حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، ح وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ ‏{‏ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ‏}‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ {Iybrohim turgan joyni namozgoh qilib olinglar} ((Sura) Baqara 125) oyatini ‹musallan› deb oʻqidilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ {Ийброҳим турган жойни намозгоҳ қилиб олинглар} ((Сура) Бақара 125) оятини ‹мусаллан› деб ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَجُلاً، قَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَقَرَأَ فَرَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ فُلاَنًا كَائِنٌ مِنْ آيَةٍ أَذْكَرَنِيهَا اللَّيْلَةَ كُنْتُ قَدْ أَسْقَطْتُهَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi kechasi (namozga) turib, Qurʼon oʻqidi va ovozini koʻtarib qiroat qildi. Tong otganda Rasululloh ﷺ: «Alloh falonchiga rahm qilsin! Bu kecha u menga unutib qoʻyishimga sal qolgan necha oyatni eslatib qoʻydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир киши кечаси (намозга) туриб, Қуръон ўқиди ва овозини кўтариб қироат қилди. Тонг отганда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ фалончига раҳм қилсин! Бу кеча у менга унутиб қўйишимга сал қолган неча оятни эслатиб қўйди», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ، حَدَّثَنَا مِقْسَمٌ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رضى الله عنهما نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ ‏}‏ فِي قَطِيفَةٍ حَمْرَاءَ فُقِدَتْ يَوْمَ بَدْرٍ فَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ لَعَلَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَغُلَّ مَفْتُوحَةُ الْيَاءِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u kishi: «Bu {Hech bir paygʻambar xiyonat qilishi mumkin emas} ((Sura) Oli Imron 161) oyati Badr kuni yoʻqolib qolgan qizil baxmal (gilamcha) haqida nozil boʻldi. Baʼzi odamlar: ‹Ehtimol uni Rasululloh ﷺ olib qoʻygandirlar›, deyishdi. Shunda Alloh azza va jalla {Hech bir paygʻambar xiyonat qilishi mumkin emas} oyatini oyat oxirigacha nozil qildi», dedilar. Abu Dovud aytdi: ‹Yagʻulla› soʻzidagi ‹yo› harfi fatha (zabar) bilan oʻqiladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у киши: «Бу {Ҳеч бир пайғамбар хиёнат қилиши мумкин эмас} ((Сура) Оли Имрон 161) ояти Бадр куни йўқолиб қолган қизил бахмал (гиламча) ҳақида нозил бўлди. Баъзи одамлар: ‹Эҳтимол уни Расулуллоҳ ﷺ олиб қўйгандирлар›, дейишди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла {Ҳеч бир пайғамбар хиёнат қилиши мумкин эмас} оятини оят охиригача нозил қилди», дедилар. Абу Довуд айтди: ‹Яғулла› сўзидаги ‹ё› ҳарфи фатҳа (забар) билан ўқилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْبُخْلِ وَالْهَرَمِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Allohim, men Sendan baxillikdan va keksalik (ojizligi)dan panoh soʻrayman», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аллоҳим, мен Сендан бахилликдан ва кексалик (ожизлиги)дан паноҳ сўрайман», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، لَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ قَالَ كُنْتُ وَافِدَ بَنِي الْمُنْتَفِقِ - أَوْ فِي وَفْدِ بَنِي الْمُنْتَفِقِ - إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَقَالَ - يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - ‏"‏ لاَ تَحْسِبَنَّ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ لاَ تَحْسَبَنَّ ‏.‏

Laqiyt ibn Sabira (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Banu Muntafiq elchisi sifatida — yoki Banu Muntafiq vakillari ichida — Rasululloh ﷺ huzurlariga bordim», dedi va hadisni eslab oʻtdi. Soʻng Nabiy ﷺ: «‹Lo tahsibanna› (gumon qilmagin)», dedilar va ‹lo tahsabanna› demadilar.Лақийт ибн Сабира (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Бану Мунтафиқ элчиси сифатида — ёки Бану Мунтафиқ вакиллари ичида — Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бордим», деди ва ҳадисни эслаб ўтди. Сўнг Набий ﷺ: «‹Ло таҳсибанна› (гумон қилмагин)», дедилар ва ‹ло таҳсабанна› демадилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَحِقَ الْمُسْلِمُونَ رَجُلاً فِي غُنَيْمَةٍ لَهُ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ فَقَتَلُوهُ وَأَخَذُوا تِلْكَ الْغُنَيْمَةَ فَنَزَلَتْ ‏{‏ وَلاَ تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ‏}‏ تِلْكَ الْغُنَيْمَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u kishi: «Musulmonlar oʻzining (kichik) bir qoʻy podasi bilan turgan bir kishiga duch kelishdi. U: ‹Assalomu alaykum›, dedi. Lekin ular uni oʻldirib, oʻsha qoʻylarni olib qoʻyishdi. Shunda {Sizga salom bergan kishiga: ‹Sen moʻmin emassan›, demanglar. Siz hayoti dunyo matosini istar ekansiz} ((Sura) Niso 94) oyati — oʻsha qoʻylar haqida — nozil boʻldi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у киши: «Мусулмонлар ўзининг (кичик) бир қўй подаси билан турган бир кишига дуч келишди. У: ‹Ассалому алайкум›, деди. Лекин улар уни ўлдириб, ўша қўйларни олиб қўйишди. Шунда {Сизга салом берган кишига: ‹Сен мўмин эмассан›, деманглар. Сиз ҳаёти дунё матосини истар экансиз} ((Сура) Нисо 94) ояти — ўша қўйлар ҳақида — нозил бўлди», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي الزِّنَادِ، - وَهُوَ أَشْبَعُ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ ‏{‏ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ ‏}‏ وَلَمْ يَقُلْ سَعِيدٌ كَانَ يَقْرَأُ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ {gʻayru ulid-darari (zarar koʻrmaganlardan boshqa)} ((Sura) Niso 95) deb oʻqir edilar. Roviy Said esa ‹oʻqir edilar› demadi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ {ғайру улид-дарари (зарар кўрмаганлардан бошқа)} ((Сура) Нисо 95) деб ўқир эдилар. Ровий Саид эса ‹ўқир эдилар› демади.