Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

نا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ ، أَخْبَرَنِي أَبِي ، ثنا شُعْبَةُ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا تَمْنَعُوا نِسَاءَكُمُ الْمَسَاجِدَ بِاللَّيْلِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Ayollaringizni kechasi masjidlardan man qilmanglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Аёлларингизни кечаси масжидлардан ман қилманглар», дедилар.

نا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ ، ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، عَنْ يَزِيدَ ، أَخْبَرَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ ، حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَمْنَعُوا نِسَاءَكُمُ الْمَسَاجِدَ ، وَبُيُوتُهُنَّ خَيْرٌ لَهُنَّ " . فَقَالَ ابْنٌ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ : بَلَى وَاللَّهِ ، لَنَمْنَعُهُنَّ . فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : تَسْمَعُنِي أُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَتَقُولُ مَا تَقُولُ ؟ ! جَمِيعَهُمَا لَفْظًا وَاحِدًا . وَثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، نا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ ، ثنا الْعَوَّامُ بِهَذَا الإِسْنَادِ بِنَحْوِهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ayollaringizni masjidlardan toʻsmanglar, (lekin) ularning uylari ular uchun yaxshiroqdir». Shunda Abdulloh ibn Umarning bir oʻgʻli: Yoʻq, Allohga qasamki, biz ularni toʻsamiz, dedi. Ibn Umar: Meni Rasululloh ﷺdan hadis aytayotganimni eshitib turib, aytadiganingni aytasanmi?! dedi. Ikkovi (shu hadisni) bir xil lafz bilan (rivoyat qildi). Yana bizga Hasan ibn Muhammad aytdi, unga Ishoq ibn Yusuf al-Azraq aytdi, unga Avvom shu isnod bilan shunga oʻxshashini aytdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аёлларингизни масжидлардан тўсманглар, (лекин) уларнинг уйлари улар учун яхшироқдир». Шунда Абдуллоҳ ибн Умарнинг бир ўғли: Йўқ, Аллоҳга қасамки, биз уларни тўсамиз, деди. Ибн Умар: Мени Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтаётганимни эшитиб туриб, айтадиганингни айтасанми?! деди. Иккови (шу ҳадисни) бир хил лафз билан (ривоят қилди). Яна бизга Ҳасан ибн Муҳаммад айтди, унга Ишоқ ибн Юсуф ал-Азрақ айтди, унга Аввом шу иснод билан шунга ўхшашини айтди.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، قَالَ : سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ سَالِمًا يُخْبِرُ , عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ ، وَثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ , عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ ، يَقُولُ : " مَنْ جَاءَ مِنْكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺ ning minbar ustida turib: «Sizlardan kim jumaga kelsa, gʻusl qilsin», deganlarini eshitdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺ нинг минбар устида туриб: «Сизлардан ким жумага келса, ғусл қилсин», деганларини эшитди.

نا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، نا أَبُو بَكْرٍ ، نا صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَخْطُبُ ، وَهُوَ يَقُولُ : " إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْجُمُعَةِ فَلْيَغْتَسِلْ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning xutba qilib turib: «Biringiz jumaga kelsa, gʻusl qilsin», deganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг хутба қилиб туриб: «Бирингиз жумага келса, ғусл қилсин», деганларини эшитдим.

نا الْحَسَنُ بْنُ قَزْعَةَ ، نا الْفُضَيْلُ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ ، نا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ وَهُوَ يَخْطُبُ النَّاسَ : " إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلْيَغْتَسِلْ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlarga xutba qilib turib: «Biringiz masjidga kelsa, gʻusl qilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамларга хутба қилиб туриб: «Бирингиз масжидга келса, ғусл қилсин», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، ثنا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ . ح ، وَثنا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ ، أَخْبَرَنَا زَيْدٌ ، حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ وَاقِدٍ الْعُمَرِيُّ ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَتَى الْجُمُعَةَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ فَلْيَغْتَسِلْ , وَمَنْ لَمْ يَأْتِهَا فَلَيْسَ عَلَيْهِ غُسْلٌ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ " . هَذَا حَدِيثُ ابْنِ رَافِعٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Erkaklardan va ayollardan kim jumaga kelsa, gʻusl qilsin; kim unga kelmasa, erkak boʻlsin, ayol boʻlsin, uning zimmasida gʻusl yoʻq», dedilar. Bu Ibn Rofiʼning hadisidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эркаклардан ва аёллардан ким жумага келса, ғусл қилсин; ким унга келмаса, эркак бўлсин, аёл бўлсин, унинг зиммасида ғусл йўқ», дедилар. Бу Ибн Рофиънинг ҳадисидир.

