حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا الْعَلَاءُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا الْمِنْهَالُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍأَنَّ رَجُلًا أَتَى ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ أُنْزِلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشْرًا بِمَكَّةَ وَعَشْرًا بِالْمَدِينَةِ فَقَالَ مَنْ يَقُولُ ذَلِكَ لَقَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ بِمَكَّةَ عَشْرًا وَخَمْسًا وَسِتِّينَ وَأَكْثَرَ
Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib: «Nabiy ﷺga Makkada oʻn (yil), Madinada oʻn (yil) nozil qilingan», dedi. U: «Buni kim aytadi? Darhaqiqat, unga Makkada oʻn (yil) nozil qilingan va (yoshlari) oltmish besh, hatto undan ham koʻproq (boʻlgan)», dedi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб: «Набий ﷺга Маккада ўн (йил), Мадинада ўн (йил) нозил қилинган», деди. У: «Буни ким айтади? Дарҳақиқат, унга Маккада ўн (йил) нозил қилинган ва (ёшлари) олтмиш беш, ҳатто ундан ҳам кўпроқ (бўлган)», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ يَعْنِي ابْنَ غَزْوَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَيُّ يَوْمٍ هَذَا قَالُوا هَذَا يَوْمٌ حَرَامٌ قَالَ أَيُّ بَلَدٍ هَذَا قَالُوا بَلَدٌ حَرَامٌ قَالَ فَأَيُّ شَهْرٍ هَذَا قَالُوا شَهْرٌ حَرَامٌ قَالَ إِنَّ أَمْوَالَكُمْ وَدِمَاءَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا ثُمَّ أَعَادَهَا مِرَارًا ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ مِرَارًا قَالَ يَقُولُ ابْنُ عَبَّاسٍ وَاللَّهِ إِنَّهَا لَوَصِيَّةٌ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ قَالَ أَلَا فَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajida: «Ey odamlar! Bu qaysi kun?» dedilar. Ular: «Bu harom (muqaddas) kun», dedilar. U zot: «Bu qaysi shahar?» dedilar. Ular: «Harom shahar», dedilar. U zot: «Bu qaysi oy?» dedilar. Ular: «Harom oy», dedilar. U zot: «Albatta, mollaringiz, qonlaringiz va nomuslaringiz — mana shu shahringizda, mana shu oyingizda, mana shu kuningizning hurmatidek — sizlarga haromdir (daxlsizdir)», dedilar. Soʻng buni bir necha bor takrorladilar. Keyin boshlarini osmonga koʻtarib: «Allohim, yetkazdimmi?» deb bir necha marta aytdilar. (Rovi) aytdi: Ibn Abbos: «Allohga qasamki, bu — u zotning Robbi azza va jallaga (qilgan) vasiyatlari edi», der edi. Soʻng u zot: «Ogoh boʻlinglar! Hozir boʻlgan hozir boʻlmaganga yetkazsin. Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizni chopadigan kofirlar(dek) boʻlib qaytmanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажида: «Эй одамлар! Бу қайси кун?» дедилар. Улар: «Бу ҳаром (муқаддас) кун», дедилар. У зот: «Бу қайси шаҳар?» дедилар. Улар: «Ҳаром шаҳар», дедилар. У зот: «Бу қайси ой?» дедилар. Улар: «Ҳаром ой», дедилар. У зот: «Албатта, молларингиз, қонларингиз ва номусларингиз — мана шу шаҳрингизда, мана шу ойингизда, мана шу кунингизнинг ҳурматидек — сизларга ҳаромдир (дахлсиздир)», дедилар. Сўнг буни бир неча бор такрорладилар. Кейин бошларини осмонга кўтариб: «Аллоҳим, етказдимми?» деб бир неча марта айтдилар. (Рови) айтди: Ибн Аббос: «Аллоҳга қасамки, бу — у зотнинг Робби азза ва жаллага (қилган) васиятлари эди», дер эди. Сўнг у зот: «Огоҳ бўлинглар! Ҳозир бўлган ҳозир бўлмаганга етказсин. Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни чопадиган кофирлар(дек) бўлиб қайтманглар», дедилар.
قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مُسْلِمٍ الطَّحَّانُ الصَّغِيرُ قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ يَرْفَعُ الْحَدِيثَ فِيمَا أُرَى إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَرَكَ الْحَيَّاتِ مَخَافَةَ طَلَبِهِنَّ فَلَيْسَ مِنَّا مَا سَالَمْنَاهُنَّ مُنْذُ حَارَبْنَاهُنَّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ilonlarning taʼqibidan qoʻrqib, ularni (oʻldirmay) qoldirsa, u bizdan emas. Biz ular bilan urush qilganimizdan beri ular bilan sulh tuzmaganmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким илонларнинг таъқибидан қўрқиб, уларни (ўлдирмай) қолдирса, у биздан эмас. Биз улар билан уруш қилганимиздан бери улар билан сулҳ тузмаганмиз», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي الْفَجْرِ فِي أَوَّلِ رَكْعَةٍ {آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَفِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ {آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdodning birinchi rakaatida {Biz Allohga va bizga nozil qilingan (narsa)ga hamda Ibrohimga nozil qilingan (narsa)ga iymon keltirdik} (oyatini) oxirigacha, ikkinchi rakaatida esa {Biz Allohga iymon keltirdik, sen bizning muslim ekanimizga guvoh boʻl} (oyatini) oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдоднинг биринчи ракаатида {Биз Аллоҳга ва бизга нозил қилинган (нарса)га ҳамда Иброҳимга нозил қилинган (нарса)га иймон келтирдик} (оятини) охиригача, иккинчи ракаатида эса {Биз Аллоҳга иймон келтирдик, сен бизнинг муслим эканимизга гувоҳ бўл} (оятини) ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ هِشَامِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كِنَانَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ مُتَخَشِّعًا مُتَضَرِّعًا مُتَوَاضِعًا مُتَبَذِّلًا مُتَرَسِّلًا فَصَلَّى بِالنَّاسِ رَكْعَتَيْنِ كَمَا يُصَلِّي فِي الْعِيدِ لَمْ يَخْطُبْ كَخُطْبَتِكُمْ هَذِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ boʻysunib, yolvorib, kamtarona va oddiy kiyimda, shoshilmay chiqdilar va odamlarga iydda oʻqiganlaridek ikki rakaat namoz oʻqidilar; sizlarning bu xutbangizga oʻxshash xutba qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бўйсуниб, ёлвориб, камтарона ва оддий кийимда, шошилмай чиқдилар ва одамларга ийдда ўқиганларидек икки ракаат намоз ўқидилар; сизларнинг бу хутбангизга ўхшаш хутба қилмадилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ أَخْبَرَنَا حَجَّاجٌ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَكَّةَ خَرَجَ عَلِيٌّ بِابْنَةِ حَمْزَةَ فَاخْتَصَمَ فِيهَا عَلِيٌّ وَجَعْفَرٌ وَزَيْدٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عَلِيٌّ ابْنَةُ عَمِّي وَأَنَا أَخْرَجْتُهَا وَقَالَ جَعْفَرٌ ابْنَةُ عَمِّي وَخَالَتُهَا عِنْدِي وَقَالَ زَيْدٌ ابْنَةُ أَخِي وَكَانَ زَيْدٌ مُؤَاخِيًا لِحَمْزَةَ آخَى بَيْنَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِزَيْدٍ أَنْتَ مَوْلَايَ وَمَوْلَاهَا وَقَالَ لِعَلِيٍّ أَنْتَ أَخِي وَصَاحِبِي وَقَالَ لِجَعْفَرٍ أَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي وَهِيَ إِلَى خَالَتِهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Makkadan chiqqanlarida, Ali Hamzaning qizini olib chiqdi. Uning haqida Ali, Jaʼfar va Zayd Nabiy ﷺ huzurlarida daʼvolashdilar. Ali: «U mening amakimning qizi, uni men olib chiqdim», dedi. Jaʼfar: «U mening amakimning qizi, xolasi esa mening nikohimda», dedi. Zayd: «U mening birodarimning qizi», dedi — Zayd Hamza bilan birodar tutingan edi, ularni Rasululloh ﷺ birodar qilgan edilar. Shunda Rasululloh ﷺ Zaydga: «Sen mening mavlomsan va uning mavlosisan», dedilar. Aliga: «Sen mening birodarim va sohibimsan», dedilar. Jaʼfarga: «Sen mening xilqatim va xulqimga oʻxshading», dedilar. (Qiz) esa xolasiga (berildi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маккадан чиққанларида, Али Ҳамзанинг қизини олиб чиқди. Унинг ҳақида Али, Жаъфар ва Зайд Набий ﷺ ҳузурларида даъволашдилар. Али: «У менинг амакимнинг қизи, уни мен олиб чиқдим», деди. Жаъфар: «У менинг амакимнинг қизи, холаси эса менинг никоҳимда», деди. Зайд: «У менинг биродаримнинг қизи», деди — Зайд Ҳамза билан биродар тутинган эди, уларни Расулуллоҳ ﷺ биродар қилган эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Зайдга: «Сен менинг мавломсан ва унинг мавлосисан», дедилар. Алига: «Сен менинг биродарим ва соҳибимсан», дедилар. Жаъфарга: «Сен менинг хилқатим ва хулқимга ўхшадинг», дедилар. (Қиз) эса холасига (берилди).
حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ بَيْعِ الْخَمْرِ فَقَالَ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدِيقٌ مِنْ ثَقِيفٍ أَوْ مِنْ دَوْسٍ فَلَقِيَهُ بِمَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ بِرَاوِيَةِ خَمْرٍ يُهْدِيهَا إِلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا فُلَانٍ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَهَا فَأَقْبَلَ الرَّجُلُ عَلَى غُلَامِهِ فَقَالَ اذْهَبْ فَبِعْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا فُلَانٍ بِمَاذَا أَمَرْتَهُ قَالَ أَمَرْتُهُ أَنْ يَبِيعَهَا قَالَ إِنَّ الَّذِي حَرَّمَ شُرْبَهَا حَرَّمَ بَيْعَهَا فَأَمَرَ بِهَا فَأُفْرِغَتْ فِي الْبَطْحَاءِ
Abdurrahmon ibn Vaʼla aytdi: Men Ibn Abbosdan xamr sotish haqida soʻradim. U dedi: Rasululloh ﷺning Saqifdan yoki Davsdan boʻlgan bir doʻstlari bor edi. U fath yili Makkada u zotga bir mesh xamr olib kelib, hadya qilmoqchi boʻldi. Rasululloh ﷺ: «Ey falonchi, Alloh taolo uni harom qilganini bilmasmiding?» dedilar. Shunda u kishi xizmatkoriga yuzlanib: «Bor, buni sotib kel», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ey falonchi, unga nima deb buyurding?» dedilar. U: «Uni sotishni buyurdim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, uni ichishni harom qilgan Zot, uni sotishni ham harom qilgan», dedilar. Soʻng buyurdilar-da, u Bathoga toʻkib tashlandi.Абдурраҳмон ибн Ваъла айтди: Мен Ибн Аббосдан хамр сотиш ҳақида сўрадим. У деди: Расулуллоҳ ﷺнинг Сақифдан ёки Давсдан бўлган бир дўстлари бор эди. У фатҳ йили Маккада у зотга бир меш хамр олиб келиб, ҳадя қилмоқчи бўлди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй фалончи, Аллоҳ таоло уни ҳаром қилганини билмасмидинг?» дедилар. Шунда у киши хизматкорига юзланиб: «Бор, буни сотиб кел», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй фалончи, унга нима деб буюрдинг?» дедилар. У: «Уни сотишни буюрдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, уни ичишни ҳаром қилган Зот, уни сотишни ҳам ҳаром қилган», дедилар. Сўнг буюрдилар-да, у Батҳога тўкиб ташланди.
حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْرِضُ الْكِتَابَ عَلَى جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام فِي كُلِّ رَمَضَانَ فَإِذَا أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلَةِ الَّتِي يَعْرِضُ فِيهَا مَا يَعْرِضُ أَصْبَحَ وَهُوَ أَجْوَدُ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ لَا يُسْأَلُ عَنْ شَيْءٍ إِلَّا أَعْطَاهُ فَلَمَّا كَانَ فِي الشَّهْرِ الَّذِي هَلَكَ بَعْدَهُ عَرَضَ عَلَيْهِ عَرْضَتَيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ har Ramazonda Jibril alayhissalomga Kitobni arz qilar edilar. Arz qiladigan kechalaridan soʻng tong otganida, u zot esib turgan shamoldan ham saxiyroq boʻlar edilar — biror narsa soʻralsa, albatta berar edilar. Oʻzlari shundan keyin vafot etgan oyda esa, unga ikki marta arz qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳар Рамазонда Жибрил алайҳиссаломга Китобни арз қилар эдилар. Арз қиладиган кечаларидан сўнг тонг отганида, у зот эсиб турган шамолдан ҳам сахийроқ бўлар эдилар — бирор нарса сўралса, албатта берар эдилар. Ўзлари шундан кейин вафот этган ойда эса, унга икки марта арз қилдилар.
حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ ذَرٍّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِجِبْرِيلَ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَزُورَنَا أَكْثَرَ مِمَّا تَزُورُنَا قَالَ فَنَزَلَتْ {وَمَا نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Jibrilga: «Bizni ziyorat qilayotganingdan koʻra koʻproq ziyorat qilishingga nima toʻsqinlik qiladi?» dedilar. (Ibn Abbos) aytdi: Shunda {Biz faqat Robbingning amri bilan tushamiz} — oyat oxirigacha — (oyati) nozil boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жибрилга: «Бизни зиёрат қилаётганингдан кўра кўпроқ зиёрат қилишингга нима тўсқинлик қилади?» дедилар. (Ибн Аббос) айтди: Шунда {Биз фақат Роббингнинг амри билан тушамиз} — оят охиригача — (ояти) нозил бўлди.
حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ قَالَحَضَرْنَا مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ جَنَازَةَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَرِفَ قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هَذِهِ مَيْمُونَةُ إِذَا رَفَعْتُمْ نَعْشَهَا فَلَا تُزَعْزِعُوهَا وَلَا تُزَلْزِلُوهَا فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عِنْدَهُ تِسْعُ نِسْوَةٍ وَكَانَ يَقْسِمُ لِثَمَانٍ وَوَاحِدَةٌ لَمْ يَكُنْ لِيَقْسِمَ لَهَاقَالَ عَطَاءٌ الَّتِي لَمْ يَكُنْ يَقْسِمُ لَهَا صَفِيَّةُ
Ato aytdi: Biz Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) bilan birga Sarifda Nabiy ﷺning ayollari Maymuna (roziyallohu anho)ning janozasida hozir boʻldik. Ibn Abbos: «Bu Maymunadir. Uning tobutini koʻtarganingizda, uni silkitmanglar va tebratmanglar. Chunki Rasululloh ﷺning huzurlarida toʻqqizta ayol bor edi; u zot sakkiztasiga navbat qilar, bittasiga esa navbat qilmas edilar», dedi. Ato aytdi: U zot navbat qilmagan (ayol) Safiyya edi.Ато айтди: Биз Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) билан бирга Сарифда Набий ﷺнинг аёллари Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг жанозасида ҳозир бўлдик. Ибн Аббос: «Бу Маймунадир. Унинг тобутини кўтарганингизда, уни силкитманглар ва тебратманглар. Чунки Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида тўққизта аёл бор эди; у зот саккизтасига навбат қилар, биттасига эса навбат қилмас эдилар», деди. Ато айтди: У зот навбат қилмаган (аёл) Сафийя эди.
حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا عُثْمَانُ عَنْ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ أَكْثَرُ مَا يُصَلِّي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّكْعَتَيْنِ اللَّتَيْنِ قَبْلَ الْفَجْرِ {آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ وَالْأُخْرَى {آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bomdoddan oldingi ikki rakaatda koʻpincha {Biz Allohga va bizga nozil qilingan (narsa)ga hamda Ibrohim va Ismoilga nozil qilingan (narsa)ga iymon keltirdik} — oyat oxirigacha — va boshqasida {Biz Allohga iymon keltirdik, sen bizning muslim ekanimizga guvoh boʻl} (oyatini) oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бомдоддан олдинги икки ракаатда кўпинча {Биз Аллоҳга ва бизга нозил қилинган (нарса)га ҳамда Иброҳим ва Исмоилга нозил қилинган (нарса)га иймон келтирдик} — оят охиригача — ва бошқасида {Биз Аллоҳга иймон келтирдик, сен бизнинг муслим эканимизга гувоҳ бўл} (оятини) ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ قَالَسَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ صَوْمِ رَجَبٍ كَيْفَ تَرَى فِيهِ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ لَا يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ لَا يَصُومُ
Usmon ibn Hakim aytdi: Men Said ibn Jubayrdan Rajab (oyi)da roʻza tutish — bu haqda nima deysan, deb soʻradim. U: «Menga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday deb hadis aytdi: Rasululloh ﷺ shu qadar roʻza tutar edilarki, biz: ‹Endi iftor qilmasalar kerak›, der edik; va shu qadar iftor qilar edilarki, biz: ‹Endi roʻza tutmasalar kerak›, der edik», dedi.Усмон ибн Ҳаким айтди: Мен Саид ибн Жубайрдан Ражаб (ойи)да рўза тутиш — бу ҳақда нима дейсан, деб сўрадим. У: «Менга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деб ҳадис айтди: Расулуллоҳ ﷺ шу қадар рўза тутар эдиларки, биз: ‹Энди ифтор қилмасалар керак›, дер эдик; ва шу қадар ифтор қилар эдиларки, биз: ‹Энди рўза тутмасалар керак›, дер эдик», деди.
حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ أَكْحَالِكُمُ الْإِثْمِدُ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعَرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Surmalaringizning eng yaxshisi ismiddir, u koʻz nurini ravshan qiladi va (kiprik) tukini oʻstiradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сурмаларингизнинг энг яхшиси исмиддир, у кўз нурини равшан қилади ва (киприк) тукини ўстиради», дедилар.
حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَلَقِيَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ تَزَوَّجْتَ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ تَزَوَّجْ ثُمَّ لَقِيَنِي بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ تَزَوَّجْتَ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ تَزَوَّجْ فَإِنَّ خَيْرَ هَذِهِ الْأُمَّةِ أَكْثَرُهَا نِسَاءً
Said ibn Jubayr (rahimahulloh) aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) meni uchratib: «Uylandingmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Uylan», dedi. Soʻng shundan keyin meni yana uchratib: «Uylandingmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Uylan, chunki bu ummatning eng yaxshisi — ayollari koʻp boʻlganidir», dedi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) мени учратиб: «Уйландингми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Уйлан», деди. Сўнг шундан кейин мени яна учратиб: «Уйландингми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Уйлан, чунки бу умматнинг энг яхшиси — аёллари кўп бўлганидир», деди.
حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرْسَلْتَ الْكَلْبَ فَأَكَلَ مِنْ الصَّيْدِ فَلَا تَأْكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِذَا أَرْسَلْتَهُ فَقَتَلَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى صَاحِبِهِقَالَ عَبْد اللَّهِ وَكَانَ فِي كِتَابِ أَبِي عَنْ إِبْرَاهِيمَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَضَرَبَ عَلَيْهِ أَبِي كَذَا قَالَ أَسْبَاطٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Itni (ov ustiga) qoʻyib yuborsang-u, u ovdan yesa, sen yema — chunki u faqat oʻzi uchun tutgan. Uni qoʻyib yuborsang va u (ovni) oʻldirib, yemasa, yeyaver — chunki u sohibi uchun tutgan», dedilar. Abdulloh aytdi: Otamning kitobida Ibrohimdan: «Men Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim», (degani) bor edi, otam esa uning ustidan chizib tashladi. Asbot shunday dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Итни (ов устига) қўйиб юборсанг-у, у овдан еса, сен ема — чунки у фақат ўзи учун тутган. Уни қўйиб юборсанг ва у (овни) ўлдириб, емаса, еявер — чунки у соҳиби учун тутган», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Отамнинг китобида Иброҳимдан: «Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим», (дегани) бор эди, отам эса унинг устидан чизиб ташлади. Асбот шундай деди.
حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ عَنْ أَبِي جَنَابٍ الْكَلْبِيِّ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ثَلَاثٌ هُنَّ عَلَيَّ فَرَائِضُ وَهُنَّ لَكُمْ تَطَوُّعٌ الْوَتْرُ وَالنَّحْرُ وَصَلَاةُ الضُّحَى
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Uch (narsa) bor — ular menga farz, sizlarga esa nafldir: vitr, nahr (qurbonlik) va zuho namozi», deganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Уч (нарса) бор — улар менга фарз, сизларга эса нафлдир: витр, наҳр (қурбонлик) ва зуҳо намози», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ قَالَ سَمِعْتُ الْأَعْمَشَ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفَاضَ مِنْ مُزْدَلِفَةَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ quyosh chiqmasdan oldin Muzdalifadan qaytib joʻnadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қуёш чиқмасдан олдин Муздалифадан қайтиб жўнадилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى أَوْ خَامِسَةٍ تَبْقَى أَوْ سَابِعَةٍ تَبْقَى
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Uni (Qadr kechasini) oxirgi oʻn kunlikda — toʻqqiz qolganida, yoki besh qolganida, yoki yetti qolganida izlanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни (Қадр кечасини) охирги ўн кунликда — тўққиз қолганида, ёки беш қолганида, ёки етти қолганида изланглар», дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَا قَاتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَوْمًا حَتَّى يَدْعُوَهُمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ hech bir qavm bilan, ularni (Islomga) daʼvat qilmagunlaricha, jang qilmadilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ҳеч бир қавм билан, уларни (Исломга) даъват қилмагунларича, жанг қилмадилар».
حَدَّثَنَا حَفْصٌ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُ بَنَاتَهُ وَنِسَاءَهُ أَنْ يَخْرُجْنَ فِي الْعِيدَيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ qizlarini va ayollarini ikki iydda (namozgohga) chiqishga buyurar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ қизларини ва аёлларини икки ийдда (намозгоҳга) чиқишга буюрар эдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْأَرْقَمِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ ثُمَّ وَجَدَ خِفَّةً فَخَرَجَ فَلَمَّا أَحَسَّ بِهِ أَبُو بَكْرٍ أَرَادَ أَنْ يَنْكُصَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ يَسَارِهِ وَاسْتَفْتَحَ مِنْ الْآيَةِ الَّتِي انْتَهَى إِلَيْهَا أَبُو بَكْرٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ kasal boʻlganlarida, Abu Bakrga odamlarga imomlik qilib namoz oʻqishni buyurdilar. Soʻng oʻzlarini yengil his qilib chiqdilar. Abu Bakr u zotni sezgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, Nabiy ﷺ esa unga (joyida turishga) ishora qildilar va Abu Bakrning yon tomoniga, chap yoniga oʻtirdilar hamda Abu Bakr yetib toʻxtagan oyatdan (qiroatni) boshladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ касал бўлганларида, Абу Бакрга одамларга имомлик қилиб намоз ўқишни буюрдилар. Сўнг ўзларини енгил ҳис қилиб чиқдилар. Абу Бакр у зотни сезгач, орқага чекинмоқчи бўлди, Набий ﷺ эса унга (жойида туришга) ишора қилдилар ва Абу Бакрнинг ён томонига, чап ёнига ўтирдилар ҳамда Абу Бакр етиб тўхтаган оятдан (қироатни) бошладилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَمَى الْجَمْرَةَ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ يَوْمَ النَّحْرِ رَاكِبًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ nahr kuni jamraga — Jamratul Aqabaga — ulov ustida turib tosh otdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ наҳр куни жамрага — Жамратул Ақабага — улов устида туриб тош отдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَا تَعِبْ عَلَى مَنْ صَامَ فِي السَّفَرِ وَلَا عَلَى مَنْ أَفْطَرَ قَدْ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّفَرِ وَأَفْطَرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «(Safarda) roʻza tutgan kishini ham, iftor qilgan kishini ham ayblama. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ safarda roʻza ham tutdilar, iftor ham qildilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «(Сафарда) рўза тутган кишини ҳам, ифтор қилган кишини ҳам айблама. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ сафарда рўза ҳам тутдилар, ифтор ҳам қилдилар», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ أَوْ غَيْرِهِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى قَرْيَةٍ عَلَى رَأْسِ أَرْبَعَةِ فَرَاسِخَ أَوْ قَالَ فَرْسَخَيْنِ يَوْمَ عَاشُورَاءَ فَأَمَرَ مَنْ أَكَلَ أَنْ لَا يَأْكُلَ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ وَمَنْ لَمْ يَأْكُلْ أَنْ يُتِمَّ صَوْمَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Ashuro kuni toʻrt farsax — yoki: ikki farsax — naridagi bir qishloqqa (odam) yubordilar va yegan kishiga kunning qolgan (qismi)da yemaslikni, yemagan kishiga esa roʻzasini toʻldirishni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Ашуро куни тўрт фарсах — ёки: икки фарсах — наридаги бир қишлоққа (одам) юбордилар ва еган кишига куннинг қолган (қисми)да емасликни, емаган кишига эса рўзасини тўлдиришни буюрдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا جَاءَ مُسْلِمًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَاءَتْ امْرَأَتُهُ مُسْلِمَةً بَعْدَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا أَسْلَمَتْ مَعِي فَرَدَّهَا عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Rasululloh ﷺ zamonida musulmon boʻlib keldi, soʻngra undan keyin xotini musulmon boʻlib keldi. Shunda u: «Yo Rasululloh, u men bilan birga islom qabul qilgan edi», dedi. Bas, u zot (xotinni) unga qaytarib berdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Расулуллоҳ ﷺ замонида мусулмон бўлиб келди, сўнгра ундан кейин хотини мусулмон бўлиб келди. Шунда у: «Ё Расулуллоҳ, у мен билан бирга ислом қабул қилган эди», деди. Бас, у зот (хотинни) унга қайтариб бердилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي جَهْضَمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِسْبَاغِ الْوُضُوءِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni tahoratni mukammal qilishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни таҳоратни мукаммал қилишга буюрдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَسَلَمَةَ بْنِ وَهْرَامٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى بِسَاطٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ gilam ustida namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ гилам устида намоз ўқидилар.