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ وَالْعَيْنُ بِالْعَيْنِ ‏}‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni {val-aynu bil-ayni (koʻzga koʻz)} ((Sura) Moida 45) deb oʻqidilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни {вал-айну бил-айни (кўзга кўз)} ((Сура) Моида 45) деб ўқидилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ ‏{‏ وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنُ بِالْعَيْنِ ‏}‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ {Va ularga unda jonga jon, koʻzga koʻz (deb) yozib qoʻydik (annan-nafsa bin-nafsi val-aynu bil-ayni)} ((Sura) Moida 45) oyatini oʻqidilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ {Ва уларга унда жонга жон, кўзга кўз (деб) ёзиб қўйдик (аннан-нафса бин-нафси вал-айну бил-айни)} ((Сура) Моида 45) оятини ўқидилар.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ مَرْزُوقٍ، عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ سَعْدٍ الْعَوْفِيِّ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ‏{‏ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ‏}‏ فَقَالَ ‏{‏ مِنْ ضُعْفٍ ‏}‏ قَرَأْتُهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا قَرَأْتَهَا عَلَىَّ فَأَخَذَ عَلَىَّ كَمَا أَخَذْتُ عَلَيْكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. Atiyya ibn Saʼd al-Avfiy aytdi: «Men Abdulloh ibn Umarga {Sizlarni zaiflikdan (min daʼfin) yaratgan Allohdir} ((Sura) Rum 54) deb oʻqib berdim. U: ‹(min duʼfin deb oʻqi)›, dedi va: ‹Men buni Rasululloh ﷺ ga xuddi sen menga oʻqib berganingdek oʻqib bergan edim, shunda u zot mendan, men sendan tuzatib olganimdek, tuzatib oldilar›, dedi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. Атийя ибн Саъд ал-Авфий айтди: «Мен Абдуллоҳ ибн Умарга {Сизларни заифликдан (мин даъфин) яратган Аллоҳдир} ((Сура) Рум 54) деб ўқиб бердим. У: ‹(мин дуъфин деб ўқи)›, деди ва: ‹Мен буни Расулуллоҳ ﷺ га худди сен менга ўқиб берганингдек ўқиб берган эдим, шунда у зот мендан, мен сендан тузатиб олганимдек, тузатиб олдилар›, деди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدٌ، - يَعْنِي ابْنَ عَقِيلٍ - عَنْ هَارُونَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ مِنْ ضُعْفٍ ‏}‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladiki, (u zot oʻsha oyatni) {min duʼfin} deb oʻqidilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қиладики, (у зот ўша оятни) {мин дуъфин} деб ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَسْلَمَ الْمِنْقَرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، قَالَ قَالَ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ ‏{‏ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْتَفْرَحُوا ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ بِالتَّاءِ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u kishi: {Allohning fazli va rahmati bilan — ana shuning bilan xursand boʻlsinlar (fal-tafrahu)} ((Sura) Yunus 58) deb oʻqidi. Abu Dovud aytdi: (Bu soʻz) ‹to› harfi (xitob siygʻasi) bilan oʻqiladi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у киши: {Аллоҳнинг фазли ва раҳмати билан — ана шунинг билан хурсанд бўлсинлар (фал-тафраҳу)} ((Сура) Юнус 58) деб ўқиди. Абу Довуд айтди: (Бу сўз) ‹то› ҳарфи (хитоб сийғаси) билан ўқилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ الأَجْلَحِ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُبَىٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ ‏{‏ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا تَجْمَعُونَ ‏}‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ {Allohning fazli va rahmati bilan — ana shuning bilan xursand boʻlsinlar (fal-yafrahu). U (ular) toʻplab yuradigan narsalardan yaxshiroqdir} ((Sura) Yunus 58) oyatini oʻqidilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ {Аллоҳнинг фазли ва раҳмати билан — ана шунинг билан хурсанд бўлсинлар (фал-яфраҳу). У (улар) тўплаб юрадиган нарсалардан яхшироқдир} ((Сура) Юнус 58) оятини ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ، أَنَّهَا سَمِعَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ ‏{‏ إِنَّهُ عَمِلَ غَيْرَ صَالِحٍ ‏}‏ ‏.‏

