حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ الإِيَامِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ بِهِ فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، مَنْ فَعَلَهُ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ ذَبَحَ قَبْلُ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ وَقَدْ ذَبَحَ فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي جَذَعَةً‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اذْبَحْهَا وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ مُطَرِّفٌ عَنْ عَامِرٍ عَنِ الْبَرَاءِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلاَةِ تَمَّ نُسُكُهُ، وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏‏.‏

(al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Mana shu kunimizda biz boshlaydigan ilk (ish) — namoz oʻqishimiz, soʻng qaytib, nahr (qurbonlik) qilishimizdir. Kim shunday qilsa, bizning sunnatimizga erishdi; kim (undan) oldin soʻ ygan boʻ lsa, u — faqat oʻ z ahliga taqdim qilgan goʻsht(dir); u nusukdan (qurbonlikdan) hech narsa emas» dedilar. Shunda Abu Burda ibn Niyor — u (allaqachon) soʻ ygan edi — turib: «Mening yonimda bir jadaʼa (bir yoshli echki) bor» dedi. U zot: «Uni soʻ y; (lekin) u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi» dedilar. (Mutarrif, Omirdan, al-Baroʼdan: Paygʻambar ﷺ: «Kim namozdan keyin soʻ ygan boʻ lsa, uning nusuki toʻ liq boʻ ldi va u musulmonlarning sunnatiga erishdi» dedilar.)(ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Мана шу кунимизда биз бошлайдиган илк (иш) — намоз ўқишимиз, сўнг қайтиб, наҳр (қурбонлик) қилишимиздир. Ким шундай қилса, бизнинг суннатимизга эришди; ким (ундан) олдин сў йган бў лса, у — фақат ў з аҳлига тақдим қилган гўшт(дир); у нусукдан (қурбонликдан) ҳеч нарса эмас» дедилар. Шунда Абу Бурда ибн Ниёр — у (аллақачон) сў йган эди — туриб: «Менинг ёнимда бир жадаъа (бир ёшли эчки) бор» деди. У зот: «Уни сў й; (лекин) у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди» дедилар. (Мутарриф, Омирдан, ал-Барўдан: Пайғамбар ﷺ: «Ким намоздан кейин сў йган бў лса, унинг нусуки тў лиқ бў лди ва у мусулмонларнинг суннатига эришди» дедилар.)

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا ذَبَحَ لِنَفْسِهِ، وَمَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَدْ تَمَّ نُسُكُهُ، وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Kim namozdan oldin soʻ ysa, u faqat oʻ zi uchun soʻ ydi; kim namozdan keyin soʻ ysa, uning nusuki (qurbonligi) toʻ liq boʻ ldi va u musulmonlarning sunnatiga (yoʻ liga) erishdi» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ким намоздан олдин сў йса, у фақат ў зи учун сў йди; ким намоздан кейин сў йса, унинг нусуки (қурбонлиги) тў лиқ бў лди ва у мусулмонларнинг суннатига (йў лига) эришди» дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بَعْجَةَ الْجُهَنِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَسَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَصْحَابِهِ ضَحَايَا، فَصَارَتْ لِعُقْبَةَ جَذَعَةٌ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَارَتْ جَذَعَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ضَحِّ بِهَا ‏"‏‏.‏

(Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ashobi (sahobalari) orasida qurbonliklar taqsimladilar; Uqbaga bir jadaʼa (bir yoshli echki) tegdi. Men: «Ey Allohning Rasuli, (menga) jadaʼa tegdi» dedim. U zot: «(Mayli) uni qurbon qil» dedilar.(Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ашоби (саҳобалари) орасида қурбонликлар тақсимладилар; Уқбага бир жадаъа (бир ёшли эчки) тегди. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, (менга) жадаъа тегди» дедим. У зот: «(Майли) уни қурбон қил» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا وَحَاضَتْ بِسَرِفَ، قَبْلَ أَنْ تَدْخُلَ مَكَّةَ وَهْىَ تَبْكِي فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكِ أَنَفِسْتِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ، فَاقْضِي مَا يَقْضِي الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا كُنَّا بِمِنًى أُتِيتُ بِلَحْمِ بَقَرٍ، فَقُلْتُ مَا هَذَا قَالُوا ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَزْوَاجِهِ بِالْبَقَرِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ uning oldiga kirdilar — u (Oisha) Makkaga kirishdan oldin Sarifda hayz koʻ rgan va yigʻ layotgan edi. U zot: «Senga nima boʻ ldi, hayz koʻ rdingmi?» dedilar. U: «Ha» dedi. U zot: «Bu — Alloh Odam qizlariga yozgan (taqdir qilgan) bir ish(dir); bas, hoji (kishi) bajaradigan (amal)larni bajar — faqat Baytni tavof qilma» dedilar. Biz Minoda boʻ lganimizda, menga mol (sigir) goʻshti keltirildi; men: «Bu nima?» dedim. Ular: «Rasululloh ﷺ oʻ z zavjalari nomidan sigir (qurbon) qildilar» dedi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ унинг олдига кирдилар — у (Оиша) Маккага киришдан олдин Сарифда ҳайз кў рган ва йиғ лаётган эди. У зот: «Сенга нима бў лди, ҳайз кў рдингми?» дедилар. У: «Ҳа» деди. У зот: «Бу — Аллоҳ Одам қизларига ёзган (тақдир қилган) бир иш(дир); бас, ҳожи (киши) бажарадиган (амал)ларни бажар — фақат Байтни тавоф қилма» дедилар. Биз Минода бў лганимизда, менга мол (сигир) гўшти келтирилди; мен: «Бу нима?» дедим. Улар: «Расулуллоҳ ﷺ ў з завжалари номидан сигир (қурбон) қилдилар» деди.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ ‏"‏ مَنْ كَانَ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَلْيُعِدْ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا يَوْمٌ يُشْتَهَى فِيهِ اللَّحْمُ ـ وَذَكَرَ جِيرَانَهُ ـ وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ‏.‏ فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ، فَلاَ أَدْرِي أَبَلَغَتِ الرُّخْصَةُ مَنْ سِوَاهُ أَمْ لاَ، ثُمَّ انْكَفَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى كَبْشَيْنِ فَذَبَحَهُمَا، وَقَامَ النَّاسُ إِلَى غُنَيْمَةٍ فَتَوَزَّعُوهَا أَوْ قَالَ فَتَجَزَّعُوهَا‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Nahr kuni: «Kim namozdan oldin soʻ ygan boʻ lsa, (uni) takrorlasin» dedilar. Shunda bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, bu — goʻsht istaladigan (xohlanadigan) bir kun» dedi va qoʻ shnilarini zikr qildi — «mening yonimda esa ikki (oddiy) goʻsht qoʻ yidan yaxshiroq bir jadaʼa bor» (dedi). U zot unga bu (haqda) ruxsat berdilar. Men — ruxsat undan boshqasiga (ham) yetdimi yoki yoʻqmi — bilmayman. Soʻng Paygʻambar ﷺ ikki qoʻ chqorga yuzlanib, ularni soʻ ydilar; odamlar (ham) bir (toʻ da) qoʻ yga yuzlanib, uni oʻ zaro boʻ lishdi (taqsimladi).(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Наҳр куни: «Ким намоздан олдин сў йган бў лса, (уни) такрорласин» дедилар. Шунда бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу — гўшт исталадиган (хоҳланадиган) бир кун» деди ва қў шниларини зикр қилди — «менинг ёнимда эса икки (оддий) гўшт қў йидан яхшироқ бир жадаъа бор» (деди). У зот унга бу (ҳақда) рухсат бердилар. Мен — рухсат ундан бошқасига (ҳам) етдими ёки йўқми — билмайман. Сўнг Пайғамбар ﷺ икки қў чқорга юзланиб, уларни сў йдилар; одамлар (ҳам) бир (тў да) қў йга юзланиб, уни ў заро бў лишди (тақсимлади).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الزَّمَانُ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا، مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ، ثَلاَثٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ، وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ، أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ، قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ ذَا الْحِجَّةِ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ، قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ الْبَلْدَةَ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَىُّ يَوْمٍ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ، فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ ـ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ، وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ فَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ، أَلاَ فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلاَّلاً، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ، أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَلَعَلَّ بَعْضَ مَنْ يَبْلُغُهُ أَنْ يَكُونَ أَوْعَى لَهُ مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ ـ وَكَانَ مُحَمَّدٌ إِذَا ذَكَرَهُ قَالَ صَدَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ـ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ‏"‏‏.‏

(Abu Bakra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot (shunday) dedilar: «Zamon — Alloh osmonlar va yerni yaratgan kunidagi holatiga — aylanib (qaytib) keldi. Yil — oʻ n ikki oy(dir); ulardan toʻ rttasi — hurmatli (oylar): uchtasi ketma-ket — Zul-qaʼda, Zul-hijja va Muharram; (toʻ rtinchisi esa) — Jumodu (oyi) bilan Shaʼbon orasidagi Muzar (qabilasi)ning rajab(i)dir. Bu — qaysi oy?» Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedik. U zot — biz, u zot uni (oyni) oʻ z nomidan boshqa (nom bilan) ataydilar deb oʻ ylagunimizgacha — jim turdilar, soʻng: «(Bu) Zul-hijja emasmi?» dedilar. Biz: «Ha» dedik. U zot: «Bu — qaysi shahar?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedik. U zot — biz, u zot uni oʻ z nomidan boshqa (nom bilan) ataydilar deb oʻ ylagunimizgacha — jim turdilar, soʻng: «(Bu) Balda (Makka) emasmi?» dedilar. Biz: «Ha» dedik. U zot: «Bas, bu — qaysi kun?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchi» dedik. U zot — biz, u zot uni oʻ z nomidan boshqa (nom bilan) ataydilar deb oʻ ylagunimizgacha — jim turdilar, soʻng: «(Bu) Nahr kuni emasmi?» dedilar. Biz: «Ha» dedik. U zot: «Bas, albatta sizlarning qonlaringiz, mollaringiz — (Muhammad (roviy): ‹oʻ ylayman, u: va obroʻ -nomuslaringiz (ham) dedi›) — sizlarga — mana shu kuningizning hurmati kabi, mana shu shahringizda, mana shu oyingizda — harom (muqaddas)dir. Sizlar Robbingizga yoʻ liqasiz; U sizlardan amallaringiz haqida soʻraydi. Ogoh boʻ linglar, mendan keyin — biringiz biringizning boʻ ynini uradigan — gumrohlar (boʻ lib) qaytmanglar. Ogoh boʻ linglar, hozir boʻ lgan — gʻ oyibga yetkazsin; balki yetkazilgan baʼzilar — eshitgan baʼzilaridan koʻ ra (uni) yaxshiroq anglab oladi» dedilar. (Muhammad uni zikr qilganida: «Paygʻambar ﷺ rost aytdilar» der edi, soʻng:) «Ogoh boʻ linglar, men yetkazdimmi? Ogoh boʻ linglar, men yetkazdimmi?» (dedilar).(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот (шундай) дедилар: «Замон — Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган кунидаги ҳолатига — айланиб (қайтиб) келди. Йил — ў н икки ой(дир); улардан тў рттаси — ҳурматли (ойлар): учтаси кетма-кет — Зул-қаъда, Зул-ҳижжа ва Муҳаррам; (тў ртинчиси эса) — Жумоду (ойи) билан Шаъбон орасидаги Музар (қабиласи)нинг ражаб(и)дир. Бу — қайси ой?» Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» дедик. У зот — биз, у зот уни (ойни) ў з номидан бошқа (ном билан) атайдилар деб ў йлагунимизгача — жим турдилар, сўнг: «(Бу) Зул-ҳижжа эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа» дедик. У зот: «Бу — қайси шаҳар?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» дедик. У зот — биз, у зот уни ў з номидан бошқа (ном билан) атайдилар деб ў йлагунимизгача — жим турдилар, сўнг: «(Бу) Балда (Макка) эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа» дедик. У зот: «Бас, бу — қайси кун?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчи» дедик. У зот — биз, у зот уни ў з номидан бошқа (ном билан) атайдилар деб ў йлагунимизгача — жим турдилар, сўнг: «(Бу) Наҳр куни эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа» дедик. У зот: «Бас, албатта сизларнинг қонларингиз, молларингиз — (Муҳаммад (ровий): ‹ў йлайман, у: ва обрў -номусларингиз (ҳам) деди›) — сизларга — мана шу кунингизнинг ҳурмати каби, мана шу шаҳрингизда, мана шу ойингизда — ҳаром (муқаддас)дир. Сизлар Роббингизга йў лиқасиз; У сизлардан амалларингиз ҳақида сўрайди. Огоҳ бў линглар, мендан кейин — бирингиз бирингизнинг бў йнини урадиган — гумроҳлар (бў либ) қайтманглар. Огоҳ бў линглар, ҳозир бў лган — ғ ойибга етказсин; балки етказилган баъзилар — эшитган баъзиларидан кў ра (уни) яхшироқ англаб олади» дедилар. (Муҳаммад уни зикр қилганида: «Пайғамбар ﷺ рост айтдилар» дер эди, сўнг:) «Огоҳ бў линглар, мен етказдимми? Огоҳ бў линглар, мен етказдимми?» (дедилар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَنْحَرُ فِي الْمَنْحَرِ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ يَعْنِي مَنْحَرَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Nofiʼ aytdi:) Abdulloh (ibn Umar) manhar (qurbonlik soʻ yiladigan joy)da nahr qilar (soʻ yar) edi. (Ubaydulloh: «Yaʼni Paygʻambar ﷺning manhari(ni nazarda tutdi)» dedi.)(Нофиъ айтди:) Абдуллоҳ (ибн Умар) манҳар (қурбонлик сў йиладиган жой)да наҳр қилар (сў яр) эди. (Убайдуллоҳ: «Яъни Пайғамбар ﷺнинг манҳари(ни назарда тутди)» деди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْبَحُ وَيَنْحَرُ بِالْمُصَلَّى‏.‏

