حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ،
عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ أَتَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَقَالَ لِي إِنَّ أَوَّلَ صَدَقَةٍ بَيَّضَتْ
وَجْهَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوُجُوهَ أَصْحَابِهِ صَدَقَةُ طَيِّئٍ جِئْتَ بِهَا إِلَى رَسُولِ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Umar ibn al-Xattobning huzuriga keldim. U menga: «Rasululloh ﷺ ning yuzini va sahobalarining yuzlarini yorishtirgan birinchi sadaqa Tay qabilasining sadaqasi boʻlib, sen uni Rasululloh ﷺ ning huzuriga olib kelgan eding», dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Умар ибн ал-Хаттобнинг ҳузурига келдим. У менга: «Расулуллоҳ ﷺ нинг юзини ва саҳобаларининг юзларини ёриштирган биринчи садақа Тай қабиласининг садақаси бўлиб, сен уни Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига олиб келган эдинг», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّ رَجُلاً، خَطَبَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ رَشِدَ وَمَنْ يَعْصِهِمَا فَقَدْ غَوَى . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بِئْسَ الْخَطِيبُ أَنْتَ . قُلْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ " . قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ فَقَدْ غَوِيَ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ ning huzurlarida xutba qilib: «Kim Allohga va Uning Rasuliga itoat qilsa, u toʻgʻri yoʻlga yurgan boʻladi, kim ikkoviga osiy boʻlsa, u adashibdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen qanday yomon xatib (notiq)san! ‹Kim Allohga va Uning Rasuliga osiy boʻlsa›, deb ayt», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ нинг ҳузурларида хутба қилиб: «Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилса, у тўғри йўлга юрган бўлади, ким икковига осий бўлса, у адашибди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен қандай ёмон хатиб (нотиқ)сан! ‹Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига осий бўлса›, деб айт», дедилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَهَنَّادٌ، وَأَبُو عَمَّارٍ قَالُوا حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْبَازِي فَقَالَ " مَا أَمْسَكَ عَلَيْكَ فَكُلْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُجَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ بِصَيْدِ الْبُزَاةِ وَالصُّقُورِ بَأْسًا . وَقَالَ مُجَاهِدٌ الْبُزَاةُ هُوَ الطَّيْرُ الَّذِي يُصَادُ بِهِ مِنَ الْجَوَارِحِ الَّتِي قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: (وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ ) فَسَّرَ الْكِلاَبَ وَالطَّيْرَ الَّذِي يُصَادُ بِهِ . وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي صَيْدِ الْبَازِي وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ وَقَالُوا إِنَّمَا تَعْلِيمُهُ إِجَابَتُهُ . وَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ وَالْفُقَهَاءُ أَكْثَرُهُمْ قَالُوا يَأْكُلُ وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan lochin bilan ovlangan ov haqida soʻradim. U zot: ‹U sen uchun tutgan (ov)ni yegin›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni faqat Mujolidning Shaʼbiydan (qilgan) rivoyatidan bilamiz. Ahli ilmning amali shunga koʻradir, ular lochinlar va qirgʻiylar bilan ovlashda zarar koʻrmaydilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан лочин билан овланган ов ҳақида сўрадим. У зот: ‹У сен учун тутган (ов)ни егин›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни фақат Мужолиднинг Шаъбийдан (қилган) ривоятидан биламиз. Аҳли илмнинг амали шунга кўрадир, улар лочинлар ва қирғийлар билан овлашда зарар кўрмайдилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرْمِي الصَّيْدَ فَأَجِدُ فِيهِ مِنَ الْغَدِ سَهْمِي قَالَ " إِذَا عَلِمْتَ أَنَّ سَهْمَكَ قَتَلَهُ وَلَمْ تَرَ فِيهِ أَثَرَ سَبُعٍ فَكُلْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ وَعَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Yo Rasululloh, men ovga otaman-u, ertasiga undan oʻqimni topaman (ov oʻlgan holda)›, dedim. U zot: ‹Oʻqing uni oʻldirganini bilsang va unda yirtqich izini koʻrmasang, uni yegin›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ahli ilmning amali shunga koʻradir. Bu bobda Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan ham (rivoyat) bor.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, мен овга отаман-у, эртасига ундан ўқимни топаман (ов ўлган ҳолда)›, дедим. У зот: ‹Ўқинг уни ўлдирганини билсанг ва унда йиртқич изини кўрмасанг, уни егин›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Аҳли илмнинг амали шунга кўрадир. Бу бобда Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنِي عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا رَمَيْتَ بِسَهْمِكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ فَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ قَتَلَ فَكُلْ إِلاَّ أَنْ تَجِدَهُ قَدْ وَقَعَ فِي مَاءٍ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي الْمَاءُ قَتَلَهُ أَوْ سَهْمُكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradim. U zot: ‹Oʻqingni otganingda Allohning nomini zikr qilgin. Agar uni oʻlgan holda topsang, yegin. Magar uni suvga tushib qolgan holda topsang, yemagin, chunki sen uni suv oʻldirdimi yoki oʻqingmi — bilmaysan›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўрадим. У зот: ‹Ўқингни отганингда Аллоҳнинг номини зикр қилгин. Агар уни ўлган ҳолда топсанг, егин. Магар уни сувга тушиб қолган ҳолда топсанг, емагин, чунки сен уни сув ўлдирдими ёки ўқингми — билмайсан›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْكَلْبِ الْمُعَلَّمِ قَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ الْمُعَلَّمَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَكُلْ مَا أَمْسَكَ عَلَيْكَ فَإِنْ أَكَلَ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ خَالَطَتْ كِلاَبَنَا كِلاَبٌ أُخَرُ قَالَ " إِنَّمَا ذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تَذْكُرْ عَلَى غَيْرِهِ " . قَالَ سُفْيَانُ أَكْرَهُ لَهُ أَكْلَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ فِي الصَّيْدِ وَالذَّبِيحَةِ إِذَا وَقَعَا فِي الْمَاءِ أَنْ لاَ يَأْكُلَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ فِي الذَّبِيحَةِ إِذَا قُطِعَ الْحُلْقُومُ فَوَقَعَ فِي الْمَاءِ فَمَاتَ فِيهِ فَإِنَّهُ يُؤْكَلُ وَهُوَ قَوْلُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْكَلْبِ إِذَا أَكَلَ مِنَ الصَّيْدِ فَقَالَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَكَلَ الْكَلْبُ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ فِي الأَكْلِ مِنْهُ وَإِنْ أَكَلَ الْكَلْبُ مِنْهُ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan oʻrgatilgan it bilan ovlangan ov haqida soʻradim. U zot: ‹Oʻrgatilgan itingni qoʻyib yuborib, Allohning nomini zikr qilsang, u sen uchun tutgan (ov)ni yegin. Agar u (ovdan) yegan boʻlsa, sen yemagin, chunki u oʻzi uchun tutgan boʻladi›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, agar bizning itlarimizga boshqa itlar qoʻshilib ketsa, qanday boʻladi?› dedim. U zot: ‹Sen faqat oʻz iting ustiga Allohning nomini zikr qilgansan, boshqasiga zikr qilmagansan›, dedilar», dedi. Sufyon aytdi: Men uning buni yeyishini makruh koʻraman. Abu Iso aytdi: Sahobiy va boshqalardan boʻlgan baʼzi ahli ilmning amali shunga koʻradir, yaʼni ov yoki soʻyilgan narsa suvga tushib qolsa, yeyilmaydi. Baʼzilari soʻyilgan narsa haqida: agar tomogʻi kesilib, soʻng suvga tushib unda oʻlsa, u yeyiladi, dedilar — bu Abdulloh ibn al-Muborakning soʻzidir. Ahli ilm it ovdan yegani haqida ixtilof qildilar: aksar ahli ilm: agar it undan yesa, sen yemagin, dedilar. Bu Sufyon, Abdulloh ibn al-Muborak, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Sahobiy va boshqalardan boʻlgan baʼzi ahli ilm esa, it undan yegan boʻlsa ham undan yeyishga ruxsat berdilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан ўргатилган ит билан овланган ов ҳақида сўрадим. У зот: ‹Ўргатилган итингни қўйиб юбориб, Аллоҳнинг номини зикр қилсанг, у сен учун тутган (ов)ни егин. Агар у (овдан) еган бўлса, сен емагин, чунки у ўзи учун тутган бўлади›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, агар бизнинг итларимизга бошқа итлар қўшилиб кетса, қандай бўлади?› дедим. У зот: ‹Сен фақат ўз итинг устига Аллоҳнинг номини зикр қилгансан, бошқасига зикр қилмагансан›, дедилар», деди. Суфён айтди: Мен унинг буни ейишини макруҳ кўраман. Абу Исо айтди: Саҳобий ва бошқалардан бўлган баъзи аҳли илмнинг амали шунга кўрадир, яъни ов ёки сўйилган нарса сувга тушиб қолса, ейилмайди. Баъзилари сўйилган нарса ҳақида: агар томоғи кесилиб, сўнг сувга тушиб унда ўлса, у ейилади, дедилар — бу Абдуллоҳ ибн ал-Муборакнинг сўзидир. Аҳли илм ит овдан егани ҳақида ихтилоф қилдилар: аксар аҳли илм: агар ит ундан еса, сен емагин, дедилар. Бу Суфён, Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Саҳобий ва бошқалардан бўлган баъзи аҳли илм эса, ит ундан еган бўлса ҳам ундан ейишга рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْكُمْ مِنْ رَجُلٍ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ فَيَنْظُرُ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى شَيْئًا إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ ثُمَّ يَنْظُرُ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى شَيْئًا إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ ثُمَّ يَنْظُرُ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ فَتَسْتَقْبِلُهُ النَّارُ ".
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَقِيَ وَجْهَهُ حَرَّ النَّارِ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَلْيَفْعَلْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، يَوْمًا بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الأَعْمَشِ، فَلَمَّا فَرَغَ وَكِيعٌ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مَنْ كَانَ هَا هُنَا مِنْ أَهْلِ خُرَاسَانَ فَلْيَحْتَسِبْ فِي إِظْهَارِ هَذَا الْحَدِيثِ بِخُرَاسَانَ لأَنَّ الْجَهْمِيَّةَ يُنْكِرُونَ هَذَا . اسْمُ أَبِي السَّائِبِ سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ بْنِ سَلْمِ بْنِ خَالِدِ بْنِ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ الْكُوفِيُّ .هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biror kishi qolmaydiki, qiyomat kuni Robbisi u bilan oʻzaro tarjimon boʻlmagan holda gaplashmasin. Bas, u oʻng tomoniga qaraydi va oʻzi (oldindan) yuborgan (amal)dan boshqa narsani koʻrmaydi, soʻng chap tomoniga qaraydi va oʻzi (oldindan) yuborgan (amal)dan boshqa narsani koʻrmaydi, soʻng yuzi roʻparasiga qaraydi va oʻt uni qarshi oladi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim yuzini oʻtning issigʻidan saqlay olsa, garchi bir boʻlak xurmo (sadaqasi) bilan boʻlsa-da, shunday qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирор киши қолмайдики, қиёмат куни Роббиси у билан ўзаро таржимон бўлмаган ҳолда гаплашмасин. Бас, у ўнг томонига қарайди ва ўзи (олдиндан) юборган (амал)дан бошқа нарсани кўрмайди, сўнг чап томонига қарайди ва ўзи (олдиндан) юборган (амал)дан бошқа нарсани кўрмайди, сўнг юзи рўпарасига қарайди ва ўт уни қарши олади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким юзини ўтнинг иссиғидан сақлай олса, гарчи бир бўлак хурмо (садақаси) билан бўлса-да, шундай қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَبُنْدَارٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْيَهُودُ مَغْضُوبٌ عَلَيْهِمْ وَالنَّصَارَى ضُلاَّلٌ " .
فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ .
Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yahudiylar gʻazabga uchraganlardir, nasorolar esa adashganlardir», dedilar — va u (roviy) hadisni toʻliqligicha zikr qildi.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Яҳудийлар ғазабга учраганлардир, насоролар эса адашганлардир», дедилар — ва у (ровий) ҳадисни тўлиқлигича зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، أَخْبَرَنَا عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ : ( حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ) قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا ذَاكَ بَيَاضُ النَّهَارِ مِنْ سَوَادِ اللَّيْلِ " .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا مُجَالِدٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ ذَلِكَ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «{Tongning oq ipi qora ipdan sizlarga ajralib koʻringuncha} oyati nozil boʻlganida, Nabiy ﷺ menga: ‹Bu faqat kunning oqligi tunning qoraligidan (ajralishidir)›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «{Тонгнинг оқ ипи қора ипдан сизларга ажралиб кўрингунча} ояти нозил бўлганида, Набий ﷺ менга: ‹Бу фақат куннинг оқлиги туннинг қоралигидан (ажралишидир)›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّوْمِ فَقَالَ : ( حَتََّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ ) قَالَ فَأَخَذْتُ عِقَالَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْيَضُ وَالآخَرُ أَسْوَدُ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهِمَا فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا لَمْ يَحْفَظْهُ سُفْيَانُ قَالَ " إِنَّمَا هُوَ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan roʻza haqida soʻradim. U zot: ‹{Tongning oq ipi qora ipdan sizlarga ajralib koʻringuncha}›, dedilar. Shunda men biri oq, biri qora ikki arqon olib, ularga qaray boshladim. Rasululloh ﷺ menga bir narsa dedilar — buni Sufyon yodida saqlamagan — soʻng: ‹U faqat tun va kundir›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан рўза ҳақида сўрадим. У зот: ‹{Тонгнинг оқ ипи қора ипдан сизларга ажралиб кўрингунча}›, дедилар. Шунда мен бири оқ, бири қора икки арқон олиб, уларга қарай бошладим. Расулуллоҳ ﷺ менга бир нарса дедилар — буни Суфён ёдида сақламаган — сўнг: ‹У фақат тун ва кундир›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ يَزِيدَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ غُطَيْفِ بْنِ أَعْيَنَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَفِي عُنُقِي صَلِيبٌ مِنْ ذَهَبٍ . فَقَالَ " يَا عَدِيُّ اطْرَحْ عَنْكَ هَذَا الْوَثَنَ " . وَسَمِعْتُهُ يَقْرَأُ فِي سُورَةِ بَرَاءَةََ : ( اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ ) قَالَ " أَمَا إِنَّهُمْ لَمْ يَكُونُوا يَعْبُدُونَهُمْ وَلَكِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا أَحَلُّوا لَهُمْ شَيْئًا اسْتَحَلُّوهُ وَإِذَا حَرَّمُوا عَلَيْهِمْ شَيْئًا حَرَّمُوهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ . وَغُطَيْفُ بْنُ أَعْيَنَ لَيْسَ بِمَعْرُوفٍ فِي الْحَدِيثِ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men boʻynimda oltindan xoch (salib) boʻlgan holda Nabiy ﷺ huzurlariga keldim. Shunda u zot: «Ey Adiy, oʻzingdan bu butni tashla!» dedilar. Men u zotning Baroat surasidan: {Ular oʻz ahbor (ulamolari) va ruhbon (rohiblari)ni Allohdan oʻzga robblar qilib oldilar} (Tavba 31) (oyatini) oʻqiyotganlarini eshitdim. U zot: «Darhaqiqat, ular ularga ibodat qilmas edilar, lekin (ulamolari) ularga bir narsani halol qilsalar, uni halol deb bilar, bir narsani harom qilsalar, uni harom deb bilar edilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Abdussalom ibn Harbning hadisidan bilamiz. Gʻutayf ibn Aʼyan hadisda mashhur (kishi) emas.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бўйнимда олтиндан хоч (салиб) бўлган ҳолда Набий ﷺ ҳузурларига келдим. Шунда у зот: «Эй Адий, ўзингдан бу бутни ташла!» дедилар. Мен у зотнинг Бароат сурасидан: {Улар ўз аҳбор (уламолари) ва руҳбон (роҳиблари)ни Аллоҳдан ўзга робблар қилиб олдилар} (Тавба 31) (оятини) ўқиётганларини эшитдим. У зот: «Дарҳақиқат, улар уларга ибодат қилмас эдилар, лекин (уламолари) уларга бир нарсани ҳалол қилсалар, уни ҳалол деб билар, бир нарсани ҳаром қилсалар, уни ҳаром деб билар эдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Абдуссалом ибн Ҳарбнинг ҳадисидан биламиз. Ғутайф ибн Аъян ҳадисда машҳур (киши) эмас.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، - الْمَعْنَى - عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ } . قَالَ أَخَذْتُ عِقَالاً أَبْيَضَ وَعِقَالاً أَسْوَدَ فَوَضَعْتُهُمَا تَحْتَ وِسَادَتِي فَنَظَرْتُ فَلَمْ أَتَبَيَّنْ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَضَحِكَ فَقَالَ " إِنَّ وِسَادَكَ لَعَرِيضٌ طَوِيلٌ إِنَّمَا هُوَ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ " . قَالَ عُثْمَانُ " إِنَّمَا هُوَ سَوَادُ اللَّيْلِ وَبَيَاضُ النَّهَارِ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: {toki sizlarga oq ip qora ipdan ajralib koʻringuncha} degan oyat nozil boʻlganda, men bir oq arqon va bir qora arqon olib, ularni yostigʻim ostiga qoʻydim-da, qarab turdim, ammo (farqini) ajrata olmadim. Soʻng buni Rasululloh ﷺga aytdim. U zot kulib: «Sening yostigʻing juda keng va uzun ekan! Bu (yaʼni oyatdagi) faqat tun va kundir», dedilar. Usmonning rivoyatida: «Bu faqat tunning qoraligi va kunduzning oqligidir», deyilgan.