Asmo bint Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ ning {Albatta u (Nuhning oʻgʻli) noosolih ish qildi (innahu amila gʻayra solihin)} ((Sura) Hud 46) oyatini oʻqiganlarini eshitdi.Асмо бинт Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ нинг {Албатта у (Нуҳнинг ўғли) ноосолиҳ иш қилди (иннаҳу амила ғайра солиҳин)} ((Сура) Ҳуд 46) оятини ўқиганларини эшитди.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُخْتَارِ - حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، قَالَ سَأَلْتُ أُمَّ سَلَمَةَ كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ ‏}‏ فَقَالَتْ قَرَأَهَا ‏{‏ إِنَّهُ عَمِلَ غَيْرَ صَالِحٍ ‏}‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ هَارُونُ النَّحْوِيُّ وَمُوسَى بْنُ خَلَفٍ عَنْ ثَابِتٍ كَمَا قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ ‏.‏

Shahr ibn Havshab aytadi: Ummu Salama (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺ ushbu oyatni qanday qiroat qilar edilar?» — deb soʻradim. U: «Buni {Albatta, u solih boʻlmagan amaldir} (deb emas), {Albatta, u solih boʻlmagan ish qildi} deb qiroat qilardilar», — dedi. Abu Dovud aytdi: Buni Horun an-Nahviy va Muso ibn Xalaf ham Sobitdan Abdulaziz aytganidek rivoyat qilishgan.Шаҳр ибн Ҳавшаб айтади: Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺ ушбу оятни қандай қироат қилар эдилар?» — деб сўрадим. У: «Буни {Албатта, у солиҳ бўлмаган амалдир} (деб эмас), {Албатта, у солиҳ бўлмаган иш қилди} деб қироат қилардилар», — деди. Абу Довуд айтди: Буни Ҳорун ан-Наҳвий ва Мусо ибн Халаф ҳам Собитдан Абдулазиз айтганидек ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنْ حَمْزَةَ الزَّيَّاتِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَعَا بَدَأَ بِنَفْسِهِ وَقَالَ ‏"‏ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْ صَبَرَ لَرَأَى مِنْ صَاحِبِهِ الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ قَالَ ‏{‏ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِي ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ طَوَّلَهَا حَمْزَةُ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ duo qilganlarida avval oʻzlaridan boshlar va: «Allohning rahmati bizga hamda Musoga boʻlsin. Agar u sabr qilganida edi, hamrohidan ajoyib narsalarni koʻrgan boʻlardi. Lekin u: {Agar bundan keyin senga biron narsa haqida savol bersam, menga hamroh boʻlma. Mendan (uzr soʻrash) chegarasiga yetding} dedi», — der edilar. Hamza buni choʻzib oʻqidi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дуо қилганларида аввал ўзларидан бошлар ва: «Аллоҳнинг раҳмати бизга ҳамда Мусога бўлсин. Агар у сабр қилганида эди, ҳамроҳидан ажойиб нарсаларни кўрган бўларди. Лекин у: {Агар бундан кейин сенга бирон нарса ҳақида савол берсам, менга ҳамроҳ бўлма. Мендан (узр сўраш) чегарасига етдинг} деди», — дер эдилар. Ҳамза буни чўзиб ўқиди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْجَارِيَةِ الْعَبْدِيُّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَرَأَهَا ‏{‏ قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي ‏}‏ وَثَقَّلَهَا ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot buni {Mendan (uzr soʻrash) chegarasiga yetding} deb qiroat qilib, (nun harfiga) tashdid berdilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот буни {Мендан (узр сўраш) чегарасига етдинг} деб қироат қилиб, (нун ҳарфига) ташдид бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ، حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ أَوْسٍ، عَنْ مِصْدَعٍ أَبِي يَحْيَى، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَقْرَأَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ كَمَا أَقْرَأَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ ‏}‏ مُخَفَّفَةً ‏.‏

Misdaʼ Abu Yahyo aytadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: «Ubay ibn Kaʼb menga, Rasululloh ﷺ unga qanday oʻqitgan boʻlsalar, xuddi shunday {loyqa buloqda} (degan oyatni) yengil (tarzda, hamzasiz) qiroat qilib oʻqitdi».Мисдаъ Абу Яҳё айтади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: «Убай ибн Каъб менга, Расулуллоҳ ﷺ унга қандай ўқитган бўлсалар, худди шундай {лойқа булоқда} (деган оятни) енгил (тарзда, ҳамзасиз) қироат қилиб ўқитди».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو النَّمَرِيَّ - أَخْبَرَنَا هَارُونُ، أَخْبَرَنِي أَبَانُ بْنُ تَغْلِبَ، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ مِنْ أَهْلِ عِلِّيِّينَ لَيُشْرِفُ عَلَى أَهْلِ الْجَنَّةِ فَتُضِيءُ الْجَنَّةُ لِوَجْهِهِ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَهَكَذَا جَاءَ الْحَدِيثُ ‏"‏ دُرِّيٌّ ‏"‏ ‏.‏ مَرْفُوعَةُ الدَّالِ لاَ تُهْمَزُ ‏"‏ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ لَمِنْهُمْ وَأَنْعَمَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Illiyyun ahlidan boʻlgan bir kishi jannat ahliga (yuqoridan) qarab turadi va uning yuzidan jannat xuddi yarqiroq yulduzdek nurlanadi». (Roviy) aytdi: Hadis xuddi shunday — yarqiroq maʼnosidagi ‹durriy› soʻzi (dol harfi) zammali, hamzasiz holda kelgan. «Albatta, Abu Bakr va Umar ham ulardandir va ular (alohida) neʼmatga sazovor boʻlganlar».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Иллийюн аҳлидан бўлган бир киши жаннат аҳлига (юқоридан) қараб туради ва унинг юзидан жаннат худди ярқироқ юлдуздек нурланади». (Ровий) айтди: Ҳадис худди шундай — ярқироқ маъносидаги ‹дуррий› сўзи (дол ҳарфи) заммали, ҳамзасиз ҳолда келган. «Албатта, Абу Бакр ва Умар ҳам улардандир ва улар (алоҳида) неъматга сазовор бўлганлар».