Ali ibn Abu Tolib

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ نَاجِيَةَ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ أَبَا جَهْلٍ، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّا لاَ نُكَذِّبُكَ وَلَكِنْ نُكَذِّبُ بِمَا جِئْتَ بِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏:‏ ‏(‏ إِِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ وَلَكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ ‏)‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ نَاجِيَةَ، أَنَّ أَبَا جَهْلٍ، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَلِيٍّ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Jahl Paygʻambar ﷺga: «Biz seni yolgʻonchiga chiqarmaymiz, balki sen olib kelgan narsani yolgʻonga chiqaramiz», dedi. Shunda Alloh: {Albatta, ular seni yolgʻonchiga chiqarmaydilar, balki zolimlar Allohning oyatlarini inkor qiladilar} (oyatini) nozil qildi. Bizga Ishoq ibn Mansur rivoyat qilib, Abdurrahmon ibn Mahdiy Sufyondan, u Abu Ishoqdan, u Nojiyadan xabar berishicha, Abu Jahl Paygʻambar ﷺga (shunday) dedi, deb yuqoridagiga oʻxshashini zikr qildi, ammo unda Alidan (eslatib) zikr qilmadi va bu sahihroqdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Жаҳл Пайғамбар ﷺга: «Биз сени ёлғончига чиқармаймиз, балки сен олиб келган нарсани ёлғонга чиқарамиз», деди. Шунда Аллоҳ: {Албатта, улар сени ёлғончига чиқармайдилар, балки золимлар Аллоҳнинг оятларини инкор қиладилар} (оятини) нозил қилди. Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилиб, Абдурраҳмон ибн Маҳдий Суфёндан, у Абу Ишоқдан, у Ножиядан хабар беришича, Абу Жаҳл Пайғамбар ﷺга (шундай) деди, деб юқоридагига ўхшашини зикр қилди, аммо унда Алидан (эслатиб) зикр қилмади ва бу саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ يَوْمِ الْحَجِّ الأَكْبَرِ فَقَالَ ‏"‏ يَوْمُ النَّحْرِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan hajji akbar kuni haqida soʻradim. Shunda u zot: «Nahr (qurbonlik) kunidir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан ҳажжи акбар куни ҳақида сўрадим. Шунда у зот: «Наҳр (қурбонлик) кунидир», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ يَوْمُ النَّحْرِ ‏.‏ قَالَ هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ لأَنَّهُ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Hajji akbar kuni — nahr (qurbonlik) kunidir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Muhammad ibn Ishoqning hadisidan koʻra sahihroqdir, chunki bu hadis bir necha yoʻl bilan Abu Ishoqdan, u Horisdan, u Alidan mavquf (Alining oʻz soʻzi) sifatida rivoyat qilingan. Biz Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qilingandan boshqa hech kimning uni marfuʼ (Paygʻambarga nisbat berilgan) qilib rivoyat qilganini bilmaymiz. Shuʼba ham bu hadisni Abu Ishoqdan, u Abdulloh ibn Murradan, u Horisdan, u Alidan mavquf sifatida rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ҳажжи акбар куни — наҳр (қурбонлик) кунидир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Муҳаммад ибн Ишоқнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир, чунки бу ҳадис бир неча йўл билан Абу Ишоқдан, у Ҳорисдан, у Алидан мавқуф (Алининг ўз сўзи) сифатида ривоят қилинган. Биз Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилингандан бошқа ҳеч кимнинг уни марфуъ (Пайғамбарга нисбат берилган) қилиб ривоят қилганини билмаймиз. Шуъба ҳам бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Ҳорисдан, у Алидан мавқуф сифатида ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، كُوفِيٌّ عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ رَجُلاً، يَسْتَغْفِرُ لأَبَوَيْهِ وَهُمَا مُشْرِكَانِ فَقُلْتُ لَهُ أَتَسْتَغْفِرُ لأَبَوَيْكَ وَهُمَا مُشْرِكَانِ ‏.‏ فَقَالَ أَوَلَيْسَ اسْتَغْفَرَ إِبْرَاهِيمُ لأَبِيهِ وَهُوَ مُشْرِكٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏ مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir kishining mushrik boʻlgan ota-onasi uchun magʻfirat soʻrayotganini eshitdim-da, unga: «Sen ota-onang mushrik boʻla turib, ular uchun magʻfirat soʻraysanmi?» dedim. U: «Ibrohim otasi mushrik boʻla turib, uning uchun magʻfirat soʻramaganmidi?» dedi. Men buni Nabiy ﷺga aytdim, shunda: {Nabiyga ham, iymon keltirgan kishilarga ham mushriklar uchun magʻfirat soʻrashlari (joiz) boʻlmagan} (Tavba 113) (oyati) nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda Said ibn Musayyabdan, u otasidan (rivoyat) ham bordir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир кишининг мушрик бўлган ота-онаси учун мағфират сўраётганини эшитдим-да, унга: «Сен ота-онанг мушрик бўла туриб, улар учун мағфират сўрайсанми?» дедим. У: «Иброҳим отаси мушрик бўла туриб, унинг учун мағфират сўрамаганмиди?» деди. Мен буни Набий ﷺга айтдим, шунда: {Набийга ҳам, иймон келтирган кишиларга ҳам мушриклар учун мағфират сўрашлари (жоиз) бўлмаган} (Тавба 113) (ояти) нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда Саид ибн Мусайябдан, у отасидан (ривоят) ҳам бордир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ الأَشْجَعِيُّ، عَنِ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَلْقَمَةَ الأَنْمَارِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَىْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ‏)‏ ‏.‏ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَرَى دِينَارًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ يُطِيقُونَهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَنِصْفُ دِينَارٍ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ يُطِيقُونَهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَكَمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ شَعِيرَةٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ لَزَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَنَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏أأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَىْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ فَبِي خَفَّفَ اللَّهُ عَنْ هَذِهِ الأُمَّةِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ شَعِيرَةٌ يَعْنِي وَزْنَ شَعِيرَةٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَبُو الْجَعْدِ اسْمُهُ رَافِعٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: {Ey iymon keltirganlar! Paygʻambar bilan maxfiy soʻzlashmoqchi boʻlsangiz, maxfiy soʻzlashuvingiz oldidan sadaqa bering} (Mujodala 12) oyati nozil boʻlganida, Nabiy ﷺ menga: «Bir dinor (sadaqa) haqida nima deysan?», dedilar. Men: ‹Bunga (odamlarning) kuchlari yetmaydi›, dedim. U zot: «Unday boʻlsa, yarim dinorchi?», dedilar. Men: ‹Bunga ham kuchlari yetmaydi›, dedim. U zot: «Qancha boʻlsin?», dedilar. Men: ‹Bir arpa (donasi vaznicha)›, dedim. U zot: «Sen juda ozaytirib yubording», dedilar. U dedi: Shunda {Maxfiy soʻzlashuvingiz oldidan sadaqalar berishdan qoʻrqdingizmi?} (Mujodala 13) oyati nozil boʻldi. U dedi: Shunday qilib, men sababli Alloh bu ummatdan (bu yukni) yengillatdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. «Shaʼiyra» soʻzining maʼnosi oltindan bir arpa donasi vazni demakdir. Abul Jaʼdning ismi Rofeʼdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: {Эй иймон келтирганлар! Пайғамбар билан махфий сўзлашмоқчи бўлсангиз, махфий сўзлашувингиз олдидан садақа беринг} (Мужодала 12) ояти нозил бўлганида, Набий ﷺ менга: «Бир динор (садақа) ҳақида нима дейсан?», дедилар. Мен: ‹Бунга (одамларнинг) кучлари етмайди›, дедим. У зот: «Ундай бўлса, ярим динорчи?», дедилар. Мен: ‹Бунга ҳам кучлари етмайди›, дедим. У зот: «Қанча бўлсин?», дедилар. Мен: ‹Бир арпа (донаси вазнича)›, дедим. У зот: «Сен жуда озайтириб юбординг», дедилар. У деди: Шунда {Махфий сўзлашувингиз олдидан садақалар беришдан қўрқдингизми?