حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ قَالَ قُلْتُ لِأُبَيٍّ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ يَقُولُ فِي الْمُعَوِّذَتَيْنِ فَقَالَ سَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْهُمَا فَقَالَ قِيلَ لِي فَقُلْتُ فَأَنَا أَقُولُ كَمَا قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ قَالَ سَأَلْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ عَنْ الْمُعَوِّذَتَيْنِ فَقَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْهُمَا فَقَالَ قِيلَ لِي فَقُلْتُ لَكُمْ فَقُولُوا قَالَ أُبَيٌّ فَقَالَ لَنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَحْنُ نَقُولُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ قَالَ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمُعَوِّذَتَيْنِ فَقَالَ قِيلَ لِي فَقُلْتُ قَالَ أُبَيٌّ فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَحْنُ نَقُولُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ الزُّبَيْرِ بْنِ عَدِيٍّ عَنْ أَبِي رَزِينٍ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ بِمِثْلِهِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ عَنْ زِرٍّ قَالَ سَأَلْتُ أُبَيًّا عَنْ الْمُعَوِّذَتَيْنِ فَقَالَ إِنِّي سَأَلْتُ عَنْهُمَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقِيلَ لِي فَقُلْتُ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَحْنُ نَقُولُ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ قَالَقُلْتُ لِأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ

Zirr ibn Hubaysh aytdi: Men Ubayga: «Abdulloh (ibn Masʼud) muavvizatayn (Falaq va Nos suralari) haqida shunday-shunday deydi», dedim. U: «Biz Rasululloh ﷺdan bu ikkisi haqida soʻragan edik. U zot: ‹Menga (shunday) deyildi, men ham (shunday) dedim›, dedilar. Bas, men ham u zot aytganlaridek aytaman», dedi. Boshqa bir rivoyatda: «Menga (shunday) deyildi, men ham sizlarga (shunday) dedim; bas, sizlar ham ayting», (deyildi). Ubay dedi: Nabiy ﷺ bizga (shunday) dedilar, bas, biz ham (shunday) aytamiz.Зирр ибн Ҳубайш айтди: Мен Убайга: «Абдуллоҳ (ибн Масъуд) муаввизатайн (Фалақ ва Нос суралари) ҳақида шундай-шундай дейди», дедим. У: «Биз Расулуллоҳ ﷺдан бу иккиси ҳақида сўраган эдик. У зот: ‹Менга (шундай) дейилди, мен ҳам (шундай) дедим›, дедилар. Бас, мен ҳам у зот айтганларидек айтаман», деди. Бошқа бир ривоятда: «Менга (шундай) дейилди, мен ҳам сизларга (шундай) дедим; бас, сизлар ҳам айтинг», (дейилди). Убай деди: Набий ﷺ бизга (шундай) дедилар, бас, биз ҳам (шундай) айтамиз.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ أَشْكَابٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مَعْنٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَحُكُّ الْمُعَوِّذَتَيْنِ مِنْ مَصَاحِفِهِ وَيَقُولُ إِنَّهُمَا لَيْسَتَا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ الْأَعْمَشُ وَحَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَسَأَلْنَا عَنْهُمَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقِيلَ لِي فَقُلْتُ

Abdurrahmon ibn Yazid aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) muavvizatayni oʻz mushaflaridan oʻchirar va: «Albatta, bu ikkisi Alloh taboraka va taoloning kitobidan emas», der edi. Aʼmash dedi: Bizga Osim Zirrdan, u Ubay ibn Kaʼbdan rivoyat qildi. U (Ubay) dedi: Biz Rasululloh ﷺdan bu ikkisi haqida soʻradik. U zot: «Menga (shunday) deyildi, men ham (shunday) dedim», dedilar.Абдурраҳмон ибн Язид айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) муаввизатайни ўз мушафларидан ўчирар ва: «Албатта, бу иккиси Аллоҳ таборака ва таолонинг китобидан эмас», дер эди. Аъмаш деди: Бизга Осим Зиррдан, у Убай ибн Каъбдан ривоят қилди. У (Убай) деди: Биз Расулуллоҳ ﷺдан бу иккиси ҳақида сўрадик. У зот: «Менга (шундай) дейилди, мен ҳам (шундай) дедим», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدةَ وَعَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ قَالَقُلْتُ لِأُبَيٍّ إِنَّ أَخَاكَ يَحُكُّهُمَا مِنْ الْمُصْحَفِ فَلَمْ يُنْكِرْ قِيلَ لِسُفْيَانَ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ نَعَمْ وَلَيْسَا فِي مُصْحَفِ ابْنِ مَسْعُودٍ كَانَ يَرَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَوِّذُ بِهِمَا الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ وَلَمْ يَسْمَعْهُ يَقْرَؤُهُمَا فِي شَيْءٍ مِنْ صَلَاتِهِ فَظَنَّ أَنَّهُمَا عُوذَتَانِ وَأَصَرَّ عَلَى ظَنِّهِ وَتَحَقَّقَ الْبَاقُونَ كَوْنَهُمَا مِنْ الْقُرْآنِ فَأَوْدَعُوهُمَا إِيَّاهُ

Zirr aytdi: Men Ubayga: «Birodaring bu ikkisini mushafdan oʻchirib tashlayapti», dedim. U buni inkor qilmadi. Sufyonga: «(Birodari) Ibn Masʼudmi?» deyildi. U: «Ha», dedi. Bu ikkisi Ibn Masʼudning mushafida yoʻq edi. U Rasululloh ﷺning Hasan va Husaynni bu ikkisi bilan panohga topshirayotganlarini koʻrar, ammo u zotning namozlaridan birortasida ularni qiroat qilganlarini eshitmagan edi. Shuning uchun u bu ikkisini (faqat) ikkita panoh duosi deb gumon qildi va oʻz gumonida qatʼiy turdi. Qolganlar esa bu ikkisining Qurʼondan ekanini aniq bildilar va ularni unga (mushafga) joyladilar.Зирр айтди: Мен Убайга: «Биродаринг бу иккисини мушафдан ўчириб ташлаяпти», дедим. У буни инкор қилмади. Суфёнга: «(Биродари) Ибн Масъудми?» дейилди. У: «Ҳа», деди. Бу иккиси Ибн Масъуднинг мушафида йўқ эди. У Расулуллоҳ ﷺнинг Ҳасан ва Ҳусайнни бу иккиси билан паноҳга топшираётганларини кўрар, аммо у зотнинг намозларидан бирортасида уларни қироат қилганларини эшитмаган эди. Шунинг учун у бу иккисини (фақат) иккита паноҳ дуоси деб гумон қилди ва ўз гумонида қатъий турди. Қолганлар эса бу иккисининг Қуръондан эканини аниқ билдилар ва уларни унга (мушафга) жойладилар.

حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ سَلَّامٍ حَدَّثَنَا الْأَجْلَحُ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَتَذَاكَرَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَقَالَ أُبَيٌّ أَنَا وَالَّذِي لَا إِلَهَ غَيْرُهُ أَعْلَمُ أَيُّ لَيْلَةٍ هِيَ هِيَ اللَّيْلَةُ الَّتِي أَخْبَرَنَا بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ تَمْضِي مِنْ رَمَضَانَ وَآيَةُ ذَلِكَ أَنَّ الشَّمْسَ تُصْبِحُ الْغَدَ مِنْ تِلْكَ اللَّيْلَةِ تَرَقْرَقُ لَيْسَ لَهَا شُعَاعٌفَزَعَمَ سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ أَنَّ زِرًّا أَخْبَرَهُ أَنَّهُ رَصَدَهَا ثَلَاثَ سِنِينَ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ يَدْخُلُ رَمَضَانُ إِلَى آخِرِهِ فَرَآهَا تَطْلُعُ صَبِيحَةَ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ تَرَقْرَقُ لَيْسَ لَهَا شُعَاعٌ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning sahobalari Qadr kechasi haqida gaplashib qoldilar. Shunda Ubay: «Undan boʻlak iloh yoʻq Zotga qasamki, men uning qaysi kecha ekanini bilaman. U — Rasululloh ﷺ bizga xabar bergan kecha, Ramazondan yigirma yetti (kun) oʻtgandagi kechadir. Buning alomati shuki, oʻsha kechaning ertasiga quyosh jimirlab, nursiz holda chiqadi», dedi. Salama ibn Kuhayl Zirr unga shunday xabar berganini aytdi: «Men uni Ramazon kirgan birinchi kundan uning oxirigacha uch yil kuzatdim va uning yigirma yettinchi (kun) tongida jimirlab, nursiz chiqqanini koʻrdim».Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Қадр кечаси ҳақида гаплашиб қолдилар. Шунда Убай: «Ундан бўлак илоҳ йўқ Зотга қасамки, мен унинг қайси кеча эканини биламан. У — Расулуллоҳ ﷺ бизга хабар берган кеча, Рамазондан йигирма етти (кун) ўтгандаги кечадир. Бунинг аломати шуки, ўша кечанинг эртасига қуёш жимирлаб, нурсиз ҳолда чиқади», деди. Салама ибн Куҳайл Зирр унга шундай хабар берганини айтди: «Мен уни Рамазон кирган биринчи кундан унинг охиригача уч йил кузатдим ва унинг йигирма еттинчи (кун) тонгида жимирлаб, нурсиз чиққанини кўрдим».

حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ الْأَجْلَحِ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ قَالَسَمِعْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ يَقُولُ لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ هِيَ الَّتِي أَخْبَرَنَا بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ الشَّمْسَ تَطْلُعُ بَيْضَاءَ تَرَقْرَقُو حَدَّثَنَاه عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ وَزَادَ فِيهِ لَيْسَ لَهَا شُعَاعٌ

Zirr ibn Hubaysh aytdi: Men Ubay ibn Kaʼbning: «Yigirma yettinchi kecha — Rasululloh ﷺ bizga xabar bergan kechadir: quyosh (oʻsha kunning tongida) oq, jimirlagan holda chiqadi», deganini eshitdim. Boshqa bir isnod bilan Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashi rivoyat qilinib, unda: «unda nur (shuʼla) boʻlmaydi», deb ziyoda qilingan.Зирр ибн Ҳубайш айтди: Мен Убай ибн Каъбнинг: «Йигирма еттинчи кеча — Расулуллоҳ ﷺ бизга хабар берган кечадир: қуёш (ўша куннинг тонгида) оқ, жимирлаган ҳолда чиқади», деганини эшитдим. Бошқа бир иснод билан Набий ﷺдан шунга ўхшаши ривоят қилиниб, унда: «унда нур (шуъла) бўлмайди», деб зиёда қилинган.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ عَبْدَةَ وَعَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ قَالَسَأَلْتُ أُبَيًّا قُلْتُ أَبَا الْمُنْذِرِ إِنَّ أَخَاكَ ابْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُ مَنْ يَقُمْ الْحَوْلَ يُصِبْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فَقَالَ يَرْحَمُهُ اللَّهُ لَقَدْ عَلِمَ أَنَّهَا فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَأَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ قَالَ وَحَلَفَ قُلْتُ وَكَيْفَ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالَ بِالْعَلَامَةِ أَوْ بِالْآيَةِ الَّتِي أُخْبِرْنَا بِهَا أَنَّ الشَّمْسَ تَطْلُعُ ذَلِكَ الْيَوْمَ لَا شُعَاعَ لَهَا