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ الْحَكَمِ النَّخَعِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو سَبْرَةَ النَّخَعِيُّ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ مُسَيْكٍ الْغُطَيْفِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنَا عَنْ سَبَإٍ مَا هُوَ أَرْضٌ أَمِ امْرَأَةٌ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ بِأَرْضٍ وَلاَ امْرَأَةٍ وَلَكِنَّهُ رَجُلٌ وَلَدَ عَشَرَةً مِنَ الْعَرَبِ فَتَيَامَنَ سِتَّةٌ وَتَشَاءَمَ أَرْبَعَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عُثْمَانُ الْغَطَفَانِيِّ مَكَانَ الْغُطَيْفِيِّ وَقَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْحَكَمِ النَّخَعِيُّ ‏.‏

Farva ibn Musayk al-Gʻutayfiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga keldim, — deb hadisni zikr qildi va dedi: Qavmdan bir kishi: «Yo Rasululloh, bizga Sabaʼ haqida xabar bering, u nima — yermi yoki ayolmi?» — dedi. Shunda u zot: «U na yer, na ayol, balki u — arablardan oʻnta (farzand) koʻrgan bir kishidir. Ulardan oltitasi Yamanga, toʻrttasi Shomga ketdi», — dedilar. (Roviy) Usmon ‹al-Gʻutayfiy› oʻrniga ‹al-Gʻatafoniy› dedi va: «Bizga al-Hasan ibn al-Hakam an-Naxaiy rivoyat qildi», — dedi.Фарва ибн Мусайк ал-Ғутайфий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига келдим, — деб ҳадисни зикр қилди ва деди: Қавмдан бир киши: «Ё Расулуллоҳ, бизга Сабаъ ҳақида хабар беринг, у нима — ерми ёки аёлми?» — деди. Шунда у зот: «У на ер, на аёл, балки у — араблардан ўнта (фарзанд) кўрган бир кишидир. Улардан олтитаси Яманга, тўрттаси Шомга кетди», — дедилар. (Ровий) Усмон ‹ал-Ғутайфий› ўрнига ‹ал-Ғатафоний› деди ва: «Бизга ал-Ҳасан ибн ал-Ҳакам ан-Нахаий ривоят қилди», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَبُو مَعْمَرٍ الْهُذَلِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ إِسْمَاعِيلُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رِوَايَةً - فَذَكَرَ حَدِيثَ الْوَحْىِ قَالَ فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى ‏{‏ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ ‏}‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi — Ismoil esa «Abu Hurayradan rivoyat tarzida» dedi — vahiy (nozil boʻlishi) haqidagi hadisni zikr qildi. (Abu Hurayra) dedi: Bu Alloh taoloning {toki, qalblaridan qoʻrquv ketgach} degan soʻzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади — Исмоил эса «Абу Ҳурайрадан ривоят тарзида» деди — ваҳий (нозил бўлиши) ҳақидаги ҳадисни зикр қилди. (Абу Ҳурайра) деди: Бу Аллоҳ таолонинг {токи, қалбларидан қўрқув кетгач} деган сўзидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ، سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ، يَذْكُرُ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قِرَاءَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ بَلَى قَدْ جَاءَتْكِ آيَاتِي فَكَذَّبْتِ بِهَا وَاسْتَكْبَرْتِ وَكُنْتِ مِنَ الْكَافِرِينَ ‏}‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مُرْسَلٌ الرَّبِيعُ لَمْ يُدْرِكْ أُمَّ سَلَمَةَ ‏.‏

Nabiy ﷺning rafiqalari Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺning qiroatlari {Yoʻq, sahyhe! Senga oyatlarim kelgan edi, lekin sen ularni yolgʻonga chiqarding, kibr qilding va kofirlardan boʻlding} (tarzida edi)», — dedi. Abu Dovud aytdi: Bu mursal (hadis)dir, ar-Rabiʼ Ummu Salamaga yetishmagan.Набий ﷺнинг рафиқалари Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺнинг қироатлари {Йўқ, саҳйҳе! Сенга оятларим келган эди, лекин сен уларни ёлғонга чиқардинг, кибр қилдинг ва кофирлардан бўлдинг} (тарзида эди)», — деди. Абу Довуд айтди: Бу мурсал (ҳадис)дир, ар-Рабиъ Умму Саламага етишмаган.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مُوسَى النَّحْوِيُّ، عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله تعالى عنها - قَالَتْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَؤُهَا ‏{‏ فَرُوحٌ وَرَيْحَانٌ ‏}‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺning buni {(unga) rohat va rayhon (bordir)} deb qiroat qilganlarini eshitdim», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺнинг буни {(унга) роҳат ва райҳон (бордир)} деб қироат қилганларини эшитдим», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، - قَالَ ابْنُ حَنْبَلٍ لَمْ أَفْهَمْهُ جَيِّدًا - عَنْ صَفْوَانَ، - قَالَ ابْنُ عَبْدَةَ ابْنِ يَعْلَى - عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَقْرَأُ ‏{‏ وَنَادَوْا يَا مَالِكُ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَعْنِي بِلاَ تَرْخِيمٍ ‏.‏

Safvon ibn Yaʼlo otasidan rivoyat qiladi: U: «Men Nabiy ﷺning minbar ustida {Ular: ‹Ey Molik!› deb nido qildilar} (oyatini) qiroat qilganlarini eshitdim», — dedi. Abu Dovud aytdi: Yaʼni (ismni) qisqartirmasdan (toʻliq ‹Molik› deb oʻqidilar).Сафвон ибн Яъло отасидан ривоят қилади: У: «Мен Набий ﷺнинг минбар устида {Улар: ‹Эй Молик!› деб нидо қилдилар} (оятини) қироат қилганларини эшитдим», — деди. Абу Довуд айтди: Яъни (исмни) қисқартирмасдан (тўлиқ ‹Молик› деб ўқидилар).