نا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا أَبُو بَحْرٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُثْمَانَ الْبَكْرَاوِيُّ ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، ثنا نَافِعٌ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ خُطْبَتَيْنِ , يَجْلِسُ بَيْنَهُمَا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : سَمِعْتُ بُنْدَارًا يَقُولُ : كَانَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ يُجِلُّ هَذَا الشَّيْخَ يَعْنِي الْبَكْرَاوِيَّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ juma kuni ikki xutba qilar va ular orasida oʻtirar edilar». Abu Bakr aytdi: Men Bundorning: Yahyo ibn Said bu shayxni — yaʼni Bakroviyni — ulugʻlar edi, deganini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ жума куни икки хутба қилар ва улар орасида ўтирар эдилар». Абу Бакр айтди: Мен Бундорнинг: Яҳё ибн Саид бу шайхни — яъни Бакровийни — улуғлар эди, деганини эшитдим.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ ، وَعَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، جميعا ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ . ح وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ . ح وَثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ ، وَثنا مُحَمَّدٌ أَيْضًا , ثنا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي مَجْلِسِهِ فَلْيَتَحَوَّلْ مِنْ مَجْلِسِهِ ذَلِكَ " . هَذَا حَدِيثُ الأَشَجِّ . وَفِي حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ هَارُونَ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz juma kuni oʻtirgan joyida mudrab qolsa, oʻsha oʻtirgan joyidan boshqa joyga koʻchsin», dedilar. Bu Ashajjning hadisi. Yazid ibn Horunning hadisida esa: U dedi: Men Rasululloh ﷺdan eshitdim, deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз жума куни ўтирган жойида мудраб қолса, ўша ўтирган жойидан бошқа жойга кўчсин», дедилар. Бу Ашажжнинг ҳадиси. Язид ибн Ҳоруннинг ҳадисида эса: У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим, дейилган.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ نَافِعًا ، يَزْعُمُ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُقِمْ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ مِنْ مَجْلِسِهِ ثُمَّ يَخْلُفُهُ فِيهِ " . فَقُلْتُ أَنَا لَهُ : فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ ؟ قَالَ : فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَغَيْرِهِ . قَالَ : وَقَالَ نَافِعٌ : كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُومُ لَهُ الرَّجُلُ مِنْ مَجْلِسِهِ ، فَلا يَجْلِسُ فِيهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz oʻz birodarini oʻtirgan joyidan turgʻizib, soʻng uning oʻrniga oʻtirmasin», dedilar. Men unga: «Juma kunimi?» dedim. U: «Juma kunida ham, boshqa kunlarda ham», dedi. U dedi: Nofeʼ aytdi: Ibn Umar uchun bir kishi oʻz joyidan turar edi, u esa oʻsha joyga oʻtirmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз ўз биродарини ўтирган жойидан турғизиб, сўнг унинг ўрнига ўтирмасин», дедилар. Мен унга: «Жума куними?» дедим. У: «Жума кунида ҳам, бошқа кунларда ҳам», деди. У деди: Нофеъ айтди: Ибн Умар учун бир киши ўз жойидан турар эди, у эса ўша жойга ўтирмас эди.

ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ أَخَاهُ مِنْ مَجْلِسِهِ ثُمَّ يَخْلُفُهُ , وَلَكِنْ تَوَسَّعُوا , وَتَفَسَّحُوا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishi oʻz birodarini oʻtirgan joyidan turgʻizib, soʻng uning oʻrniga oʻtirishidan qaytardilar va: «Lekin joy beringlar va kengayib oʻtiringlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ киши ўз биродарини ўтирган жойидан турғизиб, сўнг унинг ўрнига ўтиришидан қайтардилар ва: «Лекин жой беринглар ва кенгайиб ўтиринглар», дедилар.

نا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغَافِقِيُّ ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، " أَنَّ أَهْلَ قُبَاءَ كَانُوا يَجْمَعُونَ الْجُمُعَةَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ : " وَكَانَتِ الأَنْصَارُ يَشْهَدُونَ الْجُمُعَةَ مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، ثُمَّ يَنْصَرِفُونَ فَيَقِيلُونَ عِنْدَهُ مِنَ الْحَرِّ وَلِتَهْجِيرِ الصَّلاةِ ، وَكَانَ النَّاسُ يَفْعَلُونَ ذَلِكَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Qubo ahli jumani Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqir edilar. Abdulloh ibn Umar aytdi: Ansorlar jumani Umar ibn Xattob bilan birga oʻqir, soʻng qaytib, issiq tufayli va namoz kunning qizigan paytida oʻqilgani uchun uning huzurida qaylula qilar edilar; odamlar ham shunday qilar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қубо аҳли жумани Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқир эдилар. Абдуллоҳ ибн Умар айтди: Ансорлар жумани Умар ибн Хаттоб билан бирга ўқир, сўнг қайтиб, иссиқ туфайли ва намоз куннинг қизиган пайтида ўқилгани учун унинг ҳузурида қайлула қилар эдилар; одамлар ҳам шундай қилар эдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، وَأَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا صَلَّى الْجُمُعَةَ دَخَلَ بَيْتَهُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma namozini oʻqiganlarida, uylariga kirib, ikki rakat namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума намозини ўқиганларида, уйларига кириб, икки ракат намоз ўқир эдилар.