(Nofiʼ, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qildi)ki,) u xabar berdi: Rasululloh ﷺ namozgoh (musalla)da zabh (boʻ gʻ izlash) va nahr (koʻ krak sanchib soʻ yish) qilar edilar.(Нофиъ, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилди)ки,) у хабар берди: Расулуллоҳ ﷺ намозгоҳ (мусалла)да забҳ (бў ғ излаш) ва наҳр (кў крак санчиб сў йиш) қилар эдилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُضَحِّي بِكَبْشَيْنِ وَأَنَا أُضَحِّي بِكَبْشَيْنِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ikki qoʻ chqorni qurbon qilar edilar; men ham ikki qoʻ chqorni qurbon qilaman.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ икки қў чқорни қурбон қилар эдилар; мен ҳам икки қў чқорни қурбон қиламан.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْكَفَأَ إِلَى كَبْشَيْنِ أَقْرَنَيْنِ أَمْلَحَيْنِ فَذَبَحَهُمَا بِيَدِهِ‏.‏ تَابَعَهُ وُهَيْبٌ عَنْ أَيُّوبَ‏.‏ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ وَحَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ عَنْ أَيُّوبَ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَنَسٍ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ ikki shoxli, oqaralash (amlah) qoʻ chqorga yuzlandilar va ularni oʻ z qoʻ llari bilan soʻ ydilar. (Vuhayb, Ayyubdan unga mutobaat qildi; Ismoil va Hotim ibn Vardon, Ayyubdan, Ibn Sirindan, Anasdan (rivoyat qildi).)(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ икки шохли, оқаралаш (амлаҳ) қў чқорга юзландилар ва уларни ў з қў ллари билан сў йдилар. (Вуҳайб, Айюбдан унга мутобаат қилди; Исмоил ва Ҳотим ибн Вардон, Айюбдан, Ибн Сириндан, Анасдан (ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهُ غَنَمًا يَقْسِمُهَا عَلَى صَحَابَتِهِ ضَحَايَا، فَبَقِيَ عَتُودٌ فَذَكَرَهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ضَحِّ أَنْتَ بِهِ ‏"‏‏.‏

(Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ unga — ashobiga qurbonlik (qilib) taqsimlasin deb — bir necha qoʻ y berdilar; (taqsimdan keyin) bir atud (yosh echki) qoldi; u buni Paygʻambar ﷺga zikr qildi; u zot: «Uni oʻ zing qurbon qil» dedilar.(Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ унга — ашобига қурбонлик (қилиб) тақсимласин деб — бир неча қў й бердилар; (тақсимдан кейин) бир атуд (ёш эчки) қолди; у буни Пайғамбар ﷺга зикр қилди; у зот: «Уни ў зинг қурбон қил» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُطَرِّفٌ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ ضَحَّى خَالٌ لِي يُقَالُ لَهُ أَبُو بُرْدَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ شَاتُكَ شَاةُ لَحْمٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عِنْدِي دَاجِنًا جَذَعَةً مِنَ الْمَعَزِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْبَحْهَا وَلَنْ تَصْلُحَ لِغَيْرِكَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا يَذْبَحُ لِنَفْسِهِ، وَمَنْ ذَبَحَ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَدْ تَمَّ نُسُكُهُ، وَأَصَابَ سُنَّةَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ عُبَيْدَةُ عَنِ الشَّعْبِيِّ وَإِبْرَاهِيمَ‏.‏ وَتَابَعَهُ وَكِيعٌ عَنْ حُرَيْثٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ‏.‏ وَقَالَ عَاصِمٌ وَدَاوُدُ عَنِ الشَّعْبِيِّ عِنْدِي عَنَاقُ لَبَنٍ‏.‏ وَقَالَ زُبَيْدٌ وَفِرَاسٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عِنْدِي جَذَعَةٌ‏.‏ وَقَالَ أَبُو الأَحْوَصِ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ عَنَاقٌ جَذَعَةٌ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَوْنٍ عَنَاقٌ جَذَعٌ، عَنَاقُ لَبَنٍ‏.‏