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا أَبُو أَحْمَدَ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَقْرَأَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ إِنِّي أَنَا الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ‏}‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga {Albatta, rizq beruvchi, qudrat va matonat egasi Menman} (oyatini) qiroat qilib oʻqitdilar», — dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга {Албатта, ризқ берувчи, қудрат ва матонат эгаси Менман} (оятини) қироат қилиб ўқитдилар», — деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَؤُهَا ‏{‏ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ ‏}‏ يَعْنِي مُثَقَّلاً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ مَضْمُومَةَ الْمِيمِ مَفْتُوحَةَ الدَّالِ مَكْسُورَةَ الْكَافِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ buni {Pand-nasihat oluvchi bormi?} deb, yaʼni tashdid bilan qiroat qilar edilar. Abu Dovud aytdi: ‹Mim› zammali, ‹dol› fathali, ‹kof› kasrali (oʻqiladi).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ буни {Панд-насиҳат олувчи борми?} деб, яъни ташдид билан қироат қилар эдилар. Абу Довуд айтди: ‹Мим› заммали, ‹дол› фатҳали, ‹коф› касрали (ўқилади).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الذِّمَارِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ ‏{‏ يَحْسَبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ ‏}‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺning {U moli oʻzini abadiy (tirik) qoldiradi deb hisoblaydi} (oyatini) qiroat qilganlarini koʻrdim», — dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺнинг {У моли ўзини абадий (тирик) қолдиради деб ҳисоблайди} (оятини) қироат қилганларини кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَمَّنْ أَقْرَأَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ فَيَوْمَئِذٍ لاَ يُعَذَّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ * وَلاَ يُوثَقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ بَعْضُهُمْ أَدْخَلَ بَيْنَ خَالِدٍ وَأَبِي قِلاَبَةَ رَجُلاً ‏.‏

Abu Qiloba, Rasululloh ﷺ qiroat qilib oʻqitgan bir kishidan rivoyat qiladi: {Bas, oʻsha kuni Uning azobi kabi azobni hech kim azoblay olmas. Va Uning bogʻlashi kabi hech kim bogʻlay olmas}. Abu Dovud aytdi: Baʼzilar Xolid bilan Abu Qiloba orasiga bir kishini (roviyni) kiritgan.Абу Қилоба, Расулуллоҳ ﷺ қироат қилиб ўқитган бир кишидан ривоят қилади: {Бас, ўша куни Унинг азоби каби азобни ҳеч ким азоблай олмас. Ва Унинг боғлаши каби ҳеч ким боғлай олмас}. Абу Довуд айтди: Баъзилар Холид билан Абу Қилоба орасига бир кишини (ровийни) киритган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ أَنْبَأَنِي مَنْ، أَقْرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَنْ أَقْرَأَهُ مَنْ أَقْرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ فَيَوْمَئِذٍ لاَ يُعَذَّبُ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَرَأَ عَاصِمٌ وَالأَعْمَشُ وَطَلْحَةُ بْنُ مُصَرِّفٍ وَأَبُو جَعْفَرٍ يَزِيدُ بْنُ الْقَعْقَاعِ وَشَيْبَةُ بْنُ نَصَّاحٍ وَنَافِعُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَثِيرٍ الدَّارِيُّ وَأَبُو عَمْرِو بْنِ الْعَلاَءِ وَحَمْزَةُ الزَّيَّاتُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ وَقَتَادَةُ وَالْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ وَمُجَاهِدٌ وَحُمَيْدٌ الأَعْرَجُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ ‏{‏ لاَ يُعَذِّبُ ‏}‏ ‏{‏ وَلاَ يُوثِقُ ‏}‏ إِلاَّ الْحَدِيثَ الْمَرْفُوعَ فَإِنَّهُ ‏{‏ يُعَذَّبُ ‏}‏ بِالْفَتْحِ ‏.‏

Muhammad ibn Ubayd bizga hadis aytib, Hammod bizga Xolid al-Hazzodan, u Abu Qilobadan rivoyat qildi. U (Abu Qiloba rahimahulloh) dedi: Menga Nabiy ﷺ oʻqitib qoʻygan kishi, yoki Nabiy ﷺ oʻqitib qoʻygan kishi oʻqitib qoʻygan kishidan eshitgan kishi {fayavmaizin la yuazzab} (oʻsha kunda hech kim Uning azobi kabi azoblamaydi) deb xabar berdi. Abu Dovud dedi: Osim, Aʼmash, Talha ibn Musarrif, Abu Jaʼfar Yazid ibn al-Qaʼqoʼ, Shayba ibn Nassoh, Nofiʼ ibn Abdurrahmon, Abdulloh ibn Kasir ad-Doriy, Abu Amr ibn al-Aloʼ, Hamza az-Zayyot, Abdurrahmon al-Aʼraj, Qatoda, Hasan al-Basriy, Mujohid, Humayd al-Aʼraj, Abdulloh ibn Abbos va Abdurrahmon ibn Abu Bakr buni {la yuazzibu} (azoblamaydi) va {va la yuvsiqu} (bogʻlamaydi) deb oʻqishdi. Faqat marfuʼ hadisda esa u {yuazzab} (azoblanmaydi) deb fatha bilan oʻqiladi.Муҳаммад ибн Убайд бизга ҳадис айтиб, Ҳаммод бизга Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан ривоят қилди. У (Абу Қилоба раҳимаҳуллоҳ) деди: Менга Набий ﷺ ўқитиб қўйган киши, ёки Набий ﷺ ўқитиб қўйган киши ўқитиб қўйган кишидан эшитган киши {фаявмаизин ла юаззаб} (ўша кунда ҳеч ким Унинг азоби каби азобламайди) деб хабар берди. Абу Довуд деди: Осим, Аъмаш, Талҳа ибн Мусарриф, Абу Жаъфар Язид ибн ал-Қаъқў, Шайба ибн Нассоҳ, Нофиъ ибн Абдурраҳмон, Абдуллоҳ ибн Касир ад-Дорий, Абу Амр ибн ал-Алў, Ҳамза аз-Зайёт, Абдурраҳмон ал-Аъраж, Қатода, Ҳасан ал-Басрий, Мужоҳид, Ҳумайд ал-Аъраж, Абдуллоҳ ибн Аббос ва Абдурраҳмон ибн Абу Бакр буни {ла юаззибу} (азобламайди) ва {ва ла ювсиқу} (боғламайди) деб ўқишди. Фақат марфуъ ҳадисда эса у {юаззаб} (азобланмайди) деб фатҳа билан ўқилади.