نا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ ، ثنا الْوَلِيدُ ، قَالَ مَالِكٌ : أَخْبَرَنِي عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، " أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ وَبَعْدَ الْمَغْرِبِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning jumadan keyin va shomdan keyin uylarida ikki rakat namoz oʻqiyotganlarini koʻrgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг жумадан кейин ва шомдан кейин уйларида икки ракат намоз ўқиётганларини кўрган.

ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، قَالَ : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ . ح وَثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أنا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ jumadan keyin ikki rakat namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ жумадан кейин икки ракат намоз ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ حَنْظَلَةَ الْجُمَحِيِّ ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ الْمَخْزُومِيِّ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " بُنِيَ الإِسْلامُ عَلَى خَمْسٍ : شَهَادَةِ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، وَإِقَامِ الصَّلاةِ ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ ، وَحَجِّ الْبَيْتِ ، وَصَوْمِ شَهْرِ رَمَضَانَ " . حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ ، ثنا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، ثنا عَاصِمٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islom besh narsa ustiga qurildi: ‹La ilaha illalloh› deb guvohlik berish, namozni barpo qilish, zakot berish, Baytni haj qilish va Ramazon oyi roʻzasini tutish», dedilar. Boshqa isnod bilan ham Ibn Umardan, u Rasululloh ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом беш нарса устига қурилди: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик бериш, намозни барпо қилиш, закот бериш, Байтни ҳаж қилиш ва Рамазон ойи рўзасини тутиш», дедилар. Бошқа иснод билан ҳам Ибн Умардан, у Расулуллоҳ ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُرَادِيُّ ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، أَخْبَرَنِي سَالِمٌ ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " إِذَا رَأَيْتُمُ الْهِلالَ فَصُومُوا ، وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا ، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Hilolni koʻrsangiz roʻza tuting, uni koʻrsangiz iftor qiling. Agar sizga bulut toʻsib qolsa, uni hisoblab chiqing», deyayotganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ҳилолни кўрсангиз рўза тутинг, уни кўрсангиз ифтор қилинг. Агар сизга булут тўсиб қолса, уни ҳисоблаб чиқинг», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ ، نا أَبُو عَاصِمٍ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ ، ثنا نَافِعٌ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ الأَهِلَّةَ مَوَاقِيتَ ، فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا ، وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا ، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ ، وَاعْلَمُوا أَنَّ الشَّهْرَ لا يَزِيدُ عَلَى ثَلاثِينَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh hilollarni vaqt oʻlchovlari qilib qoʻydi. Bas, uni koʻrsangiz roʻza tuting, uni koʻrsangiz iftor qiling. Agar sizga bulut toʻsib qolsa, uni hisoblab chiqing va bilingki, oy oʻttizdan oshmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ҳилолларни вақт ўлчовлари қилиб қўйди. Бас, уни кўрсангиз рўза тутинг, уни кўрсангиз ифтор қилинг. Агар сизга булут тўсиб қолса, уни ҳисоблаб чиқинг ва билингки, ой ўттиздан ошмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً ، فلا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ ، وَلا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ ، إِلا أَنْ يُغَمَّ عَلَيْكُمْ ، فَإِنْ غُمِّيَ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ مِنْ حُفَّاظِ الدُّنْيَا فِي زَمَانِهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oy yigirma toʻqqiz kecha (boʻladi). Bas, uni koʻrmaguningizcha roʻza tutmang va uni koʻrmaguningizcha iftor qilmang, faqat sizlarga bulut toʻsib qolsa, magar. Bas, agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, uni hisoblang», dedilar. Abu Bakr aytdi: Ismoil ibn Jaʼfar oʻz zamonasida dunyo hofizlaridan edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ой йигирма тўққиз кеча (бўлади). Бас, уни кўрмагунингизча рўза тутманг ва уни кўрмагунингизча ифтор қилманг, фақат сизларга булут тўсиб қолса, магар. Бас, агар сизларга булут тўсиб қолса, уни ҳисобланг», дедилар. Абу Бакр айтди: Исмоил ибн Жаъфар ўз замонасида дунё ҳофизларидан эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، نا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ ، نا ابْنُ فُضَيْلٍ ، نا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعُمَرِيُّ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا ثَلاثِينَ ، وَالشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " ، وَيَعْقِدُ فِي الثَّالِثَةِ ، " فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا ثَلاثِينَ " . وَفِي خَبَرِ ابْنِ فُضَيْلٍ : ثُمَّ طَبَّقَ بِيَدِهِ ، وَأَمْسَكَ وَاحِدَةً مِنْ أَصَابِعِهِ ، " فَإِنْ أُغْمِيَ عَلَيْكُمْ فَثَلاثِينَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Oy mana bunday, mana bunday va mana bunday — oʻttiz (kun). Oy yana mana bunday, mana bunday va mana bunday (boʻladi)», dedilar va uchinchisida (barmoqlarini) bukdilar. «Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, oʻttizni toʻldiring», (dedilar). Ibn Fuzaylning xabarida esa: soʻng qoʻllarini yozib, barmoqlaridan bittasini ushlab qoldilar. «Agar sizlarga bulut toʻsib qolsa, oʻttiz (kun)», (dedilar).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ой мана бундай, мана бундай ва мана бундай — ўттиз (кун). Ой яна мана бундай, мана бундай ва мана бундай (бўлади)», дедилар ва учинчисида (бармоқларини) букдилар. «Агар сизларга булут тўсиб қолса, ўттизни тўлдиринг», (дедилар). Ибн Фузайлнинг хабарида эса: сўнг қўлларини ёзиб, бармоқларидан биттасини ушлаб қолдилар. «Агар сизларга булут тўсиб қолса, ўттиз (кун)», (дедилар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ " وَعَقَدَ إِبْهَامَهُ " فَلا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ ، وَلا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ ، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Oy yigirma toʻqqiz (kun)», dedilar va bosh barmoqlarini bukdilar. «Bas, uni koʻrmaguningizcha roʻza tutmang va uni koʻrmaguningizcha iftor qilmang. Agar sizga bulut toʻsib qolsa, uni hisoblab chiqing», (dedilar).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ой йигирма тўққиз (кун)», дедилар ва бош бармоқларини букдилар. «Бас, уни кўрмагунингизча рўза тутманг ва уни кўрмагунингизча ифтор қилманг. Агар сизга булут тўсиб қолса, уни ҳисоблаб чиқинг», (дедилар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ ، وَيَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، قَالا : ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ، قَالَ بُنْدَارٌ : نا شُعْبَةُ ، وَقَالَ يَحْيَى : عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ جَبَلَةَ بْنِ سُحَيْمٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ "

Jabala ibn Suhaym dedi: Men Ibn Umarning Nabiy ﷺdan: «Oy yigirma toʻqqiz (kun)», deb rivoyat qilganini eshitdim.Жабала ибн Суҳайм деди: Мен Ибн Умарнинг Набий ﷺдан: «Ой йигирма тўққиз (кун)», деб ривоят қилганини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، وَالْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، وَمُؤَمَلُ بْنُ هِشَامٍ ، قَالُوا : ثنا إِسْمَاعِيلُ وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ , أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ ، وَقَالَ الزَّعْفَرَانِيُّ ، وَمُؤَمَّلٌ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّمَا الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Oy faqat yigirma toʻqqiz (kun)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ой фақат йигирма тўққиз (кун)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا يَحْيَى ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّ بِلالا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ , فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Albatta, Bilol kechasi azon aytadi. Bas, Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-ichaveringlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Албатта, Билол кечаси азон айтади. Бас, Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичаверинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Kim mening sunnatimdan yuz oʻgirsa, u mendan emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Ким менинг суннатимдан юз ўгирса, у мендан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ ، حَدَّثَنَا أَبِي ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ ، عَنْ حَرْبِ بْنِ قَيْسٍ ، وَزَعَمَ عُمَارَةُ أَنَّهُ رَضِيَ عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ أَنْ تُؤْتَى رُخَصُهُ كَمَا يُحِبُّ أَنْ تُتْرَكَ مَعْصِيَتُهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi: «Albatta, Alloh Oʻzining maʼsiyati tark etilishini yoqtirgani kabi, Oʻzining ruxsatlaridan foydalanilishini ham yoqtiradi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади: «Албатта, Аллоҳ Ўзининг маъсияти тарк этилишини ёқтиргани каби, Ўзининг рухсатларидан фойдаланилишини ҳам ёқтиради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ , حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ التِّرْمِذِيُّ , حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ , عَنِ أَشْعَثَ , عَنْ مُحَمَّدٍ وَهُوَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامُ شَهْرٍ فَلْيُطْعَمْ عَنْهُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا عِنْدِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَاضِي الْكُوفَةِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim zimmasida bir oy roʻzasi bor holida vafot etsa, uning nomidan har bir kun uchun bir miskin taomlantirilsin», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bu mening nazdimda Kufa qozisi Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Abu Layladir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким зиммасида бир ой рўзаси бор ҳолида вафот этса, унинг номидан ҳар бир кун учун бир мискин таомлантирилсин», дедилар. Абу Бакр айтди: Бу менинг наздимда Куфа қозиси Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Абу Лайладир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ زِيَادٍ الضَّبِّيُّ الْوَاسِطِيُّ بِالأَيْلَةِ , حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أَخْبَرَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ رَمَضَانُ لَمْ يَقْضِهِ , فَلْيُطْعَمْ عَنْهُ لِكُلِّ يَوْمٍ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim zimmasida qazo qilmagan Ramazon (roʻzasi) bor holida vafot etsa, uning nomidan har bir kun uchun yarim soʼ bugʻdoy taomlantirilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким зиммасида қазо қилмаган Рамазон (рўзаси) бор ҳолида вафот этса, унинг номидан ҳар бир кун учун ярим сў буғдой таомлантирилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ , حَدَّثَنَا يَحْيَى , حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ , أَخْبَرَنِي نَافِعٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : كَانَ عَاشُورَاءُ يَوْمًا يَصُومُهُ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ , فَلَمَّا نَزَلَ رَمَضَانُ ، سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْهُ , فَقَالَ : " يَوْمٌ مِنْ أَيَّامِ اللَّهِ , فَمَنْ شَاءَ صَامَهُ , وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Oshuro johiliyat ahli roʻza tutadigan kun edi. Ramazon nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺdan u haqda soʻraldi. U zot: «Bu Allohning kunlaridan bir kundir. Kim xohlasa uni roʻza tutadi, kim xohlasa uni tark qiladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ошуро жоҳилият аҳли рўза тутадиган кун эди. Рамазон нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺдан у ҳақда сўралди. У зот: «Бу Аллоҳнинг кунларидан бир кундир. Ким хоҳласа уни рўза тутади, ким хоҳласа уни тарк қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ أَبُو عَاصِمٍ , أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , حَدَّثَنَا سَالِمٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْيَوْمُ عَاشُورَاءُ , فَمَنْ شَاءَ فَلْيَصُمْهُ , وَمَنْ شَاءَ فَلْيُفْطِرْ " . خَبَرُ عَائِشَةَ ، وَمُعَاوِيَةَ مِنْ هَذَا الْبَابِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bugun — Oshuro kunidir. Kim xohlasa uni roʻza tutsin, kim xohlasa iftor qilsin», dedilar. Oisha va Muoviyaning xabari ham shu bobdandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бугун — Ошуро кунидир. Ким хоҳласа уни рўза тутсин, ким хоҳласа ифтор қилсин», дедилар. Оиша ва Муовиянинг хабари ҳам шу бобдандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ ، عَنِ الْمُطَّلِبِ ، قَالَ : دَعَا أَعْرَابِيًّا إِلَى طَعَامِهِ ، وَذَلِكَ بَعْدَ يَوْمِ النَّحْرِ ، فَقَالَ الأَعْرَابِيُّ : إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ : إِنِّي سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَعْنِي : " يَنْهَى عَنْ صِيَامِ هَذِهِ الأَيَّامِ "