حَدَّثَنِي وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ قَالَقُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ أَشَهِدْتَ الْعِيدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ وَلَوْلَا مَكَانِي مِنْهُ مَا شَهِدْتُهُ لِصِغَرِي قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى عِنْدَ دَارِ كَثِيرِ بْنِ الصَّلْتِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَطَبَ لَمْ يَذْكُرْ أَذَانًا وَلَا إِقَامَةً
Abdurahmon ibn Obis aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Rasululloh ﷺ bilan birga iyd (namozi)da hozir boʻlganmisan?» dedim. U: «Ha. Agar u zotning huzurlarida menga (boʻlgan yaqinlik) oʻrnim boʻlmaganida, yoshim kichikligi sababli unda hozir boʻlmas edim», dedi. (Soʻng) u aytdi: Rasululloh ﷺ chiqib, Kasir ibn as-Salt uyi yonida ikki rakaat namoz oʻqidilar, soʻng xutba qildilar. U azon ham, iqomat ham (boʻlganini) zikr qilmadi.Абдураҳмон ибн Обис айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ийд (намози)да ҳозир бўлганмисан?» дедим. У: «Ҳа. Агар у зотнинг ҳузурларида менга (бўлган яқинлик) ўрним бўлмаганида, ёшим кичиклиги сабабли унда ҳозир бўлмас эдим», деди. (Сўнг) у айтди: Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, Касир ибн ас-Салт уйи ёнида икки ракаат намоз ўқидилар, сўнг хутба қилдилар. У азон ҳам, иқомат ҳам (бўлганини) зикр қилмади.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ بْنِ صُخَيْرٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْخَوْفِ بِذِي قَرَدٍ أَرْضٍ مِنْ أَرْضِ بَنِي سُلَيْمٍ فَصَفَّ النَّاسُ خَلْفَهُ صَفَّيْنِ صَفٌّ مُوَازِي الْعَدُوِّ وَصَفٌّ خَلْفَهُ فَصَلَّى بِالصَّفِّ الَّذِي يَلِيهِ رَكْعَةً ثُمَّ نَكَصَ هَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَى
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Banu Sulaym yerlaridan boʻlgan Zu Qarad (degan joy)da xavf namozini oʻqidilar. Odamlar u zotning ortlarida ikki saf boʻlib turishdi: bir saf dushmanga roʻbaroʻ, bir saf esa u zotning ortlarida. U zot oʻzlariga yaqin saf bilan bir rakaat oʻqidilar, soʻng bular ularning safiga, ular esa bularning safiga oʻtdilar va u zot ular bilan yana bir rakaat oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Бану Сулайм ерларидан бўлган Зу Қарад (деган жой)да хавф намозини ўқидилар. Одамлар у зотнинг ортларида икки саф бўлиб туришди: бир саф душманга рўбарў, бир саф эса у зотнинг ортларида. У зот ўзларига яқин саф билан бир ракаат ўқидилар, сўнг булар уларнинг сафига, улар эса буларнинг сафига ўтдилар ва у зот улар билан яна бир ракаат ўқидилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ قَالَ سَأَلْتُ طَاوُسًا عَنْ السُّبْحَةِ فِي السَّفَرِ قَالَ وَكَانَ الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ يَنَّاقٍ جَالِسًا فَقَالَ الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ وَطَاوُسٌ يَسْمَعُ حَدَّثَنَا طَاوُسٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَفَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ فَكَمَا تُصَلِّي فِي الْحَضَرِ قَبْلَهَا وَبَعْدَهَا فَصَلِّ فِي السَّفَرِ قَبْلَهَا وَبَعْدَهَا قَالَ وَكِيعٌ مَرَّةً وَصَلِّهَا فِي السَّفَرِ