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي عُبَيْدَةَ، حَدَّثَهُمْ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدٍ الطَّائِيِّ، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثًا ذَكَرَ فِيهِ ‏"‏ جِبْرِيلَ وَمِيكَالَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ ‏{‏ جِبْرَائِلَ وَمِيكَائِلَ ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ خَلَفٌ مُنْذُ أَرْبَعِينَ سَنَةً لَمْ أَرْفَعِ الْقَلَمَ عَنْ كِتَابَةِ الْحُرُوفِ مَا أَعْيَانِي شَىْءٌ مَا أَعْيَانِي جِبْرَائِلُ وَمِيكَائِلُ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba va Muhammad ibn al-Aloʼ bizga aytishlaricha, ularga Muhammad ibn Abu Ubayda hadis aytib dedi: Bizga otam Aʼmashdan, u Saʼd at-Toiydan, u Atiyya al-Avfiydan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U (Abu Said roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ bir hadis aytdilarki, unda «Jibril va Mikol»ni zikr qildilar. Shunda u zot {Jibroil va Mikoil} deb oʻqidilar. Abu Dovud dedi: Xalaf dedi: Qirq yildan beri men harflarni yozishdan qalamni qoʻymadim, hech narsa meni ojiz qoldirmadi, hatto Jibroil va Mikoil ham meni ojiz qoldirmadi.Усмон ибн Абу Шайба ва Муҳаммад ибн ал-Алў бизга айтишларича, уларга Муҳаммад ибн Абу Убайда ҳадис айтиб деди: Бизга отам Аъмашдан, у Саъд ат-Тоийдан, у Атийя ал-Авфийдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У (Абу Саид розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ бир ҳадис айтдиларки, унда «Жибрил ва Микол»ни зикр қилдилар. Шунда у зот {Жиброил ва Микоил} деб ўқидилар. Абу Довуд деди: Халаф деди: Қирқ йилдан бери мен ҳарфларни ёзишдан қаламни қўймадим, ҳеч нарса мени ожиз қолдирмади, ҳатто Жиброил ва Микоил ҳам мени ожиз қолдирмади.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ، قَالَ ذُكِرَ كَيْفَ قِرَاءَةُ جِبْرَائِلَ وَمِيكَائِلَ عِنْدَ الأَعْمَشِ فَحَدَّثَنَا الأَعْمَشُ عَنْ سَعْدٍ الطَّائِيِّ عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَاحِبَ الصُّورِ فَقَالَ ‏"‏ عَنْ يَمِينِهِ جِبْرَائِلُ وَعَنْ يَسَارِهِ مِيكَائِلُ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Axzam bizga hadis aytib, Bishr — yaʼni ibn Umar — bizga aytib, Muhammad ibn Xozim bizga aytib dedi: Aʼmashning oldida Jibroil va Mikoilning qiroati qanday boʻlishi haqida zikr qilindi. Shunda bizga Aʼmash Saʼd at-Toiydan, u Atiyya al-Avfiydan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi. U (Abu Said roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ surni puflovchini zikr qilib: «Uning oʻng tomonida Jibroil, chap tomonida esa Mikoil boʻladi», dedilar.Зайд ибн Ахзам бизга ҳадис айтиб, Бишр — яъни ибн Умар — бизга айтиб, Муҳаммад ибн Хозим бизга айтиб деди: Аъмашнинг олдида Жиброил ва Микоилнинг қироати қандай бўлиши ҳақида зикр қилинди. Шунда бизга Аъмаш Саъд ат-Тоийдан, у Атийя ал-Авфийдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди. У (Абу Саид розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ сурни пуфловчини зикр қилиб: «Унинг ўнг томонида Жиброил, чап томонида эса Микоил бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ مَعْمَرٌ وَرُبَّمَا ذَكَرَ ابْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ يَقْرَءُونَ ‏{‏ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏}‏ وَأَوَّلُ مَنْ قَرَأَهَا ‏{‏ مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏}‏ مَرْوَانُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ وَالزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga hadis aytib, Abdurrazzoq bizga aytib, Maʼmar bizga az-Zuhriydan xabar berdi. Maʼmar dedi: Baʼzan u Ibn al-Musayyabni zikr qilar edi. U dedi: Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon {moliki yavmid-din} (jazo kuni egasi) deb oʻqir edilar. Buni avval {maliki yavmid-din} deb oʻqigan kishi Marvon edi. Abu Dovud dedi: Bu az-Zuhriyning Anasdan va az-Zuhriyning Solimdan, u otasidan qilgan rivoyatidan koʻra sahihroqdir.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга ҳадис айтиб, Абдурраззоқ бизга айтиб, Маъмар бизга аз-Зуҳрийдан хабар берди. Маъмар деди: Баъзан у Ибн ал-Мусайябни зикр қилар эди. У деди: Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон {молики явмид-дин} (жазо куни эгаси) деб ўқир эдилар. Буни аввал {малики явмид-дин} деб ўқиган киши Марвон эди. Абу Довуд деди: Бу аз-Зуҳрийнинг Анасдан ва аз-Зуҳрийнинг Солимдан, у отасидан қилган ривоятидан кўра саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّهَا ذَكَرَتْ - أَوْ كَلِمَةً غَيْرَهَا - قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ * الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏}‏ يَقْطَعُ قِرَاءَتَهُ آيَةً آيَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ يَقُولُ الْقِرَاءَةُ الْقَدِيمَةُ ‏{‏ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ‏}‏ ‏.‏

