حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ، قَالَ سَمِعْتُ طَلْحَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ لِي جَارَيْنِ، فَإِلَى أَيِّهِمَا أُهْدِي قَالَ " إِلَى أَقْرَبِهِمَا مِنْكِ بَابًا ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, mening ikki qoʻshnim bor; ularning qaysi biriga hadya (sovgʻa) berishimni bilishni xohlayman», — dedim. U zot: «Eshigi senga yaqinroq boʻlganiga», — deb javob berdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг икки қўшним бор; уларнинг қайси бирига ҳадя (совға) беришимни билишни хоҳлайман», — дедим. У зот: «Эшиги сенга яқинроқ бўлганига», — деб жавоб бердилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ وَاسْتَأْجَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ رَجُلاً مِنْ بَنِي الدِّيلِ ثُمَّ مِنْ بَنِي عَبْدِ بْنِ عَدِيٍّ هَادِيًا خِرِّيتًا ـ الْخِرِّيتُ الْمَاهِرُ بِالْهِدَايَةِ ـ قَدْ غَمَسَ يَمِينَ حِلْفٍ فِي آلِ الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ، وَهْوَ عَلَى دِينِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ، فَأَمِنَاهُ فَدَفَعَا إِلَيْهِ رَاحِلَتَيْهِمَا، وَوَعَدَاهُ غَارَ ثَوْرٍ بَعْدَ ثَلاَثِ لَيَالٍ، فَأَتَاهُمَا بِرَاحِلَتَيْهِمَا، صَبِيحَةَ لَيَالٍ ثَلاَثٍ، فَارْتَحَلاَ، وَانْطَلَقَ مَعَهُمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ، وَالدَّلِيلُ الدِّيلِيُّ فَأَخَذَ بِهِمْ أَسْفَلَ مَكَّةَ وَهْوَ طَرِيقُ السَّاحِلِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ va Abu Bakr Bani Diyl hamda Bani Abd ibn Adiy qabilasidan boʻlgan bir (mushrik) kishini yoʻlboshlovchi (qilib) yolladi. U mohir yoʻlboshlovchi edi va u — Os ibn Voil qabilasi bilan (boʻlgan) ahd (qasam) shartnomasiga rioya qilar edi; u Quraysh mushriklarining dinida edi. Paygʻambar ﷺ va Abu Bakr unga ishondi va oʻz ulov tuyalarini unga berdi hamda unga — ularni uch kundan soʻng Savr gʻoriga keltirishni — aytdi. Bas, u ularga oʻz ikki ulov tuyasi(ni keltirdi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ва Абу Бакр Бани Дийл ҳамда Бани Абд ибн Адий қабиласидан бўлган бир (мушрик) кишини йўлбошловчи (қилиб) ёллади. У моҳир йўлбошловчи эди ва у — Ос ибн Воил қабиласи билан (бўлган) аҳд (қасам) шартномасига риоя қилар эди; у Қурайш мушрикларининг динида эди. Пайғамбар ﷺ ва Абу Бакр унга ишонди ва ўз улов туяларини унга берди ҳамда унга — уларни уч кундан сўнг Савр ғорига келтиришни — айтди. Бас, у уларга ўз икки улов туяси(ни келтирди).
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ وَاسْتَأْجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ رَجُلاً مِنْ بَنِي الدِّيلِ، هَادِيًا خِرِّيتًا وَهْوَ عَلَى دِينِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ، فَدَفَعَا إِلَيْهِ رَاحِلَتَيْهِمَا، وَوَاعَدَاهُ غَارَ ثَوْرٍ بَعْدَ ثَلاَثِ لَيَالٍ بِرَاحِلَتَيْهِمَا صُبْحَ ثَلاَثٍ.
Oisha (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi — rivoyat qiladi: Allohning Rasuli ﷺ va Abu Bakr Bani Diyl qabilasidan boʻlgan — Quraysh mushriklarining dinidagi — bir kishini mohir yoʻlboshlovchi (qilib) yolladi. Paygʻambar ﷺ va Abu Bakr unga oʻz ikki ulov tuyasi(ni) berdi va undan — oʻz ulov tuyalarini uchinchi kun ertalab Savr gʻoriga keltirishga — vaʼda oldi.Оиша (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси — ривоят қилади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ва Абу Бакр Бани Дийл қабиласидан бўлган — Қурайш мушрикларининг динидаги — бир кишини моҳир йўлбошловчи (қилиб) ёллади. Пайғамбар ﷺ ва Абу Бакр унга ўз икки улов туяси(ни) берди ва ундан — ўз улов туяларини учинчи кун эрталаб Савр ғорига келтиришга — ваъда олди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ. وَقَالَ أَبُو صَالِحٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ قَطُّ، إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ، وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلاَّ يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَفَىِ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً، فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا قِبَلَ الْحَبَشَةِ، حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ ـ وَهْوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ ـ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي فَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الأَرْضِ فَأَعْبُدَ رَبِّي. قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ إِنَّ مِثْلَكَ لاَ يَخْرُجُ وَلاَ يُخْرَجُ، فَإِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ، وَأَنَا لَكَ جَارٌ فَارْجِعْ فَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبِلاَدِكَ. فَارْتَحَلَ ابْنُ الدَّغِنَةِ، فَرَجَعَ مَعَ أَبِي بَكْرٍ، فَطَافَ فِي أَشْرَافِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ، فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لاَ يَخْرُجُ مِثْلُهُ، وَلاَ يُخْرَجُ، أَتُخْرِجُونَ رَجُلاً يُكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَيَصِلُ الرَّحِمَ، وَيَحْمِلُ الْكَلَّ، وَيَقْرِي الضَّيْفَ، وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ. فَأَنْفَذَتْ قُرَيْشٌ جِوَارَ ابْنِ الدَّغِنَةِ وَآمَنُوا أَبَا بَكْرٍ وَقَالُوا لاِبْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، فَلْيُصَلِّ وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ، وَلاَ يُؤْذِينَا بِذَلِكَ، وَلاَ يَسْتَعْلِنْ بِهِ، فَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا. قَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لأَبِي بَكْرٍ، فَطَفِقَ أَبُو بَكْرٍ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، وَلاَ يَسْتَعْلِنُ بِالصَّلاَةِ وَلاَ الْقِرَاءَةِ فِي غَيْرِ دَارِهِ، ثُمَّ بَدَا لأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، وَبَرَزَ فَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ، وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَيَتَقَصَّفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ، يَعْجَبُونَ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلاً بَكَّاءً لاَ يَمْلِكُ دَمْعَهُ حِينَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ، فَقَالُوا لَهُ إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، وَإِنَّهُ جَاوَزَ ذَلِكَ، فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، وَأَعْلَنَ الصَّلاَةَ وَالْقِرَاءَةَ، وَقَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا، فَأْتِهِ فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ، وَإِنْ أَبَى إِلاَّ أَنْ يُعْلِنَ ذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ، فَإِنَّا كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ، وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لأَبِي بَكْرٍ الاِسْتِعْلاَنَ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ أَبَا بَكْرٍ، فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ، فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ وَإِمَّا أَنْ تَرُدَّ إِلَىَّ ذِمَّتِي، فَإِنِّي لاَ أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ. قَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ، وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ. وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ، رَأَيْتُ سَبْخَةً ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لاَبَتَيْنِ ". وَهُمَا الْحَرَّتَانِ، فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ حِينَ ذَكَرَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَرَجَعَ إِلَى الْمَدِينَةِ بَعْضُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ إِلَى أَرْضِ الْحَبَشَةِ، وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَى رِسْلِكَ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي ". قَالَ أَبُو بَكْرٍ هَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ " نَعَمْ ". فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَصْحَبَهُ وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ.