Tovus (rahimahulloh) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ muqimlikdagi namoz bilan safardagi namozni farz qildilar. Bas, muqimlikda undan oldin va undan keyin qanday oʻqisang, safarda ham undan oldin va undan keyin shunday oʻqi. Vakiʼ bir marta: «Va uni safarda oʻqi», dedi.Товус (раҳимаҳуллоҳ) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ муқимликдаги намоз билан сафардаги намозни фарз қилдилар. Бас, муқимликда ундан олдин ва ундан кейин қандай ўқисанг, сафарда ҳам ундан олдин ва ундан кейин шундай ўқи. Вакиъ бир марта: «Ва уни сафарда ўқи», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ بِرَكْعَتَيْ الضُّحَى وَبِالْوَتْرِ وَلَمْ يُكْتَبْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Menga zuhoning ikki rakaati va vitr buyurildi, (ammo) u farz qilinmadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга зуҳонинг икки ракаати ва витр буюрилди, (аммо) у фарз қилинмади», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا قَرَأَ {سَبِّحْ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى} قَالَ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ {Eng Oliy boʻlmish Robbingning nomini poklab yod et} (oyatini) oʻqiganlarida: «Subhona Robbiyal aʼla (Eng Oliy boʻlmish Robbim pokdir)», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ {Энг Олий бўлмиш Роббингнинг номини поклаб ёд эт} (оятини) ўқиганларида: «Субҳона Роббиял аъла (Энг Олий бўлмиш Роббим покдир)», дер эдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ وَهْرَامٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِوَادِي عُسْفَانَ حِينَ حَجَّ قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ أَيُّ وَادٍ هَذَا قَالَ وَادِي عُسْفَانَ قَالَ لَقَدْ مَرَّ بِهِ هُودٌ وَصَالِحٌ عَلَى بَكَرَاتٍ حُمْرٍ خُطُمُهَا اللِّيفُ أُزُرُهُمْ الْعَبَاءُ وَأَرْدِيَتُهُمْ النِّمَارُ يُلَبُّونَ يَحُجُّونَ الْبَيْتَ الْعَتِيقَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ haj qilganlarida Usfon vodiysidan oʻtayotib: «Ey Abu Bakr, bu qaysi vodiy?» dedilar. U: «Usfon vodiysi», dedi. U zot: «Bu (vodiy)dan Hud va Solih — jilovlari xurmo tolasidan boʻlgan qizil yosh tuyalar ustida, izorlari abo, ridolari nimor (yoʻl-yoʻl chopon) holida, talbiya aytib, Baytul Atiqni haj qilib oʻtganlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилганларида Усфон водийсидан ўтаётиб: «Эй Абу Бакр, бу қайси водий?» дедилар. У: «Усфон водийси», деди. У зот: «Бу (водий)дан Ҳуд ва Солиҳ — жиловлари хурмо толасидан бўлган қизил ёш туялар устида, изорлари або, ридолари нимор (йўл-йўл чопон) ҳолида, талбия айтиб, Байтул Атиқни ҳаж қилиб ўтганлар», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُنْبَذُ لَهُ لَيْلَةَ الْخَمِيسِ فَيَشْرَبُهُ يَوْمَ الْخَمِيسِ وَيَوْمَ الْجُمُعَةِ قَالَ وَأُرَاهُ قَالَ وَيَوْمَ السَّبْتِ فَإِذَا كَانَ عِنْدَ الْعَصْرِ فَإِنْ بَقِيَ مِنْهُ شَيْءٌ سَقَاهُ الْخَدَمَ أَوْ أَمَرَ بِهِ فَأُهْرِيقَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uchun payshanba kechasi nabiz tayyorlanar, u zot uni payshanba kuni va juma kuni ichar edilar — (rovi) aytdi: shanba kuni ham, degan boʻlsalar kerak. Asr paytiga kelganda, agar undan biror narsa qolsa, uni xizmatkorlarga ichirar yoki buyurar edilar, bas, u toʻkib tashlanar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ учун пайшанба кечаси набиз тайёрланар, у зот уни пайшанба куни ва жума куни ичар эдилар — (рови) айтди: шанба куни ҳам, деган бўлсалар керак. Аср пайтига келганда, агар ундан бирор нарса қолса, уни хизматкорларга ичирар ёки буюрар эдилар, бас, у тўкиб ташланар эди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى الثَّعْلَبِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَالَ فِي الْقُرْآنِ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼon haqida ilmsiz (oʻzicha) gapirsa, doʻzaxdagi oʻrniga tayyorlanaversin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръон ҳақида илмсиз (ўзича) гапирса, дўзахдаги ўрнига тайёрланаверсин», дедилар.
