حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فِي الدُّنْيَا، ثُمَّ لَمْ يَتُبْ مِنْهَا، حُرِمَهَا فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Kim dunyoda xamr ichsa, soʻng undan tavba qilmasa, oxiratda undan (jannat sharobidan) mahrum qilinadi» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким дунёда хамр ичса, сўнг ундан тавба қилмаса, охиратда ундан (жаннат шаробидан) маҳрум қилинади» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ بِإِيلِيَاءَ بِقَدَحَيْنِ مِنْ خَمْرٍ، وَلَبَنٍ فَنَظَرَ إِلَيْهِمَا، ثُمَّ أَخَذَ اللَّبَنَ، فَقَالَ جِبْرِيلُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَاكَ لِلْفِطْرَةِ، وَلَوْ أَخَذْتَ الْخَمْرَ غَوَتْ أُمَّتُكَ‏.‏ تَابَعَهُ مَعْمَرٌ وَابْنُ الْهَادِ وَعُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ وَالزُّبَيْدِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺga — meʼrojga olib chiqilgan kechasi, Iyliyo (Quds)da — xamr va sutdan (iborat) ikki qadah keltirildi. U zot ikkoviga qaradilar, soʻng sutni oldilar. Jabroil: «Seni fitratga (toʻ gʻ ri tabiatga) hidoyat qilgan Allohga hamdlar boʻ lsin; agar sen xamrni olganingda edi, ummating yoʻ ldan ozgan boʻ lar edi» dedi. (Maʼmar, Ibnul-Hod, Usmon ibn Umar va Zubaydiy, Zuhriydan unga mutobaat qildi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺга — меърожга олиб чиқилган кечаси, Ийлиё (Қудс)да — хамр ва сутдан (иборат) икки қадаҳ келтирилди. У зот икковига қарадилар, сўнг сутни олдилар. Жаброил: «Сени фитратга (тў ғ ри табиатга) ҳидоят қилган Аллоҳга ҳамдлар бў лсин; агар сен хамрни олганингда эди, умматинг йў лдан озган бў лар эди» деди. (Маъмар, Ибнул-Ҳод, Усмон ибн Умар ва Зубайдий, Зуҳрийдан унга мутобаат қилди.)

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثًا لاَ يُحَدِّثُكُمْ بِهِ غَيْرِي قَالَ ‏"‏ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يَظْهَرَ الْجَهْلُ، وَيَقِلَّ الْعِلْمُ، وَيَظْهَرَ الزِّنَا، وَتُشْرَبَ الْخَمْرُ، وَيَقِلَّ الرِّجَالُ، وَيَكْثُرَ النِّسَاءُ، حَتَّى يَكُونَ لِخَمْسِينَ امْرَأَةً قَيِّمُهُنَّ رَجُلٌ وَاحِدٌ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺdan bir hadis eshitdim — uni sizlarga mendan boshqa (hech kim) soʻzlab bermaydi. U zot: «(Qiyomat) soatining alomatlaridan — jaholat (nodonlik) zohir boʻ lishi, ilm kamayishi, zino zohir boʻ lishi, xamr ichilishi, erkaklar kamayib, ayollar koʻ payishi — hatto ellik ayolga bir erkak (homiy) qoʻ yim (boquvchi) boʻ lishi(dir)» dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис эшитдим — уни сизларга мендан бошқа (ҳеч ким) сўзлаб бермайди. У зот: «(Қиёмат) соатининг аломатларидан — жаҳолат (нодонлик) зоҳир бў лиши, илм камайиши, зино зоҳир бў лиши, хамр ичилиши, эркаклар камайиб, аёллар кў пайиши — ҳатто эллик аёлга бир эркак (ҳомий) қў йим (боқувчи) бў лиши(дир)» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَابْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولاَنِ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَزْنِي الزَّانِي حِينَ يَزْنِي وَهْوَ مُؤْمِنٌ، وَلاَ يَشْرَبُ الْخَمْرَ حِينَ يَشْرَبُهَا وَهْوَ مُؤْمِنٌ، وَلاَ يَسْرِقُ السَّارِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَهْوَ مُؤْمِنٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَانَ يُحَدِّثُهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ثُمَّ يَقُولُ كَانَ أَبُو بَكْرٍ يُلْحِقُ مَعَهُنَّ ‏"‏ وَلاَ يَنْتَهِبُ نُهْبَةً ذَاتَ شَرَفٍ، يَرْفَعُ النَّاسُ إِلَيْهِ أَبْصَارَهُمْ فِيهَا حِينَ يَنْتَهِبُهَا وَهْوَ مُؤْمِنٌ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Zinokor — zino qilayotgan paytda — moʻmin (boʻ lgan) holda zino qilmaydi; xamr ichuvchi — uni ichayotgan paytda — moʻmin (boʻ lgan) holda ichmaydi; oʻgʻ ri — oʻgʻ irlik qilayotgan paytda — moʻmin (boʻ lgʻan) holda oʻgʻ irlik qilmaydi» dedilar. (Ibn Shihob: «Menga Abdulmalik xabar berdi)ki, Abu Bakr buni Abu Hurayradan soʻzlab berar, soʻng: ‹Abu Bakr ular bilan (birga): ‹...va u — odamlar koʻ zlarini (oʻ ziga qarab) koʻ taradigan qadrli (katta) bir (mol)ni — uni talon-taroj qilayotgan paytda, moʻmin (boʻ lgan) holda — talamaydi›ni (ham qoʻ shar) edi› der edi.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Зинокор — зино қилаётган пайтда — мўмин (бў лган) ҳолда зино қилмайди; хамр ичувчи — уни ичаётган пайтда — мўмин (бў лган) ҳолда ичмайди; ўғ ри — ўғ ирлик қилаётган пайтда — мўмин (бў лған) ҳолда ўғ ирлик қилмайди» дедилар. (Ибн Шиҳоб: «Менга Абдулмалик хабар берди)ки, Абу Бакр буни Абу Ҳурайрадан сўзлаб берар, сўнг: ‹Абу Бакр улар билан (бирга): ‹...ва у — одамлар кў зларини (ў зига қараб) кў тарадиган қадрли (катта) бир (мол)ни — уни талон-тарож қилаётган пайтда, мўмин (бў лган) ҳолда — таламайди›ни (ҳам қў шар) эди› дер эди.»