Muttalib aytdi: U bir aʼrobiyni oʻz taomiga chaqirdi, bu Nahr kunidan keyin edi. Aʼrobiy: «Men roʻzadorman», dedi. Shunda u: «Men Abdulloh ibn Umarning: ‹Rasululloh ﷺning bu kunlarda roʻza tutishdan qaytarganlarini eshitganman›, deganini eshitdim», dedi.Мутталиб айтди: У бир аъробийни ўз таомига чақирди, бу Наҳр кунидан кейин эди. Аъробий: «Мен рўзадорман», деди. Шунда у: «Мен Абдуллоҳ ибн Умарнинг: ‹Расулуллоҳ ﷺнинг бу кунларда рўза тутишдан қайтарганларини эшитганман›, деганини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا بَحْرُ بْنُ نَصْرِ بْنِ سَابِقٍ الْخَوْلانِيُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، قَالَ : وَحَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ يُحَدِّثُ ، عَنْ عَامِرِ بْنِ جَشِيبٍ ، أَنَّهُ سَمِعَ زُرْعَةَ بْنَ ثَوْبٍ ، يَقُولُ : سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ عَنْ صِيَامِ الدَّهْرِ ، فَقَالَ : " كُنَّا نَعُدُّ أُولَئِكَ فِينَا مِنَ السَّابِقِينَ . قَالَ : وَسَأَلْتُهُ عَنْ صِيَامِ يَوْمٍ ، وَفِطْرِ يَوْمٍ ؟ فَقَالَ : " لَمْ يَدَعْ ذَلِكَ لِصَائِمٍ مَصَامًا " ، وَسَأَلْتُهُ عَنْ صِيَامِ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ، قَالَ : " صَامَ ذَلِكَ الدَّهْرَ وَأَفْطَرَهُ "