(al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Burda deb ataladigan bir togʻ am (qurbonlikni) namozdan oldin soʻ ydi. Rasululloh ﷺ unga: «Sening qoʻ ying — (oddiy) goʻsht qoʻ yi(dir)» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, mening yonimda echkilardan boqilgan (xonaki) bir jadaʼa bor» dedi. U zot: «Uni soʻ y; (lekin) u sendan boshqaga (boshqa hech kimga) yaramaydi» dedilar. Soʻng: «Kim namozdan oldin soʻ ysa, u faqat oʻ zi uchun soʻ ydi; kim namozdan keyin soʻ ysa, uning nusuki toʻ liq boʻ ldi va u musulmonlarning sunnatiga erishdi» dedilar.(ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Бурда деб аталадиган бир тоғ ам (қурбонликни) намоздан олдин сў йди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сенинг қў йинг — (оддий) гўшт қў йи(дир)» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг ёнимда эчкилардан боқилган (хонаки) бир жадаъа бор» деди. У зот: «Уни сў й; (лекин) у сендан бошқага (бошқа ҳеч кимга) ярамайди» дедилар. Сўнг: «Ким намоздан олдин сў йса, у фақат ў зи учун сў йди; ким намоздан кейин сў йса, унинг нусуки тў лиқ бў лди ва у мусулмонларнинг суннатига эришди» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ ذَبَحَ أَبُو بُرْدَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبْدِلْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ لَيْسَ عِنْدِي إِلاَّ جَذَعَةٌ ـ قَالَ شُعْبَةُ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ هِيَ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اجْعَلْهَا مَكَانَهَا، وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ عَنَاقٌ جَذَعَةٌ‏.‏

(al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Burda (qurbonlikni) namozdan oldin soʻ ydi. Paygʻambar ﷺ unga: «Uni (boshqasiga) almashtir» dedilar. U: «Mening yonimda bir jadaʼadan boshqa (narsa) yoʻq» dedi — (Shuʼba: «Oʻ ylayman, u: ‹u — musinna (katta yoshli)dan yaxshiroq› dedi» dedi). U zot: «Uni uning oʻ rniga qoʻ y; (lekin) u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi» dedilar.(ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Бурда (қурбонликни) намоздан олдин сў йди. Пайғамбар ﷺ унга: «Уни (бошқасига) алмаштир» дедилар. У: «Менинг ёнимда бир жадаъадан бошқа (нарса) йўқ» деди — (Шуъба: «Ў йлайман, у: ‹у — мусинна (катта ёшли)дан яхшироқ› деди» деди). У зот: «Уни унинг ў рнига қў й; (лекин) у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ ضَحَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِكَبْشَيْنِ أَمْلَحَيْنِ، فَرَأَيْتُهُ وَاضِعًا قَدَمَهُ عَلَى صِفَاحِهِمَا يُسَمِّي وَيُكَبِّرُ، فَذَبَحَهُمَا بِيَدِهِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ikki oqaralash (amlah) qoʻ chqorni qurbon qildilar; men u zotni — oyoqlarini ularning yon (biqin)lariga qoʻ ygan, (Allohning) nomini aytayotgan va takbir aytayotgan holda — koʻ rdim; u zot ularni oʻ z qoʻ llari bilan soʻ ydilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ икки оқаралаш (амлаҳ) қў чқорни қурбон қилдилар; мен у зотни — оёқларини уларнинг ён (биқин)ларига қў йган, (Аллоҳнинг) номини айтаётган ва такбир айтаётган ҳолда — кў рдим; у зот уларни ў з қў ллари билан сў йдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَرِفَ وَأَنَا أَبْكِي، فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكِ أَنَفِسْتِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ اقْضِي مَا يَقْضِي الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ ‏"‏‏.‏ وَضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ نِسَائِهِ بِالْبَقَرِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ mening oldimga Sarifda kirdilar — men yigʻ layotgan edim. U zot: «Senga nima boʻ ldi, hayz koʻ rdingmi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. U zot: «Bu — Alloh Odam qizlariga yozgan (taqdir qilgan) bir ish(dir); hoji (kishi) bajaradigan (amal)larni bajar — faqat Baytni tavof qilma» dedilar. Rasululloh ﷺ oʻ z ayollari nomidan sigir (qurbon) qildilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга Сарифда кирдилар — мен йиғ лаётган эдим. У зот: «Сенга нима бў лди, ҳайз кў рдингми?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. У зот: «Бу — Аллоҳ Одам қизларига ёзган (тақдир қилган) бир иш(дир); ҳожи (киши) бажарадиган (амал)ларни бажар — фақат Байтни тавоф қилма» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ў з аёллари номидан сигир (қурбон) қилдилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ الْمِنْهَالِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي زُبَيْدٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ مِنْ يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ، ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، فَمَنْ فَعَلَ هَذَا فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ نَحَرَ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ يُقَدِّمُهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو بُرْدَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أُصَلِّيَ، وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اجْعَلْهَا مَكَانَهَا، وَلَنْ تَجْزِيَ أَوْ تُوفِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ‏"‏‏.‏