Zirr aytdi: Men Ubaydan soʻrab: «Ey Abul Munzir, birodaring Ibn Masʼud: ‹Kim yil davomida qoim boʻlsa, Qadr kechasiga erishadi›, deydi», dedim. U: «Alloh unga rahm qilsin! U uning Ramazon oyida ekanini va u yigirma yettinchi kecha ekanini bilar edi», dedi va qasam ichdi. Men: «Buni qaydan bilasizlar?» dedim. U: «Bizga xabar berilgan alomat yoki belgi bilan: oʻsha kuni quyosh nursiz holda chiqadi», dedi.Зирр айтди: Мен Убайдан сўраб: «Эй Абул Мунзир, биродаринг Ибн Масъуд: ‹Ким йил давомида қоим бўлса, Қадр кечасига эришади›, дейди», дедим. У: «Аллоҳ унга раҳм қилсин! У унинг Рамазон ойида эканини ва у йигирма еттинчи кеча эканини билар эди», деди ва қасам ичди. Мен: «Буни қайдан биласизлар?» дедим. У: «Бизга хабар берилган аломат ёки белги билан: ўша куни қуёш нурсиз ҳолда чиқади», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ قَالَقُلْتُ لِأُبَيٍّ أَخْبِرْنِي عَنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَإِنَّ ابْنَ أُمِّ عَبْدٍ كَانَ يَقُولُ مَنْ يَقُمْ الْحَوْلَ يُصِبْهَا قَالَ يَرْحَمُ اللَّهُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَدْ عَلِمَ أَنَّهَا فِي رَمَضَانَ فَإِنَّهَا لِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ وَلَكِنَّهُ عَمَّى عَلَى النَّاسِ لِكَيْلَا يَتَّكِلُوا فَوَاللَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ عَلَى مُحَمَّدٍ إِنَّهَا فِي رَمَضَانَ لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ قَالَ قُلْتُ يَا أَبَا الْمُنْذِرِ وَأَنَّى عَلِمْتَهَا قَالَ بِالْآيَةِ الَّتِي أَنْبَأَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَدَدْنَا وَحَفِظْنَا فَوَاللَّهِ إِنَّهَا لَهِيَ مَا يُسْتَثْنَى قُلْتُ لِزِرٍّ مَا الْآيَةُ قَالَ إِنَّ الشَّمْسَ تَطْلُعُ غَدَاةَ إِذٍ كَأَنَّهَا طَسْتٌ لَيْسَ لَهَا شُعَاعٌ

Zirr aytdi: Men Ubayga: «Menga Qadr kechasi haqida xabar bering, chunki Ibn Ummi Abd (Ibn Masʼud): ‹Kim yil davomida qoim boʻlsa, unga erishadi›, der edi», dedim. U: «Alloh Abu Abdurrahmonga rahm qilsin! U uning Ramazonda ekanini bilar edi, u — yigirma yettinchi kechadir; ammo u odamlar suyanib qolmasliklari uchun buni ulardan yashirdi. Muhammadga Kitobni nozil qilgan Allohga qasamki, u Ramazonda — yigirma yettinchi kechadir», dedi. Men: «Ey Abul Munzir, buni qaydan bildingiz?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ bizga bildirgan belgi bilan; biz sanadik va yodda saqladik. Allohga qasamki, u — hech istisnosiz oʻshadir», dedi. Men Zirrga: «Belgi nima?» dedim. U: «Oʻsha kuni tongda quyosh goʻyo tovoqdek, nursiz holda chiqadi», dedi.Зирр айтди: Мен Убайга: «Менга Қадр кечаси ҳақида хабар беринг, чунки Ибн Умми Абд (Ибн Масъуд): ‹Ким йил давомида қоим бўлса, унга эришади›, дер эди», дедим. У: «Аллоҳ Абу Абдурраҳмонга раҳм қилсин! У унинг Рамазонда эканини билар эди, у — йигирма еттинчи кечадир; аммо у одамлар суяниб қолмасликлари учун буни улардан яширди. Муҳаммадга Китобни нозил қилган Аллоҳга қасамки, у Рамазонда — йигирма еттинчи кечадир», деди. Мен: «Эй Абул Мунзир, буни қайдан билдингиз?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ бизга билдирган белги билан; биз санадик ва ёдда сақладик. Аллоҳга қасамки, у — ҳеч истисносиз ўшадир», деди. Мен Зиррга: «Белги нима?» дедим. У: «Ўша куни тонгда қуёш гўё товоқдек, нурсиз ҳолда чиқади», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَةَ بْنَ أَبِي لُبَابَةَ يُحَدِّثُ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ قَالَ قَالَ أُبَيٌّلَيْلَةُ الْقَدْرِ وَاللَّهِ إِنِّي لَأَعْلَمُهَا قَالَ شُعْبَةُ وَأَكْثَرُ عِلْمِي هِيَ اللَّيْلَةُ الَّتِي أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقِيَامِهَا هِيَ لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ وَإِنَّمَا شَكَّ شُعْبَةُ فِي هَذَا الْحَرْفِ هِيَ اللَّيْلَةُ الَّتِي أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ وَحَدَّثَنِي صَاحِبٌ لِي بِهَا عَنْهُ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ubay Laylatul-qadr haqida: «Allohga qasamki, men uni albatta bilaman — (Shuʼba: ‹Bilishimcha eng asosli (gap)›, dedi) — u Rasululloh ﷺ bizni unda (namozga) turishga buyurgan kechadir, u yigirma yettinchi kechadir», — dedi. Shuʼba faqat mana shu soʻzda — «u Rasululloh ﷺ bizni (unda turishga) buyurgan kechadir» (degan joyda) shubha qildi. (Shuʼba) dedi: Menga bir sherigim buni undan rivoyat qildi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Убай Лайлатул-қадр ҳақида: «Аллоҳга қасамки, мен уни албатта биламан — (Шуъба: ‹Билишимча энг асосли (гап)›, деди) — у Расулуллоҳ ﷺ бизни унда (намозга) туришга буюрган кечадир, у йигирма еттинчи кечадир», — деди. Шуъба фақат мана шу сўзда — «у Расулуллоҳ ﷺ бизни (унда туришга) буюрган кечадир» (деган жойда) шубҳа қилди. (Шуъба) деди: Менга бир шеригим буни ундан ривоят қилди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ قَالَقَالَ لِي أُبَيٌّ إِنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ وَإِنَّهَا لَهِيَ هِيَ مَا يُسْتَثْنَى بِالْآيَةِ الَّتِي حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَسَبْنَا وَعَدَدْنَا فَإِنَّهَا لَهِيَ هِيَ مَا يُسْتَثْنَى