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ـ هُوَ ابْنُ مِغْوَلٍ ـ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَقَدْ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ، وَمَا بِالْمَدِينَةِ مِنْهَا شَىْءٌ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Xamr (oʻ shanda) harom qilindi — holbuki Madinada undan (xamrdan) hech narsa (qolmagan) edi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Хамр (ў шанда) ҳаром қилинди — ҳолбуки Мадинада ундан (хамрдан) ҳеч нарса (қолмаган) эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ حُرِّمَتْ عَلَيْنَا الْخَمْرُ حِينَ حُرِّمَتْ وَمَا نَجِدُ ـ يَعْنِي بِالْمَدِينَةِ ـ خَمْرَ الأَعْنَابِ إِلاَّ قَلِيلاً، وَعَامَّةُ خَمْرِنَا الْبُسْرُ وَالتَّمْرُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Xamr harom qilingan paytda — u bizga harom qilindi; biz (yaʼni Madinada) uzum xamrini — kamdan boshqa — topmas edik; bizning xamrimizning aksariyati — busr (xom xurmo) va (yetilgan) xurmo(dan) edi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Хамр ҳаром қилинган пайтда — у бизга ҳаром қилинди; биз (яъни Мадинада) узум хамрини — камдан бошқа — топмас эдик; бизнинг хамримизнинг аксарияти — буср (хом хурмо) ва (етилган) хурмо(дан) эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي حَيَّانَ، حَدَّثَنَا عَامِرٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَامَ عُمَرُ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ أَمَّا بَعْدُ نَزَلَ تَحْرِيمُ الْخَمْرِ وَهْىَ مِنْ خَمْسَةٍ الْعِنَبِ وَالتَّمْرِ وَالْعَسَلِ وَالْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ، وَالْخَمْرُ مَا خَامَرَ الْعَقْلَ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Umar minbarga chiqib: «Ammo baʼd: xamrning harom (qilinishi haqidagi hukm) nozil boʻ ldi; u — besh (narsa)dan (tayyorlanadi): uzum, xurmo, asal, bugʻ doy va arpa(dan); xamr esa — aqlni qoplab (toʻ sib) qoʻ ygan (har bir narsa)dir» dedi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Умар минбарга чиқиб: «Аммо баъд: хамрнинг ҳаром (қилиниши ҳақидаги ҳукм) нозил бў лди; у — беш (нарса)дан (тайёрланади): узум, хурмо, асал, буғ дой ва арпа(дан); хамр эса — ақлни қоплаб (тў сиб) қў йган (ҳар бир нарса)дир» деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ أَسْقِي أَبَا عُبَيْدَةَ وَأَبَا طَلْحَةَ وَأُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ مِنْ فَضِيخِ زَهْوٍ وَتَمْرٍ فَجَاءَهُمْ آتٍ فَقَالَ إِنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ‏.‏ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ قُمْ يَا أَنَسُ فَأَهْرِقْهَا‏.‏ فَأَهْرَقْتُهَا‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Abu Ubayda, Abu Talha va Ubay ibn Kaʼbga — zahv (xom) xurmo va (yetilgan) xurmo fazixidan (sharbatidan) — quyib (ichirib) turar edim. (Shu payt) ularning oldiga bir keluvchi kelib: «Albatta xamr harom qilindi» dedi. Abu Talha: «Tur, ey Anas, uni toʻ kib tashla» dedi. Men uni toʻ kib tashladim.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Абу Убайда, Абу Талҳа ва Убай ибн Каъбга — заҳв (хом) хурмо ва (етилган) хурмо фазихидан (шарбатидан) — қуйиб (ичириб) турар эдим. (Шу пайт) уларнинг олдига бир келувчи келиб: «Албатта хамр ҳаром қилинди» деди. Абу Талҳа: «Тур, эй Анас, уни тў киб ташла» деди. Мен уни тў киб ташладим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، قَالَ كُنْتُ قَائِمًا عَلَى الْحَىِّ أَسْقِيهِمْ ـ عُمُومَتِي وَأَنَا أَصْغَرُهُمُ ـ الْفَضِيخَ، فَقِيلَ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ‏.‏ فَقَالُوا أَكْفِئْهَا‏.‏ فَكَفَأْتُهَا‏.‏ قُلْتُ لأَنَسٍ مَا شَرَابُهُمْ قَالَ رُطَبٌ وَبُسْرٌ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَنَسٍ وَكَانَتْ خَمْرَهُمْ‏.‏ فَلَمْ يُنْكِرْ أَنَسٌ‏.‏ وَحَدَّثَنِي بَعْضُ أَصْحَابِي أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا يَقُولُ كَانَتْ خَمْرَهُمْ يَوْمَئِذٍ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men qabila (xalq) ustida turib, ularga — amakilarimga — fazix (sharbat) quyar edim; men ularning eng kichigi edim. (Shu payt): «Xamr harom qilindi» deyildi. Ular: «Uni toʻ kib tashla» dedi; men uni toʻ kib tashladim. (Roviy:) Men Anasga: «Ularning ichimligi nima edi?» dedim. U: «Rutab (yumshoq xurmo) va busr (xom xurmo)» dedi. Abu Bakr ibn Anas: «U ularning xamri edi» dedi; Anas (buni) inkor qilmadi. (Yana baʼzi sheriklarim Anasni: ‹U oʻ sha kunlarda ularning xamri edi› deganini eshitdi.)(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен қабила (халқ) устида туриб, уларга — амакиларимга — фазих (шарбат) қуяр эдим; мен уларнинг энг кичиги эдим. (Шу пайт): «Хамр ҳаром қилинди» дейилди. Улар: «Уни тў киб ташла» деди; мен уни тў киб ташладим. (Ровий:) Мен Анасга: «Уларнинг ичимлиги нима эди?» дедим. У: «Рутаб (юмшоқ хурмо) ва буср (хом хурмо)» деди. Абу Бакр ибн Анас: «У уларнинг хамри эди» деди; Анас (буни) инкор қилмади. (Яна баъзи шерикларим Анасни: ‹У ў ша кунларда уларнинг хамри эди› деганини эшитди.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ أَبُو مَعْشَرٍ الْبَرَّاءُ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ الْخَمْرَ حُرِّمَتْ، وَالْخَمْرُ يَوْمَئِذٍ الْبُسْرُ وَالتَّمْرُ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) soʻzlab berdi)ki, xamr harom qilindi — xamr esa oʻ sha kunlarda busr (xom xurmo) va (yetilgan) xurmo(dan) edi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) сўзлаб берди)ки, хамр ҳаром қилинди — хамр эса ў ша кунларда буср (хом хурмо) ва (етилган) хурмо(дан) эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْبِتْعِ فَقَالَ ‏"‏ كُلُّ شَرَابٍ أَسْكَرَ فَهْوَ حَرَامٌ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺdan bitʼ (asal sharobi) haqida soʻraldi; u zot: «Har bir mast qiladigan ichimlik — haromdir» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺдан битъ (асал шароби) ҳақида сўралди; у зот: «Ҳар бир маст қиладиган ичимлик — ҳаромдир» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْبِتْعِ وَهْوَ نَبِيذُ الْعَسَلِ، وَكَانَ أَهْلُ الْيَمَنِ يَشْرَبُونَهُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ شَرَابٍ أَسْكَرَ فَهْوَ حَرَامٌ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺdan bitʼ — u asal nabizi (sharbati) (boʻ lib), Yaman ahli uni ichar edi — haqida soʻraldi; Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiladigan ichimlik — haromdir» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺдан битъ — у асал набизи (шарбати) (бў либ), Яман аҳли уни ичар эди — ҳақида сўралди; Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қиладиган ичимлик — ҳаромдир» дедилар.

وَعَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَنْتَبِذُوا فِي الدُّبَّاءِ، وَلاَ فِي الْمُزَفَّتِ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُلْحِقُ مَعَهَا الْحَنْتَمَ وَالنَّقِيرَ‏.‏

(Zuhriy aytdi: Menga Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) soʻzlab berdi)ki, Rasululloh ﷺ: «Dubba (qovoq idish)da ham, muzaffat (qatron surtilgan idish)da ham nabiz (sharbat) qilmanglar» dedilar. (Abu Hurayra ular bilan (birga) hantam (sopol koʻ za) va naqir (oʻ yib yasalgan yogʻ och idish)ni ham (qoʻ shar) edi.)(Зуҳрий айтди: Менга Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) сўзлаб берди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Дубба (қовоқ идиш)да ҳам, музаффат (қатрон суртилган идиш)да ҳам набиз (шарбат) қилманглар» дедилар. (Абу Ҳурайра улар билан (бирга) ҳантам (сопол кў за) ва нақир (ў йиб ясалган ёғ оч идиш)ни ҳам (қў шар) эди.)

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَطَبَ عُمَرُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ نَزَلَ تَحْرِيمُ الْخَمْرِ، وَهْىَ مِنْ خَمْسَةِ أَشْيَاءَ الْعِنَبِ وَالتَّمْرِ وَالْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالْعَسَلِ، وَالْخَمْرُ مَا خَامَرَ الْعَقْلَ، وَثَلاَثٌ وَدِدْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يُفَارِقْنَا حَتَّى يَعْهَدَ إِلَيْنَا عَهْدًا الْجَدُّ وَالْكَلاَلَةُ وَأَبْوَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الرِّبَا‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا أَبَا عَمْرٍو فَشَىْءٌ يُصْنَعُ بِالسِّنْدِ مِنَ الرُّزِّ‏.‏ قَالَ ذَاكَ لَمْ يَكُنْ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ قَالَ عَلَى عَهْدِ عُمَرَ‏.‏ وَقَالَ حَجَّاجُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِي حَيَّانَ مَكَانَ الْعِنَبِ الزَّبِيبَ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Umar Rasululloh ﷺning minbarlarida xutba qilib: «Albatta xamrning harom (qilinishi haqidagi hukm) nozil boʻ ldi; u — besh narsadan (tayyorlanadi): uzum, xurmo, bugʻ doy, arpa va asal(dan); xamr esa — aqlni qoplab (toʻ sib) qoʻ ygan (har bir narsa)dir. Uch (narsa) borki, men — Rasululloh ﷺ bizdan ajralib ketishdan oldin, ular haqida bizga (aniq) ahd-koʻ rsatma berganlarini — istar edim: bobo (merosi), kalola (ota-bola yoʻ q meros) va riboning eshiklaridan (baʼzi) eshiklar» dedi. (Roviy:) Men: «Ey Abu Amr, Sindda guruchdan tayyorlanadigan bir narsa (haqida nima deysiz)?» dedim. U: «U Paygʻambar ﷺ zamonida — yoki: Umar zamonida — boʻ lmagan edi» dedi. (Hajjoj, Hammoddan, Abu Hayyondan — ‹uzum› oʻ rniga ‹maviz (mayiz)› (dedi).)(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Умар Расулуллоҳ ﷺнинг минбарларида хутба қилиб: «Албатта хамрнинг ҳаром (қилиниши ҳақидаги ҳукм) нозил бў лди; у — беш нарсадан (тайёрланади): узум, хурмо, буғ дой, арпа ва асал(дан); хамр эса — ақлни қоплаб (тў сиб) қў йган (ҳар бир нарса)дир. Уч (нарса) борки, мен — Расулуллоҳ ﷺ биздан ажралиб кетишдан олдин, улар ҳақида бизга (аниқ) аҳд-кў рсатма берганларини — истар эдим: бобо (мероси), калола (ота-бола йў қ мерос) ва рибонинг эшикларидан (баъзи) эшиклар» деди. (Ровий:) Мен: «Эй Абу Амр, Синдда гуручдан тайёрланадиган бир нарса (ҳақида нима дейсиз)?» дедим. У: «У Пайғамбар ﷺ замонида — ёки: Умар замонида — бў лмаган эди» деди. (Ҳажжож, Ҳаммоддан, Абу Ҳайёндан — ‹узум› ў рнига ‹мавиз (майиз)› (деди).)

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ الْخَمْرُ يُصْنَعُ مِنْ خَمْسَةٍ مِنَ الزَّبِيبِ وَالتَّمْرِ وَالْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالْعَسَلِ‏.‏

(Ibn Umar, Umar (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildi)ki,) u: «Xamr — besh (narsa)dan tayyorlanadi: maviz (mayiz), xurmo, bugʻ doy, arpa va asal(dan)» dedi.(Ибн Умар, Умар (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди)ки,) у: «Хамр — беш (нарса)дан тайёрланади: мавиз (майиз), хурмо, буғ дой, арпа ва асал(дан)» деди.