} (Мужодала 13) ояти нозил бўлди. У деди: Шундай қилиб, мен сабабли Аллоҳ бу умматдан (бу юкни) енгиллатди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. «Шаъийра» сўзининг маъноси олтиндан бир арпа донаси вазни демакдир. Абул Жаъднинг исми Рофеъдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ كُنَّا فِي جَنَازَةٍ فِي الْبَقِيعِ فَأَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ وَجَلَسْنَا مَعَهُ وَمَعَهُ عُودٌ يَنْكُتُ بِهِ فِي الأَرْضِ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْ نَفْسٍ مَنْفُوسَةٍ إِلاَّ قَدْ كُتِبَ مَدْخَلُهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الْقَوْمُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نَتَّكِلُ عَلَى كِتَابِنَا فَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ فَإِنَّهُ يَعْمَلُ لِلسَّعَادَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الشَّقَاءِ فَإِنَّهُ يَعْمَلُ لِلشَّقَاءِ قَالَ ‏"‏ بَلِ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ أَمَّا مَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ فَإِنَّهُ يُيَسَّرُ لِعَمَلِ السَّعَادَةِ وَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الشَّقَاءِ فَإِنَّهُ يُيَسَّرُ لِعَمَلِ الشَّقَاءِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏:‏ ‏(‏فأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى * وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى * وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Baqiʼda bir janozada edik. Nabiy ﷺ kelib oʻtirdilar, biz ham u zot bilan birga oʻtirdik. U zotning qoʻllarida yer chizadigan bir tayoq bor edi. U zot boshlarini osmonga koʻtarib: «Yaratilgan hech bir jon yoʻqki, uning (jannat yoki doʻzaxdagi) joyi yozib qoʻyilmagan boʻlsin», dedilar. Shunda jamoa: «Ey Allohning Rasuli, unday boʻlsa, biz yozilgan narsamizga tayanib qoʻyaqolmaymizmi? Kim saodat ahlidan boʻlsa, u saodat uchun amal qiladi, kim shaqovat (badbaxtlik) ahlidan boʻlsa, u shaqovat uchun amal qiladi», dedilar. U zot: «Yoʻq, amal qilaveringlar, har kim (yaratilgan narsasiga) muyassar qilingandir. Saodat ahlidan boʻlgan kishi saodat amaliga muyassar qilinadi, shaqovat ahlidan boʻlgan kishi esa shaqovat amaliga muyassar qilinadi», dedilar. Soʻng: {Kimki (yaxshilik) bergan va (Allohdan) qoʻrqqan hamda eng goʻzal (kalima)ni tasdiqlagan boʻlsa, biz uni eng oson (yoʻl)ga muyassar qilamiz. Kimki baxillik qilgan, oʻzini behojat sanagan va eng goʻzal (kalima)ni yolgʻonga chiqargan boʻlsa, biz uni eng qiyin (yoʻl)ga muyassar qilamiz} (Layl 5-10), deb oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Бақиъда бир жанозада эдик. Набий ﷺ келиб ўтирдилар, биз ҳам у зот билан бирга ўтирдик. У зотнинг қўлларида ер чизадиган бир таёқ бор эди. У зот бошларини осмонга кўтариб: «Яратилган ҳеч бир жон йўқки, унинг (жаннат ёки дўзахдаги) жойи ёзиб қўйилмаган бўлсин», дедилар. Шунда жамоа: «Эй Аллоҳнинг Расули, ундай бўлса, биз ёзилган нарсамизга таяниб қўяқолмаймизми? Ким саодат аҳлидан бўлса, у саодат учун амал қилади, ким шақоват (бадбахтлик) аҳлидан бўлса, у шақоват учун амал қилади», дедилар. У зот: «Йўқ, амал қилаверинглар, ҳар ким (яратилган нарсасига) муяссар қилингандир. Саодат аҳлидан бўлган киши саодат амалига муяссар қилинади, шақоват аҳлидан бўлган киши эса шақоват амалига муяссар қилинади», дедилар. Сўнг: {Кимки (яхшилик) берган ва (Аллоҳдан) қўрққан ҳамда энг гўзал (калима)ни тасдиқлаган бўлса, биз уни энг осон (йўл)га муяссар қиламиз. Кимки бахиллик қилган, ўзини беҳожат санаган ва энг гўзал (калима)ни ёлғонга чиқарган бўлса, биз уни энг қийин (йўл)га муяссар қиламиз} (Лайл 5-10), деб ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْخَطَّابِ، زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ شَكَتْ إِلَىَّ فَاطِمَةُ مَجَلَ يَدَيْهَا مِنَ الطَّحِينِ فَقُلْتُ لَوْ أَتَيْتِ أَبَاكِ فَسَأَلْتِيهِ خَادِمًا فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى مَا هُوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنَ الْخَادِمِ إِذَا أَخَذْتُمَا مَضْجَعَكُمَا تَقُولاَنِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَأَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ مِنْ تَحْمِيدٍ وَتَسْبِيحٍ وَتَكْبِيرٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَوْنٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Fotima menga qoʻllarining un tortishdan qadoq boʻlganidan shikoyat qildi. Shunda men: «Otangning huzuriga borib, undan xizmatchi soʻrasang boʻlardi», dedim. U zot (Nabiy ﷺ): «Sizlarga xizmatchidan koʻra yaxshiroq boʻlgan narsani koʻrsatmaymi? Oʻrningizga yotganingizda oʻttiz uch marta, oʻttiz uch marta va oʻttiz toʻrt marta tahmid, tasbih va takbir ayting», dedilar. Hadisda (toʻliq) qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Avnning hadisi sifatida hasan gʻaribdir. Bu hadis Alidan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Фотима менга қўлларининг ун тортишдан қадоқ бўлганидан шикоят қилди. Шунда мен: «Отангнинг ҳузурига бориб, ундан хизматчи сўрасанг бўларди», дедим. У зот (Набий ﷺ): «Сизларга хизматчидан кўра яхшироқ бўлган нарсани кўрсатмайми? Ўрнингизга ётганингизда ўттиз уч марта, ўттиз уч марта ва ўттиз тўрт марта таҳмид, тасбиҳ ва такбир айтинг», дедилар. Ҳадисда (тўлиқ) қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Авннинг ҳадиси сифатида ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Алидан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ جَاءَتْ فَاطِمَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَشْكُو مَجَلاً بِيَدَيْهَا فَأَمَرَهَا بِالتَّسْبِيحِ وَالتَّكْبِيرِ وَالتَّحْمِيدِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Fotima Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, qoʻllarining qadoq boʻlganidan shikoyat qildi. Shunda u zot unga tasbih, takbir va tahmid aytishni buyurdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Фотима Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, қўлларининг қадоқ бўлганидан шикоят қилди. Шунда у зот унга тасбиҳ, такбир ва таҳмид айтишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا إِنَّهُ لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ آمَنْتُ بِكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعِظَامِي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالأَرَضِينَ وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا سَجَدَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِيَ لِلَّذِي خَلَقَهُ فَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَكُونُ آخِرَ مَا يَقُولُ بَيْنَ التَّشَهُّدِ وَالسَّلاَمِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozga turganlarida: «Vajjahtu vajhiya lillazi fatoras-samavati val-arda hanifan va ma ana minal-mushrikin, inna salati va nusuki va mahyaya va mamati lillahi robbil-olamin, la sharika lahu, va bizalika umirtu va ana minal-muslimin. Allohumma antal-malik, la ilaha illa anta, anta robbi va ana abduka, zolamtu nafsi vaʼtaroftu bizanbi, fagʻfir li zunubi jamian, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta, vahdini liahsanil-axlaq, la yahdi liahsaniha illa anta, vasrif anni sayyiaha, innahu la yasrifu anni sayyiaha illa anta, amantu bika, tabarokta va taolayta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Yuzimni hanif boʻlgan holda osmonlaru yerni Yaratgan Zotga qaratdim, men mushriklardan emasman; albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir, Uning sherigi yoʻq, men shunga buyurilganman va musulmonlardanman. Ey Allohim, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen mening Robbimsan, men esa bandangman; oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim, bas, barcha gunohlarimni kechirgil, gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; meni eng yaxshi axloqlarga hidoyat qilgil, ularning eng yaxshisiga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi; men dan yomonini bartaraf etgil, men dan uning yomonini Sendan boshqa hech kim bartaraf etmaydi; Senga iymon keltirdim, Sen barakotli va oliysan, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Rukuʼ qilganlarida: «Allohumma laka rakaʼtu va bika amantu va laka aslamtu, xashaa laka samʼi va basori va muxxi va izomi va asobi (Ey Allohim, Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; qulogʻim, koʻzim, miyam, suyaklarim va paylarim Senga boʻysundi)», der edilar. Boshlarini koʻtarganlarida: «Allohumma robbana lakal-hamdu mila-s-samavati val-arodina va mila ma baynahuma va mila ma shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Robbimiz Allohim, osmonlaru yerlarni, ular orasidagini va undan keyin Sen istagan narsani toʻldiruvchi hamd Senga xosdir)», der edilar. Sajda qilganlarida: «Allohumma laka sajadtu va bika amantu va laka aslamtu, sajada vajhiya lillazi xolaqohu fasovvarohu fashaqqo samʼahu va basorohu, fatabarokallohu ahsanul-xoliqin (Ey Allohim, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; yuzim oʻzini yaratib, suratga keltirib, qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi; eng goʻzal yaratuvchi boʻlgan Alloh barakotlidir)», der edilar. Soʻng tashahhud bilan salom orasida aytadigan oxirgi soʻzlari: «Allohumma-gʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu va ma anta aʼlamu bihi minni, antal-muqoddimu va antal-muaxxir, la ilaha illa anta (Ey Allohim, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora (gunoh)larimni va Sen mendan koʻra yaxshi biladigan (gunoh)larimni kechirgil; oldinga oʻtkazuvchi ham, ortga suruvchi ham Sensan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)» boʻlardi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида: «Важжаҳту важҳия лиллази фаторас-самавати вал-арда ҳанифан ва ма ана минал-мушрикин, инна салати ва нусуки ва маҳяя ва мамати лиллаҳи роббил-оламин, ла шарика лаҳу, ва бизалика умирту ва ана минал-муслимин. Аллоҳумма антал-малик, ла илаҳа илла анта, анта робби ва ана абдука, золамту нафси ваътарофту бизанби, фағфир ли зунуби жамиан, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта, ваҳдини лиаҳсанил-ахлақ, ла яҳди лиаҳсаниҳа илла анта, васриф анни саййиаҳа, иннаҳу ла ясрифу анни саййиаҳа илла анта, аманту бика, табарокта ва таолайта, астағфирука ва атубу илайк (Юзимни ҳаниф бўлган ҳолда осмонлару ерни Яратган Зотга қаратдим, мен мушриклардан эмасман; албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилганман ва