Zurʼa ibn Savb aytdi: Men Abdulloh ibn Umardan doim roʻza tutish haqida soʻradim. U: «Biz oʻzimizning ichimizda ana shundaylarni (dinda) oldinda boruvchilardan deb hisoblar edik», dedi. Undan bir kun roʻza tutib, bir kun iftor qilish haqida soʻradim. U: «Bu roʻzadorga (undan ortiq) roʻza tutadigan oʻrin qoldirmagan», dedi. Undan har oydan uch kun roʻza tutish haqida soʻradim. U: «Bunday qilgan kishi doim roʻza ham tutdi, iftor ham qildi», dedi.Зуръа ибн Савб айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умардан доим рўза тутиш ҳақида сўрадим. У: «Биз ўзимизнинг ичимизда ана шундайларни (динда) олдинда борувчилардан деб ҳисоблар эдик», деди. Ундан бир кун рўза тутиб, бир кун ифтор қилиш ҳақида сўрадим. У: «Бу рўзадорга (ундан ортиқ) рўза тутадиган ўрин қолдирмаган», деди. Ундан ҳар ойдан уч кун рўза тутиш ҳақида сўрадим. У: «Бундай қилган киши доим рўза ҳам тутди, ифтор ҳам қилди», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : كَانَ النَّاسُ يَرَوْنَ الرُّؤْيَا ، فَيَقُصُّونَهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَرَى رُؤْيَاكُمْ قَدْ تَوَاطَأَتْ عَلَى السَّبْعِ الأَوَاخِرِ ، فَمَنْ كَانَ مُتَحَرِّيَهَا فَلْيَتَحَرَّهَا فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الْخَبَرُ يَحْتَمِلُ مَعْنَيَيْنِ , أَحَدُهُمَا : فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ ، فَمَنْ كَانَ أَنْ يَكُونَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا عَلِمَ تَوَاطُؤَ رُؤْيَا الصَّحَابَةِ أَنَّهَا فِي السَّبْعِ الأَخِيرِ فِي تِلْكَ السَّنَةِ ، أَمَرَهُمْ تِلْكَ السَّنَةَ بِتَحَرِّيهَا فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ , وَالْمَعْنَى الثَّانِي : أَنْ يَكُونَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا أَمَرَهُمْ بِتَحَرِّيهَا وَطَلَبِهَا فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ إِذَا ضَعُفُوا وَعَجَزُوا عَنْ طَلَبِهَا فِي الْعَشْرِ كُلِّهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Odamlar tush koʻrar va uni Rasululloh ﷺga soʻzlab berar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Koʻryapmanki, sizlarning tushlaringiz oxirgi yetti (kecha)da bir-biriga muvofiq kelibdi. Bas, kim uni axtarsa, oxirgi yetti (kecha)da axtarsin», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bu xabar ikki maʼnoni koʻtaradi. Biri: u zot ﷺ ashoblarining tushlari oʻsha yili uning oxirgi yetti (kecha)da ekaniga muvofiq kelganini bilganlarida, ularni oʻsha yili uni oxirgi yetti (kecha)da axtarishga buyurgan boʻlishlari. Ikkinchi maʼnosi esa: Nabiy ﷺ ularni, agar sustlashib, uni butun oʻn (kecha)da axtarishdan ojiz qolsalar, oxirgi yetti (kecha)da axtarib topishga buyurgan boʻlishlaridir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Одамлар туш кўрар ва уни Расулуллоҳ ﷺга сўзлаб берар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Кўряпманки, сизларнинг тушларингиз охирги етти (кеча)да бир-бирига мувофиқ келибди. Бас, ким уни ахтарса, охирги етти (кеча)да ахтарсин», дедилар. Абу Бакр айтди: Бу хабар икки маънони кўтаради. Бири: у зот ﷺ ашобларининг тушлари ўша йили унинг охирги етти (кеча)да эканига мувофиқ келганини билганларида, уларни ўша йили уни охирги етти (кеча)да ахтаришга буюрган бўлишлари. Иккинчи маъноси эса: Набий ﷺ уларни, агар сустлашиб, уни бутун ўн (кеча)да ахтаришдан ожиз қолсалар, охирги етти (кеча)да ахтариб топишга буюрган бўлишларидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ حُرَيْثٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ يَعْنِي لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَإِنْ ضَعُفَ أَحَدُكُمْ ، أَوْ عَجَزَ ، فَلا يُغْلَبَنَّ عَلَى السَّبْعِ الْبَوَاقِي "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uni — yaʼni Laylatul-qadrni — soʻnggi oʻn kechada axtaringlar. Agar biringiz sustkashlik qilsa yoki ojizlik koʻrsatsa, hech boʻlmasa soʻnggi yetti (kecha)dan mahrum boʻlib qolmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни — яъни Лайлатул-қадрни — сўнгги ўн кечада ахтаринглар. Агар бирингиз сусткашлик қилса ёки ожизлик кўрсатса, ҳеч бўлмаса сўнгги етти (кеча)дан маҳрум бўлиб қолмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، حَدَّثَنِي حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ ، أَنَّهُ سَمِعَ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ أَبِي ، يَقُولُ : جَاوَزَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ السَّبْعَ الأَوْسَطَ مِنْ رَمَضَانَ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مُتَحَرِّيًا ، فَلْيَتَحَرَّهَا فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ "

Solim ibn Abdulloh ibn Umar aytdi: Otamning shunday deganini eshitdim: Nabiy ﷺning ashoblari Ramazonning oʻrta yetti (kechasi)dan oʻtdilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Sizlardan kim uni axtarsa, oxirgi yetti (kecha)da axtarsin», dedilar.Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умар айтди: Отамнинг шундай деганини эшитдим: Набий ﷺнинг ашоблари Рамазоннинг ўрта етти (кечаси)дан ўтдилар. Шунда Набий ﷺ: «Сизлардан ким уни ахтарса, охирги етти (кеча)да ахтарсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ ، عَنْ نَافِعٍ ، قَالَ : ذُكِرَ عِنْدَ ابْنِ عُمَرَ عُمْرَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الْجِعْرَانَةِ ، فَقَالَ : " لَمْ يَعْتَمِرْ مِنْهَا "

Nofeʼ aytdi: Ibn Umarning oldida Rasululloh ﷺning Jiʼronadan qilgan umralari haqida gap ochildi. Shunda u: «U zot u yerdan umra qilmaganlar», dedi.Нофеъ айтди: Ибн Умарнинг олдида Расулуллоҳ ﷺнинг Жиъронадан қилган умралари ҳақида гап очилди. Шунда у: «У зот у ердан умра қилмаганлар», деди.