Oisha (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi — rivoyat qiladi: Men narsalarni eslab qoladigan yoshga yetganimdan beri, ota-onamni Islomning haq diniga koʻra ibodat qilayotgan holda koʻrdim. Allohning Rasuli ﷺ bizni — ertalab va kechqurun — ziyorat qilmagan birorta kun (ham) oʻtmas edi. Musulmonlar tazyiq (taʼqib) ostida qolganda, Abu Bakr Habashistonga (Efiopiyaga) hijrat uchun yoʻlga chiqdi. U Barku-l-Gʻimod degan joyga yetganda, Qora qabilasi boshligʻi Ibn ud-Dagʻina bilan uchratdi. U Abu Bakrdan: «Qayerga ketyapsan?» — deb soʻradi. Abu Bakr: «Mening qavmim meni yurtdan haydab chiqardi va men — (uzoq) safarga chiqib, Robbimga ibodat qilishni — xohlayman», — dedi. Ibn ud-Dagʻina: «Sen kabi kishi (yurtdan) chiqib ketmasligi yoki haydab chiqarilmasligi (kerak) — chunki sen kambagʻallarga rizq topishda yordam berasan, qarindoshlik (rishtalari)ni saqlaysan, ojizlarga (yoki qaramogʻingdagilarga) yordam berasan, mehmonlarni taom va boshpana bilan taʼminlaysan hamda odamlarga — ular qiyinchilikka tushganda — yordam berasan. Men sening himoyachingman (jivor beraman). Bas, qaytib bor va oʻz Robbingga oʻz uyingda ibodat qil», — dedi. Ibn ud-Dagʻina Abu Bakr bilan birga (Makkaga) bordi va uni Quraysh boshliqlariga olib borib, ularga: «Abu Bakr kabi kishi (yurtdan) chiqib ketmasligi yoki haydab chiqarilmasligi (kerak). Sizlar — kambagʻallarga rizq topishda yordam beradigan, qarindoshlik (rishtalari)ni saqlaydigan, ojizlarga yordam beradigan, mehmonlarni taom va boshpana bilan taʼminlaydigan hamda odamlarga qiyinchilik paytida yordam beradigan kishini — haydab chiqarasizlarmi?» — dedi. Bas, Quraysh Ibn ud-Dagʻinaning himoya (jivor)ini qabul qildi va Abu Bakrga — u xavfsiz ekanini — aytdi hamda Ibn ud-Dagʻinaga: «Abu Bakrga — oʻz Robbiga oʻz uyida ibodat qilishni, namoz oʻqishni va xohlagan (narsa)ni oʻqishni, lekin bizga ozor bermaslikni va bularni oshkora qilmaslikni — buyur, chunki biz — bizning oʻgʻillarimiz va ayollarimiz unga ergashishidan qoʻrqamiz», — dedi. Ibn ud-Dagʻina buni Abu Bakrga aytdi. Bas, Abu Bakr — oʻz Robbiga oʻz uyida ibodat qilishni davom ettirdi va namoz oʻqimas hamda oshkora Qurʼon tilovat qilmas edi — magar oʻz uyida. Keyinchalik Abu Bakrda — oʻz uyi hovlisida bir masjid qurish — fikri paydo boʻldi. U bu fikrni amalga oshirdi va u yerda oshkora namoz oʻqib, Qurʼon tilovat qila boshladi. Mushriklarning ayollari va bolalari uning atrofida yigʻila boshladi hamda unga hayrat bilan qarar edi. Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi edi va Qurʼon tilovat qilgan paytda yigʻidan oʻzini tuta olmas edi. Bu — Qurayshning mushrik boshliqlarini dahshatga soldi. Ular Ibn ud-Dagʻinani (chaqirib) yubordi va u kelganda: «Biz Abu Bakrga — u oʻz Robbiga oʻz uyida ibodat qilish sharti bilan — himoya (jivor) bergan edik, lekin u bu shartni buzdi va oʻz uyi hovlisida bir masjid qurib, oshkora namoz oʻqib, Qurʼon tilovat qildi. Biz — u bizning ayollarimiz va bolalarimizni yoʻldan urishidan — qoʻrqamiz. Bas, uning oldiga borib, unga ayt: agar xohlasa, u faqat oʻz uyida Robbiga ibodat qilsin; agar (rozi) boʻlmasa, sening himoya (jivor)ingni qaytarsin — chunki biz seni (ahdni buzib) xafa qilishni xohlamaymiz, lekin Abu Bakrning Islomni oshkora (eʼlon) qilishiga (ham) chiday olmaymiz», — dedi. Oisha qoʻshdi: Ibn ud-Dagʻina Abu Bakr oldiga kelib: «Sen — men senga qaysi shartlar bilan himoya berganimni — bilasan; bas, sen yo oʻsha shartlarga rioya qil, yo mening himoyamni qaytar — chunki men arablarning: ‹Ibn ud-Dagʻina bir kishiga himoya berdi, lekin uning qavmi unga rioya qilmadi›, — deganini eshitishni xohlamayman», — dedi. Abu Bakr: «Men sening himoyangni qaytaraman va Allohning himoyasiga roziman», — dedi. Oʻsha paytda Allohning Rasuli ﷺ hali Makkada edilar va u zot oʻz sahobalariga: «Mening hijrat qiladigan joyim (manzilim) menga koʻrsatildi — men ikki togʻ (Harra) orasida joylashgan, xurmo (daraxtlari) ekilgan shoʻrxok yerni koʻrdim», — dedilar. Bas, Paygʻambar ﷺ buni aytganda, sahobalardan baʼzilari Madinaga hijrat qildi va Habashistonga hijrat qilganlaridan baʼzilari (ham) Madinaga qaytdi. Abu Bakr hijratga tayyorlanganda, Allohning Rasuli ﷺ unga: «Shoshilma, men (ham) hijratga ruxsat berilishini kutyapman», — dedilar. Abu Bakr: «Otam sizga fido boʻlsin, siz rostdan ham shuni kutyapsizmi?» — deb soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ ‹ha› (deb javob berdilar). Bas, Abu Bakr — Allohning Rasuli ﷺ ga hamroh boʻlish uchun — oʻz safarini keyinga surdi va oʻzidagi ikki tuyani toʻrt oy davomida Samur daraxti barglari bilan boqdi (oziqlantirdi).Оиша (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси — ривоят қилади: Мен нарсаларни эслаб қоладиган ёшга етганимдан бери, ота-онамни Исломнинг ҳақ динига кўра ибодат қилаётган ҳолда кўрдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ бизни — эрталаб ва кечқурун — зиёрат қилмаган бирорта кун (ҳам) ўтмас эди. Мусулмонлар тазйиқ (таъқиб) остида қолганда, Абу Бакр Ҳабашистонга (Эфиопияга) ҳижрат учун йўлга чиқди. У Барку-л-Ғимод деган жойга етганда, Қора қабиласи бошлиғи Ибн уд-Дағина билан учратди. У Абу Бакрдан: «Қаерга кетяпсан?» — деб сўради. Абу Бакр: «Менинг қавмим мени юртдан ҳайдаб чиқарди ва мен — (узоқ) сафарга чиқиб, Роббимга ибодат қилишни — хоҳлайман», — деди. Ибн уд-Дағина: «Сен каби киши (юртдан) чиқиб кетмаслиги ёки ҳайдаб чиқарилмаслиги (керак) — чунки сен камбағалларга ризқ топишда