатиладиган ҳар турдаги қурол-яроғдан ўттизтадан вақтинча (омонатга) беришлари шарти билан, улар билан жанг қилинадиган бўлса. Мусулмонлар Яманда бирор макр ёки хиёнат бўлса, уларга қайтариб бергунларича буларга кафил бўладилар. Яна уларнинг ибодатхонаси бузилмаслиги, қиссислари (руҳонийлари) чиқариб юборилмаслиги ва бирор янгилик чиқармаганлари ёхуд рибохўрлик қилмаганларича динларида фитнага учратилмаслиги шарти билан (сулҳ тузилди). Исмоил деди: Улар рибо едилар. Абу Довуд деди: Улар ўзларига шарт қилинган нарсаларнинг баъзисини бузсалар, демак янгилик чиқарган бўладилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ أَهْلَ فَارِسَ لَمَّا مَاتَ نَبِيُّهُمْ كَتَبَ لَهُمْ إِبْلِيسُ الْمَجُوسِيَّةَ .
Ahmad ibn Sinon al-Vositiy bizga hadis aytdi, Muhammad ibn Bilol bizga hadis aytdi, u Imron al-Qattondan, u Abu Jamradan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Forslarning paygʻambari vafot etgach, Iblis ularga majusiylikni (otashparastlikni) bitib (yoʻlga soldi).Аҳмад ибн Синон ал-Воситий бизга ҳадис айтди, Муҳаммад ибн Билол бизга ҳадис айтди, у Имрон ал-Қаттондан, у Абу Жамрадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Форсларнинг пайғамбари вафот этгач, Иблис уларга мажусийликни (оташпарастликни) битиб (йўлга солди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِسْكِينٍ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ قُشَيْرِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ بَجَالَةَ بْنِ عَبْدَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَسْبَذِيِّينَ مِنْ أَهْلِ الْبَحْرَيْنِ - وَهُمْ مَجُوسُ أَهْلِ هَجَرَ - إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَكَثَ عِنْدَهُ ثُمَّ خَرَجَ فَسَأَلْتُهُ مَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ فِيكُمْ قَالَ شَرٌّ . قُلْتُ مَهْ قَالَ الإِسْلاَمُ أَوِ الْقَتْلُ . قَالَ وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ قَبِلَ مِنْهُمُ الْجِزْيَةَ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخَذَ النَّاسُ بِقَوْلِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَتَرَكُوا مَا سَمِعْتُ أَنَا مِنَ الأَسْبَذِيِّ .
Muhammad ibn Miskin al-Yamomiy bizga hadis aytdi, Yahyo ibn Hasson bizga hadis aytdi, Hushaym bizga hadis aytdi, Dovud ibn Abu Hind bizga xabar berdi, u Qushayr ibn Amrdan, u Bajola ibn Abdadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Bahrayn ahlidan boʻlgan Asbaziylardan — ular Hajar ahlining majusiylari edi — bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi va u zotning yonlarida bir muddat qoldi, soʻng chiqdi. Men undan: «Alloh va Uning Rasuli sizlar haqingizda nima hukm qildilar?» — deb soʻradim. U: «Yomonlik» — dedi. Men: «Nima (yaʼni nimaga)?» — dedim. U: «Islom yoki oʻlim» — dedi. (Ibn Abbos) dedi: Abdurahmon ibn Avf esa: «(Rasululloh ﷺ) ulardan jizya qabul qildilar» — dedi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Shunda odamlar Abdurahmon ibn Avfning soʻzini olishdi va men oʻzim asbaziydan eshitgan narsani tark qilishdi.Муҳаммад ибн Мискин ал-Ямомий бизга ҳадис айтди, Яҳё ибн Ҳассон бизга ҳадис айтди, Ҳушайм бизга ҳадис айтди, Довуд ибн Абу Ҳинд бизга хабар берди, у Қушайр ибн Амрдан, у Бажола ибн Абдадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Баҳрайн аҳлидан бўлган Асбазийлардан — улар Ҳажар аҳлининг мажусийлари эди — бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди ва у зотнинг ёнларида бир муддат қолди, сўнг чиқди. Мен ундан: «Аллоҳ ва Унинг Расули сизлар ҳақингизда нима ҳукм қилдилар?» — деб сўрадим. У: «Ёмонлик» — деди. Мен: «Нима (яъни нимага)?» — дедим. У: «Ислом ёки ўлим» — деди. (Ибн Аббос) деди: Абдураҳмон ибн Авф эса: «(Расулуллоҳ ﷺ) улардан жизя қабул қилдилар» — деди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Шунда одамлар Абдураҳмон ибн Авфнинг сўзини олишди ва мен ўзим асбазийдан эшитган нарсани тарк қилишди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ قَابُوسَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ عَلَى الْمُسْلِمِ جِزْيَةٌ " .