мусулмонларданман. Эй Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен менинг Роббимсан, мен эса бандангман; ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим, бас, барча гуноҳларимни кечиргил, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; мени энг яхши ахлоқларга ҳидоят қилгил, уларнинг энг яхшисига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди; мен дан ёмонини бартараф этгил, мен дан унинг ёмонини Сендан бошқа ҳеч ким бартараф этмайди; Сенга иймон келтирдим, Сен баракотли ва олийсан, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Рукуъ қилганларида: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика аманту ва лака асламту, хашаа лака самъи ва басори ва муххи ва изоми ва асоби (Эй Аллоҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; қулоғим, кўзим, миям, суякларим ва пайларим Сенга бўйсунди)», дер эдилар. Бошларини кўтарганларида: «Аллоҳумма роббана лакал-ҳамду мила-с-самавати вал-ародина ва мила ма байнаҳума ва мила ма шиъта мин шайъин баъд (Эй Роббимиз Аллоҳим, осмонлару ерларни, улар орасидагини ва ундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирувчи ҳамд Сенга хосдир)», дер эдилар. Сажда қилганларида: «Аллоҳумма лака сажадту ва бика аманту ва лака асламту, сажада важҳия лиллази холақоҳу фасоввароҳу фашаққо самъаҳу ва басороҳу, фатабарокаллоҳу аҳсанул-холиқин (Эй Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; юзим ўзини яратиб, суратга келтириб, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди; энг гўзал яратувчи бўлган Аллоҳ баракотлидир)», дер эдилар. Сўнг ташаҳҳуд билан салом орасида айтадиган охирги сўзлари: «Аллоҳумма-ғфир ли ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту ва ма анта аъламу биҳи минни, антал-муқоддиму ва антал-муаххир, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (гуноҳ)ларимни ва Сен мендан кўра яхши биладиган (гуноҳ)ларимни кечиргил; олдинга ўтказувчи ҳам, ортга сурувчи ҳам Сенсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)» бўларди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، وَيُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ حَدَّثَنِي عَمِّي، وَقَالَ، يُوسُفُ أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي الأَعْرَجُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ أَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَعِظَامِي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَاءِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا سَجَدَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ فَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ مِنْ آخِرِ مَا يَقُولُ بَيْنَ التَّشَهُّدِ وَالتَّسْلِيمِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozga turganlarida: «Vajjahtu vajhiya lillazi fatoras-samavati val-arda hanifan va ma ana minal-mushrikin, inna salati va nusuki va mahyaya va mamati lillahi robbil-olamin, la sharika lahu, va bizalika umirtu va ana minal-muslimin. Allohumma antal-malik, la ilaha illa anta, anta robbi va ana abduka, zolamtu nafsi vaʼtaroftu bizanbi, fagʻfir li zunubi jamian, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta, vahdini liahsanil-axlaq, la yahdi liahsaniha illa anta, vasrif anni sayyiaha, la yasrifu anni sayyiaha illa anta, labbayka va saʼdayka, val-xoyru kulluhu fi yadayka, vash-sharru laysa ilayka, ana bika va ilayka, tabarokta va taolayta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Yuzimni hanif boʻlgan holda osmonlaru yerni Yaratgan Zotga qaratdim, men mushriklardan emasman; albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir, Uning sherigi yoʻq, men shunga buyurilganman va musulmonlardanman. Ey Allohim, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen mening Robbimsan, men esa bandangman; oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim, bas, barcha gunohlarimni kechirgil, gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; meni eng yaxshi axloqlarga hidoyat qilgil, ularning eng yaxshisiga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi; mendan yomonini bartaraf etgil, mendan uning yomonini Sendan boshqa hech kim bartaraf etmaydi; (amringga) labbayka deyman va saodatingni soʻrayman, butun yaxshilik Sening qoʻlingdadir, yomonlik Senga nisbat berilmaydi, men Sen bilan va Senga (qaytguvchiman), Sen barakotli va oliysan, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Rukuʼ qilganlarida: «Allohumma laka rakaʼtu va bika amantu va laka aslamtu, xashaa laka samʼi va basori va izomi va asobi (Ey Allohim, Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; qulogʻim, koʻzim, suyaklarim va paylarim Senga boʻysundi)», der edilar. (Boshlarini) koʻtarganlarida: «Allohumma robbana lakal-hamdu mila-s-samai va mila-l-ardi va mila ma baynahuma va mila ma shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Robbimiz Allohim, osmonni, yerni, ular orasidagini va undan keyin Sen istagan narsani toʻldiruvchi hamd Senga xosdir)», der edilar. Sajda qilganlarida: «Allohumma laka sajadtu va bika amantu va laka aslamtu, sajada vajhi lillazi xolaqohu fasovvarohu fashaqqo samʼahu va basorohu, fatabarokallohu ahsanul-xoliqin (Ey Allohim, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; yuzim oʻzini yaratib, suratga keltirib, qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi; eng goʻzal yaratuvchi boʻlgan Alloh barakotlidir)», der edilar. Soʻng tashahhud bilan salom orasida aytadigan oxirgi soʻzlaridan: «Allohumma-gʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu va ma asroftu va ma anta aʼlamu bihi minni, antal-muqoddimu va antal-muaxxir, la ilaha illa anta (Ey Allohim, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora qilgan va isrof qilgan (gunoh)larimni va Sen mendan koʻra yaxshi biladigan (gunoh)larimni kechirgil; oldinga oʻtkazuvchi ham, ortga suruvchi ham Sensan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)» der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида: «Важжаҳту важҳия лиллази фаторас-самавати вал-арда ҳанифан ва ма ана минал-мушрикин, инна салати ва нусуки ва маҳяя ва мамати лиллаҳи роббил-оламин, ла шарика лаҳу, ва бизалика умирту ва ана минал-муслимин. Аллоҳумма антал-малик, ла илаҳа илла анта, анта робби ва ана абдука, золамту нафси ваътарофту бизанби, фағфир ли зунуби жамиан, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта, ваҳдини лиаҳсанил-ахлақ, ла яҳди лиаҳсаниҳа илла анта, васриф анни саййиаҳа, ла ясрифу анни саййиаҳа илла анта, лаббайка ва саъдайка, вал-хойру куллуҳу фи ядайка, ваш-шарру лайса илайка, ана бика ва илайка, табарокта ва таолайта, астағфирука ва атубу илайк (Юзимни ҳаниф бўлган ҳолда осмонлару ерни Яратган Зотга қаратдим, мен мушриклардан эмасман; албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилганман ва мусулмонларданман. Эй Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен менинг Роббимсан, мен эса бандангман; ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим, бас, барча гуноҳларимни кечиргил, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; мени энг яхши ахлоқларга ҳидоят қилгил, уларнинг энг яхшисига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди; мендан ёмонини бартараф этгил, мендан унинг ёмонини Сендан бошқа ҳеч ким бартараф этмайди; (амрингга) лаббайка дейман ва саодатингни сўрайман, бутун яхшилик Сенинг қўлингдадир, ёмонлик Сенга нисбат берилмайди, мен Сен билан ва Сенга (қайтгувчиман), Сен баракотли ва олийсан, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Рукуъ қилганларида: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика аманту ва лака асламту, хашаа лака самъи ва басори ва изоми ва асоби (Эй Аллоҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; қулоғим, кўзим, суякларим ва пайларим Сенга бўйсунди)», дер эдилар. (Бошларини) кўтарганларида: «Аллоҳумма роббана лакал-ҳамду мила-с-самаи ва мила-л-арди ва мила ма байнаҳума ва мила ма шиъта мин шайъин баъд (Эй Роббимиз Аллоҳим, осмонни, ерни, улар орасидагини ва ундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирувчи ҳамд Сенга хосдир)», дер эдилар. Сажда қилганларида: «Аллоҳумма лака сажадту ва бика аманту ва лака асламту, сажада важҳи лиллази холақоҳу фасоввароҳу фашаққо самъаҳу ва басороҳу, фатабарокаллоҳу аҳсанул-холиқин (Эй Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; юзим ўзини яратиб, суратга келтириб, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди; энг гўзал яратувчи бўлган Аллоҳ баракотлидир)», дер эдилар. Сўнг ташаҳҳуд билан салом орасида айтадиган охирги сўзларидан: «Аллоҳумма-ғфир ли ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту ва ма асрофту ва ма анта аъламу биҳи минни, антал-муқоддиму ва антал-муаххир, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора қилган ва исроф қилган (гуноҳ)ларимни ва Сен мендан кўра яхши биладиган (гуноҳ)ларимни кечиргил; олдинга ўтказувчи ҳам, ортга сурувчи ҳам Сенсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)» дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَيَصْنَعُ ذَلِكَ أَيْضًا