وَقَالَ هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، حَدَّثَنَا عَطِيَّةُ بْنُ قَيْسٍ الْكِلاَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ غَنْمٍ الأَشْعَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَامِرٍ ـ أَوْ أَبُو مَالِكٍ ـ الأَشْعَرِيُّ وَاللَّهِ مَا كَذَبَنِي سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لَيَكُونَنَّ مِنْ أُمَّتِي أَقْوَامٌ يَسْتَحِلُّونَ الْحِرَ وَالْحَرِيرَ وَالْخَمْرَ وَالْمَعَازِفَ، وَلَيَنْزِلَنَّ أَقْوَامٌ إِلَى جَنْبِ عَلَمٍ يَرُوحُ عَلَيْهِمْ بِسَارِحَةٍ لَهُمْ، يَأْتِيهِمْ ـ يَعْنِي الْفَقِيرَ ـ لِحَاجَةٍ فَيَقُولُوا ارْجِعْ إِلَيْنَا غَدًا‏.‏ فَيُبَيِّتُهُمُ اللَّهُ وَيَضَعُ الْعَلَمَ، وَيَمْسَخُ آخَرِينَ قِرَدَةً وَخَنَازِيرَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

(Abu Omir — yoki Abu Molik — al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) — Allohga qasamki, u menga yolgʻ on gapirmadi — Paygʻambar ﷺni (shunday) deganlarini eshitdi:) «Mening ummatimdan, albatta, shunday qavmlar boʻ ladiki, ular zino (hir)ni, harir (ipak)ni, xamrni va maʼzif (musiqa asboblari)ni halol sanaydi. Va albatta (baʼzi) qavmlar bir togʻ (alam) yoniga tushadi; (choʻ pon) ularning bir poda (mol)ini olib (kechqurun) keladi; ularga bir (kambagʻ al) — hojati bilan — kelsa, ular: ‹Bizning oldimizga ertaga qayt› deydi. Bas, Alloh ularni kechasi (uxlab yotgan holda) halok qiladi, togʻ (alam)ni (ustiga) qulatadi va boshqalarini — qiyomatgacha — maymun va choʻ chqalar (qilib) almashtiradi (maxsux qiladi)» dedilar.(Абу Омир — ёки Абу Молик — ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) — Аллоҳга қасамки, у менга ёлғ он гапирмади — Пайғамбар ﷺни (шундай) деганларини эшитди:) «Менинг умматимдан, албатта, шундай қавмлар бў ладики, улар зино (ҳир)ни, ҳарир (ипак)ни, хамрни ва маъзиф (мусиқа асбоблари)ни ҳалол санайди. Ва албатта (баъзи) қавмлар бир тоғ (алам) ёнига тушади; (чў пон) уларнинг бир пода (мол)ини олиб (кечқурун) келади; уларга бир (камбағ ал) — ҳожати билан — келса, улар: ‹Бизнинг олдимизга эртага қайт› дейди. Бас, Аллоҳ уларни кечаси (ухлаб ётган ҳолда) ҳалок қилади, тоғ (алам)ни (устига) қулатади ва бошқаларини — қиёматгача — маймун ва чў чқалар (қилиб) алмаштиради (махсух қилади)» дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلاً، يَقُولُ أَتَى أَبُو أُسَيْدٍ السَّاعِدِيُّ فَدَعَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عُرْسِهِ، فَكَانَتِ امْرَأَتُهُ خَادِمَهُمْ وَهْىَ الْعَرُوسُ‏.‏ قَالَتْ أَتَدْرُونَ مَا سَقَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْقَعْتُ لَهُ تَمَرَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ فِي تَوْرٍ‏.‏

(Abu Hozim aytdi: Men Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdim:) Abu Usayd as-Soidiy kelib, Rasululloh ﷺni oʻ z toʻ yiga chaqirdi; uning xotini ularning xizmatkori edi — u (oʻ sha kuni) kelin edi. U: «Bilasizlarmi, men Rasululloh ﷺga nima (sharbat) ichirdim? Men u zotga kechasi bir tavr (tosh idish)da bir necha xurmoni (suvda) ivitib (boʻ ktirib) qoʻ ygan edim» dedi.(Абу Ҳозим айтди: Мен Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитдим:) Абу Усайд ас-Соидий келиб, Расулуллоҳ ﷺни ў з тў йига чақирди; унинг хотини уларнинг хизматкори эди — у (ў ша куни) келин эди. У: «Биласизларми, мен Расулуллоҳ ﷺга нима (шарбат) ичирдим? Мен у зотга кечаси бир тавр (тош идиш)да бир неча хурмони (сувда) ивитиб (бў ктириб) қў йган эдим» деди.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الظُّرُوفِ فَقَالَتِ الأَنْصَارُ إِنَّهُ لاَ بُدَّ لَنَا مِنْهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ إِذًا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ جَابِرٍ بِهَذَا حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بِهَذَا وَقَالَ فِيهِ لَمَّا نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْأَوْعِيَةِ

(Jobir (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ (baʼzi) idishlardan qaytardilar. Ansorlar: «Albatta bizga ularsiz (ilojimiz) yoʻq» dedi. U zot: «Unday boʻ lsa, yoʻq (man qilmayman)» dedilar. (Xalifa va Abdulloh ibn Muhammad, Sufyondan — shuning (misli rivoyat qildi); unda: ‹Paygʻambar ﷺ idishlardan qaytargan paytlarida...› (deyildi).)(Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ (баъзи) идишлардан қайтардилар. Ансорлар: «Албатта бизга уларсиз (иложимиз) йўқ» деди. У зот: «Ундай бў лса, йўқ (ман қилмайман)» дедилар. (Халифа ва Абдуллоҳ ибн Муҳаммад, Суфёндан — шунинг (мисли ривоят қилди); унда: ‹Пайғамбар ﷺ идишлардан қайтарган пайтларида...› (дейилди).)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي مُسْلِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي عِيَاضٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الأَسْقِيَةِ قِيلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ كُلُّ النَّاسِ يَجِدُ سِقَاءً فَرَخَّصَ لَهُمْ فِي الْجَرِّ غَيْرِ الْمُزَفَّتِ‏.‏

(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ (baʼzi) idishlardan qaytargan paytlarida, Paygʻambar ﷺga: «Hamma odam (ham teri) mesh topmaydi» deyildi; shunda u zot ularga — qatron surtilmagan jarr (sopol koʻ za)da (nabiz qilishga) ruxsat berdilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ (баъзи) идишлардан қайтарган пайтларида, Пайғамбар ﷺга: «Ҳамма одам (ҳам тери) меш топмайди» дейилди; шунда у зот уларга — қатрон суртилмаган жарр (сопол кў за)да (набиз қилишга) рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ‏.‏ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الأَعْمَشِ بِهَذَا‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ dubba (qovoq idish) va muzaffat (qatron surtilgan idish)dan qaytardilar. (Usmon, Jarir orqali, Aʼmashdan — shuning (misli rivoyat qildi).)(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ дубба (қовоқ идиш) ва музаффат (қатрон суртилган идиш)дан қайтардилар. (Усмон, Жарир орқали, Аъмашдан — шунинг (мисли ривоят қилди).)

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قُلْتُ لِلأَسْوَدِ هَلْ سَأَلْتَ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ عَمَّا يُكْرَهُ أَنْ يُنْتَبَذَ فِيهِ فَقَالَ نَعَمْ قُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ عَمَّا نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُنْتَبَذَ فِيهِ قَالَتْ نَهَانَا فِي ذَلِكَ أَهْلَ الْبَيْتِ أَنْ نَنْتَبِذَ فِي الدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ‏.‏ قُلْتُ أَمَا ذَكَرْتِ الْجَرَّ وَالْحَنْتَمَ قَالَ إِنَّمَا أُحَدِّثُكَ مَا سَمِعْتُ، أَفَأُحَدِّثُ مَا لَمْ أَسْمَعْ

(Ibrohim aytdi:) Men al-Asvadga: «Sen moʻminlar onasi Oishadan — nimada nabiz (sharbat) qilish makruh (yoqimsiz) ekani haqida — soʻradingmi?» dedim. U: «Ha» dedi. (Men aytdim:) «Men: ‹Ey moʻminlar onasi, Paygʻambar ﷺ nimada nabiz qilishdan qaytardilar?› dedim; u: ‹U zot biz — ahli baytni — dubba (qovoq idish) va muzaffat (qatron surtilgan idish)da nabiz qilishdan qaytardilar› dedi. Men: ‹Sen jarr (sopol koʻ za) va hantamni zikr qilmadingmi?› dedim; u: ‹Men senga faqat eshitganimni soʻzlayman; eshitmaganimni soʻzlaymanmi?› dedi.»(Иброҳим айтди:) Мен ал-Асвадга: «Сен мўминлар онаси Оишадан — нимада набиз (шарбат) қилиш макруҳ (ёқимсиз) экани ҳақида — сўрадингми?» дедим. У: «Ҳа» деди. (Мен айтдим:) «Мен: ‹Эй мўминлар онаси, Пайғамбар ﷺ нимада набиз қилишдан қайтардилар?› дедим; у: ‹У зот биз — аҳли байтни — дубба (қовоқ идиш) ва музаффат (қатрон суртилган идиш)да набиз қилишдан қайтардилар› деди. Мен: ‹Сен жарр (сопол кў за) ва ҳантамни зикр қилмадингми?› дедим; у: ‹Мен сенга фақат эшитганимни сўзлайман; эшитмаганимни сўзлайманми?› деди.»