Abdulloh ibn al-Jarroh bizga hadis aytdi, u Jarirdan, u Qoʻbusdan, u otasidan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon ustiga jizya yoʻq», — dedilar.Абдуллоҳ ибн ал-Жарроҳ бизга ҳадис айтди, у Жарирдан, у Қўбусдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон устига жизя йўқ», — дедилар.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلاَ تُقْدِمُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلاَ تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ " . يَعْنِي الطَّاعُونَ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu) dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Agar uning biror yurtda paydo boʻlganini eshitsangiz, u yerga bormanglar. Agar siz turgan yurtda paydo boʻlsa, undan qochib chiqib ketmanglar». U zot bu bilan toʻunni nazarda tutdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Агар унинг бирор юртда пайдо бўлганини эшитсангиз, у ерга борманглар. Агар сиз турган юртда пайдо бўлса, ундан қочиб чиқиб кетманглар». У зот бу билан тўунни назарда тутдилар.
حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَبُو خَالِدٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ عَادَ مَرِيضًا لَمْ يَحْضُرْ أَجَلُهُ فَقَالَ عِنْدَهُ سَبْعَ مِرَارٍ أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَظِيمَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ أَنْ يَشْفِيَكَ إِلاَّ عَافَاهُ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ الْمَرَضِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u zot Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladilar: U zot dedilar: «Kim ajali yetmagan bir bemorni borib koʻrsa va uning yonida yetti marta ‹Asʼalullohal-Aziyma, Rabbal-arshil-aziymi, an yashfiyaka — Buyuk Allohdan, ulugʻ Arsh Egasidan senga shifo berishini soʻrayman› desa, Alloh uni oʻsha kasallikdan sogʻaytiradi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у зот Пайғамбар ﷺдан ривоят қиладилар: У зот дедилар: «Ким ажали етмаган бир беморни бориб кўрса ва унинг ёнида етти марта ‹Асъалуллоҳал-Азийма, Раббал-аршил-азийми, ан яшфияка — Буюк Аллоҳдан, улуғ Арш Эгасидан сенга шифо беришини сўрайман› деса, Аллоҳ уни ўша касалликдан соғайтиради».
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَتْلَى أُحُدٍ أَنْ يُنْزَعَ عَنْهُمُ الْحَدِيدُ وَالْجُلُودُ وَأَنْ يُدْفَنُوا بِدِمَائِهِمْ وَثِيَابِهِمْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ Uhud shahidlaridan temir (qurol-yarogʻ) va terilarni yechib olishni hamda ular qonlari va kiyimlari bilan koʻmilishlarini buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд шаҳидларидан темир (қурол-яроғ) ва териларни ечиб олишни ҳамда улар қонлари ва кийимлари билан кўмилишларини буюрдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ يَزِيدَ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي زِيَادٍ - عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُفِّنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ نَجْرَانِيَّةٍ الْحُلَّةُ ثَوْبَانِ وَقَمِيصُهُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ عُثْمَانُ فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ حُلَّةٍ حَمْرَاءَ وَقَمِيصِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedilar: Rasululloh ﷺ Najronda toʻqilgan uchta kiyimga kafanlandilar: ikkita kiyim hulla boʻlib, (uchinchisi) oʻzlari vafot etgan koʻylaklari edi. Abu Dovud aytdi: Usmon (roviy) «uchta kiyimga: qizil hulla va oʻzlari vafot etgan koʻylaklariga (kafanlandilar)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай дедилар: Расулуллоҳ ﷺ Нажронда тўқилган учта кийимга кафанландилар: иккита кийим ҳулла бўлиб, (учинчиси) ўзлари вафот этган кўйлаклари эди. Абу Довуд айтди: Усмон (ровий) «учта кийимга: қизил ҳулла ва ўзлари вафот этган кўйлакларига (кафанландилар)», деди.
حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ شُجَاعٍ السَّكُونِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو صَخْرٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ فَيَقُومُ عَلَى جَنَازَتِهِ أَرْبَعُونَ رَجُلاً لاَ يُشْرِكُونَ بِاللَّهِ شَيْئًا إِلاَّ شُفِّعُوا فِيهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Men Paygʻambar ﷺning: «Qaysi bir musulmon vafot etsa-yu, uning janozasiga Allohga hech narsani sherik qilmaydigan qirq kishi turib (janoza namozini oʻqisa), albatta ular uning haqida shafoatchi qilinadilar», deganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Мен Пайғамбар ﷺнинг: «Қайси бир мусулмон вафот этса-ю, унинг жанозасига Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган қирқ киши туриб (жаноза намозини ўқиса), албатта улар унинг ҳақида шафоатчи қилинадилар», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَكَّامُ بْنُ سَلْمٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّحْدُ لَنَا وَالشَّقُّ لِغَيْرِنَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Lahad (qabrning yon tomoniga oʻyilgan oʻra) biz uchun, shaqq (qabrning oʻrtasiga qazilgan oʻra) esa bizdan boshqalar uchundir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Лаҳад (қабрнинг ён томонига ўйилган ўра) биз учун, шаққ (қабрнинг ўртасига қазилган ўра) эса биздан бошқалар учундир».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَائِرَاتِ الْقُبُورِ وَالْمُتَّخِذِينَ عَلَيْهَا الْمَسَاجِدَ وَالسُّرُجَ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni ziyorat qiluvchi ayollarni, ular ustiga masjidlar quruvchilarni va chiroqlar oʻrnatuvchilarni laʼnatladilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни зиёрат қилувчи аёлларни, улар устига масжидлар қурувчиларни ва чироқлар ўрнатувчиларни лаънатладилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرَجُلٍ وَقَصَتْهُ رَاحِلَتُهُ فَمَاتَ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَقَالَ " كَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَاغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُلَبِّي " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ خَمْسُ سُنَنٍ " كَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ " . أَىْ يُكَفَّنُ الْمَيِّتُ فِي ثَوْبَيْنِ " وَاغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ " . أَىْ إِنَّ فِي الْغَسَلاَتِ كُلِّهَا سِدْرًا " وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ " . وَلاَ تُقَرِّبُوهُ طِيبًا وَكَانَ الْكَفَنُ مِنْ جَمِيعِ الْمَالِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga ulovi boʻynini sindirib qoʻyib, ehrom holatida vafot etgan bir kishi (jasadi) keltirildi. Shunda u zot ﷺ: «Uni ikkita kiyimiga kafanlanglar, suv va sidr (bilan) yuvinglar, boshini berkitmanglar, chunki Alloh uni Qiyomat kuni talbiya aytib turgan holda qayta tiriltiradi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Men Ahmad ibn Hanbalning bu hadis haqida shunday deganini eshitdim: Bu hadisda beshta sunnat bor. «Uni ikkita kiyimiga kafanlanglar» — yaʼni mayyit ikkita kiyimga kafanlanadi. «Uni suv va sidr (bilan) yuvinglar» — yaʼni butun yuvishlarning hammasida sidr boʻladi. «Boshini berkitmanglar», unga xushboʻylik (atir) yaqinlashtirmanglar va kafan butun moldan (ajratiladi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига улови бўйнини синдириб қўйиб, эҳром ҳолатида вафот этган бир киши (жасади) келтирилди. Шунда у зот ﷺ: «Уни иккита кийимига кафанланглар, сув ва сидр (билан) ювинглар, бошини беркитманглар, чунки Аллоҳ уни Қиёмат куни талбия айтиб турган ҳолда қайта тирилтиради», дедилар. Абу Довуд айтади: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг бу ҳадис ҳақида шундай деганини эшитдим: Бу ҳадисда бешта суннат бор. «Уни иккита кийимига кафанланглар» — яъни маййит иккита кийимга кафанланади. «Уни сув ва сидр (билан) ювинглар» — яъни бутун ювишларнинг ҳаммасида сидр бўлади. «Бошини беркитманглар», унга хушбўйлик (атир) яқинлаштирманглар ва кафан бутун молдан (ажратилади).