Zirr aytdi: Ubay menga: «Albatta, u yigirma yettinchi kechadir; Rasululloh ﷺ bizga aytib bergan alomat bilan (bilingki), u — hech istisnosiz oʻshadir. Biz hisobladik va sanadik; bas, u — hech istisnosiz oʻshadir», dedi.Зирр айтди: Убай менга: «Албатта, у йигирма еттинчи кечадир; Расулуллоҳ ﷺ бизга айтиб берган аломат билан (билингки), у — ҳеч истисносиз ўшадир. Биз ҳисобладик ва санадик; бас, у — ҳеч истисносиз ўшадир», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ وَخَلَفُ بْنُ هِشَامٍ الْبَزَّارُ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ قَالَقُلْتُ لِأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ أَبَا الْمُنْذِرِ أَخْبِرْنِي عَنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَإِنَّ صَاحِبَنَا يَعْنِي ابْنَ مَسْعُودٍ كَانَ إِذَا سُئِلَ عَنْهَا قَالَ مَنْ يَقُمْ الْحَوْلَ يُصِبْهَا فَقَالَ يَرْحَمُ اللَّهُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَمَا وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمَ أَنَّهَا فِي رَمَضَانَ وَلَكِنْ أَحَبَّ أَنْ لَا يَتَّكِلُوا وَإِنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ لَمْ يَسْتَثْنِ قُلْتُ أَبَا الْمُنْذِرِ أَنَّى عَلِمْتَ ذَلِكَ قَالَ بِالْآيَةِ الَّتِي قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صُبْحَةَ لَيْلَةِ الْقَدْرِ تَطْلُعُ الشَّمْسُ لَا شُعَاعَ لَهَا كَأَنَّهَا طَسْتٌ حَتَّى تَرْتَفِعَ وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِ الْمُقَدَّمِيِّحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ قَالَ قُلْتُ لِأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ أَبَا الْمُنْذِرِ أَخْبِرْنِي عَنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَقُلْتُ يَا أَبَا الْمُنْذِرِ أَنَّى عَلِمْتَ ذَلِكَ قَالَ بِالْآيَةِ الَّتِي أَخْبَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Zirr aytdi: Men Ubay ibn Kaʼbga: «Ey Abul Munzir, menga Qadr kechasi haqida xabar bering, chunki ulfatimiz — yaʼni Ibn Masʼud — bu haqda soʻralganda: ‹Kim yil davomida qoim boʻlsa, unga erishadi›, der edi», dedim. U: «Alloh Abu Abdurrahmonga rahm qilsin! Allohga qasamki, u uning Ramazonda ekanini bilar edi, ammo odamlar suyanib qolishlarini yoqtirmadi. U — yigirma yettinchi kechadir», dedi va istisno qilmadi. Men: «Ey Abul Munzir, buni qaydan bildingiz?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ bizga aytgan belgi bilan: Qadr kechasining tongida quyosh goʻyo tovoqdek, nursiz holda chiqadi va koʻtarilgunicha unda nur boʻlmaydi», dedi. Bu — Muqaddamiyning hadisi lafzi. Boshqa bir isnod bilan ham Zirr: «Men Ubay ibn Kaʼbga: ‹Ey Abul Munzir, menga Qadr kechasi haqida xabar bering›, dedim», deb hadisni zikr qildi va: «Men: ‹Ey Abul Munzir, buni qaydan bildingiz?› dedim. U: ‹Rasululloh ﷺ bizga xabar bergan belgi bilan›, dedi», dedi.Зирр айтди: Мен Убай ибн Каъбга: «Эй Абул Мунзир, менга Қадр кечаси ҳақида хабар беринг, чунки улфатимиз — яъни Ибн Масъуд — бу ҳақда сўралганда: ‹Ким йил давомида қоим бўлса, унга эришади›, дер эди», дедим. У: «Аллоҳ Абу Абдурраҳмонга раҳм қилсин! Аллоҳга қасамки, у унинг Рамазонда эканини билар эди, аммо одамлар суяниб қолишларини ёқтирмади. У — йигирма еттинчи кечадир», деди ва истисно қилмади. Мен: «Эй Абул Мунзир, буни қайдан билдингиз?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ бизга айтган белги билан: Қадр кечасининг тонгида қуёш гўё товоқдек, нурсиз ҳолда чиқади ва кўтарилгунича унда нур бўлмайди», деди. Бу — Муқаддамийнинг ҳадиси лафзи. Бошқа бир иснод билан ҳам Зирр: «Мен Убай ибн Каъбга: ‹Эй Абул Мунзир, менга Қадр кечаси ҳақида хабар беринг›, дедим», деб ҳадисни зикр қилди ва: «Мен: ‹Эй Абул Мунзир, буни қайдан билдингиз?› дедим. У: ‹Расулуллоҳ ﷺ бизга хабар берган белги билан›, деди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي أَبُو يُوسُفَ يَعْقُوبُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ يَقُولُلَوْلَا سُفَهَاؤُكُمْ لَوَضَعْتُ يَدَيَّ فِي أُذُنَيَّ ثُمَّ نَادَيْتُ أَلَا إِنَّ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي رَمَضَانَ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فِي السَّبْعِ الْأَوَاخِرِ قَبْلَهَا ثَلَاثٌ وَبَعْدَهَا ثَلَاثٌ نَبَأُ مَنْ لَمْ يَكْذِبْنِي عَنْ نَبَإِ مَنْ لَمْ يَكْذِبْهُ قُلْتُ لِأَبِي يُوسُفَ يَعْنِي أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَذَا هُوَ عِنْدِي