ёрдам берасан, қариндошлик (ришталари)ни сақлайсан, ожизларга (ёки қарамоғингдагиларга) ёрдам берасан, меҳмонларни таом ва бошпана билан таъминлайсан ҳамда одамларга — улар қийинчиликка тушганда — ёрдам берасан. Мен сенинг ҳимоячингман (живор бераман). Бас, қайтиб бор ва ўз Роббингга ўз уйингда ибодат қил», — деди. Ибн уд-Дағина Абу Бакр билан бирга (Маккага) борди ва уни Қурайш бошлиқларига олиб бориб, уларга: «Абу Бакр каби киши (юртдан) чиқиб кетмаслиги ёки ҳайдаб чиқарилмаслиги (керак). Сизлар — камбағалларга ризқ топишда ёрдам берадиган, қариндошлик (ришталари)ни сақлайдиган, ожизларга ёрдам берадиган, меҳмонларни таом ва бошпана билан таъминлайдиган ҳамда одамларга қийинчилик пайтида ёрдам берадиган кишини — ҳайдаб чиқарасизларми?» — деди. Бас, Қурайш Ибн уд-Дағинанинг ҳимоя (живор)ини қабул қилди ва Абу Бакрга — у хавфсиз эканини — айтди ҳамда Ибн уд-Дағинага: «Абу Бакрга — ўз Роббига ўз уйида ибодат қилишни, намоз ўқишни ва хоҳлаган (нарса)ни ўқишни, лекин бизга озор бермасликни ва буларни ошкора қилмасликни — буюр, чунки биз — бизнинг ўғилларимиз ва аёлларимиз унга эргашишидан қўрқамиз», — деди. Ибн уд-Дағина буни Абу Бакрга айтди. Бас, Абу Бакр — ўз Роббига ўз уйида ибодат қилишни давом эттирди ва намоз ўқимас ҳамда ошкора Қуръон тиловат қилмас эди — магар ўз уйида. Кейинчалик Абу Бакрда — ўз уйи ҳовлисида бир масжид қуриш — фикри пайдо бўлди. У бу фикрни амалга оширди ва у ерда ошкора намоз ўқиб, Қуръон тиловат қила бошлади. Мушрикларнинг аёллари ва болалари унинг атрофида йиғила бошлади ҳамда унга ҳайрат билан қарар эди. Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши эди ва Қуръон тиловат қилган пайтда йиғидан ўзини тута олмас эди. Бу — Қурайшнинг мушрик бошлиқларини даҳшатга солди. Улар Ибн уд-Дағинани (чақириб) юборди ва у келганда: «Биз Абу Бакрга — у ўз Роббига ўз уйида ибодат қилиш шарти билан — ҳимоя (живор) берган эдик, лекин у бу шартни бузди ва ўз уйи ҳовлисида бир масжид қуриб, ошкора намоз ўқиб, Қуръон тиловат қилди. Биз — у бизнинг аёлларимиз ва болаларимизни йўлдан уришидан — қўрқамиз. Бас, унинг олдига бориб, унга айт: агар хоҳласа, у фақат ўз уйида Роббига ибодат қилсин; агар (рози) бўлмаса, сенинг ҳимоя (живор)ингни қайтарсин — чунки биз сени (аҳдни бузиб) хафа қилишни хоҳламаймиз, лекин Абу Бакрнинг Исломни ошкора (эълон) қилишига (ҳам) чидай олмаймиз», — деди. Оиша қўшди: Ибн уд-Дағина Абу Бакр олдига келиб: «Сен — мен сенга қайси шартлар билан ҳимоя берганимни — биласан; бас, сен ё ўша шартларга риоя қил, ё менинг ҳимоямни қайтар — чунки мен арабларнинг: ‹Ибн уд-Дағина бир кишига ҳимоя берди, лекин унинг қавми унга риоя қилмади›, — деганини эшитишни хоҳламайман», — деди. Абу Бакр: «Мен сенинг ҳимоянгни қайтараман ва Аллоҳнинг ҳимоясига розиман», — деди. Ўша пайтда Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳали Маккада эдилар ва у зот ўз саҳобаларига: «Менинг ҳижрат қиладиган жойим (манзилим) менга кўрсатилди — мен икки тоғ (Ҳарра) орасида жойлашган, хурмо (дарахтлари) экилган шўрхок ерни кўрдим», — дедилар. Бас, Пайғамбар ﷺ буни айтганда, саҳобалардан баъзилари Мадинага ҳижрат қилди ва Ҳабашистонга ҳижрат қилганларидан баъзилари (ҳам) Мадинага қайтди. Абу Бакр ҳижратга тайёрланганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ унга: «Шошилма, мен (ҳам) ҳижратга рухсат берилишини кутяпман», — дедилар. Абу Бакр: «Отам сизга фидо бўлсин, сиз ростдан ҳам шуни кутяпсизми?» — деб сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ ‹ҳа› (деб жавоб бердилар). Бас, Абу Бакр — Аллоҳнинг Расули ﷺ га ҳамроҳ бўлиш учун — ўз сафарини кейинга сурди ва ўзидаги икки туяни тўрт ой давомида Самур дарахти барглари билан боқди (озиқлантирди).
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم كُنَّ يَخْرُجْنَ بِاللَّيْلِ إِذَا تَبَرَّزْنَ إِلَى الْمَنَاصِعِ ـ وَهُوَ صَعِيدٌ أَفْيَحُ ـ فَكَانَ عُمَرُ يَقُولُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم احْجُبْ نِسَاءَكَ. فَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ، فَخَرَجَتْ سَوْدَةُ بِنْتُ زَمْعَةَ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً مِنَ اللَّيَالِي عِشَاءً، وَكَانَتِ امْرَأَةً طَوِيلَةً، فَنَادَاهَا عُمَرُ أَلاَ قَدْ عَرَفْنَاكِ يَا سَوْدَةُ. حِرْصًا عَلَى أَنْ يَنْزِلَ الْحِجَابُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ الْحِجَابِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning ayollari kechasi hojat uchun Manosiʼ (Madinadagi Baqiʼ yaqinida keng ochiq joy)ga chiqar edilar. Umar Paygʻambar ﷺ ga: «Ayollaringizni (pardaga) buyuring», — der edi, lekin Rasululloh ﷺ (hali) shunday qilmagan edi. Bir kechasi Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Savda binti Zamʼa — u baland boʻyli ayol edi — xufton paytida (tashqariga) chiqdi. Umar unga: «Seni tanidim, ey Savda!» — dedi; u hijob (oyatlari) nozil boʻlishini juda istagani uchun shunday dedi. Shunda Alloh hijob (oyatlari)ni nozil qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг аёллари кечаси ҳожат учун Маносиъ (Мадинадаги Бақиъ яқинида кенг очиқ жой)га чиқар эдилар. Умар Пайғамбар ﷺ га: «Аёлларингизни (пардага) буюринг», — дер эди, лекин Расулуллоҳ ﷺ (ҳали) шундай қилмаган эди. Бир кечаси Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Савда бинти Замъа — у баланд бўйли аёл эди — хуфтон пайтида (ташқарига) чиқди. Умар унга: «Сени танидим, эй Савда!» — деди; у ҳижоб (оятлари) нозил бўлишини жуда истагани учун шундай деди. Шунда Аллоҳ ҳижоб (оятлари)ни нозил қилди.
حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَدْ أُذِنَ أَنْ تَخْرُجْنَ فِي حَاجَتِكُنَّ ". قَالَ هِشَامٌ يَعْنِي الْبَرَازَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ zavjalariga: «Sizlarga hojat uchun (tashqariga) chiqishga izn berildi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ завжаларига: «Сизларга ҳожат учун (ташқарига) чиқишга изн берилди», — дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْعَثُ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعْجِبُهُ التَّيَمُّنُ فِي تَنَعُّلِهِ وَتَرَجُّلِهِ وَطُهُورِهِ وَفِي شَأْنِهِ كُلِّهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kovush kiyishda, soch tarashda, tozalanish (yuvinish)da va boshqa har bir ishda oʻng tomondan boshlashni yoqtirar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ковуш кийишда, соч тарашда, тозаланиш (ювиниш)да ва бошқа ҳар бир ишда ўнг томондан бошлашни ёқтирар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاشْتَدَّ بِهِ وَجَعُهُ، اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ فِي أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي، فَأَذِنَّ لَهُ، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ رَجُلَيْنِ تَخُطُّ رِجْلاَهُ فِي الأَرْضِ بَيْنَ عَبَّاسٍ وَرَجُلٍ آخَرَ. قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَأَخْبَرْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ أَتَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ الآخَرُ قُلْتُ لاَ. قَالَ هُوَ عَلِيٌّ. وَكَانَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ تُحَدِّثُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَعْدَ مَا دَخَلَ بَيْتَهُ وَاشْتَدَّ وَجَعُهُ " هَرِيقُوا عَلَىَّ مِنْ سَبْعِ قِرَبٍ، لَمْ تُحْلَلْ أَوْكِيَتُهُنَّ، لَعَلِّي أَعْهَدُ إِلَى النَّاسِ ". وَأُجْلِسَ فِي مِخْضَبٍ لِحَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ طَفِقْنَا نَصُبُّ عَلَيْهِ تِلْكَ حَتَّى طَفِقَ يُشِيرُ إِلَيْنَا أَنْ قَدْ فَعَلْتُنَّ، ثُمَّ خَرَجَ إِلَى النَّاسِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning kasallari ogʻirlashib, dardlari qattiqlashgach, u zot zavjalaridan oʻzlari mening uyimda parvarish qilinishga ruxsat soʻradilar; ular ruxsat berdilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ ikki kishining (Abbos va boshqa bir kishining) orasida, oyoqlari yerga sudralgan holda (mening uyimga) keldilar. Ubaydulloh (roviy) dedi: «Men Oisha aytganni Abdulloh ibn Abbosga aytdim. Ibn Abbos: ‹U boshqa kishi kim edi, bilasanmi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. Ibn Abbos: ‹U — Ali (ibn Abu Tolib) edi›, — dedi». Oisha yana dedi: «Paygʻambar ﷺ mening uyimga kelib, kasallari ogʻirlashgach, bizga: ‹Menga yetti meshli (toʻla) suv quyinglar — toki men odamlarga biror nasihat qila olsam›, — deb buyurdilar. Bas, u zot zavjalaridan Hafsaga tegishli bir tagoraga (mixdabga) oʻtqazildi. Soʻng hammamiz unga meshlardan suv quya boshladik, to u zot bizga (toʻxtashga) ishora qilguncha; biz (xohlaganlarini) bajardik. Soʻng u zot odamlar oldiga chiqdilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг касаллари оғирлашиб, дардлари қаттиқлашгач, у зот завжаларидан ўзлари менинг уйимда парвариш қилинишга рухсат сўрадилар; улар рухсат бердилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ икки кишининг (Аббос ва бошқа бир кишининг) орасида, оёқлари ерга судралган ҳолда (менинг уйимга) келдилар. Убайдуллоҳ (ровий) деди: «Мен Оиша айтганни Абдуллоҳ ибн Аббосга айтдим. Ибн Аббос: ‹У бошқа киши ким эди, биласанми?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. Ибн Аббос: ‹У — Али (ибн Абу Толиб) эди›, — деди». Оиша яна деди: «Пайғамбар ﷺ менинг уйимга келиб, касаллари оғирлашгач, бизга: ‹Менга етти мешли (тўла) сув қуйинглар — токи мен одамларга бирор насиҳат қила олсам›, — деб буюрдилар. Бас, у зот завжаларидан Ҳафсага тегишли бир тагорага (михдабга) ўтқазилди. Сўнг ҳаммамиз унга мешлардан сув қуя бошладик, то у зот бизга (тўхташга) ишора қилгунча; биз (хоҳлаганларини) бажардик. Сўнг у зот одамлар олдига чиқдилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ يُصَلِّي فَلْيَرْقُدْ حَتَّى يَذْهَبَ عَنْهُ النَّوْمُ، فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا صَلَّى وَهُوَ نَاعِسٌ لاَ يَدْرِي لَعَلَّهُ يَسْتَغْفِرُ فَيَسُبَّ نَفْسَهُ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar biringiz namozda mizgib (uyqusi kelib) qolsa, uyqusi tarqaguncha uxlasin; chunki mizgib namoz oʻqiganda, kishi (oʻzini) magʻfirat soʻrayaptimi yoki oʻziga yomonlik (soʻrayapti)mi — bilmaydi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бирингиз намозда мизгиб (уйқуси келиб) қолса, уйқуси тарқагунча ухласин; чунки мизгиб намоз ўқиганда, киши (ўзини) мағфират сўраяптими ёки ўзига ёмонлик (сўраяпти)ми — билмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا قَالَتْ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِصَبِيٍّ، فَبَالَ عَلَى ثَوْبِهِ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَأَتْبَعَهُ إِيَّاهُ.
Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga bir chaqaloq keltirildi; u Paygʻambar ﷺ ning kiyimiga siyib qoʻydi. Paygʻambar ﷺ suv soʻrab, ifloslangan joyga quydilar.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га бир чақалоқ келтирилди; у Пайғамбар ﷺ нинг кийимига сийиб қўйди. Пайғамбар ﷺ сув сўраб, ифлосланган жойга қуйдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ فَاطِمَةُ ابْنَةُ أَبِي حُبَيْشٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ أُسْتَحَاضُ فَلاَ أَطْهُرُ، أَفَأَدَعُ الصَّلاَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ، إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ، وَلَيْسَ بِحَيْضٍ، فَإِذَا أَقْبَلَتْ حَيْضَتُكِ فَدَعِي الصَّلاَةَ، وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْسِلِي عَنْكِ الدَّمَ ثُمَّ صَلِّي ". قَالَ وَقَالَ أَبِي " ثُمَّ تَوَضَّئِي لِكُلِّ صَلاَةٍ، حَتَّى يَجِيءَ ذَلِكَ الْوَقْتُ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima binti Abu Hubaysh Paygʻambar ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh, mende istihoza (toʻxtamaydigan qon ketish) bor, men poklanmayapman. Namozni tark etayinmi?» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, chunki bu — (hayz emas,) bir tomirdan (chiqayotgan qon). Hayzing boshlansa, namozni tark et; u tugasa, qonni yuvib (gusl qilib), namoz oʻqi», — dedilar. (Roviy Hishom otasidan: u zot unga: ‹Keyingi hayz vaqti kelguncha har namoz uchun tahorat ol›, — dedilar, deb aytdi.)Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима бинти Абу Ҳубайш Пайғамбар ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ, менде истиҳоза (тўхтамайдиган қон кетиш) бор, мен покланмаяпман. Намозни тарк этайинми?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, чунки бу — (ҳайз эмас,) бир томирдан (чиқаётган қон). Ҳайзинг бошланса, намозни тарк эт; у тугаса, қонни ювиб (гусл қилиб), намоз ўқи», — дедилар. (Ровий Ҳишом отасидан: у зот унга: ‹Кейинги ҳайз вақти келгунча ҳар намоз учун таҳорат ол›, — дедилар, деб айтди.)