(al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni xutba qilayotganlarini eshitdim; u zot: «Mana shu kunimizdan boshlaydigan ilk (ish) — namoz oʻqishimiz, soʻng qaytib, nahr (qurbonlik) qilishimizdir. Kim shunday qilsa, bizning sunnatimizga erishdi; kim (undan oldin) nahr qilgan boʻ lsa, u — faqat oʻ z ahliga taqdim qiladigan goʻsht(dir); u nusukdan (qurbonlikdan) hech narsa emas» dedilar. Shunda Abu Burda: «Ey Allohning Rasuli, men namoz oʻqishimdan oldin soʻ ydim; mening yonimda esa musinna (katta yoshli)dan yaxshiroq bir jadaʼa bor» dedi. U zot: «Uni uning oʻ rniga qoʻ y; (lekin) u sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi — yoki: yetarli boʻ lmaydi» dedilar.(ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни хутба қилаётганларини эшитдим; у зот: «Мана шу кунимиздан бошлайдиган илк (иш) — намоз ўқишимиз, сўнг қайтиб, наҳр (қурбонлик) қилишимиздир. Ким шундай қилса, бизнинг суннатимизга эришди; ким (ундан олдин) наҳр қилган бў лса, у — фақат ў з аҳлига тақдим қиладиган гўшт(дир); у нусукдан (қурбонликдан) ҳеч нарса эмас» дедилар. Шунда Абу Бурда: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен намоз ўқишимдан олдин сў йдим; менинг ёнимда эса мусинна (катта ёшли)дан яхшироқ бир жадаъа бор» деди. У зот: «Уни унинг ў рнига қў й; (лекин) у сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди — ёки: етарли бў лмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَلْيُعِدْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ هَذَا يَوْمٌ يُشْتَهَى فِيهِ اللَّحْمُ ـ وَذَكَرَ مِنْ جِيرَانِهِ فَكَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَذَرَهُ ـ وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ شَاتَيْنِ فَرَخَّصَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلاَ أَدْرِي بَلَغَتِ الرُّخْصَةُ أَمْ لاَ، ثُمَّ انْكَفَأَ إِلَى كَبْشَيْنِ ـ يَعْنِي فَذَبَحَهُمَا ـ ثُمَّ انْكَفَأَ النَّاسُ إِلَى غُنَيْمَةٍ فَذَبَحُوهَا‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Kim namozdan oldin soʻ ysa, (uni) takrorlasin» dedilar. Shunda bir kishi: «Bu — goʻsht istaladigan bir kun» dedi va qoʻ shnilaridan (baʼzisini) zikr qildi — goʻyo Paygʻambar ﷺ uni maʼzur (uzrli) koʻ rdilar — «mening yonimda esa ikki qoʻ ydan yaxshiroq bir jadaʼa bor» (dedi). Paygʻambar ﷺ unga ruxsat berdilar. Men — ruxsat (boshqalarga) yetdimi yoki yoʻqmi — bilmayman. Soʻng u zot ikki qoʻ chqorga yuzlanib, ularni soʻ ydilar; soʻng odamlar bir (toʻ da) qoʻ yga yuzlanib, uni soʻ ydi.(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ким намоздан олдин сў йса, (уни) такрорласин» дедилар. Шунда бир киши: «Бу — гўшт исталадиган бир кун» деди ва қў шниларидан (баъзисини) зикр қилди — гўё Пайғамбар ﷺ уни маъзур (узрли) кў рдилар — «менинг ёнимда эса икки қў йдан яхшироқ бир жадаъа бор» (деди). Пайғамбар ﷺ унга рухсат бердилар. Мен — рухсат (бошқаларга) етдими ёки йўқми — билмайман. Сўнг у зот икки қў чқорга юзланиб, уларни сў йдилар; сўнг одамлар бир (тў да) қў йга юзланиб, уни сў йди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ قَيْسٍ، سَمِعْتُ جُنْدَبَ بْنَ سُفْيَانَ الْبَجَلِيَّ، قَالَ شَهِدْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ فَلْيُعِدْ مَكَانَهَا أُخْرَى، وَمَنْ لَمْ يَذْبَحْ فَلْيَذْبَحْ ‏"‏‏.‏

(Jundub ibn Sufyon al-Bajaliy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ bilan (birga) Nahr kuni hozir boʻ ldim. U zot: «Kim namoz oʻqimasdan oldin soʻ ygan boʻ lsa, uning oʻ rniga boshqasini takrorlasin; kim soʻ ymagan boʻ lsa, soʻ ysin» dedilar.(Жундуб ибн Суфён ал-Бажалий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ билан (бирга) Наҳр куни ҳозир бў лдим. У зот: «Ким намоз ўқимасдан олдин сў йган бў лса, унинг ў рнига бошқасини такрорласин; ким сў ймаган бў лса, сў йсин» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ، فَقَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا، فَلاَ يَذْبَحْ حَتَّى يَنْصَرِفَ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَعَلْتُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ شَىْءٌ عَجَّلْتَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَإِنَّ عِنْدِي جَذَعَةً هِيَ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّتَيْنِ آذْبَحُهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ، ثُمَّ لاَ تَجْزِي عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَامِرٌ هِيَ خَيْرُ نَسِيكَتِهِ‏.‏