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْجَرِّ الأَخْضَرِ‏.‏ قُلْتُ أَنَشْرَبُ فِي الأَبْيَضِ قَالَ لاَ‏.‏

(Shayboniy aytdi: Men Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)ni (shunday) deganini eshitdim:) Paygʻambar ﷺ yashil (koʻ k) jarr (sopol koʻ za)dan qaytardilar. Men: «Oq (idish)da ichsakmi?» dedim. U: «Yoʻq» dedi.(Шайбоний айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)ни (шундай) деганини эшитдим:) Пайғамбар ﷺ яшил (кў к) жарр (сопол кў за)дан қайтардилар. Мен: «Оқ (идиш)да ичсакми?» дедим. У: «Йўқ» деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَا أُسَيْدٍ السَّاعِدِيَّ، دَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِعُرْسِهِ، فَكَانَتِ امْرَأَتُهُ خَادِمَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَهْىَ الْعَرُوسُ‏.‏ فَقَالَتْ مَا تَدْرُونَ مَا أَنْقَعْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْقَعْتُ لَهُ تَمَرَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ فِي تَوْرٍ‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Abu Usayd as-Soidiy Paygʻambar ﷺni oʻ z toʻ yiga chaqirdi; uning xotini oʻ sha kun ularning xizmatkori edi — u kelin edi. U: «Bilasizlarmi, men Rasululloh ﷺga nima (sharbat) ivitib qoʻ ydim? Men u zotga kechasi bir tavr (tosh idish)da bir necha xurmoni (suvda) ivitib (boʻ ktirib) qoʻ ygan edim» dedi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Абу Усайд ас-Соидий Пайғамбар ﷺни ў з тў йига чақирди; унинг хотини ў ша кун уларнинг хизматкори эди — у келин эди. У: «Биласизларми, мен Расулуллоҳ ﷺга нима (шарбат) ивитиб қў йдим? Мен у зотга кечаси бир тавр (тош идиш)да бир неча хурмони (сувда) ивитиб (бў ктириб) қў йган эдим» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الْجُوَيْرِيَةِ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنِ الْبَاذَقِ،‏.‏ فَقَالَ سَبَقَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم الْبَاذَقَ، فَمَا أَسْكَرَ فَهْوَ حَرَامٌ‏.‏ قَالَ الشَّرَابُ الْحَلاَلُ الطَّيِّبُ‏.‏ قَالَ لَيْسَ بَعْدَ الْحَلاَلِ الطَّيِّبِ إِلاَّ الْحَرَامُ الْخَبِيثُ‏.‏

(Abu Juvayriya aytdi:) Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan bazaq (haqida) soʻradim. U: «Muhammad ﷺ bazaqdan oldin (uni taʼriflab) oʻ tdilar (yaʼni umumiy qoidani belgilab qoʻ ydilar); bas, nimaiki mast qilsa, u — haromdir» dedi. (Soʻrovchi:) «(Qaysi) ichimlik halol-pok (boʻ ladi)?» dedi. U: «Halol-pokdan keyin — faqat harom-iflos (boʻ ladi)» dedi.(Абу Жувайрия айтди:) Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан базақ (ҳақида) сўрадим. У: «Муҳаммад ﷺ базақдан олдин (уни таърифлаб) ў тдилар (яъни умумий қоидани белгилаб қў йдилар); бас, нимаики маст қилса, у — ҳаромдир» деди. (Сўровчи:) «(Қайси) ичимлик ҳалол-пок (бў лади)?» деди. У: «Ҳалол-покдан кейин — фақат ҳаром-ифлос (бў лади)» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ الْحَلْوَاءَ وَالْعَسَلَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ shirinlik (halvo) va asalni yaxshi koʻ rar edilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ ширинлик (ҳалво) ва асални яхши кў рар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ إِنِّي لأَسْقِي أَبَا طَلْحَةَ وَأَبَا دُجَانَةَ وَسُهَيْلَ ابْنَ الْبَيْضَاءِ خَلِيطَ بُسْرٍ وَتَمْرٍ إِذْ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ، فَقَذَفْتُهَا وَأَنَا سَاقِيهِمْ وَأَصْغَرُهُمْ، وَإِنَّا نَعُدُّهَا يَوْمَئِذٍ الْخَمْرَ‏.‏ وَقَالَ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ سَمِعَ أَنَسًا‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Abu Talha, Abu Dujona va Suhayl ibnul-Baydoʼga — busr (xom xurmo) va (yetilgan) xurmo aralashmasini — quyib (ichirib) turar edim; (shu payt) xamr harom qilindi. Men uni toʻ kib tashladim — men ularning soqiysi (ichiruvchisi) va eng kichigi edim; biz uni oʻ sha kunlarda xamr (deb) hisoblar edik.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Абу Талҳа, Абу Дужона ва Суҳайл ибнул-Байдўга — буср (хом хурмо) ва (етилган) хурмо аралашмасини — қуйиб (ичириб) турар эдим; (шу пайт) хамр ҳаром қилинди. Мен уни тў киб ташладим — мен уларнинг соқийси (ичирувчиси) ва энг кичиги эдим; биз уни ў ша кунларда хамр (деб) ҳисоблар эдик.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الزَّبِيبِ وَالتَّمْرِ وَالْبُسْرِ وَالرُّطَبِ‏.‏

(Jobir (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — maviz (mayiz), (quruq) xurmo, busr (xom xurmo) va rutab (yumshoq xurmo)ni (aralashtirib nabiz qilishdan) — qaytardilar.(Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ — мавиз (майиз), (қуруқ) хурмо, буср (хом хурмо) ва рутаб (юмшоқ хурмо)ни (аралаштириб набиз қилишдан) — қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُجْمَعَ بَيْنَ التَّمْرِ وَالزَّهْوِ، وَالتَّمْرِ وَالزَّبِيبِ، وَلْيُنْبَذْ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَلَى حِدَةٍ‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — xurmo bilan zahv (xom xurmo)ni, va xurmo bilan maviz (mayiz)ni (aralashtirib nabiz qilishni) jam qilishdan — qaytardilar; (balki) ulardan har biri alohida nabiz qilinsin (dedilar).(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ — хурмо билан заҳв (хом хурмо)ни, ва хурмо билан мавиз (майиз)ни (аралаштириб набиз қилишни) жам қилишдан — қайтардилар; (балки) улардан ҳар бири алоҳида набиз қилинсин (дедилар).

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ بِقَدَحِ لَبَنٍ وَقَدَحِ خَمْرٍ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺga — meʼrojga olib chiqilgan kechasi — bir qadah sut va bir qadah xamr keltirildi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺга — меърожга олиб чиқилган кечаси — бир қадаҳ сут ва бир қадаҳ хамр келтирилди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، سَمِعَ سُفْيَانَ، أَخْبَرَنَا سَالِمٌ أَبُو النَّضْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَيْرًا، مَوْلَى أُمِّ الْفَضْلِ يُحَدِّثُ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ، قَالَتْ شَكَّ النَّاسُ فِي صِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ عَرَفَةَ، فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ بِإِنَاءٍ فِيهِ لَبَنٌ فَشَرِبَ‏.‏ فَكَانَ سُفْيَانُ رُبَّمَا قَالَ شَكَّ النَّاسُ فِي صِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ عَرَفَةَ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ أُمُّ الْفَضْلِ‏.‏ فَإِذَا وُقِفَ عَلَيْهِ قَالَ هُوَ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ‏.‏

(Ummu Fadl (roziyallohu anho) aytdi:) Odamlar Rasululloh ﷺning Arafa kuni roʻ za tutishlari (yoki tutmasliklari)da shubhaga tushdi. Men u zotga — ichida sut boʻ lgan bir idish yubordim; u zot (uni) ichdilar. (Sufyon baʼzan: «Odamlar Rasululloh ﷺning Arafa kuni roʻ za (tutishlari)da shubhaga tushdi; shunda Ummu Fadl u zotga (sut) yubordi» der edi; (lekin aniqlashganda) u: «U — Ummu Fadldan(dir)» dedi.)(Умму Фадл (розияллоҳу анҳо) айтди:) Одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг Арафа куни рў за тутишлари (ёки тутмасликлари)да шубҳага тушди. Мен у зотга — ичида сут бў лган бир идиш юбордим; у зот (уни) ичдилар. (Суфён баъзан: «Одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг Арафа куни рў за (тутишлари)да шубҳага тушди; шунда Умму Фадл у зотга (сут) юборди» дер эди; (лекин аниқлашганда) у: «У — Умму Фадлдан(дир)» деди.)

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، وَأَبِي، سُفْيَانَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْداللَّهِ، قَالَ جَاءَ أَبُو حُمَيْدٍ بِقَدَحٍ مِنْ لَبَنٍ مِنَ النَّقِيعِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَّ خَمَّرْتَهُ وَلَوْ أَنْ تَعْرُضَ عَلَيْهِ عُودًا ‏"‏‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Abu Humayd Naqiʼ (degan joy)dan bir qadah sut keltirdi; Rasululloh ﷺ unga: «Nega uni (ustini) yopmading — agar (boshqa narsa boʻ lmasa,) ustiga bir choʻ p koʻ ndalang qoʻ ysang ham (boʻ lar edi)?» dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Абу Ҳумайд Нақиъ (деган жой)дан бир қадаҳ сут келтирди; Расулуллоҳ ﷺ унга: «Нега уни (устини) ёпмадинг — агар (бошқа нарса бў лмаса,) устига бир чў п кў ндаланг қў йсанг ҳам (бў лар эди)?» дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، يَذْكُرُ ـ أُرَاهُ ـ عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ أَبُو حُمَيْدٍ ـ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ ـ مِنَ النَّقِيعِ بِإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَّ خَمَّرْتَهُ، وَلَوْ أَنْ تَعْرُضَ عَلَيْهِ عُودًا ‏"‏‏.‏ وَحَدَّثَنِي أَبُو سُفْيَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا‏.‏

(Jobir (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Humayd — ansorlardan bir kishi — Naqiʼ (degan joy)dan Paygʻambar ﷺning oldiga ichida sut boʻ lgan bir idish keltirdi. Paygʻambar ﷺ: «Nega uni (ustini) yopmading — agar ustiga bir choʻ p koʻ ndalang qoʻ ysang ham (boʻ lar edi)?» dedilar. (Yana Abu Sufyon, Jobirdan, Paygʻambar ﷺdan — shuning (misli rivoyat qildi).)(Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Ҳумайд — ансорлардан бир киши — Нақиъ (деган жой)дан Пайғамбар ﷺнинг олдига ичида сут бў лган бир идиш келтирди. Пайғамбар ﷺ: «Нега уни (устини) ёпмадинг — агар устига бир чў п кў ндаланг қў йсанг ҳам (бў лар эди)?» дедилар. (Яна Абу Суфён, Жобирдан, Пайғамбар ﷺдан — шунинг (мисли ривоят қилди).)

حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَكَّةَ وَأَبُو بَكْرٍ مَعَهُ قَالَ أَبُو بَكْرٍ مَرَرْنَا بِرَاعٍ وَقَدْ عَطِشَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَحَلَبْتُ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ فِي قَدَحٍ، فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ، وَأَتَانَا سُرَاقَةُ بْنُ جُعْشُمٍ عَلَى فَرَسٍ فَدَعَا عَلَيْهِ، فَطَلَبَ إِلَيْهِ سُرَاقَةُ أَنْ لاَ يَدْعُوَ عَلَيْهِ، وَأَنْ يَرْجِعَ فَفَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(al-Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Makkadan (hijratda) keldilar — Abu Bakr u zot bilan (birga) edi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) aytdi: Biz bir choʻ pon (yonidan) oʻ tdik — Rasululloh ﷺ chanqagan edilar. Abu Bakr aytdi: Men bir qadahga bir koʻ pirgan sut sogʻ dim; u zot — men rozi boʻ lgungacha (qonguncha) — ichdilar. (Shu payt) bizga Suroqa ibn Juʼshum ot ustida (quvib) yetdi; u zot unga (qarshi) duo qildilar; (shunda) Suroqa u zotdan — oʻ ziga (qarshi) duo qilmasliklarini va (orqaga) qaytishini — soʻradi; Paygʻambar ﷺ (shunday) qildilar.(ал-Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Маккадан (ҳижратда) келдилар — Абу Бакр у зот билан (бирга) эди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз бир чў пон (ёнидан) ў тдик — Расулуллоҳ ﷺ чанқаган эдилар. Абу Бакр айтди: Мен бир қадаҳга бир кў пирган сут соғ дим; у зот — мен рози бў лгунгача (қонгунча) — ичдилар. (Шу пайт) бизга Суроқа ибн Жуъшум от устида (қувиб) етди; у зот унга (қарши) дуо қилдилар; (шунда) Суроқа у зотдан — ў зига (қарши) дуо қилмасликларини ва (орқага) қайтишини — сўради; Пайғамбар ﷺ (шундай) қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ نِعْمَ الصَّدَقَةُ اللِّقْحَةُ الصَّفِيُّ مِنْحَةً، وَالشَّاةُ الصَّفِيُّ مِنْحَةً، تَغْدُو بِإِنَاءٍ، وَتَرُوحُ بِآخَرَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Sutli (sogʻ in) tuya — qancha yaxshi sadaqa (minha)dir: u (ertalab) bir idish (sut) bilan keladi, (kechqurun) yana bir (idish) bilan keladi; va sutli qoʻ y (ham shunday) — minha (deb inʼom etilsa)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Сутли (соғ ин) туя — қанча яхши садақа (минҳа)дир: у (эрталаб) бир идиш (сут) билан келади, (кечқурун) яна бир (идиш) билан келади; ва сутли қў й (ҳам шундай) — минҳа (деб инъом этилса)» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَرِبَ لَبَنًا فَمَضْمَضَ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لَهُ دَسَمًا ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ sut ichdilar, soʻng ogʻ izlarini chaydilar va: «Albatta uning yogʻ i (dasami) bordir» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ сут ичдилар, сўнг оғ изларини чайдилар ва: «Албатта унинг ёғ и (дасами) бордир» дедилар.

وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رُفِعْتُ إِلَى السِّدْرَةِ فَإِذَا أَرْبَعَةُ أَنْهَارٍ، نَهَرَانِ ظَاهِرَانِ، وَنَهَرَانِ بَاطِنَانِ، فَأَمَّا الظَّاهِرَانِ النِّيلُ وَالْفُرَاتُ، وَأَمَّا الْبَاطِنَانِ فَنَهَرَانِ فِي الْجَنَّةِ فَأُتِيتُ بِثَلاَثَةِ أَقْدَاحٍ، قَدَحٌ فِيهِ لَبَنٌ، وَقَدَحٌ فِيهِ عَسَلٌ، وَقَدَحٌ فِيهِ خَمْرٌ، فَأَخَذْتُ الَّذِي فِيهِ اللَّبَنُ فَشَرِبْتُ فَقِيلَ لِي أَصَبْتَ الْفِطْرَةَ أَنْتَ وَأُمَّتُكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ هِشَامٌ وَسَعِيدٌ وَهَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الأَنْهَارِ نَحْوَهُ، وَلَمْ يَذْكُرُوا ثَلاَثَةَ أَقْدَاحٍ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Men Sidra (daraxti)ga koʻ tarildim — birdan toʻ rt daryo (bor edi): ikki zohir (oshkora) daryo va ikki botin (yashirin) daryo. Zohirlari — Nil va Furot(dir); botinlari esa — jannatdagi ikki daryo(dir). Soʻng menga uchta qadah keltirildi: bir qadahda sut, bir qadahda asal, bir qadahda xamr (bor edi). Men ichida sut boʻ lganini olib, ichdim. Menga: ‹Sen va ummating fitratga (toʻ gʻ ri tabiatga) erishding› deyildi» dedilar. (Hishom, Saʼid va Hammom, Qatodadan, Anasdan, Molik ibn Saʼsaadan, Paygʻambar ﷺdan — daryolar (haqida) shuning misli (rivoyat qildi); (lekin) uch qadahni zikr qilmadi.)(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мен Сидра (дарахти)га кў тарилдим — бирдан тў рт дарё (бор эди): икки зоҳир (ошкора) дарё ва икки ботин (яширин) дарё. Зоҳирлари — Нил ва Фурот(дир); ботинлари эса — жаннатдаги икки дарё(дир). Сўнг менга учта қадаҳ келтирилди: бир қадаҳда сут, бир қадаҳда асал, бир қадаҳда хамр (бор эди). Мен ичида сут бў лганини олиб, ичдим. Менга: ‹Сен ва умматинг фитратга (тў ғ ри табиатга) эришдинг› дейилди» дедилар. (Ҳишом, Саъид ва Ҳаммом, Қатодадан, Анасдан, Молик ибн Саъсаадан, Пайғамбар ﷺдан — дарёлар (ҳақида) шунинг мисли (ривоят қилди); (лекин) уч қадаҳни зикр қилмади.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أَكْثَرَ أَنْصَارِيٍّ بِالْمَدِينَةِ مَالاً مِنْ نَخْلٍ، وَكَانَ أَحَبُّ مَالِهِ إِلَيْهِ بَيْرَحَاءَ، وَكَانَتْ مُسْتَقْبِلَ الْمَسْجِدِ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّبٍ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَلَمَّا نَزَلَتْ ‏[quran sura="3" aya_start="92" aya_end="92"]{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ قَامَ أَبُو طَلْحَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ ‏[quran sura="3" aya_start="92" aya_end="92"]{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ وَإِنَّ أَحَبَّ مَالِي إِلَىَّ بَيْرُحَاءَ، وَإِنَّهَا صَدَقَةٌ لِلَّهِ أَرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ اللَّهِ فَضَعْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ حَيْثُ أَرَاكَ اللَّهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَخٍ ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ ـ أَوْ رَايِحٌ شَكَّ عَبْدُ اللَّهِ ـ وَقَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَجْعَلَهَا فِي الأَقْرَبِينَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَقَسَمَهَا أَبُو طَلْحَةَ فِي أَقَارِبِهِ وَفِي بَنِي عَمِّهِ‏.‏ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ وَيَحْيَى بْنُ يَحْيَى رَايِحٌ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Talha Madinada ansorlar ichida xurmozor (moli) eng koʻ p (boy) edi; uning moli ichida unga eng suyuklisi — Bayrahoʼ (bogʻ i) edi; u masjidning roʼparasida edi; Rasululloh ﷺ unga kirar va undagi pokiza suvdan ichar edilar. Anas aytdi: «‹Sevgan (mahbub) narsalaringizdan infoq qilmaguningizgacha, hargiz birrga (yaxshilikka) erishmaysiz› (degan oyat) (Oli Imron surasi, 92) nozil boʻ lganda, Abu Talha turib: ‹Ey Allohning Rasuli, albatta Alloh: ‹Sevgan narsalaringizdan infoq qilmaguningizgacha, hargiz birrga erishmaysiz› (Oli Imron, 92) deyapti; mening molim ichida menga eng suyuklisi — Bayrahoʼ(dir); u — Alloh (yoʻ li) uchun sadaqa(dir); men uning birrini (savobini) va Alloh huzurida (saqlangan) zaxirasini umid qilaman; bas, uni, ey Allohning Rasuli, Alloh sizga koʻ rsatgan joyga qoʻ ying› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Bah! Bu — foydali (rabih) — yoki: ketuvchi (royih) (Abdulloh shubha qildi) — mol(dir); men aytgan (gap)ingni eshitdim; men uni yaqin qarindoshlaringga (sarflash)ni (toʻ gʻ ri) koʻ ryapman› dedilar. Abu Talha: ‹(Shunday) qilaman, ey Allohning Rasuli› dedi va uni oʻ z qarindoshlari va amakivachchalari orasida taqsimladi.» (Ismoil va Yahyo ibn Yahyo: ‹royih (ketuvchi)› (dedi).)(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Талҳа Мадинада ансорлар ичида хурмозор (моли) энг кў п (бой) эди; унинг моли ичида унга энг суюклиси — Байраҳў (боғ и) эди; у масжиднинг рўпарасида эди; Расулуллоҳ ﷺ унга кирар ва ундаги покиза сувдан ичар эдилар. Анас айтди: «‹Севган (маҳбуб) нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизгача, ҳаргиз биррга (яхшиликка) эришмайсиз› (деган оят) (Оли Имрон сураси, 92) нозил бў лганда, Абу Талҳа туриб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Аллоҳ: ‹Севган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизгача, ҳаргиз биррга эришмайсиз› (Оли Имрон, 92) деяпти; менинг молим ичида менга энг суюклиси — Байраҳў(дир); у — Аллоҳ (йў ли) учун садақа(дир); мен унинг биррини (савобини) ва Аллоҳ ҳузурида (сақланган) захирасини умид қиламан; бас, уни, эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ сизга кў рсатган жойга қў йинг› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Баҳ! Бу — фойдали (рабиҳ) — ёки: кетувчи (ройиҳ) (Абдуллоҳ шубҳа қилди) — мол(дир); мен айтган (гап)ингни эшитдим; мен уни яқин қариндошларингга (сарфлаш)ни (тў ғ ри) кў ряпман› дедилар. Абу Талҳа: ‹(Шундай) қиламан, эй Аллоҳнинг Расули› деди ва уни ў з қариндошлари ва амакиваччалари орасида тақсимлади.» (Исмоил ва Яҳё ибн Яҳё: ‹ройиҳ (кетувчи)› (деди).)