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ الْجَزَرِيُّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْسِلُ الْجَنَابَةَ مِنْ ثَوْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَيَخْرُجُ إِلَى الصَّلاَةِ، وَإِنَّ بُقَعَ الْمَاءِ فِي ثَوْبِهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning kiyimlaridan janobat (maniy) izini yuvar edim; u zot esa (kiyimda) hali suv izi (dogʻi) turgan holda namozga chiqar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг кийимларидан жанобат (маний) изини ювар эдим; у зот эса (кийимда) ҳали сув изи (доғи) турган ҳолда намозга чиқар эдилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا كَانَتْ تَغْسِلُ الْمَنِيَّ مِنْ ثَوْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ أَرَاهُ فِيهِ بُقْعَةً أَوْ بُقَعًا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning kiyimlaridan maniyni yuvar edim; shunda ham (kiyimda) bir yoki bir necha dogʻ (izi)ni koʻrar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг кийимларидан манийни ювар эдим; шунда ҳам (кийимда) бир ёки бир неча доғ (изи)ни кўрар эдим.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كُلُّ شَرَابٍ أَسْكَرَ فَهُوَ حَرَامٌ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Mast qiluvchi har bir ichimlik haromdir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Маст қилувчи ҳар бир ичимлик ҳаромдир», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ قَالَتْ، عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ أَنَا فَتَلْتُ، قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَىَّ، ثُمَّ قَلَّدَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَيْهِ، ثُمَّ بَعَثَ بِهَا مَعَ أَبِي، فَلَمْ يَحْرُمْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَىْءٌ أَحَلَّهُ اللَّهُ لَهُ حَتَّى نُحِرَ الْهَدْىُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning Hadiy (qurbonlik mol)larining (boʻyin) gulchambarlarini oʻz qoʻlim bilan oʻrdim. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ ularni oʻz qoʻli bilan (qurbonlik mollari)ning boʻyniga osdi va ularni mening otam (Abu Bakr) bilan (Makkaga) joʻnatdi. (Qurbonlik) hayvonlar soʻyilguncha, Allohning Rasuli ﷺ uchun (ihromda) harom boʻlgan hech narsa halol boʻlmadi (yaʼni u zot ihromda emas edilar, shuning uchun harom boʻlgan narsa yoʻq edi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Ҳадий (қурбонлик мол)ларининг (бўйин) гулчамбарларини ўз қўлим билан ўрдим. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ уларни ўз қўли билан (қурбонлик моллари)нинг бўйнига осди ва уларни менинг отам (Абу Бакр) билан (Маккага) жўнатди. (Қурбонлик) ҳайвонлар сўйилгунча, Аллоҳнинг Расули ﷺ учун (иҳромда) ҳаром бўлган ҳеч нарса ҳалол бўлмади (яъни у зот иҳромда эмас эдилар, шунинг учун ҳаром бўлган нарса йўқ эди).
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْمَرَ أَرْضًا لَيْسَتْ لأَحَدٍ فَهْوَ أَحَقُّ ". قَالَ عُرْوَةُ قَضَى بِهِ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ فِي خِلاَفَتِهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim hech kimga tegishli boʻlmagan (egasiz) yerni obod qilsa (dehqonchilik qilsa), u (oʻsha yerga egalik qilishga) haqliroqdir», — dedilar. Urva: «Umar oʻz xalifaligi davrida (ham) shu tarzda hukm qildi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким ҳеч кимга тегишли бўлмаган (эгасиз) ерни обод қилса (деҳқончилик қилса), у (ўша ерга эгалик қилишга) ҳақлироқдир», — дедилар. Урва: «Умар ўз халифалиги даврида (ҳам) шу тарзда ҳукм қилди», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو فِي الصَّلاَةِ وَيَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ ". فَقَالَ لَهُ قَائِلٌ مَا أَكْثَرَ مَا تَسْتَعِيذُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنَ الْمَغْرَمِ قَالَ " إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا غَرِمَ حَدَّثَ فَكَذَبَ وَوَعَدَ فَأَخْلَفَ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ namozda: «Allohim! Men Sendan barcha gunohlardan va qarzdor boʻlishdan panoh soʻrayman», — deb Allohga duo qilar edilar. Kimdir: «Yo Rasululloh, (men koʻryapmanki,) siz juda koʻp qarzdor boʻlishdan Allohga panoh soʻraysiz», — dedi. U zot: «Agar kishi qarzdor boʻlsa, gapirganda yolgʻon aytadi va vaʼda berganda vaʼdasini buzadi», — deb javob berdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ намозда: «Аллоҳим! Мен Сендан барча гуноҳлардан ва қарздор бўлишдан паноҳ сўрайман», — деб Аллоҳга дуо қилар эдилар. Кимдир: «Ё Расулуллоҳ, (мен кўряпманки,) сиз жуда кўп қарздор бўлишдан Аллоҳга паноҳ сўрайсиз», — деди. У зот: «Агар киши қарздор бўлса, гапирганда ёлғон айтади ва ваъда берганда ваъдасини бузади», — деб жавоб бердилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ عَبْدَ بْنَ زَمْعَةَ، وَسَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي ابْنِ أَمَةِ زَمْعَةَ فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصَانِي أَخِي إِذَا قَدِمْتُ أَنْ أَنْظُرَ ابْنَ أَمَةِ زَمْعَةَ فَأَقْبِضَهُ، فَإِنَّهُ ابْنِي. وَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ أَخِي وَابْنُ أَمَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِ أَبِي. فَرَأَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَبَهًا بَيِّنًا فَقَالَ " هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ، الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ، وَاحْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu ibn Zamʼa va Saʼd ibn Abu Vaqqos — Zamʼaning choriyasi (kanizi)ning oʻgʻli (kimning egaligida ekani) haqida daʼvolarini — Paygʻambar ﷺ ning oldiga olib keldi. Saʼd: «Yo Rasululloh, mening akam (Utba) oʻlimidan oldin menga — men (Makkaga) qaytganimda, Zamʼaning choriyasining oʻgʻlini izlab, uni oʻz qaramogʻimga olishni (aytdi) — chunki u uning (akamning) oʻgʻli edi», — dedi. Abu ibn Zamʼa: «U — mening (ota bir) akam va otamning choriyasining oʻgʻli(dir); u otamning toʻshagida tugʻilgan», — dedi. Paygʻambar ﷺ Utba bilan oʻsha bola orasida oʻxshashlik (qiyofa) sezdi, lekin u zot: «Ey Abu ibn Zamʼa! Bu bola sening (qoʻlingda) boʻladi — chunki farzand toʻshak egasiga (tegishli); sen, ey Savda, bu boladan (oʻzingni) toʻsib (parda tutib) yur», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу ибн Замъа ва Саъд ибн Абу Ваққос — Замъанинг чорияси (канизи)нинг ўғли (кимнинг эгалигида экани) ҳақида даъволарини — Пайғамбар ﷺ нинг олдига олиб келди. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, менинг акам (Утба) ўлимидан олдин менга — мен (Маккага) қайтганимда, Замъанинг чориясининг ўғлини излаб, уни ўз қарамоғимга олишни (айтди) — чунки у унинг (акамнинг) ўғли эди», — деди. Абу ибн Замъа: «У — менинг (ота бир) акам ва отамнинг чориясининг ўғли(дир); у отамнинг тўшагида туғилган», — деди. Пайғамбар ﷺ Утба билан ўша бола орасида ўхшашлик (қиёфа) сезди, лекин у зот: «Эй Абу ибн Замъа! Бу бола сенинг (қўлингда) бўлади — чунки фарзанд тўшак эгасига (тегишли); сен, эй Савда, бу боладан (ўзингни) тўсиб (парда тутиб) юр», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها – [quran sura="4" aya_start="128" aya_end="128"]{وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا} قَالَتِ الرَّجُلُ تَكُونُ عِنْدَهُ الْمَرْأَةُ، لَيْسَ بِمُسْتَكْثِرٍ مِنْهَا، يُرِيدُ أَنْ يُفَارِقَهَا، فَتَقُولُ أَجْعَلُكَ مِنْ شَأْنِي فِي حِلٍّ. فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي ذَلِكَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mana bu oyatning tafsiri haqida: ‹Agar ayol oʻz erining badxulqlik (joʻrttaga azob berish) yoki yuz oʻgirishidan qoʻrqsa...