Said ibn Yahyo al-Umaviy bizga hadis aytib, menga otam aytib, bizga Ibn Jurayj Abdulloh ibn Abu Mulaykadan, u Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi. U (Ummu Salama roziyallohu anho) Rasululloh ﷺ ning qiroatlarini zikr qildi — yoki boshqa soʻz aytdi —: {Bismillahir rahmonir rahim. Alhamdu lillahi robbil olamiyn. Ar-rahmonir rahim. Maliki yavmid-din} (Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan. Hamd olamlar Robbi Allohga xosdir. U Mehribon va rahmlidir. Jazo kunining egasidir). U zot qiroatlarini ayatma-ayat uzib oʻqir edilar. Abu Dovud dedi: Ahmadning (ibn Hanbalning) shunday deganini eshitdim: Qadimgi qiroat {moliki yavmid-din}dir.Саид ибн Яҳё ал-Умавий бизга ҳадис айтиб, менга отам айтиб, бизга Ибн Журайж Абдуллоҳ ибн Абу Мулайкадан, у Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди. У (Умму Салама розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺ нинг қироатларини зикр қилди — ёки бошқа сўз айтди —: {Бисмиллаҳир раҳмонир раҳим. Алҳамду лиллаҳи роббил оламийн. Ар-раҳмонир раҳим. Малики явмид-дин} (Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан. Ҳамд оламлар Робби Аллоҳга хосдир. У Меҳрибон ва раҳмлидир. Жазо кунининг эгасидир). У зот қироатларини аятма-аят узиб ўқир эдилар. Абу Довуд деди: Аҳмаднинг (ибн Ҳанбалнинг) шундай деганини эшитдим: Қадимги қироат {молики явмид-дин}дир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ كُنْتُ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَلَى حِمَارٍ وَالشَّمْسُ عِنْدَ غُرُوبِهَا فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرِي أَيْنَ تَغْرُبُ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنِ حَامِيَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba va Ubaydulloh ibn Umar ibn Maysara — maʼno bir xil — bizga aytib, ikkalasi: bizga Yazid ibn Horun Sufyon ibn Husayndan, u al-Hakam ibn Utaybadan, u Ibrohim at-Taymiydan, u otasidan, u Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi, dedilar. U (Abu Zarr roziyallohu anhu) dedi: Men Rasululloh ﷺ ning ortlarida edim, u zot eshak ustida edilar va quyosh botayotgan edi. Shunda u zot: «Bu (quyosh) qayerga botishini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», dedim. U zot: «U loyqa iliq buloqqa botadi», dedilar.Усмон ибн Абу Шайба ва Убайдуллоҳ ибн Умар ибн Майсара — маъно бир хил — бизга айтиб, иккаласи: бизга Язид ибн Ҳорун Суфён ибн Ҳусайндан, у ал-Ҳакам ибн Утайбадан, у Иброҳим ат-Таймийдан, у отасидан, у Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди, дедилар. У (Абу Зарр розияллоҳу анҳу) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ортларида эдим, у зот эшак устида эдилар ва қуёш ботаётган эди. Шунда у зот: «Бу (қуёш) қаерга ботишини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», дедим. У зот: «У лойқа илиқ булоққа ботади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَطَاءٍ، أَنَّ مَوْلًى، لاِبْنِ الأَسْقَعِ - رَجُلَ صِدْقٍ - أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ الأَسْقَعِ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَاءَهُمْ فِي صُفَّةِ الْمُهَاجِرِينَ فَسَأَلَهُ إِنْسَانٌ أَىُّ آيَةٍ فِي الْقُرْآنِ أَعْظَمُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏{‏ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نَوْمٌ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Iso bizga hadis aytib, Hajjoj bizga Ibn Jurayjdan aytib dedi: Menga Umar ibn Atoʼ xabar berdiki, Ibn al-Asqaʼning bir ozod qilingan quli — rostgoʻy kishi — unga Ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan xabar berib, uning shunday deganini eshitganini aytdi: Nabiy ﷺ ularning oldiga muhojirlar suffasiga keldilar. Shunda bir kishi u zotdan: «Qurʼonda qaysi ayat eng ulugʻdir?» deb soʻradi. Nabiy ﷺ: «{Allohu la ilaha illa huval hayyul qayyum, la taʼxuzuhu sinatun va la navm} (Allohdan oʻzga iloh yoʻq. U tirik va doim turguvchidir. Uni mudroqlik ham, uyqu ham tutmas)», dedilar.Муҳаммад ибн Исо бизга ҳадис айтиб, Ҳажжож бизга Ибн Журайждан айтиб деди: Менга Умар ибн Атў хабар бердики, Ибн ал-Асқаънинг бир озод қилинган қули — ростгўй киши — унга Ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан хабар бериб, унинг шундай деганини эшитганини айтди: Набий ﷺ уларнинг олдига муҳожирлар суффасига келдилар. Шунда бир киши у зотдан: «Қуръонда қайси аят энг улуғдир?» деб сўради. Набий ﷺ: «{Аллоҳу ла илаҳа илла ҳувал ҳайюл қайюм, ла таъхузуҳу синатун ва ла навм} (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ. У тирик ва доим тургувчидир. Уни мудроқлик ҳам, уйқу ҳам тутмас)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي الْحَجَّاجِ الْمِنْقَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّهُ قَرَأَ ‏{‏ هَيْتَ لَكَ ‏}‏ فَقَالَ شَقِيقٌ إِنَّا نَقْرَؤُهَا ‏{‏ هِئْتُ لَكَ ‏}‏ يَعْنِي فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ أَقْرَؤُهَا كَمَا عُلِّمْتُ أَحَبُّ إِلَىَّ ‏.‏