Zirr ibn Hubaysh aytdi: «Agar sizlarning ahmoqlaringiz boʻlmaganida, ikki qoʻlimni quloqlarimga qoʻyib: ‹Ogoh boʻlinglar, Qadr kechasi Ramazonda, oxirgi oʻn (kecha)da, oxirgi yetti (kecha)dadir; undan oldin uch (kecha), undan keyin uch (kecha) bor›, deb nido qilgan boʻlardim. Bu — menga yolgʻon aytmagan kishining xabari boʻlib, unga ham yolgʻon aytilmagan kishining xabaridandir», dedi. Men Abu Yusufga: «Yaʼni Ubay ibn Kaʼbdan, u esa Nabiy ﷺdanmi?» dedim. U: «Mendagisi shunday», dedi.Зирр ибн Ҳубайш айтди: «Агар сизларнинг аҳмоқларингиз бўлмаганида, икки қўлимни қулоқларимга қўйиб: ‹Огоҳ бўлинглар, Қадр кечаси Рамазонда, охирги ўн (кеча)да, охирги етти (кеча)дадир; ундан олдин уч (кеча), ундан кейин уч (кеча) бор›, деб нидо қилган бўлардим. Бу — менга ёлғон айтмаган кишининг хабари бўлиб, унга ҳам ёлғон айтилмаган кишининг хабаридандир», деди. Мен Абу Юсуфга: «Яъни Убай ибн Каъбдан, у эса Набий ﷺданми?» дедим. У: «Мендагиси шундай», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ شُعَيْبٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ مَنْ يَقُمْ الْحَوْلَ يُصِبْهَافَانْطَلَقْتُ حَتَّى قَدِمْتُ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَأَرَدْتُ لُقِيَّ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ قَالَ عَاصِمٌ فَحَدَّثَنِي أَنَّهُ لَزِمَ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ فَزَعَمَ أَنَّهُمَا كَانَا يَقُومَانِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَيَرْكَعَانِ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ قَالَ فَقُلْتُ لِأُبَيٍّ وَكَانَتْ فِيهِ شَرَاسَةٌ اخْفِضْ لَنَا جَنَاحَكَ رَحِمَكَ اللَّهُ فَإِنِّي إِنَّمَا أَتَمَتَّعُ مِنْكَ تَمَتُّعًا فَقَالَ تُرِيدُ أَنْ لَا تَدَعَ آيَةً فِي الْقُرْآنِ إِلَّا سَأَلْتَنِي عَنْهَا قَالَ وَكَانَ لِي صَاحِبَ صِدْقٍ فَقُلْتُ يَا أَبَا الْمُنْذِرِ أَخْبِرْنِي عَنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَإِنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُ مَنْ يَقُمْ الْحَوْلَ يُصِبْهَا فَقَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمَ عَبْدُ اللَّهِ أَنَّهَا فِي رَمَضَانَ وَلَكِنَّهُ عَمَّى عَلَى النَّاسِ لِكَيْلَا يَتَّكِلُوا وَاللَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ عَلَى مُحَمَّدٍ إِنَّهَا لَفِي رَمَضَانَ وَإِنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ فَقُلْتُ يَا أَبَا الْمُنْذِرِ أَنَّى عَلِمْتَ ذَلِكَ قَالَ بِالْآيَةِ الَّتِي أَنْبَأَنَا بِهَا مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَدَدْنَا وَحَفِظْنَا فَوَاللَّهِ إِنَّهَا لَهِيَ مَا يُسْتَثْنَى قَالَ فَقُلْتُ وَمَا الْآيَةُ فَقَالَ إِنَّهَا تَطْلُعُ حِينَ تَطْلُعُ لَيْسَ لَهَا شُعَاعٌ حَتَّى تَرْتَفِعَوَكَانَ عَاصِمٌ

Zirr ibn Hubaysh aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) Qadr kechasi haqida: «Kim yil davomida qoim boʻlsa, unga erishadi», dedi. Bas, men yoʻlga chiqib, Usmon ibn Affonning huzuriga keldim; muhojir va ansorlardan boʻlgan Rasululloh ﷺning sahobalarini uchratishni istagan edim. Osim dedi: U menga Ubay ibn Kaʼb va Abdurrahmon ibn Avfning yonini mahkam tutganini aytdi va: «Ular quyosh botgunicha (namozda) turar, soʻng Magʻribdan oldin ikki rakʼat oʻqir edilar», dedi. (Zirr) dedi: Men Ubayga — unda qattiqqoʻllik bor edi — «Alloh sizga rahm qilsin, menga qanotingizni past tuting; men sizdan (ilm) olib foydalanaman, xolos», dedim. U: «Sen Qurʼondagi biror oyatni qoldirmay, hammasini mendan soʻramoqchisan-a», dedi. (Zirr) dedi: U men uchun rost doʻst edi. Men: «Ey Abul Munzir, menga Qadr kechasi haqida xabar bering, chunki Ibn Masʼud: ‹Kim yil davomida qoim boʻlsa, unga erishadi›, deydi», dedim. U: «Allohga qasamki, Abdulloh uning Ramazonda ekanini bilar edi, ammo odamlar suyanib qolmasliklari uchun buni ulardan yashirdi. Muhammadga Kitobni nozil qilgan Allohga qasamki, u albatta Ramazondadir va u yigirma yettinchi kechadir», dedi. Men: «Ey Abul Munzir, buni qaydan bildingiz?» dedim. U: «Muhammad ﷺ bizga bildirgan belgi bilan; biz sanadik va yodda saqladik. Allohga qasamki, u — hech istisnosiz oʻshadir», dedi. Men: «Belgi nima?» dedim. U: «U (quyosh) chiqqanida nursiz chiqadi va koʻtarilgunicha (nursiz turadi)», dedi.Зирр ибн Ҳубайш айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) Қадр кечаси ҳақида: «Ким йил давомида қоим бўлса, унга эришади», деди. Бас, мен йўлга чиқиб, Усмон ибн Аффоннинг ҳузурига келдим; муҳожир ва ансорлардан бўлган Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларини учратишни истаган эдим. Осим деди: У менга Убай ибн Каъб ва Абдурраҳмон ибн Авфнинг ёнини маҳкам тутганини айтди ва: «Улар қуёш ботгунича (намозда) турар, сўнг Мағрибдан олдин икки ракъат ўқир эдилар», деди. (Зирр) деди: Мен Убайга — унда қаттиққўллик бор эди — «Аллоҳ сизга раҳм қилсин, менга қанотингизни паст тутинг; мен сиздан (илм) олиб фойдаланаман, холос», дедим. У: «Сен Қуръондаги бирор оятни қолдирмай, ҳаммасини мендан сўрамоқчисан-а», деди. (Зирр) деди: У мен учун рост дўст эди. Мен: «Эй Абул Мунзир, менга Қадр кечаси ҳақида хабар беринг, чунки Ибн Масъуд: ‹Ким йил давомида қоим бўлса, унга эришади›, дейди», дедим. У: «Аллоҳга қасамки, Абдуллоҳ унинг Рамазонда эканини билар эди, аммо одамлар суяниб қолмасликлари учун буни улардан яширди. Муҳаммадга Китобни нозил қилган Аллоҳга қасамки, у албатта Рамазондадир ва у йигирма еттинчи кечадир», деди. Мен: «Эй Абул Мунзир, буни қайдан билдингиз?» дедим. У: «Муҳаммад ﷺ бизга билдирган белги билан; биз санадик ва ёдда сақладик. Аллоҳга қасамки, у — ҳеч истисносиз ўшадир», деди. Мен: «Белги нима?» дедим. У: «У (қуёш) чиққанида нурсиз чиқади ва кўтарилгунича (нурсиз туради)», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ أُبَيٍّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَبِعَ جَنَازَةً حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا وَيُفْرَغَ مِنْهَا فَلَهُ قِيرَاطَانِ وَمَنْ تَبِعَهَا حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا فَلَهُ قِيرَاطٌ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَهُوَ أَثْقَلُ فِي مِيزَانِهِ مِنْ أُحُدٍ