إِذَا قَضَى قِرَاءَتَهُ وَأَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَيَصْنَعُهَا إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَلاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ قَاعِدٌ وَإِذَا قَامَ مِنْ سَجْدَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ كَذَلِكَ فَكَبَّرَ وَيَقُولُ حِينَ يَفْتَتِحُ الصَّلاَةَ بَعْدَ التَّكْبِيرِ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَأَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ وَلاَ مَلْجَأَ إِلاَّ إِلَيْكَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقْرَأُ فَإِذَا رَكَعَ كَانَ كَلاَمُهُ فِي رُكُوعِهِ أَنْ يَقُولَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَأَنْتَ رَبِّي خَشَعَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعَظْمِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يُتْبِعُهَا ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا سَجَدَ قَالَ فِي سُجُودِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَأَنْتَ رَبِّي سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَيَقُولُ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنَ الصَّلاَةِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ أَنْتَ إِلَهِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ الشَّافِعِيِّ وَبَعْضِ أَصْحَابِنَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَحْمَدُ لاَ يَرَاهُ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ يَقُولُ هَذَا فِي صَلاَةِ التَّطَوُّعِ وَلاَ يَقُولُهُ فِي الْمَكْتُوبَةِ ‏.‏ سَمِعْتُ أَبَا إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يُوسُفَ يَقُولُ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ الْهَاشِمِيَّ يَقُولُ وَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ هَذَا عِنْدَنَا مِثْلُ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot farz namozga turganlarida qoʻllarini yelkalari barobarida koʻtarar, qiroatini tugatib rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida ham shunday qilar, rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida ham shunday qilar, oʻtirgan holatlarida namozlarining hech yerida qoʻllarini koʻtarmas, ikki sajdadan turganlarida shu tarzda qoʻllarini koʻtarib, takbir aytar edilar. Namozni ochganlarida takbirdan soʻng: «Vajjahtu vajhiya lillazi fatoras-samavati val-arda hanifan va ma ana minal-mushrikin, inna salati va nusuki va mahyaya va mamati lillahi robbil-olamin, la sharika lahu, va bizalika umirtu va ana minal-muslimin. Allohumma antal-malik, la ilaha illa anta, subhanaka, anta robbi va ana abduka, zolamtu nafsi vaʼtaroftu bizanbi, fagʻfir li zunubi jamian, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta, vahdini liahsanil-axlaq, la yahdi liahsaniha illa anta, vasrif anni sayyiaha, la yasrifu anni sayyiaha illa anta, labbayka va saʼdayka, va ana bika va ilayka, va la manja minka va la malja illa ilayka, astagʻfiruka va atubu ilayk (Yuzimni hanif boʻlgan holda osmonlaru yerni Yaratgan Zotga qaratdim, men mushriklardan emasman; albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir, Uning sherigi yoʻq, men shunga buyurilganman va musulmonlardanman. Ey Allohim, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen poksan, Sen mening Robbimsan, men esa bandangman; oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim, bas, barcha gunohlarimni kechirgil, gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; meni eng yaxshi axloqlarga hidoyat qilgil, ularning eng yaxshisiga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi; mendan yomonini bartaraf etgil, mendan uning yomonini Sendan boshqa hech kim bartaraf etmaydi; (amringga) labbayka deyman va saodatingni soʻrayman, men Sen bilan va Senga (qaytguvchiman), Sendan qochib qutular joy yoʻq va Sendan boshqa panoh joy yoʻq, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Soʻng qiroat qilar edilar. Rukuʼ qilganlarida rukuʼdagi soʻzlari: «Allohumma laka rakaʼtu va bika amantu va laka aslamtu va anta robbi, xashaa samʼi va basori va muxxi va azmi lillahi robbil-olamin (Ey Allohim, Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim, Sen mening Robbimsan; qulogʻim, koʻzim, miyam va suyagim olamlar Robbi Allohga boʻysundi)» boʻlardi. Rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida: «Samiallohu liman hamidah (Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi)», der, soʻng uning ortidan: «Allohumma robbana va lakal-hamdu mila-s-samavati val-ardi va mila ma shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Robbimiz Allohim, osmonlaru yerni va undan keyin Sen istagan narsani toʻldiruvchi hamd Senga xosdir)», der edilar. Sajda qilganlarida sajdalarida: «Allohumma laka sajadtu va bika amantu va laka aslamtu va anta robbi, sajada vajhi lillazi xolaqohu va shaqqo samʼahu va basorohu, tabarokallohu ahsanul-xoliqin (Ey Allohim, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim, Sen mening Robbimsan; yuzim oʻzini yaratib, qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi; eng goʻzal yaratuvchi boʻlgan Alloh barakotlidir)», der edilar. Namozdan chiqish chogʻida: «Allohumma-gʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu, anta ilahi, la ilaha illa anta (Ey Allohim, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora (gunoh)larimni kechirgil, Sen mening ilohimsan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)», der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir. Shofiy va baʼzi ashoblarimizning amali shunga koʻradir. Abu Iso aytdi: Ahmad esa buni (toʻgʻri) koʻrmaydi. Kufa ahli va boshqalardan baʼzi ilm ahli: «Buni nafl namozda aytadi, lekin farz namozda aytmaydi», deydi. Men Abu Ismoil at-Termiziy Muhammad ibn Ismoil ibn Yusufning shunday deganini eshitdim: Men Sulaymon ibn Dovud al-Hoshimiyning bu hadisni zikr qilib: «Bu bizning oldimizda Zuhriyning Solimdan, u otasidan (rivoyat qilgan) hadisi kabidir», deganini eshitdim.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот фарз намозга турганларида қўлларини елкалари баробарида кўтарар, қироатини тугатиб рукуъ қилмоқчи бўлганларида ҳам шундай қилар, рукуъдан бошларини кўтарганларида ҳам шундай қилар, ўтирган ҳолатларида намозларининг ҳеч ерида қўлларини кўтармас, икки саждадан турганларида шу тарзда қўлларини кўтариб, такбир айтар эдилар. Намозни очганларида такбирдан сўнг: «Важжаҳту важҳия лиллази фаторас-самавати вал-арда ҳанифан ва ма ана минал-мушрикин, инна салати ва нусуки ва маҳяя ва мамати лиллаҳи роббил-оламин, ла шарика лаҳу, ва бизалика умирту ва ана минал-муслимин. Аллоҳумма антал-малик, ла илаҳа илла анта, субҳанака, анта робби ва ана абдука, золамту нафси ваътарофту бизанби, фағфир ли зунуби жамиан, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта, ваҳдини лиаҳсанил-ахлақ, ла яҳди лиаҳсаниҳа илла анта, васриф анни саййиаҳа, ла ясрифу анни саййиаҳа илла анта, лаббайка ва саъдайка, ва ана бика ва илайка, ва ла манжа минка ва ла малжа илла илайка, астағфирука ва атубу илайк (Юзимни ҳаниф бўлган ҳолда осмонлару ерни Яратган Зотга қаратдим, мен мушриклардан эмасман; албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилганман ва мусулмонларданман. Эй Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен поксан, Сен менинг Роббимсан, мен эса бандангман; ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим, бас, барча гуноҳларимни кечиргил, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; мени энг яхши ахлоқларга ҳидоят қилгил, уларнинг энг яхшисига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди; мендан ёмонини бартараф этгил, мендан унинг ёмонини Сендан бошқа ҳеч ким бартараф этмайди; (амрингга) лаббайка дейман ва саодатингни сўрайман, мен Сен билан ва Сенга (қайтгувчиман), Сендан қочиб қутулар жой йўқ ва Сендан бошқа паноҳ жой йўқ, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Сўнг қироат қилар эдилар. Рукуъ қилганларида рукуъдаги сўзлари: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика аманту ва лака асламту ва анта робби, хашаа самъи ва басори ва муххи ва азми лиллаҳи роббил-оламин (Эй Аллоҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, Сен менинг Роббимсан; қулоғим, кўзим, миям ва суягим оламлар Робби Аллоҳга бўйсунди)» бўларди. Рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди)», дер, сўнг унинг ортидан: «Аллоҳумма роббана ва лакал-ҳамду мила-с-самавати вал-арди ва мила ма шиъта мин шайъин баъд (Эй Роббимиз Аллоҳим, осмонлару ерни ва ундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирувчи ҳамд Сенга хосдир)», дер эдилар. Сажда қилганларида саждаларида: «Аллоҳумма лака сажадту ва бика аманту ва лака асламту ва анта робби, сажада важҳи лиллази холақоҳу ва шаққо самъаҳу ва басороҳу, табарокаллоҳу аҳсанул-холиқин (Эй Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, Сен менинг Роббимсан; юзим ўзини яратиб, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди; энг гўзал яратувчи бўлган Аллоҳ баракотлидир)», дер эдилар. Намоздан чиқиш чоғида: «Аллоҳумма-ғфир ли ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту, анта илаҳи, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (гуноҳ)ларимни кечиргил, Сен менинг илоҳимсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)», дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир. Шофий ва баъзи ашобларимизнинг амали шунга кўрадир. Абу Исо айтди: Аҳмад эса буни (тўғри) кўрмайди. Куфа аҳли ва бошқалардан баъзи илм аҳли: «Буни нафл намозда айтади, лекин фарз намозда айтмайди», дейди. Мен Абу Исмоил ат-Термизий Муҳаммад ибн Исмоил ибн Юсуфнинг шундай деганини эшитдим: Мен Сулаймон ибн Довуд ал-Ҳошимийнинг бу ҳадисни зикр қилиб: «Бу бизнинг олдимизда Зуҳрийнинг Солимдан, у отасидан (ривоят қилган) ҳадиси кабидир», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ إِذَا قُلْتَهُنَّ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَإِنْ كُنْتَ مَغْفُورًا لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ وَأَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، بِمِثْلِ ذَلِكَ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ فِي آخِرِهَا ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Senga shunday kalimalarni oʻrgatib qoʻymaymi, agar sen ularni aytsang, magʻfirat qilingan boʻlsang ham, Alloh seni (yana) magʻfirat qiladi?