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، وَأَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، نَحْوَهُ قَالَ " وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْنِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ سُلَيْمَانُ قَالَ أَيُّوبُ " ثَوْبَيْهِ " . وَقَالَ عَمْرٌو " ثَوْبَيْنِ " . وَقَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ قَالَ أَيُّوبُ " فِي ثَوْبَيْنِ " . وَقَالَ عَمْرٌو " فِي ثَوْبَيْهِ " . زَادَ سُلَيْمَانُ وَحْدَهُ " وَلاَ تُحَنِّطُوهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi, (unda u zot ﷺ): «Uni ikkita kiyimga kafanlanglar», dedilar. Abu Dovud aytadi: Sulaymon aytdi: Ayyub «uning ikkita kiyimiga» dedi, Amr esa «ikkita kiyimga» dedi. Ibn Ubayd aytdi: Ayyub «ikkita kiyimga» dedi, Amr esa «uning ikkita kiyimiga» dedi. Sulaymon yolgʻiz oʻzi: «Va unga hanut (xushboʻy modda) surtmanglar», deb ziyoda qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шунга ўхшаш ривоят қилинади, (унда у зот ﷺ): «Уни иккита кийимга кафанланглар», дедилар. Абу Довуд айтади: Сулаймон айтди: Айюб «унинг иккита кийимига» деди, Амр эса «иккита кийимга» деди. Ибн Убайд айтди: Айюб «иккита кийимга» деди, Амр эса «унинг иккита кийимига» деди. Сулаймон ёлғиз ўзи: «Ва унга ҳанут (хушбўй модда) суртманглар», деб зиёда қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، نَحْوَهُ بِمَعْنَى سُلَيْمَانَ " فِي ثَوْبَيْنِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Sulaymonning rivoyati maʼnosida shunga oʻxshash rivoyat qilinadi: «ikkita kiyimga».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Сулаймоннинг ривояти маъносида шунга ўхшаш ривоят қилинади: «иккита кийимга».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ وَقَصَتْ بِرَجُلٍ مُحْرِمٍ نَاقَتُهُ فَقَتَلَتْهُ فَأُتِيَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " اغْسِلُوهُ وَكَفِّنُوهُ وَلاَ تُغَطُّوا رَأْسَهُ وَلاَ تُقَرِّبُوهُ طِيبًا فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يُهِلُّ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ehromdagi bir kishini tuyasi (yiqitib) boʻynini sindirib, oʻldirib qoʻydi. Shunda u (jasadi) Rasululloh ﷺning huzurlariga keltirildi. U zot ﷺ: «Uni yuvinglar va kafanlanglar, ammo boshini berkitmanglar va unga xushboʻylik (atir) yaqinlashtirmanglar, chunki u Qiyomat kuni talbiya aytib turgan holda qayta tiriltiriladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Эҳромдаги бир кишини туяси (йиқитиб) бўйнини синдириб, ўлдириб қўйди. Шунда у (жасади) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келтирилди. У зот ﷺ: «Уни ювинглар ва кафанланглар, аммо бошини беркитманглар ва унга хушбўйлик (атир) яқинлаштирманглар, чунки у Қиёмат куни талбия айтиб турган ҳолда қайта тирилтирилади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، : أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، أَقْسَمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " لاَ تُقْسِمْ " .