حَدَّثَنِي وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ مَوْلَى خَالِدِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {إِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ} قَالَ دَخَلَ قُلُوبَهُمْ مِنْهَا شَيْءٌ لَمْ يَدْخُلْ قُلُوبَهُمْ مِنْ شَيْءٍ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَسَلَّمْنَا فَأَلْقَى اللَّهُ الْإِيمَانَ فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ} قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ آدَمُ هَذَا هُوَ أَبُو يَحْيَى بْنُ آدَمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Ushbu {Koʻnglingizdagini oshkor qilsangiz ham, yashirsangiz ham, Alloh sizlarni u bilan hisob-kitob qiladi} oyati nozil boʻlganda, ularning qalblariga hech qachon hech narsadan kirmagan (ogʻirlik) kirdi. Shunda Nabiy ﷺ: «‹Eshitdik, itoat qildik va boʻysundik›, denglar», dedilar. Bas, Alloh ularning qalblariga iymonni soldi va Alloh azza va jalla {Paygʻambar oʻziga Robbidan nozil qilingan (narsa)ga iymon keltirdi va moʻminlar (ham). Har biri Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga va paygʻambarlariga iymon keltirdi; ‹Uning paygʻambarlaridan birortasini (boshqasidan) ajratmaymiz›, dedilar; va: ‹Eshitdik va itoat qildik; (ey) Robbimiz, Sening magʻfiratingni (soʻraymiz) va qaytish (faqat) Sengadir›. Alloh hech bir jonni kuchi yetadigan narsadan boshqasiga taklif qilmaydi; (u) kasb qilgan (yaxshilik) oʻziga, qilgan (yomonlik) oʻzigadir. ‹(Ey) Robbimiz, agar unutsak yoki xato qilsak, bizni (jazoga) tutmagin. (Ey) Robbimiz, bizdan oldingilarga yuklaganing kabi bizning ustimizga ogʻir yuk yuklamagin. (Ey) Robbimiz, bizga kuchimiz yetmaydigan narsani yuklamagin. Bizni avf et, bizni magʻfirat qil va bizga rahm qil. Sen Mavlomizsan; bas, bizni kofir qavm ustidan gʻolib qilgin›} (oyatlarini) nozil qildi. Abu Abdurrahmon aytdi: Bu Odam — Yahyo ibn Odamning otasidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Ушбу {Кўнглингиздагини ошкор қилсангиз ҳам, яширсангиз ҳам, Аллоҳ сизларни у билан ҳисоб-китоб қилади} ояти нозил бўлганда, уларнинг қалбларига ҳеч қачон ҳеч нарсадан кирмаган (оғирлик) кирди. Шунда Набий ﷺ: «‹Эшитдик, итоат қилдик ва бўйсундик›, денглар», дедилар. Бас, Аллоҳ уларнинг қалбларига иймонни солди ва Аллоҳ азза ва жалла {Пайғамбар ўзига Роббидан нозил қилинган (нарса)га иймон келтирди ва мўминлар (ҳам). Ҳар бири Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига ва пайғамбарларига иймон келтирди; ‹Унинг пайғамбарларидан бирортасини (бошқасидан) ажратмаймиз›, дедилар; ва: ‹Эшитдик ва итоат қилдик; (эй) Роббимиз, Сенинг мағфиратингни (сўраймиз) ва қайтиш (фақат) Сенгадир›. Аллоҳ ҳеч бир жонни кучи етадиган нарсадан бошқасига таклиф қилмайди; (у) касб қилган (яхшилик) ўзига, қилган (ёмонлик) ўзигадир. ‹(Эй) Роббимиз, агар унутсак ёки хато қилсак, бизни (жазога) тутмагин. (Эй) Роббимиз, биздан олдингиларга юклаганинг каби бизнинг устимизга оғир юк юкламагин. (Эй) Роббимиз, бизга кучимиз етмайдиган нарсани юкламагин. Бизни авф эт, бизни мағфират қил ва бизга раҳм қил. Сен Мавломизсан; бас, бизни кофир қавм устидан ғолиб қилгин›} (оятларини) нозил қилди. Абу Абдурраҳмон айтди: Бу Одам — Яҳё ибн Одамнинг отасидир.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ الْمَكِّيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا بَعَثَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ إِلَى الْيَمَنِ قَالَ إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ فِي فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حِجَابٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Muoz ibn Jabalni Yamanga yuborayotganlarida unga shunday dedilar: «Sen, albatta, ahli kitob boʻlgan bir qavmga borasan. Bas, ularni ‹Allohdan oʻzga iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanligimga› guvohlik berishga daʼvat qilgin. Agar ular bunda senga itoat etsalar, ularga Alloh azza va jalla har kunu tunda besh vaqt namozni farz qilganini bildirgin. Agar ular bunda itoat etsalar, ularga Alloh azza va jalla mol-mulklarida — boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytariladigan — sadaqani farz qilganini bildirgin. Agar ular bunda senga itoat etsalar, ularning mol-mulklarining eng yaxshisini olishdan saqlangin. Mazlumning duosidan ehtiyot boʻl, chunki uning (duosi) bilan Alloh azza va jalla oʻrtasida toʻsiq yoʻqdir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Муоз ибн Жабални Яманга юбораётганларида унга шундай дедилар: «Сен, албатта, аҳли китоб бўлган бир қавмга борасан. Бас, уларни ‹Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга› гувоҳлик беришга даъват қилгин. Агар улар бунда сенга итоат этсалар, уларга Аллоҳ азза ва жалла ҳар куну тунда беш вақт намозни фарз қилганини билдиргин. Агар улар бунда итоат этсалар, уларга Аллоҳ азза ва жалла мол-мулкларида — бойларидан олиниб, камбағалларига қайтариладиган — садақани фарз қилганини билдиргин. Агар улар бунда сенга итоат этсалар, уларнинг мол-мулкларининг энг яхшисини олишдан сақлангин. Мазлумнинг дуосидан эҳтиёт бўл, чунки унинг (дуоси) билан Аллоҳ азза ва жалла ўртасида тўсиқ йўқдир».
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ (aʼzolarini) bir martadan (yuvib) tahorat oldilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ (аъзоларини) бир мартадан (ювиб) таҳорат олдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ شُعْبَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا سَجَدَ يُرَى بَيَاضُ إِبْطَيْهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sajda qilganlarida ikki qoʻltiqlarining oqligi koʻrinar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ сажда қилганларида икки қўлтиқларининг оқлиги кўринар эди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ابْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الْغَسِيلِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ النَّاسَ وَعَلَيْهِ عِصَابَةٌ دَسِمَةٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ boshlarida qoramtir salla bogʻlangan holda odamlarga xutba qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бошларида қорамтир салла боғланган ҳолда одамларга хутба қилдилар.