Abu Maʼmar Abdulloh ibn Amr ibn Abu al-Hajjoj al-Minqariy bizga hadis aytib, Abdulvoris bizga aytib, Shaybon bizga Aʼmashdan, u Shaqiqdan, u Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, u {hayta lak} (qani, bu yoqqa kel) deb oʻqigan edi. Shunda Shaqiq: «Biz uni {hiʼtu lak} deb oʻqiymiz», dedi. Bunga javoban Ibn Masʼud (roziyallohu anhu): «Men uni qanday oʻrgatilgan boʻlsa, shunday oʻqishim oʻzimga koʻra suyukliroqdir», dedi.Абу Маъмар Абдуллоҳ ибн Амр ибн Абу ал-Ҳажжож ал-Минқарий бизга ҳадис айтиб, Абдулворис бизга айтиб, Шайбон бизга Аъмашдан, у Шақиқдан, у Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у {ҳайта лак} (қани, бу ёққа кел) деб ўқиган эди. Шунда Шақиқ: «Биз уни {ҳиъту лак} деб ўқиймиз», деди. Бунга жавобан Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу): «Мен уни қандай ўргатилган бўлса, шундай ўқишим ўзимга кўра суюклироқдир», деди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، قَالَ قِيلَ لِعَبْدِ اللَّهِ إِنَّ أُنَاسًا يَقْرَءُونَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏ وَقَالَتْ هِيتَ لَكَ ‏}‏ فَقَالَ إِنِّي أَقْرَأُ كَمَا عُلِّمْتُ أَحَبُّ إِلَىَّ ‏{‏ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ‏}‏ ‏.‏

Hannod bizga hadis aytib, Abu Muoviya bizga Aʼmashdan, u Shaqiqdan rivoyat qilib dedi: Abdullohga (ibn Masʼudga): «Baʼzi odamlar bu ayatni {va qolat hiyta lak} deb oʻqishyapti», deyildi. Shunda u: «Men qanday oʻrgatilgan boʻlsam, shunday oʻqishim oʻzimga koʻra suyukliroqdir. U {va qolat hayta lak} (U (ayol): ‹Qani, bu yoqqa kel›, dedi) deb oʻqiladi», dedi.Ҳаннод бизга ҳадис айтиб, Абу Муовия бизга Аъмашдан, у Шақиқдан ривоят қилиб деди: Абдуллоҳга (ибн Масъудга): «Баъзи одамлар бу аятни {ва қолат ҳийта лак} деб ўқишяпти», дейилди. Шунда у: «Мен қандай ўргатилган бўлсам, шундай ўқишим ўзимга кўра суюклироқдир. У {ва қолат ҳайта лак} (У (аёл): ‹Қани, бу ёққа кел›, деди) деб ўқилади», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ ‏{‏ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ تُغْفَرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga hadis aytib dedi (chaqirildi); va bizga Sulaymon ibn Dovud al-Mahriy aytib, bizga Ibn Vahb xabar berib, bizga Hishom ibn Saʼd Zayd ibn Aslamdan, u Atoʼ ibn Yasordan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan xabar berdi. U (Abu Said roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla Bani Isroilga: {Udxulul boba sujjadan va qulu hittatun tugʻfar lakum xatoyokum} (Eshikdan sajda qilgan holda kiringlar va ‹hitta› (gunohlarimizni avf et) denglar, gunohlaringiz magʻfirat qilinadi), dedi», dedilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга ҳадис айтиб деди (чақирилди); ва бизга Сулаймон ибн Довуд ал-Маҳрий айтиб, бизга Ибн Ваҳб хабар бериб, бизга Ҳишом ибн Саъд Зайд ибн Асламдан, у Атў ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан хабар берди. У (Абу Саид розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла Бани Исроилга: {Удхулул боба сужжадан ва қулу ҳиттатун туғфар лакум хатоёкум} (Эшикдан сажда қилган ҳолда киринглар ва ‹ҳитта› (гуноҳларимизни авф эт) денглар, гуноҳларингиз мағфират қилинади), деди», дедилар.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ ‏.‏

Jaʼfar ibn Musofir bizga hadis aytib, Ibn Abu Fudayk bizga Hishom ibn Saʼddan, oʻz isnodi bilan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Жаъфар ибн Мусофир бизга ҳадис айтиб, Ибн Абу Фудайк бизга Ҳишом ибн Саъддан, ўз исноди билан шунга ўхшашини ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ نَزَلَ الْوَحْىُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَ عَلَيْنَا ‏{‏ سُورَةٌ أَنْزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا ‏}‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَعْنِي مُخَفَّفَةً حَتَّى أَتَى عَلَى هَذِهِ الآيَاتِ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga hadis aytib, Hammod bizga aytib, Hishom ibn Urva bizga Urvadan rivoyat qildiki, Oisha (roziyallohu anho) dedi: Rasululloh ﷺ ga vahiy nozil boʻldi va u zot bizga {suratun anzalnoha va faradnoha} (Bu bir suradirki, Biz uni nozil qildik va uni farz qildik) deb oʻqib berdilar. Abu Dovud dedi: Yaʼni «faradnoha»dagi «ro» harfini shaddasiz, yengil qilib (oʻqidilar), toki shu ayatlarga yetib keldilar.Мусо ибн Исмоил бизга ҳадис айтиб, Ҳаммод бизга айтиб, Ҳишом ибн Урва бизга Урвадан ривоят қилдики, Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Расулуллоҳ ﷺ га ваҳий нозил бўлди ва у зот бизга {суратун анзалноҳа ва фарадноҳа} (Бу бир сурадирки, Биз уни нозил қилдик ва уни фарз қилдик) деб ўқиб бердилар. Абу Довуд деди: Яъни «фарадноҳа»даги «ро» ҳарфини шаддасиз, енгил қилиб (ўқидилар), токи шу аятларга етиб келдилар.