Ubay (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim janozaga unga namoz oʻqilgunicha va undan farigʻ boʻlinguncha ergashsa, unga ikki qiyrot (ajr) bordir; kim unga namoz oʻqilgunicha ergashsa, unga bir qiyrot bordir. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u (qiyrot) uning mezonida Uhuddan ham ogʻirroqdir», dedilar.Убай (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким жанозага унга намоз ўқилгунича ва ундан фариғ бўлингунча эргашса, унга икки қийрот (ажр) бордир; ким унга намоз ўқилгунича эргашса, унга бир қийрот бордир. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, у (қийрот) унинг мезонида Уҳуддан ҳам оғирроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَحَجَّاجٌ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ قَالَ فَقَرَأَ لَمْ يَكُنْ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ قَالَ فَقَرَأَ فِيهَا وَلَوْ أَنَّ ابْنَ آدَمَ سَأَلَ وَادِيًا مِنْ مَالٍ فَأُعْطِيَهُ لَسَأَلَ ثَانِيًا فَأُعْطِيَهُ لَسَأَلَ ثَالِثًا وَلَا يَمْلَأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلَّا التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ وَإِنَّ ذَلِكَ الدِّينَ الْقَيِّمَ عِنْدَ اللَّهِ الْحَنِيفِيَّةُ غَيْرُ الْمُشْرِكَةِ وَلَا الْيَهُودِيَّةِ وَلَا النَّصْرَانِيَّةِ وَمَنْ يَفْعَلْ خَيْرًا فَلَنْ يُكْفَرَهُ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh taboraka va taolo menga senga Qurʼonni qiroat qilib berishimni buyurdi», dedilar. Bas, u zot {Lam yakunillazina kafaru min ahlil-kitob} (surasini) qiroat qildilar va uning ichida: «Agar Odam farzandi bir vodiy toʻla mol soʻrasa va unga berilsa, ikkinchisini soʻraydi; unga berilsa, uchinchisini soʻraydi. Odam farzandining ichini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi. Albatta, Allohning huzuridagi toʻgʻri din — hanifiylikdir; mushriklik ham, yahudiylik ham, nasroniylik ham emas. Kim yaxshilik qilsa, undan u inkor etilmaydi», deb qiroat qildilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ таборака ва таоло менга сенга Қуръонни қироат қилиб беришимни буюрди», дедилар. Бас, у зот {Лам якуниллазина кафару мин аҳлил-китоб} (сурасини) қироат қилдилар ва унинг ичида: «Агар Одам фарзанди бир водий тўла мол сўраса ва унга берилса, иккинчисини сўрайди; унга берилса, учинчисини сўрайди. Одам фарзандининг ичини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади. Албатта, Аллоҳнинг ҳузуридаги тўғри дин — ҳанифийликдир; мушриклик ҳам, яҳудийлик ҳам, насронийлик ҳам эмас. Ким яхшилик қилса, ундан у инкор этилмайди», деб қироат қилдилар.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ حَدَّثَنَا سَلَمُ بْنُ قُتَيْبَةَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ عَنْ زِرٍّ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ قَالَ فَقَرَأَ عَلَيَّ {لَمْ يَكُنْ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمْ الْبَيِّنَةُ رَسُولٌ مِنْ اللَّهِ يَتْلُو صُحُفًا مُطَهَّرَةً فِيهَا كُتُبٌ قَيِّمَةٌ وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمْ الْبَيِّنَةُ} إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْحَنِيفِيَّةُ غَيْرُ الْمُشْرِكَةِ وَلَا الْيَهُودِيَّةِ وَلَا النَّصْرَانِيَّةِ وَمَنْ يَفْعَلْ خَيْرًا فَلَنْ يُكْفَرَهُ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ قَرَأَ آيَاتٍ بَعْدَهَا ثُمَّ قَرَأَ لَوْ أَنَّ لِابْنِ آدَمَ وَادِيَيْنِ مِنْ مَالٍ لَسَأَلَ وَادِيًا ثَالِثًا وَلَا يَمْلَأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلَّا التُّرَابُ قَالَ ثُمَّ خَتَمَهَا بِمَا بَقِيَ مِنْهَا