› (Niso, 128) — Kishi oʻz xotinini yoqtirmaslik va uni taloq qilishni niyat qilishi mumkin; bas, u (xotin) unga: ‹Men oʻz haqlarimdan voz kechaman, meni taloq qilma›, — deydi. Yuqoridagi oyat shunday (holat) haqida nozil boʻldi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мана бу оятнинг тафсири ҳақида: ‹Агар аёл ўз эрининг бадхулқлик (жўрттага азоб бериш) ёки юз ўгиришидан қўрқса...› (Нисо, 128) — Киши ўз хотинини ёқтирмаслик ва уни талоқ қилишни ният қилиши мумкин; бас, у (хотин) унга: ‹Мен ўз ҳақларимдан воз кечаман, мени талоқ қилма›, — дейди. Юқоридаги оят шундай (ҳолат) ҳақида нозил бўлди.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَبْغَضَ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الأَلَدُّ الْخَصِمُ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh nazarida eng yomon koʻrilgan kishi — eng ashaddiy janjalkash (daʼvolashuvchi) kishi(dir)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ назарида энг ёмон кўрилган киши — энг ашаддий жанжалкаш (даъволашувчи) киши(дир)», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْ هِنْدُ بِنْتُ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ مِسِّيكٌ، فَهَلْ عَلَىَّ حَرَجٌ أَنْ أُطْعِمَ مِنَ الَّذِي لَهُ عِيَالَنَا فَقَالَ " لاَ حَرَجَ عَلَيْكِ أَنْ تُطْعِمِيهِمْ بِالْمَعْرُوفِ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hind bint Utba (Abu Sufyonning xotini) kelib: «Yo Rasululloh, Abu Sufyon — baxil kishi. Agar men uning molidan bolalarimiz uchun biror narsa sarflasam, (menga) zarar (gunoh) bormi?» — dedi. U zot: «Agar sen ularni undan — adolatli va meʼyorda (isrofgarlik qilmay) — boqsang, senga zarar yoʻq», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳинд бинт Утба (Абу Суфённинг хотини) келиб: «Ё Расулуллоҳ, Абу Суфён — бахил киши. Агар мен унинг молидан болаларимиз учун бирор нарса сарфласам, (менга) зарар (гуноҳ) борми?» — деди. У зот: «Агар сен уларни ундан — адолатли ва меъёрда (исрофгарлик қилмай) — боқсанг, сенга зарар йўқ», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ تَذَاكَرْنَا عِنْدَ إِبْرَاهِيمَ الرَّهْنَ، وَالْقَبِيلَ فِي السَّلَفِ، فَقَالَ إِبْرَاهِيمُ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اشْتَرَى مِنْ يَهُودِيٍّ طَعَامًا إِلَى أَجَلٍ وَرَهَنَهُ دِرْعَهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ belgilangan muddatga nasiyaga biroz taom sotib oldi va uning uchun oʻz sovutini garovga qoʻydi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ белгиланган муддатга насияга бироз таом сотиб олди ва унинг учун ўз совутини гаровга қўйди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اشْتَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَهُودِيٍّ طَعَامًا وَرَهَنَهُ دِرْعَهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ bir yahudiydan biroz taom sotib oldi va unga oʻz sovutini garovga qoʻydi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ бир яҳудийдан бироз таом сотиб олди ва унга ўз совутини гаровга қўйди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ إِنَّ عُتْبَةَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَى أَخِيهِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنْ يَقْبِضَ إِلَيْهِ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ، قَالَ عُتْبَةُ إِنَّهُ ابْنِي. فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَمَنَ الْفَتْحِ أَخَذَ سَعْدٌ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ. فَأَقْبَلَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَقْبَلَ مَعَهُ بِعَبْدِ بْنِ زَمْعَةَ. فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا ابْنُ أَخِي عَهِدَ إِلَىَّ أَنَّهُ ابْنُهُ. فَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا أَخِي ابْنُ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ. فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى ابْنِ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ، فَإِذَا هُوَ أَشْبَهُ النَّاسِ بِهِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ ". مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ وُلِدَ عَلَى فِرَاشِ أَبِيهِ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " احْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ بِنْتَ زَمْعَةَ ". مِمَّا رَأَى مِنْ شَبَهِهِ بِعُتْبَةَ. وَكَانَتْ سَوْدَةُ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Utba ibn Abu Vaqqos oʻz akasi Saʼd ibn Abu Vaqqosga — Zamʼaning choriyasi (kanizi)ning oʻgʻlini oʻz qaramogʻiga olishga — vakolat berdi va unga — bu bola oʻzining (gʻayriqonuniy) oʻgʻli, deb — aytdi. Allohning Rasuli ﷺ (Makkaga) fath paytida borganda, Saʼd Zamʼaning choriyasining oʻgʻlini Allohning Rasuli ﷺ ga olib keldi va oʻzi bilan Abu ibn Zamʼani (ham) olib kelib: «Yo Rasululloh, bu — mening akam Utbaning oʻgʻli(dir); u meni — buni oʻz qaramogʻimga olishga — vakil qilgan», — dedi. Abu ibn Zamʼa: «Yo Rasululloh, u — mening (ota bir) akam, Zamʼaning choriyasining oʻgʻli(dir) va u (Zamʼaning) toʻshagida tugʻilgan», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ Zamʼaning choriyasining oʻgʻliga qaradi va (Utbaga) koʻp oʻxshashlik (qiyofa) sezdi. Allohning Rasuli ﷺ: «U — sen uchun(dir), ey Abu ibn Zamʼa — chunki u sening otang toʻshagida tugʻilgan», — dedilar. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ Savda bint Zamʼaga — bu boladan (oʻzini) toʻsib (parda tutib) yurishni — aytdi — chunki u (zot) bolaning Utbaga oʻxshashligini sezgan edi; Savda esa Paygʻambar ﷺ ning zavjasi edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Утба ибн Абу Ваққос ўз акаси Саъд ибн Абу Ваққосга — Замъанинг чорияси (канизи)нинг ўғлини ўз қарамоғига олишга — ваколат берди ва унга — бу бола ўзининг (ғайриқонуний) ўғли, деб — айтди. Аллоҳнинг Расули ﷺ (Маккага) фатҳ пайтида борганда, Саъд Замъанинг чориясининг ўғлини Аллоҳнинг Расули ﷺ га олиб келди ва ўзи билан Абу ибн Замъани (ҳам) олиб келиб: «Ё Расулуллоҳ, бу — менинг акам Утбанинг ўғли(дир); у мени — буни ўз қарамоғимга олишга — вакил қилган», — деди. Абу ибн Замъа: «Ё Расулуллоҳ, у — менинг (ота бир) акам, Замъанинг чориясининг ўғли(дир) ва у (Замъанинг) тўшагида туғилган», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Замъанинг чориясининг ўғлига қаради ва (Утбага) кўп ўхшашлик (қиёфа) сезди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «У — сен учун(дир), эй Абу ибн Замъа — чунки у сенинг отанг тўшагида туғилган», — дедилар. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ Савда бинт Замъага — бу боладан (ўзини) тўсиб (парда тутиб) юришни — айтди — чунки у (зот) боланинг Утбага ўхшашлигини сезган эди; Савда эса Пайғамбар ﷺ нинг завжаси эди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اشْتَرَيْتُ بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطَ أَهْلُهَا وَلاَءَهَا، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَعْتِقِيهَا، فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْطَى الْوَرِقَ ". فَأَعْتَقْتُهَا، فَدَعَاهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَخَيَّرَهَا مِنْ زَوْجِهَا فَقَالَتْ لَوْ أَعْطَانِي كَذَا وَكَذَا مَا ثَبَتُّ عِنْدَهُ. فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Barirani sotib oldim, lekin uning xojalari — uning valosi oʻzlariga boʻlishi — sharti(ni qoʻydi). Men buni Paygʻambar ﷺ ga aytdim. U zot (menga): «Uni ozod qil — chunki valo narxini toʻlagan kishi uchun(dir)», — dedilar. Bas, men uni ozod qildim. Paygʻambar ﷺ Barirani chaqirdi va unga — yo eri bilan (birga) qolish, yo undan ajrashish ixtiyorini berdi. U: «U menga shuncha-shuncha pul bersa ham, men u bilan (birga) qolmayman», — dedi va shunday qilib, u oʻz ozodligini eridan afzal koʻrdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Барирани сотиб олдим, лекин унинг хожалари — унинг валоси ўзларига бўлиши — шарти(ни қўйди). Мен буни Пайғамбар ﷺ га айтдим. У зот (менга): «Уни озод қил — чунки вало нархини тўлаган киши учун(дир)», — дедилар. Бас, мен уни озод қилдим. Пайғамбар ﷺ Барирани чақирди ва унга — ё эри билан (бирга) қолиш, ё ундан ажрашиш ихтиёрини берди. У: «У менга шунча-шунча пул берса ҳам, мен у билан (бирга) қолмайман», — деди ва шундай қилиб, у ўз озодлигини эридан афзал кўрди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَةِ بَدَأَ فَغَسَلَ يَدَيْهِ، ثُمَّ يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلاَةِ، ثُمَّ يُدْخِلُ أَصَابِعَهُ فِي الْمَاءِ، فَيُخَلِّلُ بِهَا أُصُولَ شَعَرِهِ ثُمَّ يَصُبُّ عَلَى رَأْسِهِ ثَلاَثَ غُرَفٍ بِيَدَيْهِ، ثُمَّ يُفِيضُ الْمَاءَ عَلَى جِلْدِهِ كُلِّهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ janobatdan gusl qilganlarida, avval qoʻllarini yuvib, soʻng namoz tahoratidek tahorat olardilar. Soʻng barmoqlarini suvga solib, soch tublarini (hoʻl) qilardilar, soʻng boshlariga uch hovuch suv quyib, butun badanlariga suv quyardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жанобатдан гусл қилганларида, аввал қўлларини ювиб, сўнг намоз таҳоратидек таҳорат олардилар. Сўнг бармоқларини сувга солиб, соч тубларини (ҳўл) қилардилар, сўнг бошларига уч ҳовуч сув қуйиб, бутун баданларига сув қуярдилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَالنَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ مِنْ قَدَحٍ يُقَالُ لَهُ الْفَرَقُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Paygʻambar ﷺ ‹faraq› degan bir idishdan (suvdan) gusl qilardik.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Пайғамбар ﷺ ‹фарақ› деган бир идишдан (сувдан) гусл қилардик.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَةِ دَعَا بِشَىْءٍ نَحْوَ الْحِلاَبِ، فَأَخَذَ بِكَفِّهِ، فَبَدَأَ بِشِقِّ رَأْسِهِ الأَيْمَنِ ثُمَّ الأَيْسَرِ، فَقَالَ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ janobat (jima yoki ihtilom)dan gusl qilganlarida, hilob yoki boshqa xushboʻy (atir) soʻrardilar. Uni qoʻllariga olib, avval boshlarining oʻng tomoniga, soʻng chap tomoniga surib, soʻng ikki qoʻllari bilan boshlarining oʻrtasiga surardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жанобат (жима ёки иҳтилом)дан гусл қилганларида, ҳилоб ёки бошқа хушбўй (атир) сўрардилар. Уни қўлларига олиб, аввал бошларининг ўнг томонига, сўнг чап томонига суриб, сўнг икки қўллари билан бошларининг ўртасига сурардилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، أَخْبَرَنَا أَفْلَحُ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَالنَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ تَخْتَلِفُ أَيْدِينَا فِيهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Paygʻambar ﷺ bir idishdan gusl qilardik; qoʻllarimiz navbatma-navbat idishga kirardi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Пайғамбар ﷺ бир идишдан гусл қилардик; қўлларимиз навбатма-навбат идишга кирарди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَةِ غَسَلَ يَدَهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ janobatdan gusl qilganlarida, avval qoʻllarini yuvardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жанобатдан гусл қилганларида, аввал қўлларини ювардилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَالنَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ مِنْ جَنَابَةٍ. وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ مِثْلَهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Paygʻambar ﷺ janobatdan (keyin) bir idishdan gusl qilardik.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Пайғамбар ﷺ жанобатдан (кейин) бир идишдан гусл қилардик.
حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي مَفْرِقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ مُحْرِمٌ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men hozir ham Paygʻambar ﷺ muhrim boʻlgan paytlarida, sochlarining ajragan joyida atirning yaltirashini koʻrayotgandekman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ҳозир ҳам Пайғамбар ﷺ муҳрим бўлган пайтларида, сочларининг ажраган жойида атирнинг ялтирашини кўраётгандекман.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنَّا إِذَا أَصَابَتْ إِحْدَانَا جَنَابَةٌ، أَخَذَتْ بِيَدَيْهَا ثَلاَثًا فَوْقَ رَأْسِهَا، ثُمَّ تَأْخُذُ بِيَدِهَا عَلَى شِقِّهَا الأَيْمَنِ، وَبِيَدِهَا الأُخْرَى عَلَى شِقِّهَا الأَيْسَرِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bizdan biri junub boʻlsa, boshiga ikki qoʻli bilan uch marta suv quyar, soʻng boshning oʻng tomonini bir qoʻli bilan, chap tomonini esa ikkinchi qoʻli bilan ishqalar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биздан бири жунуб бўлса, бошига икки қўли билан уч марта сув қуяр, сўнг бошнинг ўнг томонини бир қўли билан, чап томонини эса иккинчи қўли билан ишқалар эди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ وَهْوَ جُنُبٌ، غَسَلَ فَرْجَهُ، وَتَوَضَّأَ لِلصَّلاَةِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ junub holda uxlamoqchi boʻlganlarida, avratlarini yuvib, namoz tahoratidek tahorat olar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жунуб ҳолда ухламоқчи бўлганларида, авратларини ювиб, намоз таҳоратидек таҳорат олар эдилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْ بَرِيرَةُ فَقَالَتْ إِنِّي كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ، فِي كُلِّ عَامٍ وَقِيَّةٌ، فَأَعِينِينِي. فَقَالَتْ عَائِشَةُ إِنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً، وَأُعْتِقَكِ فَعَلْتُ، وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي. فَذَهَبَتْ إِلَى أَهْلِهَا، فَأَبَوْا ذَلِكَ عَلَيْهَا، فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ عَرَضْتُ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ، فَأَبَوْا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ. فَسَمِعَ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَنِي فَأَخْبَرْتُهُ، فَقَالَ " خُذِيهَا، فَأَعْتِقِيهَا، وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ". قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَأَيُّمَا شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهْوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، فَقَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ، مَا بَالُ رِجَالٍ مِنْكُمْ يَقُولُ أَحَدُهُمْ أَعْتِقْ يَا فُلاَنُ وَلِيَ الْوَلاَءُ إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira (Oishaning oldiga) kelib: «Men oʻz xojalarim bilan — har yili (toʻlanadigan) boʻlib toʻlov bilan toʻqqiz uqiya (oltin) (toʻlashga) — ozodlik bitimi (mukotaba) tuzdim. Shuning uchun men sendan yordam soʻrayman», — dedi. Oisha: «Agar xojalaring rozi boʻlsa, men