› dedilar. U zot: ‹Ayt: La ilaha illalloh ul-aliyyul-aziym, la ilaha illalloh ul-haliymul-kariym, la ilaha illalloh, subhanallohi rabbil-arshil-aziym (Eng oliy va ulugʻ Allohdan boshqa iloh yoʻq, halim va karim Allohdan boshqa iloh yoʻq, Allohdan boshqa iloh yoʻq, ulugʻ Arshning Robbi Alloh pokdir)›, dedilar», dedi. Ali ibn Xashram aytdi: Bizga Ali ibn Husayn ibn Voqid otasidan shunga oʻxshashini xabar berdi, faqat u oxirida: «Alhamdu lillahi rabbil-olamiyn (Olamlar Robbi Allohga hamd boʻlsin)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Abu Ishoqning Horisdan, uning Alidan (qilgan) rivoyatidan bilamiz.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Сенга шундай калималарни ўргатиб қўймайми, агар сен уларни айтсанг, мағфират қилинган бўлсанг ҳам, Аллоҳ сени (яна) мағфират қилади?› дедилар. У зот: ‹Айт: Ла илаҳа иллаллоҳ ул-алийюл-азийм, ла илаҳа иллаллоҳ ул-ҳалиймул-карийм, ла илаҳа иллаллоҳ, субҳаналлоҳи раббил-аршил-азийм (Энг олий ва улуғ Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, ҳалим ва карим Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, улуғ Аршнинг Робби Аллоҳ покдир)›, дедилар», деди. Али ибн Хашрам айтди: Бизга Али ибн Ҳусайн ибн Воқид отасидан шунга ўхшашини хабар берди, фақат у охирида: «Алҳамду лиллаҳи раббил-оламийн (Оламлар Робби Аллоҳга ҳамд бўлсин)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Абу Ишоқнинг Ҳорисдан, унинг Алидан (қилган) ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ، وَكَانَ، مِنْ بَنِي أَسَدٍ عَنِ الأَغَرِّ بْنِ الصَّبَّاحِ، عَنْ خَلِيفَةَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ أَكْثَرُ مَا دَعَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فِي الْمَوْقِفِ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ كَالَّذِي تَقُولُ وَخَيْرًا مِمَّا نَقُولُ اللَّهُمَّ لَكَ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي وَإِلَيْكَ مَآبِي وَلَكَ رَبِّ تُرَاثِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَوَسْوَسَةِ الصَّدْرِ وَشَتَاتِ الأَمْرِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا تَجِيءُ بِهِ الرِّيحُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Arafa kuni kechqurun, vuquf joyida koʻp aytadigan duolari shu edi: ‹Alloohumma lakal-hamdu kallaziy taqulu va xoyron mimmaa naqulu. Alloohumma laka solaatiy va nusukiy va mahyaaya va mamaatiy va ilayka maaabiy va laka robbi turoosiy. Alloohumma inniy aʼuuzu bika min ʼazaabil-qobri va vasvasatis-sodri va shataatil-amri. Alloohumma inniy aʼuuzu bika min sharri maa tajiyʼu bihir-riyh› (Ey Alloh, hamd Senga, Sen aytganday va biz aytayotgandan ham yaxshiroqdir. Ey Alloh, namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim Senga. Qaytishim Senga va merosim Senga, ey Robbim. Ey Alloh, qabr azobidan, koʻksning vasvasasidan va ishning parokandaligidan Senga panoh tilayman. Ey Alloh, shamol keltiradigan narsaning yomonligidan Senga panoh tilayman)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir va uning isnodi qaviy emas.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Арафа куни кечқурун, вуқуф жойида кўп айтадиган дуолари шу эди: ‹Аллооҳумма лакал-ҳамду каллазий тақулу ва хойрон миммаа нақулу. Аллооҳумма лака солаатий ва нусукий ва маҳяая ва мамаатий ва илайка мааабий ва лака робби туроосий. Аллооҳумма инний аъуузу бика мин ъазаабил-қобри ва васвасатис-содри ва шатаатил-амри. Аллооҳумма инний аъуузу бика мин шарри маа тажийъу биҳир-рийҳ› (Эй Аллоҳ, ҳамд Сенга, Сен айтгандай ва биз айтаётгандан ҳам яхшироқдир. Эй Аллоҳ, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим Сенга. Қайтишим Сенга ва меросим Сенга, эй Роббим. Эй Аллоҳ, қабр азобидан, кўкснинг васвасасидан ва ишнинг парокандалигидан Сенга паноҳ тилайман. Эй Аллоҳ, шамол келтирадиган нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир ва унинг исноди қавий эмас.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَيَّارٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّ مُكَاتَبًا، جَاءَهُ فَقَالَ إِنِّي قَدْ عَجَزْتُ عَنْ كِتَابَتِي فَأَعِنِّي ‏.‏ قَالَ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ عَلَّمَنِيهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَوْ كَانَ عَلَيْكَ مِثْلُ جَبَلِ صِيرٍ دَيْنًا أَدَّاهُ اللَّهُ عَنْكَ قَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ اكْفِنِي بِحَلاَلِكَ عَنْ حَرَامِكَ وَأَغْنِنِي بِفَضْلِكَ عَمَّنْ سِوَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir mukotab (ozodlik shartnomasi tuzgan qul) uning oldiga kelib: «Men kitobatim (toʻlovim)ni ado etishdan ojiz qoldim, menga yordam ber», dedi. U: «Senga Rasululloh ﷺ menga oʻrgatgan kalimalarni oʻrgataymi? Ustingda Sir togʻicha qarz boʻlsa ham, Alloh uni sening nomingdan ado etadi. ‹Allohumma-kfini bihalalika an haromika, va agʻnini bifazlika amman sivaka (Ey Allohim, meni Oʻzingning halolingla haromingdan kifoya qil, meni Oʻzingning fazling bilan Oʻzingdan boshqadan behojat qil)› deb ayt», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир мукотаб (озодлик шартномаси тузган қул) унинг олдига келиб: «Мен китобатим (тўловим)ни адо этишдан ожиз қолдим, менга ёрдам бер», деди. У: «Сенга Расулуллоҳ ﷺ менга ўргатган калималарни ўргатайми? Устингда Сир тоғича қарз бўлса ҳам, Аллоҳ уни сенинг номингдан адо этади. ‹Аллоҳумма-кфини биҳалалика ан ҳаромика, ва ағнини бифазлика амман сивака (Эй Аллоҳим, мени Ўзингнинг ҳалолингла ҳаромингдан кифоя қил, мени Ўзингнинг фазлинг билан Ўзингдан бошқадан беҳожат қил)› деб айт», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كُنْتُ شَاكِيًا فَمَرَّ بِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَقُولُ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ أَجَلِي قَدْ حَضَرَ فَأَرِحْنِي وَإِنْ كَانَ مُتَأَخِّرًا فَأَرْفِغْنِي وَإِنْ كَانَ بَلاَءً فَصَبِّرْنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَيْفَ قُلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَعَادَ عَلَيْهِ مَا قَالَ قَالَ فَضَرَبَهُ بِرِجْلِهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ عَافِهِ أَوِ اشْفِهِ ‏"‏ ‏.‏ شُعْبَةُ الشَّاكُّ ‏.‏ فَمَا اشْتَكَيْتُ وَجَعِي بَعْدُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men kasal edim, Rasululloh ﷺ yonimdan oʻtdilar, men esa: ‹Allohumma in kana ajali qad hazara fa arihni, va in kana mutaaxxiran fa arfigʻni, va in kana balaan fa sabbirni (Ey Allohim, agar ajalim yetgan boʻlsa, meni rohatga chiqar, agar kechikadigan boʻlsa, rizqimni koʻpaytir, agar bu sinov boʻlsa, menga sabr ber)› deyayotgan edim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Nima deding?› dedilar. Men aytganlarimni yana takrorladim. Shunda u zot oyoqlari bilan menga (sekin) tegizib: ‹Allohumma afihi av ishfihi (Ey Allohim, unga ofiyat ber yoki uni shifo qil)›, dedilar — Shuʼba shubha qilgan. Shundan keyin ogʻrigʻimdan hech qachon shikoyat qilmadim.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен касал эдим, Расулуллоҳ ﷺ ёнимдан ўтдилар, мен эса: ‹Аллоҳумма ин кана ажали қад ҳазара фа ариҳни, ва ин кана мутааххиран фа арфиғни, ва ин кана балаан фа саббирни (Эй Аллоҳим, агар ажалим етган бўлса, мени роҳатга чиқар, агар кечикадиган бўлса, ризқимни кўпайтир, агар бу синов бўлса, менга сабр бер)› деяётган эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Нима дединг?› дедилар. Мен айтганларимни яна такрорладим. Шунда у зот оёқлари билан менга (секин) тегизиб: ‹Аллоҳумма афиҳи ав ишфиҳи (Эй Аллоҳим, унга офият бер ёки уни шифо қил)›, дедилар — Шуъба шубҳа қилган. Шундан кейин оғриғимдан ҳеч қачон шикоят қилмадим.