Ahmad ibn Hanbal bizga aytdiki, Sufyon bizga aytdiki, u az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, Abu Bakr (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺ ga qasam ichib biror narsani bajarishlarini soʻradi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga: «Qasam ichma», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтдики, Суфён бизга айтдики, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺ га қасам ичиб бирор нарсани бажаришларини сўради. Шунда Пайғамбар ﷺ унга: «Қасам ичма», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - قَالَ ابْنُ يَحْيَى كَتَبْتُهُ مِنْ كِتَابِهِ - أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَجُلاً، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : إِنِّي أَرَى اللَّيْلَةَ فَذَكَرَ رُؤْيَا فَعَبَّرَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " أَصَبْتَ بَعْضًا وَأَخْطَأْتَ بَعْضًا " . فَقَالَ : أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ لَتُحَدِّثَنِّي مَا الَّذِي أَخْطَأْتُ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " لاَ تُقْسِمْ " .
Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga aytdiki, Abdurazzoq bizga aytdiki — Ibn Yahyo aytdi: Men buni uning kitobidan koʻchirib oldim — Maʼmar bizga xabar berdiki, u az-Zuhriydan, u Ubaydullohdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday rivoyat qilar edi: «Bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men bu kecha shunday tush koʻrdim›, dedi». Soʻng u bir tushni zikr qildi. Buni Abu Bakr (roziyallohu anhu) taʼbir qildi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Baʼzisini toʻgʻri topding, baʼzisida xato qilding», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, otam Sizga fido boʻlsin, qaysi joyida xato qilganimni menga aytib berishingizni soʻrab qasam ichaman», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Qasam ichma», dedilar.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга айтдики, Абдураззоқ бизга айтдики — Ибн Яҳё айтди: Мен буни унинг китобидан кўчириб олдим — Маъмар бизга хабар бердики, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай ривоят қилар эди: «Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен бу кеча шундай туш кўрдим›, деди». Сўнг у бир тушни зикр қилди. Буни Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) таъбир қилди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Баъзисини тўғри топдинг, баъзисида хато қилдинг», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам Сизга фидо бўлсин, қайси жойида хато қилганимни менга айтиб беришингизни сўраб қасам ичаман», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Қасам ичма», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، : أَنَّ رَجُلَيْنِ، اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الطَّالِبَ الْبَيِّنَةَ، فَلَمْ تَكُنْ لَهُ بَيِّنَةٌ فَاسْتَحْلَفَ الْمَطْلُوبَ فَحَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " بَلَى قَدْ فَعَلْتَ، وَلَكِنْ قَدْ غُفِرَ لَكَ بِإِخْلاَصِ قَوْلِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : يُرَادُ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَمْ يَأْمُرْهُ بِالْكَفَّارَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi Nabiy ﷺ ga (daʼvolashib) kelishdi. Nabiy ﷺ daʼvogardan dalil-isbot soʻradilar, biroq uning dalili boʻlmadi. Shunda javobgardan qasam ichishni talab qildilar. U: «Undan boʻlak iloh boʻlmagan Alloh bilan qasam», deb qasam ichdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Aksincha, sen (uni) qilgansan, lekin ‹Lo ilaha illalloh›ni ixlos bilan aytganing sababli senga magʻfirat qilindi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisdan maqsad shuki, u (Nabiy ﷺ) unga kafforatni buyurmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Икки киши Набий ﷺ га (даъволашиб) келишди. Набий ﷺ даъвогардан далил-исбот сўрадилар, бироқ унинг далили бўлмади. Шунда жавобгардан қасам ичишни талаб қилдилар. У: «Ундан бўлак илоҳ бўлмаган Аллоҳ билан қасам», деб қасам ичди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аксинча, сен (уни) қилгансан, лекин ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни ихлос билан айтганинг сабабли сенга мағфират қилинди», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисдан мақсад шуки, у (Набий ﷺ) унга каффоратни буюрмадилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُخْتِي نَذَرَتْ - يَعْنِي - أَنْ تَحُجَّ مَاشِيَةً . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَصْنَعُ بِشَقَاءِ أُخْتِكَ شَيْئًا، فَلْتَحُجَّ رَاكِبَةً وَلْتُكَفِّرْ عَنْ يَمِينِهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, singlim piyoda holda haj qilishni nazr qildi», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Allohning singlingni qiynashidan hech qanday foydasi yoʻq, bas, u ulovga minib haj qilsin va qasamining kafforatini toʻlasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, синглим пиёда ҳолда ҳаж қилишни назр қилди», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳнинг синглингни қийнашидан ҳеч қандай фойдаси йўқ, бас, у уловга миниб ҳаж қилсин ва қасамининг каффоратини тўласин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، : أَنَّ أُخْتَ، عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ نَذَرَتْ أَنْ تَمْشِيَ، إِلَى الْبَيْتِ، فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَرْكَبَ وَتُهْدِيَ هَدْيًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)ning singlisi (Kaʼba) Baytigacha piyoda yurishni nazr qilgan edi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga ulovga minishni va bir qurbonlik (hadiy) soʻyishni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)нинг синглиси (Каъба) Байтигача пиёда юришни назр қилган эди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга уловга минишни ва бир қурбонлик (ҳадий) сўйишни буюрдилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، : أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا بَلَغَهُ أَنَّ أُخْتَ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ مَاشِيَةً قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنْ نَذْرِهَا، مُرْهَا فَلْتَرْكَبْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : رَوَاهُ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ نَحْوَهُ وَخَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ga Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)ning singlisi piyoda holda haj qilishni nazr qilgani xabar yetganda, u zot: «Albatta Alloh uning nazridan beniyozdir, unga buyur, ulovga minsin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Said ibn Abu Aruba ham shunga oʻxshash rivoyat qilgan, Xolid esa Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash (mursal) rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ га Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)нинг синглиси пиёда ҳолда ҳаж қилишни назр қилгани хабар етганда, у зот: «Албатта Аллоҳ унинг назридан бениёздир, унга буюр, уловга минсин», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Саид ибн Абу Аруба ҳам шунга ўхшаш ривоят қилган, Холид эса Икримадан, у Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш (мурсал) ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : بَيْنَمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ قَائِمٍ فِي الشَّمْسِ فَسَأَلَ عَنْهُ قَالُوا : هَذَا أَبُو إِسْرَائِيلَ نَذَرَ أَنْ يَقُومَ وَلاَ يَقْعُدَ، وَلاَ يَسْتَظِلَّ وَلاَ يَتَكَلَّمَ وَيَصُومَ . قَالَ : " مُرُوهُ فَلْيَتَكَلَّمْ وَلْيَسْتَظِلَّ وَلْيَقْعُدْ، وَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: «Nabiy ﷺ xutba qilib turganlarida, birdan quyoshda tik turgan bir kishini koʻrib qoldilar. (U zot) u haqida soʻradilar. (Sahobalar:) ‹Bu Abu Isroil boʻlib, u tik turishni, oʻtirmaslikni, soyaga kirmaslikni, gapirmaslikni va roʻza tutishni nazr qilgan›, deyishdi. (U zot:) ‹Unga buyuringlar, gapirsin, soyaga kirsin, oʻtirsin va roʻzasini tugatsin›, dedilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У айтди: «Набий ﷺ хутба қилиб турганларида, бирдан қуёшда тик турган бир кишини кўриб қолдилар. (У зот) у ҳақида сўрадилар. (Саҳобалар:) ‹Бу Абу Исроил бўлиб, у тик туришни, ўтирмасликни, сояга кирмасликни, гапирмасликни ва рўза тутишни назр қилган›, дейишди. (У зот:) ‹Унга буюринглар, гапирсин, сояга кирсин, ўтирсин ва рўзасини тугатсин›, дедилар».