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Albatta, Alloh taboraka va taolo menga senga (Qurʼonni) qiroat qilib berishimni buyurdi», dedilar. Bas, u zot menga {Ahli kitob va mushriklardan kofir boʻlganlar, oʻzlariga aniq hujjat — pokiza sahifalarni tilovat qiladigan Allohning elchisi kelmagunicha (kufrdan) ajraladigan emas edilar; unda toʻgʻri kitoblar bor. Kitob berilganlar esa, faqat oʻzlariga aniq hujjat kelganidan keyingina boʻlinib ketdilar} (oyatlarini) qiroat qildilar. (Yana): «Albatta, Allohning huzuridagi din — hanifiylikdir; mushriklik ham, yahudiylik ham, nasroniylik ham emas. Kim yaxshilik qilsa, undan u inkor etilmaydi», (deb oʻqidilar). Shuʼba dedi: Soʻng u zot undan keyingi oyatlarni oʻqidilar, keyin: «Agar Odam farzandiga ikki vodiy toʻla mol boʻlsa, u uchinchi vodiyni soʻraydi. Odam farzandining ichini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi», deb oʻqidilar. Soʻng uni (suraning) qolganlari bilan tugatdilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Албатта, Аллоҳ таборака ва таоло менга сенга (Қуръонни) қироат қилиб беришимни буюрди», дедилар. Бас, у зот менга {Аҳли китоб ва мушриклардан кофир бўлганлар, ўзларига аниқ ҳужжат — покиза саҳифаларни тиловат қиладиган Аллоҳнинг элчиси келмагунича (куфрдан) ажраладиган эмас эдилар; унда тўғри китоблар бор. Китоб берилганлар эса, фақат ўзларига аниқ ҳужжат келганидан кейингина бўлиниб кетдилар} (оятларини) қироат қилдилар. (Яна): «Албатта, Аллоҳнинг ҳузуридаги дин — ҳанифийликдир; мушриклик ҳам, яҳудийлик ҳам, насронийлик ҳам эмас. Ким яхшилик қилса, ундан у инкор этилмайди», (деб ўқидилар). Шуъба деди: Сўнг у зот ундан кейинги оятларни ўқидилар, кейин: «Агар Одам фарзандига икки водий тўла мол бўлса, у учинчи водийни сўрайди. Одам фарзандининг ичини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди», деб ўқидилар. Сўнг уни (суранинг) қолганлари билан тугатдилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ عَنْ أُبَيٍّ قَالَلَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ أَحْجَارِ الْمِرَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِجِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام إِنِّي بُعِثْتُ إِلَى أُمَّةٍ أُمِّيِّينَ فِيهِمْ الشَّيْخُ الْعَاصِي وَالْعَجُوزَةُ الْكَبِيرَةُ وَالْغُلَامُ قَالَ فَمُرْهُمْ فَلْيَقْرَءُوا الْقُرْآنَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍحَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ عَنْ أُبَيٍّ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَقَالَ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ حُذَيْفَةَ قَالَ لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عِنْدَ أَحْجَارِ الْمِرَاءِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Ubay (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga Ahjorul-Miro (degan joy) yonida Jabroil (alayhissalom) roʻpara boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ Jabroil (alayhissalom)ga: «Men ummiy bir ummatga yuborildim; ular orasida keksa chol ham, katta kampir ham, yosh bola ham bor», dedilar. U: «Bas, ularni buyur, Qurʼonni yetti harf ustida oʻqisinlar», dedi. Abu Saʼid dedi: Hammod ibn Salama esa (buni) Huzayfadan (rivoyat qilib): «Rasululloh ﷺga Ahjorul-Miro yonida Jabroil (alayhissalom) roʻpara boʻldi», dedi va hadisni zikr qildi.Убай (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга Аҳжорул-Миро (деган жой) ёнида Жаброил (алайҳиссалом) рўпара бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Жаброил (алайҳиссалом)га: «Мен уммий бир умматга юборилдим; улар орасида кекса чол ҳам, катта кампир ҳам, ёш бола ҳам бор», дедилар. У: «Бас, уларни буюр, Қуръонни етти ҳарф устида ўқисинлар», деди. Абу Саъид деди: Ҳаммод ибн Салама эса (буни) Ҳузайфадан (ривоят қилиб): «Расулуллоҳ ﷺга Аҳжорул-Миро ёнида Жаброил (алайҳиссалом) рўпара бўлди», деди ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الطَّحَّانُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَكَمْ تَقْرَءُونَ سُورَةَ الْأَحْزَابِ قَالَ بِضْعًا وَسَبْعِينَ آيَةً قَالَ لَقَدْ قَرَأْتُهَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ الْبَقَرَةِ أَوْ أَكْثَرَ مِنْهَا وَإِنَّ فِيهَا آيَةَ الرَّجْمِ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) (Zirrga): «Ahzob surasini qancha (oyat) qiroat qilasizlar?» dedi. U: «Yetmish nechta oyat», dedi. (Ubay): «Men uni Rasululloh ﷺ bilan birga Baqara (surasi)dek yoki undan koʻproq qiroat qilganman; unda rajm oyati ham bor edi», dedi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) (Зиррга): «Аҳзоб сурасини қанча (оят) қироат қиласизлар?» деди. У: «Етмиш нечта оят», деди. (Убай): «Мен уни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Бақара (сураси)дек ёки ундан кўпроқ қироат қилганман; унда ражм ояти ҳам бор эди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ عَنْ زِرٍّ قَالَقَالَ لِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ كَأَيِّنْ تَقْرَأُ سُورَةَ الْأَحْزَابِ أَوْ كَأَيِّنْ تَعُدُّهَا قَالَ قُلْتُ لَهُ ثَلَاثًا وَسَبْعِينَ آيَةً فَقَالَ قَطُّ لَقَدْ رَأَيْتُهَا وَإِنَّهَا لَتُعَادِلُ سُورَةَ الْبَقَرَةِ وَلَقَدْ قَرَأْنَا فِيهَا الشَّيْخُ وَالشَّيْخَةُ إِذَا زَنَيَا فَارْجُمُوهُمَا الْبَتَّةَ نَكَالًا مِنْ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Zirr aytdi: Ubay ibn Kaʼb menga: «Ahzob surasini qancha qiroat qilasan yoki uni qancha (oyat) deb sanaysan?» dedi. Men unga: «Yetmish uch oyat», dedim. U: «Shunchagina-ya! Men uni koʻrganman, u Baqara surasiga teng edi. Biz unda: ‹Chol va kampir zino qilsalar, ularni albatta rajm qilinglar — Allohdan (boʻlgan) bir jazo sifatida; Alloh biluvchi, hikmatlidir›, deb qiroat qilar edik», dedi.Зирр айтди: Убай ибн Каъб менга: «Аҳзоб сурасини қанча қироат қиласан ёки уни қанча (оят) деб санайсан?» деди. Мен унга: «Етмиш уч оят», дедим. У: «Шунчагина-я! Мен уни кўрганман, у Бақара сурасига тенг эди. Биз унда: ‹Чол ва кампир зино қилсалар, уларни албатта ражм қилинглар — Аллоҳдан (бўлган) бир жазо сифатида; Аллоҳ билувчи, ҳикматлидир›, деб қироат қилар эдик», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ وَعَبْدُ الْأَعْلَى قَالَا حَدَّثَنَا دَاوُدُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مُوسَى عَنْ زِيَادٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقُلْتُ لِأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ لَوْ مِتْنَ نِسَاءُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلُّهُنَّ كَانَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَ قَالَ وَمَا يُحَرِّمُ ذَاكَ عَلَيْهِ قَالَ قُلْتُ لِقَوْلِهِ {لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ} قَالَ إِنَّمَا أُحِلَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَرْبٌ مِنْ النِّسَاءِ