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا عَادَ مَرِيضًا قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَذْهِبِ الْبَأْسَ رَبَّ النَّاسِ وَاشْفِ فَأَنْتَ الشَّافِي لاَ شِفَاءَ إِلاَّ شِفَاؤُكَ شِفَاءً لاَ يُغَادِرُ سَقَمًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Nabiy ﷺ bemorni ziyorat qilganlarida: «Allohumma azhibil-baʼsa robban-nasi vashfi anta-shafi, lo shifoa illo shifoʼuka shifoan lo yugʻodiru saqaman (Ey Allohim, kasallikni ketkaz, ey insonlarning Robbi, shifo ber, Sen Shifo beruvchisan, Sening shifoyingdan boshqa shifo yoʻq, hech qanday kasallik qoldirmaydigan shifo ber)», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Набий ﷺ беморни зиёрат қилганларида: «Аллоҳумма азҳибил-баъса роббан-наси вашфи анта-шафи, ло шифоа илло шифўука шифоан ло юғодиру сақаман (Эй Аллоҳим, касалликни кетказ, эй инсонларнинг Робби, шифо бер, Сен Шифо берувчисан, Сенинг шифойингдан бошқа шифо йўқ, ҳеч қандай касаллик қолдирмайдиган шифо бер)», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَمْرٍو الْفَزَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي وِتْرِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَأَعُوذُ بِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عَلِيٍّ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ vitr namozida: «Allohim, gʻazabingdan rizoinga panoh tilayman, jazoingdan afvinga panoh tilayman va Sendan Senga panoh tilayman. Senga (loyiq) maqtovni sanab adogʻiga yeta olmasman. Sen Oʻzingni qanday maqtagan boʻlsang, shundaysan», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu Alidan rivoyat qilingan hasan gʻarib hadis boʻlib, uni faqat shu yoʻl bilan, Hammod ibn Salama hadisidan bilamiz.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ витр намозида: «Аллоҳим, ғазабингдан ризоинга паноҳ тилайман, жазоингдан афвинга паноҳ тилайман ва Сендан Сенга паноҳ тилайман. Сенга (лойиқ) мақтовни санаб адоғига ета олмасман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу Алидан ривоят қилинган ҳасан ғариб ҳадис бўлиб, уни фақат шу йўл билан, Ҳаммод ибн Салама ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي ثَوْرٍ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ فَخَرَجْنَا فِي بَعْضِ نَوَاحِيهَا فَمَا اسْتَقْبَلَهُ جَبَلٌ وَلاَ شَجَرٌ إِلاَّ وَهُوَ يَقُولُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ وَقَالُوا عَنْ عَبَّادٍ أَبِي يَزِيدَ مِنْهُمْ فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) shunday deganlar: «Men Nabiy ﷺ bilan Makkada edim. Uning bir tomonlariga chiqdik. U zotni biror togʻ yoki daraxt qarshilamadiki, ‹Assalomu alayka, ey Rasululloh!› demagan boʻlsa». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu hadisni al-Valid ibn Abu Savrdan bir necha kishi rivoyat qilgan va ular ‹Abbod Abu Yazid› deb keltirganlar, ulardan biri Farva ibn Abu Magʻrodir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) шундай деганлар: «Мен Набий ﷺ билан Маккада эдим. Унинг бир томонларига чиқдик. У зотни бирор тоғ ёки дарахт қаршиламадики, ‹Ассалому алайка, эй Расулуллоҳ!› демаган бўлса». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадисни ал-Валид ибн Абу Саврдан бир неча киши ривоят қилган ва улар ‹Аббод Абу Язид› деб келтирганлар, улардан бири Фарва ибн Абу Мағродир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالطَّوِيلِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ شَثْنَ الْكَفَّيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ ضَخْمَ الرَّأْسِ ضَخْمَ الْكَرَادِيسِ طَوِيلَ الْمَسْرُبَةِ إِذَا مَشَى تَكَفَّأَ تَكَفُّؤًا كَأَنَّمَا انْحَطَّ مِنْ صَبَبٍ لَمْ أَرَ قَبْلَهُ وَلاَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْمَسْعُودِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ na uzun, na past boʻyli emas edilar. Kaft va oyoqlari yoʻgʻon, boshlari katta, suyaklari yirik edi, koʻkraklaridan kindiklariga tomon ingichka tuk chizigʻi (masruba) bor edi. Yurganlarida goʻyo yuqoridan pastga tushayotgandek mayil bilan yurar edilar. Men u zotdan oldin ham, keyin ham u kabi (kishi)ni koʻrmadim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ на узун, на паст бўйли эмас эдилар. Кафт ва оёқлари йўғон, бошлари катта, суяклари йирик эди, кўкракларидан киндикларига томон ингичка тук чизиғи (масруба) бор эди. Юрганларида гўё юқоридан пастга тушаётгандек майил билан юрар эдилар. Мен у зотдан олдин ҳам, кейин ҳам у каби (киши)ни кўрмадим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُوَقَّرِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ طَلَعَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَانِ سَيِّدَا كُهُولِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ إِلاَّ النَّبِيِّينَ وَالْمُرْسَلِينَ يَا عَلِيُّ لاَ تُخْبِرْهُمَا ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَالْوَلِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُوَقَّرِيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَلَمْ يَسْمَعْ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ مِنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَلِيٍّ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga edim, shu payt Abu Bakr va Umar koʻrindi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bu ikkalasi avvalgilar va keyingilar orasidagi jannat ahlining keksalarining sayyidlaridir, faqat nabiylar va rasullar mustasno. Ey Ali, ularga buni bildirma›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻnalishdan gʻaribdir. Valid ibn Muhammad al-Muvaqqariy hadisda zaif sanaladi va Ali ibn Husayn Ali ibn Abu Tolibdan eshitmagan. Bu hadis Alidan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Bu bobda Anas va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим, шу пайт Абу Бакр ва Умар кўринди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу иккаласи аввалгилар ва кейингилар орасидаги жаннат аҳлининг кексаларининг саййидларидир, фақат набийлар ва расуллар мустасно. Эй Али, уларга буни билдирма›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўналишдан ғарибдир. Валид ибн Муҳаммад ал-Муваққарий ҳадисда заиф саналади ва Али ибн Ҳусайн Али ибн Абу Толибдан эшитмаган. Бу ҳадис Алидан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Бу бобда Анас ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ ذَكَرَ دَاوُدُ عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ سَيِّدَا كُهُولِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ مَا خَلاَ النَّبِيِّينَ وَالْمُرْسَلِينَ لاَ تُخْبِرْهُمَا يَا عَلِيُّ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Abu Bakr va Umar avvalgilar va keyingilar orasidagi jannat ahlining keksalarining sayyidlaridir, faqat nabiylar va rasullar mustasno. Ey Ali, ularga buni bildirma», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Абу Бакр ва Умар аввалгилар ва кейингилар орасидаги жаннат аҳлининг кексаларининг саййидларидир, фақат набийлар ва расуллар мустасно. Эй Али, уларга буни билдирма», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْخَطَّابِ، زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَتَّابٍ، سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْمُخْتَارُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ زَوَّجَنِي ابْنَتَهُ وَحَمَلَنِي إِلَى دَارِ الْهِجْرَةِ وَأَعْتَقَ بِلاَلاً مِنْ مَالِهِ رَحِمَ اللَّهُ عُمَرَ يَقُولُ الْحَقَّ وَإِنْ كَانَ مُرًّا تَرَكَهُ الْحَقُّ وَمَالَهُ صَدِيقٌ رَحِمَ اللَّهُ عُثْمَانَ تَسْتَحْيِيهِ الْمَلاَئِكَةُ رَحِمَ اللَّهُ عَلِيًّا اللَّهُمَّ أَدِرِ الْحَقَّ مَعَهُ حَيْثُ دَارَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَالْمُخْتَارُ بْنُ نَافِعٍ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ كَثِيرُ الْغَرَائِبِ وَأَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدِ بْنِ حَيَّانَ التَّيْمِيُّ كُوفِيٌّ وَهُوَ ثِقَةٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Alloh Abu Bakrga rahm qilsin — u qizini menga turmushga berdi, meni hijrat diyoriga (Madinaga) eltdi va Bilolni oʻz molidan ozod qildi. Alloh Umarga rahm qilsin — u haq achchiq boʻlsa-da, uni aytadi, haq uni doʻstsiz qoldirdi. Alloh Usmonga rahm qilsin — farishtalar undan uyaladilar. Alloh Aliga rahm qilsin — Ey Alloh, haqni u qayerga aylansa, oʻsha bilan birga aylantirgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan bilamiz. Muxtor ibn Nofiʼ — basralik shayx boʻlib, gʻaroyib (rivoyatlar)i koʻpdir. Abu Hayyon at-Taymiyning ismi Yahyo ibn Said ibn Hayyon at-Taymiy boʻlib, kufalikdir va ishonchli (siqa)dir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Абу Бакрга раҳм қилсин — у қизини менга турмушга берди, мени ҳижрат диёрига (Мадинага) элтди ва Билолни ўз молидан озод қилди. Аллоҳ Умарга раҳм қилсин — у ҳақ аччиқ бўлса-да, уни айтади, ҳақ уни дўстсиз қолдирди. Аллоҳ Усмонга раҳм қилсин — фаришталар ундан уяладилар. Аллоҳ Алига раҳм қилсин — Эй Аллоҳ, ҳақни у қаерга айланса, ўша билан бирга айлантиргин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан биламиз. Мухтор ибн Нофиъ — басралик шайх бўлиб, ғаройиб (ривоятлар)и кўпдир. Абу Ҳайён ат-Таймийнинг исми Яҳё ибн Саид ибн Ҳайён ат-Таймий бўлиб, куфаликдир ва ишончли (сиқа)дир.