(al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bir kun namoz oʻqib: «Kim bizning namozimizni oʻqisa va bizning qiblamizga yuzlansa, (qurbonlikni) — to (namozdan) qaytguncha — soʻ ymasin» dedilar. Shunda Abu Burda ibn Niyor turib: «Ey Allohning Rasuli, men (allaqachon soʻ yib) qildim» dedi. U zot: «U — sen shoshilgan bir narsa(dir)» dedilar. U: «Mening yonimda ikki musinna (katta yoshli)dan yaxshiroq bir jadaʼa bor; uni soʻ ysammi?» dedi. U zot: «Ha; soʻng (u) sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi» dedilar. (Omir: «U — uning eng yaxshi qurbonligi (nasika)si edi» dedi.)(ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бир кун намоз ўқиб: «Ким бизнинг намозимизни ўқиса ва бизнинг қибламизга юзланса, (қурбонликни) — то (намоздан) қайтгунча — сў ймасин» дедилар. Шунда Абу Бурда ибн Ниёр туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен (аллақачон сў йиб) қилдим» деди. У зот: «У — сен шошилган бир нарса(дир)» дедилар. У: «Менинг ёнимда икки мусинна (катта ёшли)дан яхшироқ бир жадаъа бор; уни сў йсамми?» деди. У зот: «Ҳа; сўнг (у) сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди» дедилар. (Омир: «У — унинг энг яхши қурбонлиги (насика)си эди» деди.)

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُضَحِّي بِكَبْشَيْنِ أَمْلَحَيْنِ أَقْرَنَيْنِ، وَوَضَعَ رِجْلَهُ عَلَى صَفْحَتِهِمَا، وَيَذْبَحُهُمَا بِيَدِهِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ ikki oqaralash (amlah), shoxli qoʻ chqorni qurbon qilar edilar; u zot oyoqlarini ularning yon (biqin)iga qoʻ yar va ularni oʻ z qoʻ llari bilan soʻ yar edilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ икки оқаралаш (амлаҳ), шохли қў чқорни қурбон қилар эдилар; у зот оёқларини уларнинг ён (биқин)ига қў яр ва уларни ў з қў ллари билан сў яр эдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ ضَحَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِكَبْشَيْنِ أَمْلَحَيْنِ أَقْرَنَيْنِ، ذَبَحَهُمَا بِيَدِهِ، وَسَمَّى وَكَبَّرَ وَوَضَعَ رِجْلَهُ عَلَى صِفَاحِهِمَا‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ikki oqaralash (amlah), shoxli qoʻ chqorni qurbon qildilar; ularni oʻ z qoʻ llari bilan soʻ ydilar; (Allohning) nomini aytdilar, takbir aytdilar va oyoqlarini ularning yon (biqin)lariga qoʻ ydilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ икки оқаралаш (амлаҳ), шохли қў чқорни қурбон қилдилар; уларни ў з қў ллари билан сў йдилар; (Аллоҳнинг) номини айтдилар, такбир айтдилар ва оёқларини уларнинг ён (биқин)ларига қў йдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، أَنَّهُ أَتَى عَائِشَةَ، فَقَالَ لَهَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ رَجُلاً يَبْعَثُ بِالْهَدْىِ إِلَى الْكَعْبَةِ، وَيَجْلِسُ فِي الْمِصْرِ، فَيُوصِي أَنْ تُقَلَّدَ بَدَنَتُهُ، فَلاَ يَزَالُ مِنْ ذَلِكَ الْيَوْمِ مُحْرِمًا حَتَّى يَحِلَّ النَّاسُ‏.‏ قَالَ فَسَمِعْتُ تَصْفِيقَهَا مِنْ وَرَاءِ الْحِجَابِ فَقَالَتْ لَقَدْ كُنْتُ أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَبْعَثُ هَدْيَهُ إِلَى الْكَعْبَةِ، فَمَا يَحْرُمُ عَلَيْهِ مِمَّا حَلَّ لِلرِّجَالِ مِنْ أَهْلِهِ، حَتَّى يَرْجِعَ النَّاسُ‏.‏

(Masruq aytdi:) U Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga kelib, unga: «Ey moʻminlar onasi, bir kishi Kaʼbaga hadiy yuboradi, oʻ zi esa shaharda (oʻ z yurtida) oʻ tiradi va oʻ z badanasi (qurbonlik tuyasi)ga qilada (boʻ yin ipi) bogʻ lanishini vasiyat qiladi; bas, u oʻ sha kundan (boshlab) — to odamlar (ihromdan) chiqguncha — ihromda (taqiqlarda) boʻ laveradimi?» dedi. (Masruq:) Men uning chapak chalishini (kulganini) parda ortidan eshitdim; u: «Men Rasululloh ﷺning hadiy(lari)ning qiladalarini (boʻ yin iplarini) eshar edim; u zot oʻ z hadiylarini Kaʼbaga yuborar edilar; (lekin) u zotga — oʻ z ahlidan erkaklarga halol boʻ lgan (narsa)dan — to odamlar (ihromdan) qaytguncha — hech narsa harom boʻ lmas edi» dedi.(Масруқ айтди:) У Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига келиб, унга: «Эй мўминлар онаси, бир киши Каъбага ҳадий юборади, ў зи эса шаҳарда (ў з юртида) ў тиради ва ў з баданаси (қурбонлик туяси)га қилада (бў йин ипи) боғ ланишини васият қилади; бас, у ў ша кундан (бошлаб) — то одамлар (иҳромдан) чиқгунча — иҳромда (тақиқларда) бў лаверадими?» деди. (Масруқ:) Мен унинг чапак чалишини (кулганини) парда ортидан эшитдим; у: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳадий(лари)нинг қиладаларини (бў йин ипларини) эшар эдим; у зот ў з ҳадийларини Каъбага юборар эдилар; (лекин) у зотга — ў з аҳлидан эркакларга ҳалол бў лган (нарса)дан — то одамлар (иҳромдан) қайтгунча — ҳеч нарса ҳаром бў лмас эди» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا نَتَزَوَّدُ لُحُومَ الأَضَاحِيِّ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَدِينَةِ، وَقَالَ غَيْرَ مَرَّةٍ لُحُومَ الْهَدْىِ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ zamonida qurbonlik goʻshtlarini — Madinagacha — (yoʻ l) ozigʻ i (sifatida) olib ketar edik. (U bir necha bor: «Hadiy goʻshtlarini» dedi.)(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ замонида қурбонлик гўштларини — Мадинагача — (йў л) озиғ и (сифатида) олиб кетар эдик. (У бир неча бор: «Ҳадий гўштларини» деди.)