ularga (summa)ni bir yoʻla toʻlab, seni ozod qilaman — sening valong men uchun boʻlishi sharti bilan», — dedi. Barira oʻz xojalarining oldiga bordi, lekin ular bu taklifni rad etdi. U (qaytib kelib): «Men taklifni ularga taqdim qildim, lekin ular — valosi oʻzlariga boʻlmasa — rad etdi», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ buni eshitdi va mendan bu haqda soʻradi; men unga bu haqda aytdim. Shunda u zot: «Uni sotib ol va ozod qil hamda — valo sen uchun boʻlishi — sharti(ni qoʻy), chunki valo (ozod) qilgan kishi uchun(dir)», — dedilar. Oisha qoʻshdi: «Soʻng Allohning Rasuli ﷺ odamlar orasida (oʻrnidan) turib, Allohga hamd aytdi va (Uni) ulugʻladi hamda: ‹Soʻngra: Allohning qonunlarida boʻlmagan shartlarni qoʻyadigan baʼzi odamlarga nima boʻldi? Bas, Allohning qonunlarida boʻlmagan har qanday shart — u yuz (ta) shart boʻlsa ham — botil(dir). Allohning hukmi — haq(dir) va Allohning sharti — (eng) kuchli va mustahkam(dir). Nega sizlardan baʼzi kishilar: «Ey falonchi! Qulni ozod qil, lekin valo men uchun boʻladi», — deydi? Albatta, valo (ozod) qilgan kishi uchun(dir)›, — dedilar», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира (Оишанинг олдига) келиб: «Мен ўз хожаларим билан — ҳар йили (тўланадиган) бўлиб тўлов билан тўққиз уқия (олтин) (тўлашга) — озодлик битими (мукотаба) туздим. Шунинг учун мен сендан ёрдам сўрайман», — деди. Оиша: «Агар хожаларинг рози бўлса, мен уларга (сумма)ни бир йўла тўлаб, сени озод қиламан — сенинг валонг мен учун бўлиши шарти билан», — деди. Барира ўз хожаларининг олдига борди, лекин улар бу таклифни рад этди. У (қайтиб келиб): «Мен таклифни уларга тақдим қилдим, лекин улар — валоси ўзларига бўлмаса — рад этди», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ буни эшитди ва мендан бу ҳақда сўради; мен унга бу ҳақда айтдим. Шунда у зот: «Уни сотиб ол ва озод қил ҳамда — вало сен учун бўлиши — шарти(ни қўй), чунки вало (озод) қилган киши учун(дир)», — дедилар. Оиша қўшди: «Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ одамлар орасида (ўрнидан) туриб, Аллоҳга ҳамд айтди ва (Уни) улуғлади ҳамда: ‹Сўнгра: Аллоҳнинг қонунларида бўлмаган шартларни қўядиган баъзи одамларга нима бўлди? Бас, Аллоҳнинг қонунларида бўлмаган ҳар қандай шарт — у юз (та) шарт бўлса ҳам — ботил(дир). Аллоҳнинг ҳукми — ҳақ(дир) ва Аллоҳнинг шарти — (энг) кучли ва мустаҳкам(дир). Нега сизлардан баъзи кишилар: «Эй фалончи! Қулни озод қил, лекин вало мен учун бўлади», — дейди? Албатта, вало (озод) қилган киши учун(дир)›, — дедилар», — деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّاسَ، كَانُوا يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ، يَبْتَغُونَ بِهَا ـ أَوْ يَبْتَغُونَ بِذَلِكَ ـ مَرْضَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Odamlar — Allohning Rasuli ﷺ ni rozi (mamnun) qilish uchun — unga hadyalar yuborishda mening navbatim kunini kutar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Одамлар — Аллоҳнинг Расули ﷺ ни рози (мамнун) қилиш учун — унга ҳадялар юборишда менинг навбатим кунини кутар эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ سَمِعْتُهُ مِنْهُ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ بَرِيرَةَ، وَأَنَّهُمُ اشْتَرَطُوا وَلاَءَهَا، فَذُكِرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اشْتَرِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ". وَأُهْدِيَ لَهَا لَحْمٌ، فَقِيلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا تُصُدِّقَ عَلَى بَرِيرَةَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ وَلَنَا هَدِيَّةٌ ". وَخُيِّرَتْ. قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ زَوْجُهَا حُرٌّ أَوْ عَبْدٌ قَالَ شُعْبَةُ سَأَلْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ عَنْ زَوْجِهَا. قَالَ لاَ أَدْرِي أَحُرٌّ أَمْ عَبْدٌ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Barirani sotib olishni niyat qildim, lekin uning xojalari — uning valosi oʻzlariga boʻlishi — sharti(ni qoʻydi). Paygʻambar ﷺ ga bu haqda aytilganda, u zot menga: «Uni sotib ol va ozod qil — valo (ozod) qilgan kishi uchun(dir)», — dedilar. Bir marta Bariraga biroz goʻsht berildi va Paygʻambar ﷺ: «Bu nima?» — deb soʻradi. Men: «U Bariraga sadaqa (sifatida) berilgan», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Барирани сотиб олишни ният қилдим, лекин унинг хожалари — унинг валоси ўзларига бўлиши — шарти(ни қўйди). Пайғамбар ﷺ га бу ҳақда айтилганда, у зот менга: «Уни сотиб ол ва озод қил — вало (озод) қилган киши учун(дир)», — дедилар. Бир марта Барирага бироз гўшт берилди ва Пайғамбар ﷺ: «Бу нима?» — деб сўради. Мен: «У Барирага садақа (сифатида) берилган», — дедим.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّاسُ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمُ يَوْمِي. وَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ إِنَّ صَوَاحِبِي اجْتَمَعْنَ. فَذَكَرَتْ لَهُ، فَأَعْرَضَ عَنْهَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Odamlar mening navbatim kuni Paygʻambar ﷺ ga hadyalar yuborar edi. Ummu Salama: «Mening hamrohlarim (Oishadan boshqa Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) toʻplandi va ular bu haqda (norozilik bilan) shikoyat qildi. Bas, men ularning nomidan Paygʻambar ﷺ ga bu haqda aytdim, lekin u zot jim qoldi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Одамлар менинг навбатим куни Пайғамбар ﷺ га ҳадялар юборар эди. Умму Салама: «Менинг ҳамроҳларим (Оишадан бошқа Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) тўпланди ва улар бу ҳақда (норозилик билан) шикоят қилди. Бас, мен уларнинг номидан Пайғамбар ﷺ га бу ҳақда айтдим, лекин у зот жим қолди», — деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْبَلُ الْهَدِيَّةَ وَيُثِيبُ عَلَيْهَا. لَمْ يَذْكُرْ وَكِيعٌ وَمُحَاضِرٌ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ hadyani qabul qilar va (uning) evaziga biror narsa berar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳадяни қабул қилар ва (унинг) эвазига бирор нарса берар эди.
حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ، وَكَانَ يَقْسِمُ لِكُلِّ امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ يَوْمَهَا وَلَيْلَتَهَا، غَيْرَ أَنَّ سَوْدَةَ بِنْتَ زَمْعَةَ وَهَبَتْ يَوْمَهَا وَلَيْلَتَهَا، لِعَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَبْتَغِي بِذَلِكَ رِضَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlgan har safar, u zot — zavjalaridan qaysi biri u bilan (birga) borishni — qurʼa (chek) tashlab (aniqlar) edi; ismi chiqqanini oʻzi bilan olar edi. U zot ularning har biriga bir kun va bir kechani belgilab qoʻygan edi. Lekin Savda bint Zamʼa oʻz (navbati) kuni va kechasini — Allohning Rasuli ﷺ ning roziligini (mamnunligini) istab — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi Oishaga berdi (voz kechdi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлган ҳар сафар, у зот — завжаларидан қайси бири у билан (бирга) боришни — қуръа (чек) ташлаб (аниқлар) эди; исми чиққанини ўзи билан олар эди. У зот уларнинг ҳар бирига бир кун ва бир кечани белгилаб қўйган эди. Лекин Савда бинт Замъа ўз (навбати) куни ва кечасини — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг розилигини (мамнунлигини) истаб — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси Оишага берди (воз кечди).