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: {токи сизларга оқ ип қора ипдан ажралиб кўрингунча} деган оят нозил бўлганда, мен бир оқ арқон ва бир қора арқон олиб, уларни ёстиғим остига қўйдим-да, қараб турдим, аммо (фарқини) ажрата олмадим. Сўнг буни Расулуллоҳ ﷺга айтдим. У зот кулиб: «Сенинг ёстиғинг жуда кенг ва узун экан! Бу (яъни оятдаги) фақат тун ва кундир», дедилар. Усмоннинг ривоятида: «Бу фақат туннинг қоралиги ва кундузнинг оқлигидир», дейилган.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ مُرِّيِّ بْنِ قَطَرِيٍّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ أَحَدُنَا أَصَابَ صَيْدًا وَلَيْسَ مَعَهُ سِكِّينٌ أَيَذْبَحُ بِالْمَرْوَةِ وَشِقَّةِ الْعَصَا فَقَالَ " أَمْرِرِ الدَّمَ بِمَا شِئْتَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytadilar: Men: «Yo Rasululloh, agar bizdan biri ov (hayvoni)ga yetib olsa-yu, oldida pichogʻi boʻlmasa, marva (oʻtkir tosh) yoki yorilgan tayoq bilan soʻysa boʻladimi?» deb soʻradim. U zot: «Xohlagan narsang bilan qonni oqizgin va Alloh azza va jallaning nomini zikr qilgin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен: «Ё Расулуллоҳ, агар биздан бири ов (ҳайвони)га етиб олса-ю, олдида пичоғи бўлмаса, марва (ўткир тош) ёки ёрилган таёқ билан сўйса бўладими?» деб сўрадим. У зот: «Хоҳлаган нарсанг билан қонни оқизгин ва Аллоҳ азза ва жалланинг номини зикр қилгин», дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ إِنَّا نَصِيدُ بِهَذِهِ الْكِلاَبِ فَقَالَ لِي " إِذَا أَرْسَلْتَ كِلاَبَكَ الْمُعَلَّمَةَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا فَكُلْ مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكَ وَإِنْ قَتَلَ إِلاَّ أَنْ يَأْكُلَ الْكَلْبُ فَإِنْ أَكَلَ الْكَلْبُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَكُونَ إِنَّمَا أَمْسَكَهُ عَلَى نَفْسِهِ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺdan soʻrab: «Biz mana shu itlar bilan ov qilamiz», dedim. U zot menga: «Oʻrgatilgan itlaringni qoʻyib yuborib, ularga Allohning nomini zikr qilgan boʻlsang, ular sen uchun ushlab bergan narsani yeyaver — garchi (ovni) oʻldirgan boʻlsa ham, faqat it (ovdan) yegan boʻlmasin. Agar it (ovdan) yegan boʻlsa, yema. Chunki men uni faqat oʻzi uchun ushlagan boʻlishidan qoʻrqaman», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺдан сўраб: «Биз мана шу итлар билан ов қиламиз», дедим. У зот менга: «Ўргатилган итларингни қўйиб юбориб, уларга Аллоҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, улар сен учун ушлаб берган нарсани еявер — гарчи (овни) ўлдирган бўлса ҳам, фақат ит (овдан) еган бўлмасин. Агар ит (овдан) еган бўлса, ема. Чунки мен уни фақат ўзи учун ушлаган бўлишидан қўрқаман», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا رَمَيْتَ بِسَهْمِكَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَوَجَدْتَهُ مِنَ الْغَدِ وَلَمْ تَجِدْهُ فِي مَاءٍ وَلاَ فِيهِ أَثَرٌ غَيْرَ سَهْمِكَ فَكُلْ وَإِذَا اخْتَلَطَ بِكِلاَبِكَ كَلْبٌ مِنْ غَيْرِهَا فَلاَ تَأْكُلْ لاَ تَدْرِي لَعَلَّهُ قَتَلَهُ الَّذِي لَيْسَ مِنْهَا " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Oʻqingni otib, Allohning nomini zikr qilsang-u, soʻng (ovni) ertasi kuni topsang, uni suvda topmasang va unda oʻz oʻqingdan boshqa biron belgi boʻlmasa, yeyaver. Itlaringga ulardan boshqa bir it qoʻshilib ketgan boʻlsa, yema — bilmaysan, ehtimol uni oʻsha (itlaringdan) boʻlmagani oʻldirgandir», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ўқингни отиб, Аллоҳнинг номини зикр қилсанг-у, сўнг (овни) эртаси куни топсанг, уни сувда топмасанг ва унда ўз ўқингдан бошқа бирон белги бўлмаса, еявер. Итларингга улардан бошқа бир ит қўшилиб кетган бўлса, ема — билмайсан, эҳтимол уни ўша (итларингдан) бўлмагани ўлдиргандир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنِي عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا وَقَعَتْ رَمِيَّتُكَ فِي مَاءٍ فَغَرِقَ فَمَاتَ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Otgan oving suvga tushib, gʻarq boʻlib oʻlsa, yema», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Отган овинг сувга тушиб, ғарқ бўлиб ўлса, ема», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُجَالِدٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا عَلَّمْتَ مِنْ كَلْبٍ أَوْ بَازٍ ثُمَّ أَرْسَلْتَهُ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَكُلْ مِمَّا أَمْسَكَ عَلَيْكَ " . قُلْتُ وَإِنْ قَتَلَ قَالَ " إِذَا قَتَلَهُ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنَّمَا أَمْسَكَهُ عَلَيْكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْبَازُ إِذَا أَكَلَ فَلاَ بَأْسَ بِهِ وَالْكَلْبُ إِذَا أَكَلَ كُرِهَ وَإِنْ شَرِبَ الدَّمَ فَلاَ بَأْسَ بِهِ .