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، أَنَّ ابْنَ خَبَّابٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ كَانَ غَائِبًا، فَقَدِمَ فَقُدِّمَ إِلَيْهِ لَحْمٌ‏.‏ قَالَ وَهَذَا مِنْ لَحْمِ ضَحَايَانَا‏.‏ فَقَالَ أَخِّرُوهُ لاَ أَذُوقُهُ‏.‏ قَالَ ثُمَّ قُمْتُ فَخَرَجْتُ حَتَّى آتِيَ أَخِي قَتَادَةَ ـ وَكَانَ أَخَاهُ لأُمِّهِ، وَكَانَ بَدْرِيًّا ـ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ حَدَثَ بَعْدَكَ أَمْرٌ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) soʻzlab berdi)ki, u (Madinadan) gʻ oyib (safarda) edi; (qaytib) keldi va unga goʻsht taqdim qilindi. (Uy ahli:) «Bu — bizning qurbonlik goʻshtimizdan(dir)» dedi. U: «Uni keyinga suringlar (oling); men uni totmayman» dedi. (Abu Saʼid:) Soʻng men turib, (uydan) chiqdim — to ukam Qatodaning oldiga borguncha — u onamdan (boʻ lgan) ukam edi va Badr (ahli)dan edi; men buni unga zikr qildim. U: «Sendan keyin (yangi) bir ish (hukm) yuz berdi (oʻ zgardi)» dedi.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) сўзлаб берди)ки, у (Мадинадан) ғ ойиб (сафарда) эди; (қайтиб) келди ва унга гўшт тақдим қилинди. (Уй аҳли:) «Бу — бизнинг қурбонлик гўштимиздан(дир)» деди. У: «Уни кейинга суринглар (олинг); мен уни тотмайман» деди. (Абу Саъид:) Сўнг мен туриб, (уйдан) чиқдим — то укам Қатоданинг олдига боргунча — у онамдан (бў лган) укам эди ва Бадр (аҳли)дан эди; мен буни унга зикр қилдим. У: «Сендан кейин (янги) бир иш (ҳукм) юз берди (ў згарди)» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ ضَحَّى مِنْكُمْ فَلاَ يُصْبِحَنَّ بَعْدَ ثَالِثَةٍ وَفِي بَيْتِهِ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الْمُقْبِلُ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَفْعَلُ كَمَا فَعَلْنَا عَامَ الْمَاضِي قَالَ ‏"‏ كُلُوا وَأَطْعِمُوا وَادَّخِرُوا فَإِنَّ ذَلِكَ الْعَامَ كَانَ بِالنَّاسِ جَهْدٌ فَأَرَدْتُ أَنْ تُعِينُوا فِيهَا ‏"‏‏.‏

(Salama ibnul-Akvaʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan kim qurbon qilsa, uch (kun)dan keyin — uyida undan (goʻshtdan) biror narsa (qolgan) holda — tongni qarshilamasin» dedilar. Keyingi yil boʻ lganida, ular: «Ey Allohning Rasuli, oʻ tgan yili qilganimizdek qilaylikmi?» dedi. U zot: «Yenglar, (boshqalarni) taomlantiringlar va saqlab (gʻ amlab) qoʻ yinglar; chunki oʻ sha yili odamlarda mashaqqat (qahatchilik) bor edi; men sizlar unda (odamlarga) yordam berishingizni istagan edim» dedilar.(Салама ибнул-Акваъ (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан ким қурбон қилса, уч (кун)дан кейин — уйида ундан (гўштдан) бирор нарса (қолган) ҳолда — тонгни қаршиламасин» дедилар. Кейинги йил бў лганида, улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ў тган йили қилганимиздек қилайликми?» деди. У зот: «Енглар, (бошқаларни) таомлантиринглар ва сақлаб (ғ амлаб) қў йинглар; чунки ў ша йили одамларда машаққат (қаҳатчилик) бор эди; мен сизлар унда (одамларга) ёрдам беришингизни истаган эдим» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ الضَّحِيَّةُ كُنَّا نُمَلِّحُ مِنْهُ، فَنَقْدَمُ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَأْكُلُوا إِلاَّ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ ‏"‏‏.‏ وَلَيْسَتْ بِعَزِيمَةٍ، وَلَكِنْ أَرَادَ أَنْ يُطْعِمَ مِنْهُ وَاللَّهُ أَعْلَمُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Qurbonlik (goʻshti) — biz undan tuzlab (saqlab), uni Madinada Paygʻambar ﷺga keltirar edik. U zot: «Uch kundan (ortigʻ ini) yemanglar» dedilar. (Lekin) bu — qatʼiy (azimat) (farz) emas edi; balki u zot undan (boshqalarga ham) taomlantirishni istadilar — Alloh yaxshiroq biluvchi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Қурбонлик (гўшти) — биз ундан тузлаб (сақлаб), уни Мадинада Пайғамбар ﷺга келтирар эдик. У зот: «Уч кундан (ортиғ ини) еманглар» дедилар. (Лекин) бу — қатъий (азимат) (фарз) эмас эди; балки у зот ундан (бошқаларга ҳам) таомлантиришни истадилар — Аллоҳ яхшироқ билувчи.

حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عُبَيْدٍ، مَوْلَى ابْنِ أَزْهَرَ أَنَّهُ شَهِدَ الْعِيدَ يَوْمَ الأَضْحَى مَعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ فَصَلَّى قَبْلَ الْخُطْبَةِ، ثُمَّ خَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ نَهَاكُمْ عَنْ صِيَامِ هَذَيْنِ الْعِيدَيْنِ، أَمَّا أَحَدُهُمَا فَيَوْمُ فِطْرِكُمْ مِنْ صِيَامِكُمْ وَأَمَّا الآخَرُ فَيَوْمٌ تَأْكُلُونَ نُسُكَكُمْ‏.‏

(Abu Ubayd — Ibn Azharning mavlosi — (rivoyat qildi)ki,) u Azha (qurbon) kuni Hayitni Umar ibnul-Xattob (roziyallohu anhu) bilan (birga) koʻ rdi; u (Umar) xutbadan oldin namoz oʻqidi, soʻng odamlarga xutba qilib: «Ey odamlar, albatta Rasululloh ﷺ sizlarni mana shu ikki Hayit (kunlari)da roʻ za tutishdan qaytardilar: ulardan biri — roʻ zangizdan (chiqib) ogʻ iz ochadigan kuningiz; ikkinchisi esa — nusukingiz (qurbonlik goʻshtingiz)ni yeydigan kun(dir)» dedi.(Абу Убайд — Ибн Азҳарнинг мавлоси — (ривоят қилди)ки,) у Азҳа (қурбон) куни Ҳайитни Умар ибнул-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) билан (бирга) кў рди; у (Умар) хутбадан олдин намоз ўқиди, сўнг одамларга хутба қилиб: «Эй одамлар, албатта Расулуллоҳ ﷺ сизларни мана шу икки Ҳайит (кунлари)да рў за тутишдан қайтардилар: улардан бири — рў зангиздан (чиқиб) оғ из очадиган кунингиз; иккинчиси эса — нусукингиз (қурбонлик гўштингиз)ни ейдиган кун(дир)» деди.

قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ ثُمَّ شَهِدْتُ مَعَ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَكَانَ ذَلِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فَصَلَّى قَبْلَ الْخُطْبَةِ ثُمَّ خَطَبَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ هَذَا يَوْمٌ قَدِ اجْتَمَعَ لَكُمْ فِيهِ عِيدَانِ، فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْتَظِرَ الْجُمُعَةَ مِنْ أَهْلِ الْعَوَالِي فَلْيَنْتَظِرْ، وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَرْجِعَ فَقَدْ أَذِنْتُ لَهُ‏.‏

(Abu Ubayd aytdi:) Soʻng men (Hayitni) Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) bilan (birga) koʻ rdim; u (kun) jumʼa kuni edi. U xutbadan oldin namoz oʻqidi, soʻng xutba qilib: «Ey odamlar, albatta bu — sizlarga ikki Hayit jam boʻ lgan bir kun(dir); Avoliy (chekka)ahlidan kim jumʼani kutishni xohlasa, kutsin; kim qaytib ketishni xohlasa, men unga izn berdim» dedi.(Абу Убайд айтди:) Сўнг мен (Ҳайитни) Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) билан (бирга) кў рдим; у (кун) жумъа куни эди. У хутбадан олдин намоз ўқиди, сўнг хутба қилиб: «Эй одамлар, албатта бу — сизларга икки Ҳайит жам бў лган бир кун(дир); Аволий (чекка)аҳлидан ким жумъани кутишни хоҳласа, куцин; ким қайтиб кетишни хоҳласа, мен унга изн бердим» деди.

قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ ثُمَّ شَهِدْتُهُ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، فَصَلَّى قَبْلَ الْخُطْبَةِ، ثُمَّ خَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَاكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا لُحُومَ نُسُكِكُمْ فَوْقَ ثَلاَثٍ‏.‏ وَعَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ نَحْوَهُ‏.‏

(Abu Ubayd aytdi:) Soʻng men uni (Hayitni) Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) bilan (birga) koʻ rdim; u xutbadan oldin namoz oʻqidi, soʻng odamlarga xutba qilib: «Albatta Rasululloh ﷺ sizlarni nusukingiz (qurbonlik goʻshtingiz) goʻshtlarini uch (kun)dan ortiq yeyishdan qaytardilar» dedi. (Maʼmar, Zuhriydan, Abu Ubayddan — shuning misli (rivoyat qildi).)(Абу Убайд айтди:) Сўнг мен уни (Ҳайитни) Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) билан (бирга) кў рдим; у хутбадан олдин намоз ўқиди, сўнг одамларга хутба қилиб: «Албатта Расулуллоҳ ﷺ сизларни нусукингиз (қурбонлик гўштингиз) гўштларини уч (кун)дан ортиқ ейишдан қайтардилар» деди. (Маъмар, Зуҳрийдан, Абу Убайддан — шунинг мисли (ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُوا مِنَ الأَضَاحِيِّ ثَلاَثًا ‏"‏‏.‏ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَأْكُلُ بِالزَّيْتِ حِينَ يَنْفِرُ مِنْ مِنًى، مِنْ أَجْلِ لُحُومِ الْهَدْىِ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Qurbonliklardan uch (kun) yenglar» dedilar. Abdulloh — Minodan (qaytib) chiqayotgan paytda — hadiy goʻshtlari (koʻ pligi) sababli — (goʻsht oʻ rniga) zaytun yogʻ i bilan (non) yer edi.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қурбонликлардан уч (кун) енглар» дедилар. Абдуллоҳ — Минодан (қайтиб) чиқаётган пайтда — ҳадий гўштлари (кў плиги) сабабли — (гўшт ў рнига) зайтун ёғ и билан (нон) ер эди.