Ziyod al-Ansoriy aytdi: Men Ubay ibn Kaʼbga: «Agar Nabiy ﷺning ayollari hammalari vafot etsalar, u zotga (boshqasiga) uylanish halol boʻlarmidi?» dedim. U: «Buni u zotga nima harom qilardi?» dedi. Men: «{Bundan keyin senga ayollar halol emas} degan (oyat) sababli», dedim. U: «Rasululloh ﷺga ayollarning (faqat) bir turi halol qilingan edi (xolos)», dedi.Зиёд ал-Ансорий айтди: Мен Убай ибн Каъбга: «Агар Набий ﷺнинг аёллари ҳаммалари вафот этсалар, у зотга (бошқасига) уйланиш ҳалол бўлармиди?» дедим. У: «Буни у зотга нима ҳаром қиларди?» деди. Мен: «{Бундан кейин сенга аёллар ҳалол эмас} деган (оят) сабабли», дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺга аёлларнинг (фақат) бир тури ҳалол қилинган эди (холос)», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ زِرٍّ قَالَأَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا أَنَا بِأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَبَا الْمُنْذِرِ اخْفِضْ لِي جَنَاحَكَ وَكَانَ امْرَأً فِيهِ شَرَاسَةٌ فَسَأَلْتُهُ عَنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَقَالَ لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ قُلْتُ أَبَا الْمُنْذِرِ أَنَّى عَلِمْتَ ذَلِكَ قَالَ بِالْآيَةِ الَّتِي أَخْبَرَنَا بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَدَدْنَا وَحَفِظْنَا وَآيَةُ ذَلِكَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فِي صَبِيحَتِهَا مِثْلَ الطَّسْتِ لَا شُعَاعَ لَهَا حَتَّى تَرْتَفِعَ

Zirr aytdi: Men Madinaga keldim va masjidga kirdim. Qarasam, Ubay ibn Kaʼb (bor ekan). Uning oldiga borib: «Alloh sizga rahm qilsin, ey Abul Munzir, menga qanotingizni past tuting», dedim — u qattiqqoʻl kishi edi. Soʻng undan Qadr kechasi haqida soʻradim. U: «Yigirma yettinchi kecha», dedi. Men: «Ey Abul Munzir, buni qaydan bildingiz?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ bizga xabar bergan belgi bilan; biz sanadik va yodda saqladik. Buning belgisi shuki, oʻsha kechaning tongida quyosh tovoqdek, nursiz holda chiqadi va koʻtarilgunicha (nursiz turadi)», dedi.Зирр айтди: Мен Мадинага келдим ва масжидга кирдим. Қарасам, Убай ибн Каъб (бор экан). Унинг олдига бориб: «Аллоҳ сизга раҳм қилсин, эй Абул Мунзир, менга қанотингизни паст тутинг», дедим — у қаттиққўл киши эди. Сўнг ундан Қадр кечаси ҳақида сўрадим. У: «Йигирма еттинчи кеча», деди. Мен: «Эй Абул Мунзир, буни қайдан билдингиз?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ бизга хабар берган белги билан; биз санадик ва ёдда сақладик. Бунинг белгиси шуки, ўша кечанинг тонгида қуёш товоқдек, нурсиз ҳолда чиқади ва кўтарилгунича (нурсиз туради)», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ عَنْ أُبَيٍّ قَالَلَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ

Ubay (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Qadr kechasi — yigirma yettinchi kechadir».Убай (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Қадр кечаси — йигирма еттинчи кечадир».

حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ الْمُقْرِئُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي الْفُرَاتِ أَخُو الْفُرَاتِ بْنِ أَبِي الْفُرَاتِ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ زِرٍّ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَلَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ لِثَلَاثٍ يَبْقَيْنَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Qadr kechasi — yigirma yettinchi kecha, (Ramazondan) uch kecha qolgandagi kechadir». (Rovi) uni (Nabiy ﷺga) koʻtarmadi.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Қадр кечаси — йигирма еттинчи кеча, (Рамазондан) уч кеча қолгандаги кечадир». (Рови) уни (Набий ﷺга) кўтармади.