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَرِبَ لَبَنًا، وَأَتَى دَارَهُ فَحَلَبْتُ شَاةً فَشُبْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْبِئْرِ، فَتَنَاوَلَ الْقَدَحَ فَشَرِبَ، وَعَنْ يَسَارِهِ أَبُو بَكْرٍ وَعَنْ يَمِينِهِ أَعْرَابِيٌّ، فَأَعْطَى الأَعْرَابِيَّ فَضْلَهُ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ الأَيْمَنَ فَالأَيْمَنَ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, u Rasululloh ﷺ(ning) sut ichganlarini koʻ rdi: u zot uning (Anasning) uyiga keldilar; men bir qoʻ yni sogʻ dim, soʻng Rasululloh ﷺ uchun unga (sutga) quduqdan (suv) aralashtirdim; u zot qadahni olib, ichdilar — chap (tomon)larida Abu Bakr, oʻ ng (tomon)larida esa bir aʼrobiy (bor) edi. U zot ortgan (sut)ni aʼrobiyga berdilar, soʻng: «Oʻ ngni (avval), soʻng oʻ ngni» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, у Расулуллоҳ ﷺ(нинг) сут ичганларини кў рди: у зот унинг (Анаснинг) уйига келдилар; мен бир қў йни соғ дим, сўнг Расулуллоҳ ﷺ учун унга (сутга) қудуқдан (сув) аралаштирдим; у зот қадаҳни олиб, ичдилар — чап (томон)ларида Абу Бакр, ў нг (томон)ларида эса бир аъробий (бор) эди. У зот ортган (сут)ни аъробийга бердилар, сўнг: «Ў нгни (аввал), сўнг ў нгни» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ وَمَعَهُ صَاحِبٌ لَهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ مَاءٌ بَاتَ هَذِهِ اللَّيْلَةَ فِي شَنَّةٍ، وَإِلاَّ كَرَعْنَا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَالرَّجُلُ يُحَوِّلُ الْمَاءَ فِي حَائِطِهِ ـ قَالَ ـ فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِنْدِي مَاءٌ بَائِتٌ فَانْطَلِقْ إِلَى الْعَرِيشِ ـ قَالَ ـ فَانْطَلَقَ بِهِمَا، فَسَكَبَ فِي قَدَحٍ، ثُمَّ حَلَبَ عَلَيْهِ مِنْ دَاجِنٍ لَهُ ـ قَالَ ـ فَشَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ شَرِبَ الرَّجُلُ الَّذِي جَاءَ مَعَهُ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ ansorlardan bir kishining oldiga kirdilar — yonlarida u zotning bir sherigi (bor) edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Agar yoningda mana shu kechasi bir mesh (teri xalta)da qoʻ ngan (saqlangan) suv boʻ lsa (yaxshi); boʻ lmasa, biz (toʻ gʻ ridan-toʻ gʻ ri) ogʻ iz bilan ichamiz (kareʼ)» dedilar — u (kishi) esa oʻ z bogʻ ida suvni (ariqdan ariqqa) burar edi. U kishi: «Ey Allohning Rasuli, mening yonimda qoʻ ngan suv bor; (marhamat) arishga (chaylaga) yuring» dedi. U ikkovini (olib) bordi, bir qadahga (suv) quydi, soʻng uning ustiga oʻ z xonaki (echkisi)dan (sut) sogʻ di; Rasululloh ﷺ ichdilar, soʻng u zot bilan (birga) kelgan kishi ham ichdi.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ ансорлардан бир кишининг олдига кирдилар — ёнларида у зотнинг бир шериги (бор) эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Агар ёнингда мана шу кечаси бир меш (тери халта)да қў нган (сақланган) сув бў лса (яхши); бў лмаса, биз (тў ғ ридан-тў ғ ри) оғ из билан ичамиз (кареъ)» дедилар — у (киши) эса ў з боғ ида сувни (ариқдан ариққа) бурар эди. У киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг ёнимда қў нган сув бор; (марҳамат) аришга (чайлага) юринг» деди. У икковини (олиб) борди, бир қадаҳга (сув) қуйди, сўнг унинг устига ў з хонаки (эчкиси)дан (сут) соғ ди; Расулуллоҳ ﷺ ичдилар, сўнг у зот билан (бирга) келган киши ҳам ичди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعْجِبُهُ الْحَلْوَاءُ وَالْعَسَلُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺga shirinlik (halvo) va asal yoqar edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺга ширинлик (ҳалво) ва асал ёқар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنِ النَّزَّالِ، قَالَ أَتَى عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ عَلَى باب الرَّحَبَةِ، فَشَرِبَ قَائِمًا فَقَالَ إِنَّ نَاسًا يَكْرَهُ أَحَدُهُمْ أَنْ يَشْرَبَ وَهْوَ قَائِمٌ، وَإِنِّي رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ كَمَا رَأَيْتُمُونِي فَعَلْتُ‏.‏

(an-Nazzol aytdi:) Ali (roziyallohu anhu) Rahaba eshigi (oldi)ga kelib, tik turgan holda suv ichdi va: «Albatta (baʼzi) odamlar tik turib ichishni yoqtirmaydi; men esa Paygʻambar ﷺni — siz meni qilayotganimni koʻ rganingizdek — qilganlarini koʻ rganman» dedi.(ан-Наззол айтди:) Али (розияллоҳу анҳу) Раҳаба эшиги (олди)га келиб, тик турган ҳолда сув ичди ва: «Албатта (баъзи) одамлар тик туриб ичишни ёқтирмайди; мен эса Пайғамбар ﷺни — сиз мени қилаётганимни кў рганингиздек — қилганларини кў рганман» деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ، سَمِعْتُ النَّزَّالَ بْنَ سَبْرَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ صَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ قَعَدَ فِي حَوَائِجِ النَّاسِ فِي رَحَبَةِ الْكُوفَةِ حَتَّى حَضَرَتْ صَلاَةُ الْعَصْرِ، ثُمَّ أُتِيَ بِمَاءٍ فَشَرِبَ وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ وَذَكَرَ رَأْسَهُ وَرِجْلَيْهِ، ثُمَّ قَامَ فَشَرِبَ فَضْلَهُ وَهْوَ قَائِمٌ ثُمَّ قَالَ إِنَّ نَاسًا يَكْرَهُونَ الشُّرْبَ قَائِمًا وَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ مِثْلَ مَا صَنَعْتُ‏.‏

(an-Nazzol ibn Sabra, Ali (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildi)ki,) u Zuhrni oʻqidi, soʻng Kufa rahabasida (maydonida) odamlarning hojatlariga (qarab) oʻ tirdi — to Asr namozi yetib kelguncha; soʻng unga suv keltirildi; u (undan) ichdi, yuzini va ikki qoʻ lini yuvdi, boshini va ikki oyogʻ ini (masx qilishni) zikr qildi; soʻng turib, ortgan (suv)ni — tik turgan holda — ichdi, soʻng: «Albatta (baʼzi) odamlar tik turib ichishni yoqtirmaydi; Paygʻambar ﷺ esa men qilganimning mislini qildilar» dedi.(ан-Наззол ибн Сабра, Али (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди)ки,) у Зуҳрни ўқиди, сўнг Куфа раҳабасида (майдонида) одамларнинг ҳожатларига (қараб) ў тирди — то Аср намози етиб келгунча; сўнг унга сув келтирилди; у (ундан) ичди, юзини ва икки қў лини ювди, бошини ва икки оёғ ини (масх қилишни) зикр қилди; сўнг туриб, ортган (сув)ни — тик турган ҳолда — ичди, сўнг: «Албатта (баъзи) одамлар тик туриб ичишни ёқтирмайди; Пайғамбар ﷺ эса мен қилганимнинг мислини қилдилар» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ شَرِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَائِمًا مِنْ زَمْزَمَ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Zamzamdan tik turgan holda (suv) ichdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Замзамдан тик турган ҳолда (сув) ичдилар.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَنَا أَبُو النَّضْرِ، عَنْ عُمَيْرٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ بِنْتِ الْحَارِثِ، أَنَّهَا أَرْسَلَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِقَدَحِ لَبَنٍ، وَهُوَ وَاقِفٌ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ، فَأَخَذَ بِيَدِهِ فَشَرِبَهُ‏.‏ زَادَ مَالِكٌ عَنْ أَبِي النَّضْرِ عَلَى بَعِيرِهِ‏.‏

(Ummu Fadl bint al-Horis (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, u Paygʻambar ﷺga — u zot Arafa kechquruni (Arafotda) turgan paytlarida — bir qadah sut yubordi; u zot uni qoʻ llari bilan olib, ichdilar. (Molik, Abu Nadrdan: ‹oʻ z tuyasi ustida (ichdilar)› (deb) ziyoda qildi.)(Умму Фадл бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, у Пайғамбар ﷺга — у зот Арафа кечқуруни (Арафотда) турган пайтларида — бир қадаҳ сут юборди; у зот уни қў ллари билан олиб, ичдилар. (Молик, Абу Надрдан: ‹ў з туяси устида (ичдилар)› (деб) зиёда қилди.)