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ أَسْلَمَ الْبَغْدَادِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَوْفٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ هِنْدٍ الْجَمَلِيِّ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ كُنْتُ إِذَا سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَانِي وَإِذَا سَكَتُّ ابْتَدَأَنِي ‏.هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺdan biror narsa soʻrasam, menga ato qilar edilar, jim tursam, oʻzlari (gap yoki ato qilishni) boshlab berar edilar», dedi. Bu hadis bu jihatdan hasan gʻaribdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бирор нарса сўрасам, менга ато қилар эдилар, жим турсам, ўзлари (гап ёки ато қилишни) бошлаб берар эдилар», деди. Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الرُّومِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَا دَارُ الْحِكْمَةِ وَعَلِيٌّ بَابُهَا ‏"‏ ‏. هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مُنْكَرٌ ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ شَرِيكٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنِ الصُّنَابِحِيِّ وَلاَ نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ احِدٍ مِنَ الثِّقَاتِ غير شَرِيكٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men hikmat uyiman, Ali esa uning eshigidir», dedilar. Bu hadis gʻarib munkardir. Baʼzilar bu hadisni Sharikdan rivoyat qilib, unda «Sunobihiydan» degan (rovini) zikr qilmaganlar. Biz bu hadisni Sharikdan boshqa biror ishonchli rovidan bilmaymiz. Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ҳикмат уйиман, Али эса унинг эшигидир», дедилар. Бу ҳадис ғариб мункардир. Баъзилар бу ҳадисни Шарикдан ривоят қилиб, унда «Сунобиҳийдан» деган (ровини) зикр қилмаганлар. Биз бу ҳадисни Шарикдан бошқа бирор ишончли ровидан билмаймиз. Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا خَلَّادُ بْنُ أَسْلَمَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا عَوْفٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ هِنْدٍ الْجَمَلِيِّ قَالَ: قَالَ عَلِيٌّ: كُنْتُ إِذَا سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَانِي وَإِذَا سَكَتُّ ابْتَدَأَنِي. قَالَ أَبُو عِيسَى: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺdan biror narsa soʻrasam, menga ato qilar edilar, jim tursam, oʻzlari (gap yoki ato qilishni) boshlab berar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu jihatdan hasan gʻaribdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бирор нарса сўрасам, менга ато қилар эдилар, жим турсам, ўзлари (гап ёки ато қилишни) бошлаб берар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ عُثْمَانَ ابْنُ أَخِي، يَحْيَى بْنِ عِيسَى الرَّمْلِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عِيسَى الرَّمْلِيُّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ لَقَدْ عَهِدَ إِلَىَّ النَّبِيُّ الأُمِّيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّهُ لاَ يُحِبُّكَ إِلاَّ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَبْغَضُكَ إِلاَّ مُنَافِقٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ أَنَا مِنَ الْقَرْنِ الَّذِينَ دَعَا لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Ummiy Nabiy ﷺ menga: ‹Seni faqat moʻmin sevadi, senga faqat munofiq adovat qiladi›, deb ahd berganlar», dedi. Adiy ibn Sobit aytdi: Men Nabiy ﷺ duo qilgan avlodlardan (qarndan)man. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Уммий Набий ﷺ менга: ‹Сени фақат мўмин севади, сенга фақат мунофиқ адоват қилади›, деб аҳд берганлар», деди. Адий ибн Собит айтди: Мен Набий ﷺ дуо қилган авлодлардан (қарндан)ман. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنُ مَنْصُورٍ الْعَنَزِيُّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ الْيَشْكُرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ سَمِعَتْ أُذُنِي، مِنْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ طَلْحَةُ وَالزُّبَيْرُ جَارَاىَ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Quloqlarim Rasululloh ﷺning ogʻizlaridan: ‹Talha bilan Zubayr jannatda mening qoʻshnilarimdir›, deb aytayotganlarini eshitdi», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Қулоқларим Расулуллоҳ ﷺнинг оғизларидан: ‹Талҳа билан Зубайр жаннатда менинг қўшниларимдир›, деб айтаётганларини эшитди», деди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَلِيِّ رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَوَارِيًّا وَإِنَّ حَوَارِيَّ الزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَيُقَالُ الْحَوَارِيُّ هُوَ النَّاصِرُ ‏.‏ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي عُمَرَ يَقُولُ قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ الْحَوَارِيُّ هُوَ النَّاصِرُ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, har bir Paygʻambarning havoriysi (sodiq yordamchisi) boʻlgan. Mening havoriyim esa Zubayr ibn al-Avvomdir», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir. «Havoriy» — bu yordamchi degani, deyiladi. Ibn Abu Umardan eshitdim, u: Sufyon ibn Uyayna ‹Havoriy — bu yordamchidir› dedi, dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ҳар бир Пайғамбарнинг ҳаворийси (содиқ ёрдамчиси) бўлган. Менинг ҳаворийим эса Зубайр ибн ал-Аввомдир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. «Ҳаворий» — бу ёрдамчи дегани, дейилади. Ибн Абу Умардан эшитдим, у: Суфён ибн Уяйна ‹Ҳаворий — бу ёрдамчидир› деди, деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، سَمِعَا سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ قَالَ عَلِيٌّ مَا جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَاهُ وَأُمَّهُ لأَحَدٍ إِلاَّ لِسَعْدٍ قَالَ لَهُ يَوْمَ أُحُدٍ ‏"‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي وَقَالَ لَهُ ارْمِ أَيُّهَا الْغُلاَمُ الْحَزَوَّرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ سَعْدٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Saʼddan boshqa hech kim uchun ota-onalarini birga (fido qilib) zikr qilmadilar. U zot unga Uhud kuni: «Ot, otam-onam senga fido boʻlsin», dedilar va yana unga: «Ot, ey baquvvat yigit», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisni bir nechta (roviy) Yahyo ibn Saiddan, u Said ibn al-Musayyabdan, u Saʼddan deb ham rivoyat qilgan. Bu bobda Saʼddan ham (rivoyat bor).Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Саъддан бошқа ҳеч ким учун ота-оналарини бирга (фидо қилиб) зикр қилмадилар. У зот унга Уҳуд куни: «От, отам-онам сенга фидо бўлсин», дедилар ва яна унга: «От, эй бақувват йигит», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисни бир нечта (ровий) Яҳё ибн Саиддан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Саъддан деб ҳам ривоят қилган. Бу бобда Саъддан ҳам (ривоят бор).

‏حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُفَدِّي أَحَدًا بِأَبَوَيْهِ إِلاَّ لِسَعْدٍ فَإِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ يَوْمَ أُحُدٍ ‏"‏ ارْمِ سَعْدٌ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺning Saʼddan boshqa hech kimga ota-onalarini fido qilganlarini eshitmadim. Men u zotning Uhud kuni: ‹Ot, Saʼd, otam-onam senga fido boʻlsin›, deganlarini eshitdim», dedi. Bu hadis sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺнинг Саъддан бошқа ҳеч кимга ота-оналарини фидо қилганларини эшитмадим. Мен у зотнинг Уҳуд куни: ‹От, Саъд, отам-онам сенга фидо бўлсин›, деганларини эшитдим», деди. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ الأَعْمَشَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعُمَرَ فِي الْعَبَّاسِ ‏"‏ إِنَّ عَمَّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ عُمَرُ كَلَّمَهُ فِي صَدَقَتِهِ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abbos haqida Umarga: «Albatta, kishining amakisi otasining bir bolagidir», dedilar. Umar u (Abbos)ning zakoti haqida u zot bilan gaplashgan edi. Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Аббос ҳақида Умарга: «Албатта, кишининг амакиси отасининг бир болагидир», дедилар. Умар у (Аббос)нинг закоти ҳақида у зот билан гаплашган эди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هَانِئِ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ الْحَسَنُ أَشْبَهُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ الصَّدْرِ إِلَى الرَّأْسِ وَالْحُسَيْنُ أَشْبَهُ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا كَانَ أَسْفَلَ مِنْ ذَلِكَ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Hasan koʻkrakdan boshgacha boʻlgan qismda Rasululloh ﷺga koʻproq oʻxshar edi, Husayn esa undan past boʻlgan qismda Paygʻambar ﷺga koʻproq oʻxshar edi. Bu hadis hasan gʻaribdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Ҳасан кўкракдан бошгача бўлган қисмда Расулуллоҳ ﷺга кўпроқ ўхшар эди, Ҳусайн эса ундан паст бўлган қисмда Пайғамбар ﷺга кўпроқ ўхшар эди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هَانِىءِ بْنِ هَانِىءٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ جَاءَ عَمَّارٌ يَسْتَأْذِنُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ائْذَنُوا لَهُ مَرْحَبًا بِالطَّيِّبِ الْمُطَيَّبِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ammor (ibn Yosir) Nabiy ﷺning huzurlariga kirishga izn soʻrab keldi. Shunda u zot: «Unga izn beringlar! Pok va poklangan zotga marhabo!» dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аммор (ибн Ёсир) Набий ﷺнинг ҳузурларига киришга изн сўраб келди. Шунда у зот: «Унга изн беринглар! Пок ва покланган зотга марҳабо!» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا صَاعِدٌ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ كُنْتُ مُؤَمِّرًا أَحَدًا مِنْ غَيْرِ مَشُورَةٍ مِنْهُمْ لأَمَّرْتُ عَلَيْهِمُ ابْنَ أُمِّ عَبْدٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar men birovni ular bilan maslahatlashmasdan amir qiladigan boʻlganimda, ular ustiga Ibn Ummu Abdni amir qilardim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Horisning Alidan (qilgan) hadisidangina bilamiz.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен бировни улар билан маслаҳатлашмасдан амир қиладиган бўлганимда, улар устига Ибн Умму Абдни амир қилардим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳориснинг Алидан (қилган) ҳадисидангина биламиз.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ كُنْتُ مُؤَمِّرًا أَحَدًا مِنْ غَيْرِ مَشُورَةٍ لأَمَّرْتُ ابْنَ أُمِّ عَبْدٍ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar men birovni maslahatsiz amir qiladigan boʻlganimda, Ibn Ummu Abdni amir qilardim», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен бировни маслаҳатсиз амир қиладиган бўлганимда, Ибн Умму Абдни амир қилардим», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ خَيْرُ نِسَائِهَا خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ وَخَيْرُ نِسَائِهَا مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ ‏"‏ ‏. وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdi: «(Bu ummat) ayollarining eng yaxshisi — Xuvaylid qizi Xadija, (oʻz davri) ayollarining eng yaxshisi — Imron qizi Maryamdir». Bu bobda Anas, Ibn Abbos va Oishadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитди: «(Бу уммат) аёлларининг энг яхшиси — Хувайлид қизи Хадижа, (ўз даври) аёлларининг энг яхшиси — Имрон қизи Марямдир». Бу бобда Анас, Ибн Аббос ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعْدٍ‏ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كُنَّا بِحَرَّةِ السُّقْيَا الَّتِي كَانَتْ لِسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ائْتُونِي بِوَضُوءٍ ‏"‏ ‏.‏ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ عَبْدَكَ وَخَلِيلَكَ وَدَعَا لأَهْلِ مَكَّةَ بِالْبَرَكَةِ وَأَنَا عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ أَدْعُوكَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ أَنْ تُبَارِكَ لَهُمْ فِي مُدِّهِمْ وَصَاعِهِمْ مِثْلَىْ مَا بَارَكْتَ لأَهْلِ مَكَّةَ مَعَ الْبَرَكَةِ بَرَكَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga chiqdik. Saʼd ibn Abu Vaqqosga tegishli boʻlgan Suqyo qirligiga yetganimizda, Rasululloh ﷺ: «Menga tahorat (suvi)ni keltiringlar», dedilar. Soʻng tahorat qildilar, keyin turib qiblaga yuzlandilar va: «Allohim, Ibrohim Sening bandang va xaliling edi, u Makka ahli uchun baraka soʻrab duo qildi. Men esa Sening banding va elchingdirman, Madina ahli uchun Senga duo qilaman: ularning mudd va soʼlarida ularga baraka berishingni, Makka ahliga bergan barakangning ikki barobarini, baraka ustiga ikki baraka berishingni (soʻrayman)», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oisha, Abdulloh ibn Zayd va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чиқдик. Саъд ибн Абу Ваққосга тегишли бўлган Суқё қирлигига етганимизда, Расулуллоҳ ﷺ: «Менга таҳорат (суви)ни келтиринглар», дедилар. Сўнг таҳорат қилдилар, кейин туриб қиблага юзландилар ва: «Аллоҳим, Иброҳим Сенинг банданг ва халилинг эди, у Макка аҳли учун барака сўраб дуо қилди. Мен эса Сенинг бандинг ва элчингдирман, Мадина аҳли учун Сенга дуо қиламан: уларнинг мудд ва сўларида уларга барака беришингни, Макка аҳлига берган баракангнинг икки баробарини, барака устига икки барака беришингни (сўрайман)», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оиша, Абдуллоҳ ибн Зайд ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ مِنَ السُّنَّةِ أَنْ تَخْرُجَ، إِلَى الْعِيدِ مَاشِيًا وَأَنْ تَأْكُلَ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يَخْرُجَ الرَّجُلُ إِلَى الْعِيدِ مَاشِيًا وَأَنْ يَأْكُلَ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ لِصَلاَةِ الْفِطْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَيُسْتَحَبُّ أَنْ لاَ يَرْكَبَ إِلاَّ مِنْ عُذْرٍ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Hayit (namozi)ga piyoda chiqishing va chiqishingdan oldin biror narsa yeyishing sunnatdandir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadis boʻyicha aksar ilm ahllari amal qiladilar: ular kishining hayitga piyoda chiqishini va fitr namoziga chiqishidan oldin biror narsa yeyishini mustahab koʻradilar. Abu Iso aytdi: Uzr boʻlmasa minib bormaslik mustahabdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ҳайит (намози)га пиёда чиқишинг ва чиқишингдан олдин бирор нарса ейишинг суннатдандир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис бўйича аксар илм аҳллари амал қиладилар: улар кишининг ҳайитга пиёда чиқишини ва фитр намозига чиқишидан олдин бирор нарса ейишини мустаҳаб кўрадилар. Абу Исо айтди: Узр бўлмаса миниб бормаслик мустаҳабдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي بَوْلِ الْغُلاَمِ الرَّضِيعِ ‏"‏ يُنْضَحُ بَوْلُ الْغُلاَمِ وَيُغْسَلُ بَوْلُ الْجَارِيَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَهَذَا مَا لَمْ يَطْعَمَا فَإِذَا طَعِمَا غُسِلاَ جَمِيعًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ رَفَعَ هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ قَتَادَةَ وَأَوْقَفَهُ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ emizikli oʻgʻil bolaning siydigi haqida: «Oʻgʻil bolaning siydigiga suv sepiladi, qiz bolaning siydigi esa yuviladi», dedilar. Qatoda (rahimahulloh) dedi: «Bu ular (ovqat) yemagunlaricha shunday; ikkalasi ham (ovqat) yeydigan boʻlsa, har ikkovining (siydigi) yuviladi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadisni Hishom ad-Dastavoiy Qatodadan marfuʼ (Paygʻambarga koʻtarib) qilib rivoyat qilgan, Saʼid ibn Abu Aruba esa Qatodadan mavquf (sahobada toʻxtatib) qilib rivoyat qilgan va uni marfuʼ qilmagan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эмизикли ўғил боланинг сийдиги ҳақида: «Ўғил боланинг сийдигига сув сепилади, қиз боланинг сийдиги эса ювилади», дедилар. Қатода (раҳимаҳуллоҳ) деди: «Бу улар (овқат) емагунларича шундай; иккаласи ҳам (овқат) ейдиган бўлса, ҳар икковининг (сийдиги) ювилади.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадисни Ҳишом ад-Даставоий Қатодадан марфуъ (Пайғамбарга кўтариб) қилиб ривоят қилган, Саъид ибн Абу Аруба эса Қатодадан мавқуф (саҳобада тўхтатиб) қилиб ривоят қилган ва уни марфуъ қилмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ عَفَوْتُ عَنْ صَدَقَةِ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ فَهَاتُوا صَدَقَةَ الرِّقَةِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمًا وَلَيْسَ فِي تِسْعِينَ وَمِائَةٍ شَيْءٌ فَإِذَا بَلَغَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا خَمْسَةُ الدَّرَاهِمِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الأَعْمَشُ وَأَبُو عَوَانَةَ وَغَيْرُهُمَا عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ عَنْ عَلِيٍّ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ كِلاَهُمَا عِنْدِي صَحِيحٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ يُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ رُوِيَ عَنْهُمَا جَمِيعًا ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men ot va qulning sadaqasini (zakotini) afv etdim (kechdim). Bas, kumush (zakotini) keltiringlar: har qirq dirhamdan bir dirham. Bir yuz toʻqson (dirham)da hech narsa yoʻq. U ikki yuzga yetganda, unda besh dirham (zakot) bor», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Aʼmash, Abu Avona va boshqalar Abu Ishoqdan, u Osim ibn Zamradan, u Alidan rivoyat qilganlar. Sufyon as-Savriy, Ibn Uyayna va boshqa bir necha kishi esa Abu Ishoqdan, u Horisdan, u Alidan rivoyat qilganlar. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammaddan bu hadis haqida soʻradim, u: «Ikkala (yoʻl) ham mening nazdimda Abu Ishoqdan sahihdir, ulardan ikkovi (Osim va Horis)dan rivoyat qilingan boʻlishi ehtimoldan xoli emas», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен от ва қулнинг садақасини (закотини) афв этдим (кечдим). Бас, кумуш (закотини) келтиринглар: ҳар қирқ дирҳамдан бир дирҳам. Бир юз тўқсон (дирҳам)да ҳеч нарса йўқ. У икки юзга етганда, унда беш дирҳам (закот) бор», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Аъмаш, Абу Авона ва бошқалар Абу Ишоқдан, у Осим ибн Замрадан, у Алидан ривоят қилганлар. Суфён ас-Саврий, Ибн Уяйна ва бошқа бир неча киши эса Абу Ишоқдан, у Ҳорисдан, у Алидан ривоят қилганлар. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: «Иккала (йўл) ҳам менинг наздимда Абу Ишоқдан саҳиҳдир, улардан иккови (Осим ва Ҳорис)дан ривоят қилинган бўлиши эҳтимолдан холи эмас», деди.