قَالَ : " وَكَانَ عَلَى عُمَرَ نَذَرُ اعْتِكَافِ لَيْلَةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ " ، فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " فَأَمَرَهُ أَنْ يَفِيَ بِهِ " ، فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ تِلْكَ اللَّيْلَةَ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ كُنْتُ بَيَّنْتُ فِي كِتَابِ الْجِهَادِ وَقْتَ رُجُوعِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى مَكَّةَ بَعْدَ فَتْحِ حُنَيْنٍ ، وَإِنَّمَا كَانَ اعْتِكَافُ عُمَرَ هَذِهِ اللَّيْلَةَ بَعْدَ رُجُوعِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَإِعْطَائِهَا إِيَّاهُ مِنْ سَبْي حُنَيْنٍ

U dedi: «Umarning zimmasida johiliyat davrida qilgan bir kecha iʼtikof nazri bor edi». U Nabiy ﷺdan soʻradi, u zot esa unga (nazrini) bajarishni buyurdilar. Bas, u oʻsha kecha masjidga kirdi — soʻng u hadisni zikr qildi. Abu Bakr aytdi: Men Jihod kitobida Nabiy ﷺning Hunayn fathidan keyin Makkaga qaytgan vaqtlarini bayon qilganman; Umarning bu kechadagi iʼtikofi esa Nabiy ﷺ qaytganlaridan va Hunayn asirlaridan unga (choʻrini) berganlaridan keyin boʻlgan.У деди: «Умарнинг зиммасида жоҳилият даврида қилган бир кеча иътикоф назри бор эди». У Набий ﷺдан сўради, у зот эса унга (назрини) бажаришни буюрдилар. Бас, у ўша кеча масжидга кирди — сўнг у ҳадисни зикр қилди. Абу Бакр айтди: Мен Жиҳод китобида Набий ﷺнинг Ҳунайн фатҳидан кейин Маккага қайтган вақтларини баён қилганман; Умарнинг бу кечадаги иътикофи эса Набий ﷺ қайтганларидан ва Ҳунайн асирларидан унга (чўрини) берганларидан кейин бўлган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، " أَنَّ عُمَرَ ، كَانَ عَلَيْهِ نَذْرُ اعْتِكَافٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ لَيْلَةً ، فَسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَكِفَ ، وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ وَهَبَ لَهُ جَارِيَةً مِنْ سَبْيِ حُنَيْنٍ ، فَبَيْنَمَا هُوَ مُعْتَكِفٌ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ دَخَلَ النَّاسُ يُكَبِّرُونَ ، فَقَالَ : مَا هَذَا ؟ قَالُوا : رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَ سَبْيَ حُنَيْنٍ ، قَالَ : فَأَرْسَلُوا تِلْكَ الْجَارِيَةَ " . وَقَالَ بَعْضُ الرُّوَاةِ فِي خَبَرِ نَافِعٍ : عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنْ عُمَرَ ، قَالَ : إِنِّي نَذَرْتُ أَنْ أَعْتَكِفَ يَوْمًا ، فَإِنْ ثَبَتَتْ هَذِهِ اللَّفْظَةُ فَهَذَا مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ أَنَّ الْعَرَبَ قَدْ تَقُولُ يَوْمًا بِلَيْلَتِهِ ، وَتَقُولُ : لَيْلَةٌ تُرِيدُ بِيَوْمِهَا ، وَقَدْ ثَبَتَتِ الْحُجَّةُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي هَذَا