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Oʻrgatgan iting yoki lochiningni qoʻyib yuborib, Allohning nomini zikr qilgan boʻlsang, ular sen uchun ushlab bergan narsani yeyaver», dedilar. Men: «(Ovni) oʻldirib qoʻysalar ham-a?» dedim. U zot: «Uni oʻldirib, undan biron narsa yemagan boʻlsa, ular uni faqat sen uchun ushlagan boʻladi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Lochin (ovdan) yesa, unda zarari yoʻq. It (ovdan) yesa, makruh boʻladi. Agar (it ovning) qonini ichsa, unda zarari yoʻq.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ўргатган итинг ёки лочинингни қўйиб юбориб, Аллоҳнинг номини зикр қилган бўлсанг, улар сен учун ушлаб берган нарсани еявер», дедилар. Мен: «(Овни) ўлдириб қўйсалар ҳам-а?» дедим. У зот: «Уни ўлдириб, ундан бирон нарса емаган бўлса, улар уни фақат сен учун ушлаган бўлади», дедилар. Абу Довуд айтди: Лочин (овдан) еса, унда зарари йўқ. Ит (овдан) еса, макруҳ бўлади. Агар (ит овнинг) қонини ичса, унда зарари йўқ.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُعَاذِ بْنِ خُلَيْفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَدُنَا يَرْمِي الصَّيْدَ فَيَقْتَفِي أَثَرَهُ الْيَوْمَيْنِ وَالثَّلاَثَةَ ثُمَّ يَجِدُهُ مَيِّتًا وَفِيهِ سَهْمُهُ أَيَأْكُلُ قَالَ " نَعَمْ إِنْ شَاءَ " . أَوْ قَالَ " يَأْكُلُ إِنْ شَاءَ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Ey Allohning Rasuli, birortamiz ovni otib, uning izidan ikki-uch kun ergashib boradi-da, soʻng uni oʻlik holda topadi, unda esa oʻzining oʻqi (sanchilgan) boʻladi, uni yeysami?» dedi. U zot: «Ha, agar xohlasa», dedilar. Yoki: «Xohlasa yeyaveradi», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Эй Аллоҳнинг Расули, бирортамиз овни отиб, унинг изидан икки-уч кун эргашиб боради-да, сўнг уни ўлик ҳолда топади, унда эса ўзининг ўқи (санчилган) бўлади, уни ейсами?» деди. У зот: «Ҳа, агар хоҳласа», дедилар. Ёки: «Хоҳласа еяверади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قَالَ عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ " إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّهُ وَقِيذٌ " . قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي . قَالَ " إِذَا سَمَّيْتَ فَكُلْ وَإِلاَّ فَلاَ تَأْكُلْ وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَ لِنَفْسِهِ " . فَقَالَ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ عَلَيْهِ كَلْبًا آخَرَ فَقَالَ " لاَ تَأْكُلْ لأَنَّكَ إِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺdan meʼroz (uchsiz oʻq) haqida soʻradim. U zot: «Agar uning oʻtkir tomoni bilan tegsa, yeyaver. Agar koʻndalangi bilan tegsa, yema — chunki u urib oʻldirilgan boʻladi», dedilar. Men: «Itimni qoʻyib yuboraman», dedim. U zot: «Agar (Allohning nomini) zikr qilsang, yeyaver, aks holda yema. Agar u (ovdan) yegan boʻlsa, yema — chunki u faqat oʻzi uchun ushlagan boʻladi», dedilar. (Adiy) yana: «Itimni qoʻyib yuboraman-da, soʻng uning yonida boshqa bir itni topaman», dedi. U zot: «Yema — chunki sen faqat oʻz iting ustiga (Allohning nomini) zikr qilgansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺдан меъроз (учсиз ўқ) ҳақида сўрадим. У зот: «Агар унинг ўткир томони билан тегса, еявер. Агар кўндаланги билан тегса, ема — чунки у уриб ўлдирилган бўлади», дедилар. Мен: «Итимни қўйиб юбораман», дедим. У зот: «Агар (Аллоҳнинг номини) зикр қилсанг, еявер, акс ҳолда ема. Агар у (овдан) еган бўлса, ема — чунки у фақат ўзи учун ушлаган бўлади», дедилар. (Адий) яна: «Итимни қўйиб юбораман-да, сўнг унинг ёнида бошқа бир итни топаман», деди. У зот: «Ема — чунки сен фақат ўз итинг устига (Аллоҳнинг номини) зикр қилгансан», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ، عَنْ تَمِيمٍ الطَّائِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّ خَطِيبًا، خَطَبَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَمَنْ يَعْصِهِمَا فَقَالَ " قُمْ - أَوِ اذْهَبْ - بِئْسَ الْخَطِيبُ أَنْتَ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir xatib Nabiy ﷺning huzurlarida xutba qilib: «Kim Allohga va Uning Rasuliga itoat qilsa... va kim ularga osiy boʻlsa...» dedi. Shunda u zot: «Turib ket — yoki: joʻna — sen qanday yomon xatibsan!» dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир хатиб Набий ﷺнинг ҳузурларида хутба қилиб: «Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилса... ва ким уларга осий бўлса...» деди. Шунда у зот: «Туриб кет — ёки: жўна — сен қандай ёмон хатибсан!» дедилар.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى { حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ } قَالَ " هُوَ سَوَادُ اللَّيْلِ وَبَيَاضُ النَّهَارِ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan Allohning: {Sizlarga oq ip qora ipdan ajralib koʻringunicha} degan soʻzi haqida soʻradi. U zot: «U kechaning qorasi va kunduzning oqidir», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан Аллоҳнинг: {Сизларга оқ ип қора ипдан ажралиб кўрингунича} деган сўзи ҳақида сўради. У зот: «У кечанинг қораси ва кундузнинг оқидир», дедилар.
أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُحِلِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yarim dona xurmo bilan boʻlsa-da, oʻzingizni doʻzaxdan saqlang», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ярим дона хурмо билан бўлса-да, ўзингизни дўзахдан сақланг», дедилар.
أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ مُرَّةَ، حَدَّثَهُمْ عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّارَ فَأَشَاحَ بِوَجْهِهِ وَتَعَوَّذَ مِنْهَا ذَكَرَ شُعْبَةُ أَنَّهُ فَعَلَهُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ - ثُمَّ قَالَ " اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ التَّمْرَةِ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ doʻzaxni zikr qildilar, yuzlarini burdilar va undan panoh soʻradilar. Buni uch marta qildilar. Soʻng: «Yarim dona xurmo bilan boʻlsa-da, oʻzingizni doʻzaxdan saqlang, agar buni topolmasangiz, yaxshi bir kalima bilan (saqlaning)», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дўзахни зикр қилдилар, юзларини бурдилар ва ундан паноҳ сўрадилар. Буни уч марта қилдилар. Сўнг: «Ярим дона хурмо билан бўлса-да, ўзингизни дўзахдан сақланг, агар буни тополмасангиз, яхши бир калима билан (сақланинг)», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ تَشَهَّدَ رَجُلاَنِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ رَشَدَ وَمَنْ يَعْصِهِمَا فَقَدْ غَوَى . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بِئْسَ الْخَطِيبُ أَنْتَ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlarida ikki kishi tashahhud aytdi. Ulardan biri: «Kim Allohga va Uning Rasuliga itoat etsa, toʻgʻri yoʻl topibdi, kim ularga osiy boʻlsa, adashibdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen naqadar yomon xatibsan!» dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларида икки киши ташаҳҳуд айтди. Улардан бири: «Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат этса, тўғри йўл топибди, ким уларга осий бўлса, адашибди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен нақадар ёмон хатибсан!» дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، مَوْلَى الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ يُحَدِّثُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَلْيُكَفِّرْ عَنْ يَمِينِهِ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror qasam ustiga qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb bilsa, yaxshiroq boʻlganini qilsin va qasamiga kafforat toʻlasin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор қасам устига қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб билса, яхшироқ бўлганини қилсин ва қасамига каффорат тўласин», дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَدَعْ يَمِينَهُ وَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَلْيُكَفِّرْهَا " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror qasam ustiga qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb bilsa, qasamini tark etsin, yaxshiroq boʻlganini qilsin va unga kafforat toʻlasin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор қасам устига қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб билса, қасамини тарк этсин, яхшироқ бўлганини қилсин ва унга каффорат тўласин», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ، قَالَ سَمِعْتُ تَمِيمَ بْنَ طَرَفَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَلْيَتْرُكْ يَمِينَهُ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror qasam ustiga qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb bilsa, yaxshiroq boʻlganini qilsin va qasamini tark etsin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор қасам устига қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб билса, яхшироқ бўлганини қилсин ва қасамини тарк этсин», дедилар.
أَخْبَرَنَا الإِمَامُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ، بِمِصْرَ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَإِنْ أَدْرَكْتَهُ لَمْ يَقْتُلْ فَاذْبَحْ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنْ أَدْرَكْتَهُ قَدْ قَتَلَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْ فَقَدْ أَمْسَكَهُ عَلَيْكَ فَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَطْعَمْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِنْ خَالَطَ كَلْبُكَ كِلاَبًا فَقَتَلْنَ فَلَمْ يَأْكُلْنَ فَلاَ تَأْكُلْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي أَيُّهَا قَتَلَ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradi. Shunda u zot: «Itingni qoʻyib yuborsang, unga Alloh nomini zikr qil. Agar unga (ovga) yetib borsang-u, u oʻldirmagan boʻlsa, uni soʻy va unga Alloh nomini zikr qil. Agar unga yetib borsang-u, it oʻldirgan boʻlsa, ammo yemagan boʻlsa, yeyaver, chunki u seniki uchun ushlab qoʻygan. Agar undan yeganini koʻrsang, undan hech narsa yema, chunki u oʻzi uchun ushlagan. Agar iting boshqa itlarga qoʻshilib ketsa-yu, ular oʻldirsa, ammo yemasa, undan hech narsa yema, chunki qaysi biri oʻldirganini bilmaysan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўради. Шунда у зот: «Итингни қўйиб юборсанг, унга Аллоҳ номини зикр қил. Агар унга (овга) етиб борсанг-у, у ўлдирмаган бўлса, уни сўй ва унга Аллоҳ номини зикр қил. Агар унга етиб борсанг-у, ит ўлдирган бўлса, аммо емаган бўлса, еявер, чунки у сеники учун ушлаб қўйган. Агар ундан еганини кўрсанг, ундан ҳеч нарса ема, чунки у ўзи учун ушлаган. Агар итинг бошқа итларга қўшилиб кетса-ю, улар ўлдирса, аммо емаса, ундан ҳеч нарса ема, чунки қайси бири ўлдирганини билмайсан», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ أَبُو صَالِحٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُرْسِلُ كِلاَبِي الْمُعَلَّمَةَ فَيُمْسِكْنَ عَلَىَّ فَآكُلُ قَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كِلاَبَكَ الْمُعَلَّمَةَ فَأَمْسَكْنَ عَلَيْكَ فَكُلْ " . قُلْتُ وَإِنْ قَتَلْنَ قَالَ " وَإِنْ قَتَلْنَ " . قَالَ " مَا لَمْ يَشْرَكْهُنَّ كَلْبٌ مِنْ سِوَاهُنَّ " . قُلْتُ أَرْمِي بِالْمِعْرَاضِ فَيَخْزِقُ . قَالَ " إِنْ خَزَقَ فَكُلْ وَإِنْ أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, men oʻrgatilgan itlarimni qoʻyib yuboraman, ular men uchun ushlab qoʻyadi, shuni yeysammi?», dedim. U zot: «Oʻrgatilgan itlaringni qoʻyib yuborsang-u, ular sen uchun ushlab qoʻysa, yeyaver», dedilar. Men: «Ular oʻldirsa ham-a?», dedim. U zot: «Ular oʻldirsa ham», dedilar. Yana: «Toki ularga oʻzga bir it qoʻshilmagan boʻlsa», dedilar. Men: «Men meʼroz bilan otaman, u teshib oʻtadi», dedim. U zot: «Teshib oʻtsa, yeyaver, koʻndalangi bilan tegsa, yema», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен ўргатилган итларимни қўйиб юбораман, улар мен учун ушлаб қўяди, шуни ейсамми?», дедим. У зот: «Ўргатилган итларингни қўйиб юборсанг-у, улар сен учун ушлаб қўйса, еявер», дедилар. Мен: «Улар ўлдирса ҳам-а?», дедим. У зот: «Улар ўлдирса ҳам», дедилар. Яна: «Токи уларга ўзга бир ит қўшилмаган бўлса», дедилар. Мен: «Мен меъроз билан отаман, у тешиб ўтади», дедим. У зот: «Тешиб ўтса, еявер, кўндаланги билан тегса, ема», дедилар.
أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَخَالَطَتْهُ أَكْلُبٌ لَمْ تُسَمِّ عَلَيْهَا فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي أَيَّهَا قَتَلَهُ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradi. Shunda u zot: «Itingni qoʻyib yuborsang-u, unga sen Alloh nomini zikr qilmagan itlar qoʻshilib ketsa, yema, chunki qaysi biri uni oʻldirganini bilmaysan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўради. Шунда у зот: «Итингни қўйиб юборсанг-у, унга сен Аллоҳ номини зикр қилмаган итлар қўшилиб кетса, ема, чунки қайси бири уни ўлдирганини билмайсан», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا عَامِرٌ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْكَلْبِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَسَمَّيْتَ فَكُلْ وَإِنْ وَجَدْتَ كَلْبًا آخَرَ مَعَ كَلْبِكَ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan it haqida soʻradim. Shunda u zot: «Itingni qoʻyib yuborsang va Alloh nomini zikr qilsang, yeyaver. Agar iting bilan boshqa itni topsang, yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga Alloh nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан ит ҳақида сўрадим. Шунда у зот: «Итингни қўйиб юборсанг ва Аллоҳ номини зикр қилсанг, еявер. Агар итинг билан бошқа итни топсанг, ема, чунки сен фақат ўз итинг устига Аллоҳ номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو الْغَيْلاَنِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي . قَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَسَمَّيْتَ فَكُلْ وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَوَجَدْتَ مَعَهُ غَيْرَهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ إِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Men itimni qoʻyib yuboraman», dedim. U zot: «Itingni qoʻyib yuborsang va Alloh nomini zikr qilsang, yeyaver. Agar u undan yegan boʻlsa, yema, chunki u oʻzi uchun ushlagan. Itingni qoʻyib yuborsang-u, u bilan birga boshqasini topsang, yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga Alloh nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Мен итимни қўйиб юбораман», дедим. У зот: «Итингни қўйиб юборсанг ва Аллоҳ номини зикр қилсанг, еявер. Агар у ундан еган бўлса, ема, чунки у ўзи учун ушлаган. Итингни қўйиб юборсанг-у, у билан бирга бошқасини топсанг, ема, чунки сен фақат ўз итинг устига Аллоҳ номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، وَعَنِ الْحَكَمِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ مَعَ كَلْبِي كَلْبًا آخَرَ لاَ أَدْرِي أَيَّهُمَا أَخَذَ قَالَ " لاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Men itimni qoʻyib yuboraman-u, itim bilan birga boshqa itni topaman, qaysi biri ushlaganini bilmayman», dedim. U zot: «Uni yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga Alloh nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Мен итимни қўйиб юбораман-у, итим билан бирга бошқа итни топаман, қайси бири ушлаганини билмайман», дедим. У зот: «Уни ема, чунки сен фақат ўз итинг устига Аллоҳ номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - أَنْبَأَنَا زَكَرِيَّا، وَعَاصِمٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ " مَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَمَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَهُوَ وَقِيذٌ " . قَالَ وَسَأَلْتُهُ عَنْ كَلْبِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ " . قُلْتُ وَإِنْ قَتَلَ قَالَ " وَإِنْ قَتَلَ فَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ وَإِنْ وَجَدْتَ مَعَهُ كَلْبًا غَيْرَ كَلْبِكَ وَقَدْ قَتَلَهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ إِنَّمَا ذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تَذْكُرْ عَلَى غَيْرِهِ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan meʼroz bilan ov qilish haqida soʻradim. Shunda u zot: «Uning oʻtkir uchi bilan tekkanini yeyaver, koʻndalangi bilan tekkani esa urib oʻldirilgan (haromdir)», dedilar. Yana undan ov iti haqida soʻradim. U zot: «Itingni qoʻyib yuborsang va uning ustiga Alloh nomini zikr qilsang, yeyaver», dedilar. Men: «U oʻldirsa ham-a?», dedim. U zot: «U oʻldirsa ham. Ammo undan yegan boʻlsa, yema. Agar u bilan birga oʻz itingdan boshqa itni topsang-u, u (ovni) oʻldirgan boʻlsa, yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga aziz va jalil Allohning nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан меъроз билан ов қилиш ҳақида сўрадим. Шунда у зот: «Унинг ўткир учи билан текканини еявер, кўндаланги билан теккани эса уриб ўлдирилган (ҳаромдир)», дедилар. Яна ундан ов ити ҳақида сўрадим. У зот: «Итингни қўйиб юборсанг ва унинг устига Аллоҳ номини зикр қилсанг, еявер», дедилар. Мен: «У ўлдирса ҳам-а?», дедим. У зот: «У ўлдирса ҳам. Аммо ундан еган бўлса, ема. Агар у билан бирга ўз итингдан бошқа итни топсанг-у, у (овни) ўлдирган бўлса, ема, чунки сен фақат ўз итинг устига азиз ва жалил Аллоҳнинг номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا رَمَيْتَ سَهْمَكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ قُتِلَ فَكُلْ إِلاَّ أَنْ تَجِدَهُ قَدْ وَقَعَ فِي مَاءٍ وَلاَ تَدْرِي الْمَاءُ قَتَلَهُ أَوْ سَهْمُكَ " .
Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradim. U zot: «Oʻqingni otganingda Alloh azza va jallaning nomini zikr qil. Agar uni oʻlgan holda topsang, ye. Faqat uni suvga tushib qolgan holda topsang, suv oʻldirdimi yoki oʻqingmi bilmasang, bundan mustasno», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўрадим. У зот: «Ўқингни отганингда Аллоҳ азза ва жалланинг номини зикр қил. Агар уни ўлган ҳолда топсанг, е. Фақат уни сувга тушиб қолган ҳолда топсанг, сув ўлдирдими ёки ўқингми билмасанг, бундан мустасно», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ " إِذَا أَرْسَلْتَ سَهْمَكَ وَكَلْبَكَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَقَتَلَ سَهْمُكَ فَكُلْ " . قَالَ فَإِنْ بَاتَ عَنِّي لَيْلَةً يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " إِنْ وَجَدْتَ سَهْمَكَ وَلَمْ تَجِدْ فِيهِ أَثَرَ شَىْءٍ غَيْرَهُ فَكُلْ وَإِنْ وَقَعَ فِي الْمَاءِ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradi. U zot: «Oʻqingni yoki itingni qoʻyib yuborganingda Allohning nomini zikr qilsang va oʻqing ovni oʻldirsa, ye», dedilar. U: «Agar ov bir kecha mendan gʻoyib boʻlib qolsa-chi, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Oʻqingni topib, unda undan boshqa narsaning izini topmasang, ye. Agar u suvga tushib qolgan boʻlsa, yema», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўради. У зот: «Ўқингни ёки итингни қўйиб юборганингда Аллоҳнинг номини зикр қилсанг ва ўқинг овни ўлдирса, е», дедилар. У: «Агар ов бир кеча мендан ғойиб бўлиб қолса-чи, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Ўқингни топиб, унда ундан бошқа нарсанинг изини топмасанг, е. Агар у сувга тушиб қолган бўлса, ема», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا رَأَيْتَ سَهْمَكَ فِيهِ وَلَمْ تَرَ فِيهِ أَثَرًا غَيْرَهُ وَعَلِمْتَ أَنَّهُ قَتَلَهُ فَكُلْ " .
Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻqingni unda sanchilgan holda koʻrsang, unda undan boshqa iz koʻrmasang va uni oʻqing oʻldirganini bilsang, ye», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўқингни унда санчилган ҳолда кўрсанг, унда ундан бошқа из кўрмасанг ва уни ўқинг ўлдирганини билсанг, е», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرْمِي الصَّيْدَ فَأَطْلُبُ أَثَرَهُ بَعْدَ لَيْلَةٍ . قَالَ " إِذَا وَجَدْتَ فِيهِ سَهْمَكَ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنْهُ سَبُعٌ فَكُلْ " .
Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, men ovga oʻq otaman, soʻng bir kechadan keyin uning izini quvaman», dedim. U zot: «Unda oʻqingni topsang va undan yirtqich hayvon yemagan boʻlsa, ye», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен овга ўқ отаман, сўнг бир кечадан кейин унинг изини қуваман», дедим. У зот: «Унда ўқингни топсанг ва ундан йиртқич ҳайвон емаган бўлса, е», дедилар.
أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الذَّارِعُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مِحْصَنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ " إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan miʼroz bilan ov qilish haqida soʻradim. U zot: ‹Agar oʻtkir uchi bilan tegsa, yeyaver; agar koʻndalangi bilan tegsa, yema›, dedilar», dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан миъроз билан ов қилиш ҳақида сўрадим. У зот: ‹Агар ўткир учи билан тегса, еявер; агар кўндаланги билан тегса, ема›, дедилар», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُرِّيَّ بْنَ قَطَرِيٍّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرْسِلُ كَلْبِي فَآخُذُ الصَّيْدَ فَلاَ أَجِدُ مَا أُذَكِّيهِ بِهِ فَأَذْبَحُهُ بِالْمَرْوَةِ وَبِالْعَصَا . قَالَ " أَنْهِرِ الدَّمَ بِمَا شِئْتَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " .
Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Rasululloh, men itimni qoʻyib yuboraman-u, ovni tutaman, lekin uni soʻyadigan narsa topolmasam, oq tosh yoki tayoq bilan soʻyaman», dedim. U zot: «Xohlagan narsang bilan qonni oqizib yubor va Olloh azza va jallaning nomini zikr qil», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, мен итимни қўйиб юбораман-у, овни тутаман, лекин уни сўядиган нарса тополмасам, оқ тош ёки таёқ билан сўяман», дедим. У зот: «Хоҳлаган нарсанг билан қонни оқизиб юбор ва Оллоҳ азза ва жалланинг номини зикр қил», дедилар.