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umarning zimmasida johiliyat davrida qilgan bir kecha iʼtikof nazri bor edi. U Nabiy ﷺdan soʻradi, u zot unga iʼtikof qilishni buyurdilar. Nabiy ﷺ unga Hunayn asirlaridan bir choʻri hadya qilgan edilar. U masjidda iʼtikofda turganida, odamlar takbir aytgan holda kirib keldilar. U: «Bu nima?» dedi. Ular: «Rasululloh ﷺ Hunayn asirlarini (ozod qilib) yubordilar», dedilar. U: «Bas, oʻsha choʻrini ham (ozod qilib) yuboringlar», dedi. Baʼzi rovilar Nofeʼning xabarida: Ibn Umardan, u Umardan (deb keltirib), u: «Men bir kun iʼtikof qilishni nazr qilgan edim», dedi, deyishgan. Agar bu lafz sobit boʻlsa, bu men bildirgan jinsdandir: arablar «bir kun» deb, uning kechasini ham koʻzda tutadilar; «bir kecha» deb, uning kunini koʻzda tutadilar. Bu haqda Alloh azza va jallaning Kitobida hujjat sobit boʻlgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умарнинг зиммасида жоҳилият даврида қилган бир кеча иътикоф назри бор эди. У Набий ﷺдан сўради, у зот унга иътикоф қилишни буюрдилар. Набий ﷺ унга Ҳунайн асирларидан бир чўри ҳадя қилган эдилар. У масжидда иътикофда турганида, одамлар такбир айтган ҳолда кириб келдилар. У: «Бу нима?» деди. Улар: «Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайн асирларини (озод қилиб) юбордилар», дедилар. У: «Бас, ўша чўрини ҳам (озод қилиб) юборинглар», деди. Баъзи ровилар Нофеънинг хабарида: Ибн Умардан, у Умардан (деб келтириб), у: «Мен бир кун иътикоф қилишни назр қилган эдим», деди, дейишган. Агар бу лафз собит бўлса, бу мен билдирган жинсдандир: араблар «бир кун» деб, унинг кечасини ҳам кўзда тутадилар; «бир кеча» деб, унинг кунини кўзда тутадилар. Бу ҳақда Аллоҳ азза ва жалланинг Китобида ҳужжат собит бўлган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عِيسَى بْنِ عُمَرَ بْنِ مُوسَى ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنَّهُ كَانَ إِذَا اعْتَكَفَ طُرِحَ لَهُ فِرَاشُهُ ، أَوْ وُضِعَ لَهُ سَرِيرُهُ وَرَاءَ أُسْطُوَانَةِ التَّوْبَةِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : أُسْطُوَانَةُ التَّوْبَةِ هِيَ الَّتِي شَدَّ أَبُو لُبَابَةَ بْنُ عَبْدِ الْمُنْذِرِ عَلَيْهَا وَهِيَ عَلَى غَيْرِ الْقِبْلَةِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot eʼtikofga oʻtirsalar, oʻzlariga toʻshaklari toʻshalar yoki karavotlari tavba ustuni ortiga qoʻyilar edi. Abu Bakr aytdi: Tavba ustuni — Abu Luboba ibn Abdulmunzir oʻzini bogʻlagan ustundir; u qibla tomonda emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот эътикофга ўтирсалар, ўзларига тўшаклари тўшалар ёки каравотлари тавба устуни ортига қўйилар эди. Абу Бакр айтди: Тавба устуни — Абу Лубоба ибн Абдулмунзир ўзини боғлаган устундир; у қибла томонда эмас.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ سُعَيْرٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ صَدَقَةَ وَهُوَ ابْنُ يَسَارٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، قَالَ : بُنِيَ لِنَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْتٌ مِنْ سَعَفٍ ، اعْتَكَفَ فِي رَمَضَانَ ، حَتَّى إِذَا كَانَ لَيْلَةً أَخْرَجَ رَأْسَهُ فَسَمِعَهُمْ يَقْرَءُونَ ، فَقَالَ : " إِنَّ الْمُصَلِّيَ إِذَا صَلَّى يُنَاجِي رَبَّهُ ، فَلْيَعْلَمْ أَحَدُكُمْ مَا يُنَاجِيهِ ، يَجْهَرُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ " . يُرِيدُ إِنْكَارَ الْجَهْرِ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Allohning Nabiysi ﷺga xurmo shoxlaridan bir uy qurilgan edi; u zot Ramazonda iʼtikof qildilar. Bir kecha boshlarini chiqarib, ularning (baland ovozda) qiroat qilayotganlarini eshitdilar-da: «Albatta namoz oʻquvchi namoz oʻqiyotganida Robbiga munojot qiladi; bas, biringiz Unga nima deb munojot qilayotganini bilsin. Baʼzingiz baʼzingizdan ovozini baland qilyapsiz», dedilar. U zot baʼzilarining baʼzilaridan ovozini baland qilishini inkor qilishni koʻzda tutdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Аллоҳнинг Набийси ﷺга хурмо шохларидан бир уй қурилган эди; у зот Рамазонда иътикоф қилдилар. Бир кеча бошларини чиқариб, уларнинг (баланд овозда) қироат қилаётганларини эшитдилар-да: «Албатта намоз ўқувчи намоз ўқиётганида Роббига муножот қилади; бас, бирингиз Унга нима деб муножот қилаётганини билсин. Баъзингиз баъзингиздан овозини баланд қиляпсиз», дедилар. У зот баъзиларининг баъзиларидан овозини баланд қилишини инкор қилишни кўзда тутдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ، سَأَلَ النَّبِيَّ عَلَيْهِ السَّلامُ ، فَقَالَ : إِنِّي نَذَرْتُ أَنْ أَعْتَكِفَ لَيْلَةً فِي الْجَاهِلِيَّةِ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَوْفِ بِنَذْرِكَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob Nabiy alayhissalomdan soʻrab: «Men johiliyatda bir kecha iʼtikof qilishni nazr qilgan edim», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Nazringni bajar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб Набий алайҳиссаломдан сўраб: «Мен жоҳилиятда бир кеча иътикоф қилишни назр қилган эдим», деди. Шунда Набий ﷺ: «Назрингни бажар», дедилар.