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِلَبَنٍ قَدْ شِيبَ بِمَاءٍ، وَعَنْ يَمِينِهِ أَعْرَابِيٌّ وَعَنْ شِمَالِهِ أَبُو بَكْرٍ، فَشَرِبَ، ثُمَّ أَعْطَى الأَعْرَابِيَّ، وَقَالَ ‏"‏ الأَيْمَنَ الأَيْمَنَ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺga — suv aralashtirilgan sut keltirildi; u zotning oʻ ng (tomon)larida bir aʼrobiy (badaviy), chap (tomon)larida esa Abu Bakr (bor) edi. U zot ichdilar, soʻng (qolganini) aʼrobiyga berdilar va: «Oʻ ngni (avval), oʻ ngni (avval)» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺга — сув аралаштирилган сут келтирилди; у зотнинг ў нг (томон)ларида бир аъробий (бадавий), чап (томон)ларида эса Абу Бакр (бор) эди. У зот ичдилар, сўнг (қолганини) аъробийга бердилар ва: «Ў нгни (аввал), ў нгни (аввал)» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِشَرَابٍ فَشَرِبَ مِنْهُ، وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ وَعَنْ يَسَارِهِ الأَشْيَاخُ‏.‏ فَقَالَ لِلْغُلاَمِ ‏"‏ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَ هَؤُلاَءِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْغُلاَمُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ أُوثِرُ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا‏.‏ قَالَ فَتَلَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَدِهِ‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺga bir ichimlik keltirildi; u zot undan ichdilar — oʻ ng (tomon)larida bir bola, chap (tomon)larida esa keksalar (bor) edi. U zot bolaga: «Bularga berishimga izn berasanmi?» dedilar. Bola: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, men sizdan (keladigan) nasibamga hech kimni afzal koʻ rmayman» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uni (qadahni) uning qoʻ liga qoʻ ydilar (berdilar).(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺга бир ичимлик келтирилди; у зот ундан ичдилар — ў нг (томон)ларида бир бола, чап (томон)ларида эса кексалар (бор) эди. У зот болага: «Буларга беришимга изн берасанми?» дедилар. Бола: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, мен сиздан (келадиган) насибамга ҳеч кимни афзал кў рмайман» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни (қадаҳни) унинг қў лига қў йдилар (бердилар).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ وَمَعَهُ صَاحِبٌ لَهُ، فَسَلَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَصَاحِبُهُ، فَرَدَّ الرَّجُلُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي‏.‏ وَهْىَ سَاعَةٌ حَارَّةٌ، وَهْوَ يُحَوِّلُ فِي حَائِطٍ لَهُ ـ يَعْنِي الْمَاءَ ـ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ كَانَ عِنْدَكَ مَاءٌ بَاتَ فِي شَنَّةٍ وَإِلاَّ كَرَعْنَا ‏"‏‏.‏ وَالرَّجُلُ يُحَوِّلُ الْمَاءَ فِي حَائِطٍ فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِنْدِي مَاءٌ بَاتَ فِي شَنَّةٍ‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَى الْعَرِيشِ فَسَكَبَ فِي قَدَحٍ مَاءً، ثُمَّ حَلَبَ عَلَيْهِ مِنْ دَاجِنٍ لَهُ، فَشَرِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ أَعَادَ، فَشَرِبَ الرَّجُلُ الَّذِي جَاءَ مَعَهُ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ ansorlardan bir kishining oldiga kirdilar — yonlarida u zotning bir sherigi (bor) edi. Paygʻambar ﷺ va sherigi salom berdilar; u kishi (salomni) qaytardi va: «Ey Allohning Rasuli, otam-onam sizga fido boʻ lsin» dedi — u (vaqt) issiq bir payt edi, u (kishi) esa oʻ z bogʻ ida suvni burar edi. Paygʻambar ﷺ: «Agar yoningda bir mesh (teri xalta)da qoʻ ngan suv boʻ lsa (yaxshi); boʻ lmasa, biz ogʻ iz bilan ichamiz» dedilar — u kishi esa bogʻ ida suvni burar edi. U kishi: «Ey Allohning Rasuli, mening yonimda meshda qoʻ ngan suv bor» dedi va arishga (chaylaga) bordi, bir qadahga suv quydi, soʻng uning ustiga oʻ z xonaki (echkisi)dan (sut) sogʻ di; Paygʻambar ﷺ ichdilar, soʻng (qadahni) qaytarib (uzatdilar), (shunda) u zot bilan (birga) kelgan kishi (ham) ichdi.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ ансорлардан бир кишининг олдига кирдилар — ёнларида у зотнинг бир шериги (бор) эди. Пайғамбар ﷺ ва шериги салом бердилар; у киши (саломни) қайтарди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам-онам сизга фидо бў лсин» деди — у (вақт) иссиқ бир пайт эди, у (киши) эса ў з боғ ида сувни бурар эди. Пайғамбар ﷺ: «Агар ёнингда бир меш (тери халта)да қў нган сув бў лса (яхши); бў лмаса, биз оғ из билан ичамиз» дедилар — у киши эса боғ ида сувни бурар эди. У киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг ёнимда мешда қў нган сув бор» деди ва аришга (чайлага) борди, бир қадаҳга сув қуйди, сўнг унинг устига ў з хонаки (эчкиси)дан (сут) соғ ди; Пайғамбар ﷺ ичдилар, сўнг (қадаҳни) қайтариб (узатдилар), (шунда) у зот билан (бирга) келган киши (ҳам) ичди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ قَائِمًا عَلَى الْحَىِّ أَسْقِيهِمْ ـ عُمُومَتِي وَأَنَا أَصْغَرُهُمُ ـ الْفَضِيخَ، فَقِيلَ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ‏.‏ فَقَالَ أَكْفِئْهَا‏.‏ فَكَفَأْنَا‏.‏ قُلْتُ لأَنَسٍ مَا شَرَابُهُمْ قَالَ رُطَبٌ وَبُسْرٌ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَنَسٍ وَكَانَتْ خَمْرَهُمْ‏.‏ فَلَمْ يُنْكِرْ أَنَسٌ‏.‏ وَحَدَّثَنِي بَعْضُ أَصْحَابِي أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسًا يَقُولُ كَانَتْ خَمْرَهُمْ يَوْمَئِذٍ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men qabila (xalq) ustida turib, ularga — amakilarimga — fazix (sharbat) quyar edim; men ularning eng kichigi edim. (Shu payt): «Xamr harom qilindi» deyildi. (Abu Talha:) «Uni toʻ kib tashla» dedi; biz uni toʻ kib tashladik. (Roviy:) Men Anasga: «Ularning ichimligi nima edi?» dedim. U: «Rutab (yumshoq xurmo) va busr (xom xurmo)» dedi. Abu Bakr ibn Anas: «U ularning xamri edi» dedi; Anas (buni) inkor qilmadi. (Yana baʼzi sheriklarim Anasni: ‹U oʻ sha kunlarda ularning xamri edi› deganini eshitdi.)(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен қабила (халқ) устида туриб, уларга — амакиларимга — фазих (шарбат) қуяр эдим; мен уларнинг энг кичиги эдим. (Шу пайт): «Хамр ҳаром қилинди» дейилди. (Абу Талҳа:) «Уни тў киб ташла» деди; биз уни тў киб ташладик. (Ровий:) Мен Анасга: «Уларнинг ичимлиги нима эди?» дедим. У: «Рутаб (юмшоқ хурмо) ва буср (хом хурмо)» деди. Абу Бакр ибн Анас: «У уларнинг хамри эди» деди; Анас (буни) инкор қилмади. (Яна баъзи шерикларим Анасни: ‹У ў ша кунларда уларнинг хамри эди› деганини эшитди.)

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا كَانَ جُنْحُ اللَّيْلِ ـ أَوْ أَمْسَيْتُمْ ـ فَكُفُّوا صِبْيَانَكُمْ، فَإِنَّ الشَّيَاطِينَ تَنْتَشِرُ حِينَئِذٍ، فَإِذَا ذَهَبَ سَاعَةٌ مِنَ اللَّيْلِ فَحُلُّوهُمْ، فَأَغْلِقُوا الأَبْوَابَ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لاَ يَفْتَحُ بَابًا مُغْلَقًا، وَأَوْكُوا قِرَبَكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ، وَخَمِّرُوا آنِيَتَكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ، وَلَوْ أَنْ تَعْرُضُوا عَلَيْهَا شَيْئًا وَأَطْفِئُوا، مَصَابِيحَكُمْ ‏"‏‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺni (shunday) deganini eshitdi:) «Kechaning bir boʻ lagi (qorongʻ uligi) kirganda — yoki kechqurun boʻ lganda — bolalaringizni (tashqaridan) tutib (qaytarib) turinglar; chunki shaytonlar oʻ sha paytda yoyiladi. Kechaning bir soati oʻ tgach, ularni qoʻ yib yuboringlar; eshiklarni bekitinglar va Allohning nomini zikr qilinglar — chunki shayton bekitib qoʻ yilgan eshikni ochmaydi. Meshlaringizning (ipini) bogʻ langlar va Allohning nomini zikr qilinglar; idishlaringizni (ustini) yopinglar va Allohning nomini zikr qilinglar — (agar boshqa narsa boʻ lmasa,) ustiga biror narsani koʻ ndalang qoʻ ysangiz ham; va chiroqlaringizni oʻ chiringlar» dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺни (шундай) деганини эшитди:) «Кечанинг бир бў лаги (қоронғ улиги) кирганда — ёки кечқурун бў лганда — болаларингизни (ташқаридан) тутиб (қайтариб) туринглар; чунки шайтонлар ў ша пайтда ёйилади. Кечанинг бир соати ў тгач, уларни қў йиб юборинглар; эшикларни бекитинглар ва Аллоҳнинг номини зикр қилинглар — чунки шайтон бекитиб қў йилган эшикни очмайди. Мешларингизнинг (ипини) боғ ланглар ва Аллоҳнинг номини зикр қилинглар; идишларингизни (устини) ёпинглар ва Аллоҳнинг номини зикр қилинглар — (агар бошқа нарса бў лмаса,) устига бирор нарсани кў ндаланг қў йсангиз ҳам; ва чироқларингизни ў чиринглар» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَطْفِئُوا الْمَصَابِيحَ إِذَا رَقَدْتُمْ، وَغَلِّقُوا الأَبْوَابَ، وَأَوْكُوا الأَسْقِيَةَ، وَخَمِّرُوا الطَّعَامَ وَالشَّرَابَ ـ وَأَحْسِبُهُ قَالَ ـ وَلَوْ بِعُودٍ تَعْرُضُهُ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏

(Jobir (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Uxlaganingizda chiroqlarni oʻ chiringlar, eshiklarni bekitinglar, meshlarni (ipini) bogʻ langlar va taom hamda ichimlikni (ustini) yopinglar — (agar boshqa narsa boʻ lmasa,) ustiga bir choʻ p koʻ ndalang qoʻ ysangiz ham» dedilar.(Жобир (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Ухлаганингизда чироқларни ў чиринглар, эшикларни бекитинглар, мешларни (ипини) боғ ланглар ва таом ҳамда ичимликни (устини) ёпинглар — (агар бошқа нарса бў лмаса,) устига бир чў п кў ндаланг қў йсангиз ҳам» дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اخْتِنَاثِ الأَسْقِيَةِ‏.‏ يَعْنِي أَنْ تُكْسَرَ أَفْوَاهُهَا فَيُشْرَبَ مِنْهَا‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ mesh (teri xalta)larni ixtinos qilishdan qaytardilar — yaʼni ularning ogʻ izlari qayrilib (bukilib), ulardan (toʻ gʻ ridan-toʻ gʻ ri) ichishdan.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ меш (тери халта)ларни ихтинос қилишдан қайтардилар — яъни уларнинг оғ излари қайрилиб (букилиб), улардан (тў ғ ридан-тў ғ ри) ичишдан.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنِ اخْتِنَاثِ الأَسْقِيَةِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ مَعْمَرٌ أَوْ غَيْرُهُ هُوَ الشُّرْبُ مِنْ أَفْوَاهِهَا‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni mesh (teri xalta)larni ixtinos qilishdan qaytarayotganlarini eshitdim. (Abdulloh: «Maʼmar yoki boshqasi: ‹u — ularning ogʻ izlaridan ichish(dir)› dedi» dedi.)(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни меш (тери халта)ларни ихтинос қилишдан қайтараётганларини эшитдим. (Абдуллоҳ: «Маъмар ёки бошқаси: ‹у — уларнинг оғ изларидан ичиш(дир)› деди» деди.)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، قَالَ لَنَا عِكْرِمَةُ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَشْيَاءَ، قِصَارٍ حَدَّثَنَا بِهَا أَبُو هُرَيْرَةَ، نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الشُّرْبِ مِنْ فَمِ الْقِرْبَةِ أَوِ السِّقَاءِ، وَأَنْ يَمْنَعَ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَهُ فِي دَارِهِ‏.‏

(Ikrima aytdi:) Bizga Abu Hurayra (roziyallohu anhu) bir necha qisqa (hadis) soʻzlab berdi: Rasululloh ﷺ qirba yoki mesh (teri xalta)ning ogʻ zidan ichishdan, va (kishi) qoʻ shnisini — oʻ z (qoʻ shnisining) devoriga yogʻ och (xoda) qadashdan toʻ sishidan — qaytardilar.(Икрима айтди:) Бизга Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) бир неча қисқа (ҳадис) сўзлаб берди: Расулуллоҳ ﷺ қирба ёки меш (тери халта)нинг оғ зидан ичишдан, ва (киши) қў шнисини — ў з (қў шнисининг) деворига ёғ оч (хода) қадашдан тў сишидан — қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُشْرَبَ مِنْ فِي السِّقَاءِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ mesh (teri xalta)ning ogʻ zidan ichishdan qaytardilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ меш (тери халта)нинг оғ зидан ичишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الشُّرْبِ مِنْ فِي السِّقَاءِ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ mesh (teri xalta)ning ogʻ zidan ichishdan qaytardilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ меш (тери халта)нинг оғ зидан ичишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا شَرِبَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَتَنَفَّسْ فِي الإِنَاءِ، وَإِذَا بَالَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَمْسَحْ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِ، وَإِذَا تَمَسَّحَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَتَمَسَّحْ بِيَمِينِهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Birortangiz (suv) ichsa, idishga nafas chiqarmasin; birortangiz bavl qilsa, zakarini oʻ ng qoʻ li bilan ushlamasin; birortangiz (tahoratda) artinsa, oʻ ng qoʻ li bilan artinmasin» dedilar.(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангиз (сув) ичса, идишга нафас чиқармасин; бирортангиз бавл қилса, закарини ў нг қў ли билан ушламасин; бирортангиз (таҳоратда) артинса, ў нг қў ли билан артинмасин» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، وَأَبُو نُعَيْمٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَزْرَةُ بْنُ ثَابِتٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ أَنَسٌ يَتَنَفَّسُ فِي الإِنَاءِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا، وَزَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَنَفَّسُ ثَلاَثًا‏.‏

(Sumoma ibn Abdulloh aytdi:) Anas (roziyallohu anhu) idishga ikki yoki uch marta nafas (olib-chiqarib) ichar edi va Paygʻambar ﷺ (ham) uch marta nafas (olib) ichar edilar deb aytar edi.(Сумома ибн Абдуллоҳ айтди:) Анас (розияллоҳу анҳу) идишга икки ёки уч марта нафас (олиб-чиқариб) ичар эди ва Пайғамбар ﷺ (ҳам) уч марта нафас (олиб) ичар эдилар деб айтар эди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ كَانَ حُذَيْفَةُ بِالْمَدَايِنِ فَاسْتَسْقَى، فَأَتَاهُ دِهْقَانٌ بِقَدَحِ فِضَّةٍ، فَرَمَاهُ بِهِ فَقَالَ إِنِّي لَمْ أَرْمِهِ إِلاَّ أَنِّي نَهَيْتُهُ فَلَمْ يَنْتَهِ، وَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَانَا عَنِ الْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ وَالشُّرْبِ فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَقَالَ ‏"‏ هُنَّ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَهْىَ لَكُمْ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abu Laylo aytdi:) Huzayfa (roziyallohu anhu) Madoinda edi; u suv soʻradi; bir dehqon (zodagon) unga bir kumush qadah keltirdi; u uni (dehqonga) otdi va: «Men uni — faqat uni (avval) qaytargan boʻ lishim, (lekin) u toʻ xtamagani uchun — otdim. Albatta Paygʻambar ﷺ bizni harir (ipak), debo (zarbof) va oltin hamda kumush idishlarda ichishdan qaytardilar va: ‹Ular (kofirlar) uchun dunyoda, sizlar uchun esa oxiratda(dir)› dedilar» dedi.(Ибн Абу Лайло айтди:) Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) Мадоинда эди; у сув сўради; бир деҳқон (зодагон) унга бир кумуш қадаҳ келтирди; у уни (деҳқонга) отди ва: «Мен уни — фақат уни (аввал) қайтарган бў лишим, (лекин) у тў хтамагани учун — отдим. Албатта Пайғамбар ﷺ бизни ҳарир (ипак), дебо (зарбоф) ва олтин ҳамда кумуш идишларда ичишдан қайтардилар ва: ‹Улар (кофирлар) учун дунёда, сизлар учун эса охиратда(дир)› дедилар» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ حُذَيْفَةَ وَذَكَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَشْرَبُوا فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ، وَلاَ تَلْبَسُوا الْحَرِيرَ وَالدِّيبَاجَ، فَإِنَّهَا لَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَلَكُمْ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abu Laylo aytdi:) Biz Huzayfa (roziyallohu anhu) bilan (birga) chiqdik; u Paygʻambar ﷺni zikr qilib: «Oltin va kumush idishlarda ichmanglar; harir (ipak) va debo (zarbof) kiymanglar; chunki ular (kofirlar) uchun dunyoda, sizlar uchun esa oxiratda(dir)» dedilar» dedi.(Ибн Абу Лайло айтди:) Биз Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) билан (бирга) чиқдик; у Пайғамбар ﷺни зикр қилиб: «Олтин ва кумуш идишларда ичманглар; ҳарир (ипак) ва дебо (зарбоф) кийманглар; чунки улар (кофирлар) учун дунёда, сизлар учун эса охиратда(дир)» дедилар» деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الَّذِي يَشْرَبُ فِي إِنَاءِ الْفِضَّةِ إِنَّمَا يُجَرْجِرُ فِي بَطْنِهِ نَارَ جَهَنَّمَ ‏"‏‏.‏

(Ummu Salama (Paygʻambar ﷺning zavjasi) (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Kumush idishda ichadigan (kishi) — albatta oʻ z qorniga jahannam olovini (gʻ ulduratib) quyadi» dedilar.(Умму Салама (Пайғамбар ﷺнинг завжаси) (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Кумуш идишда ичадиган (киши) — албатта ў з қорнига жаҳаннам оловини (ғ улдуратиб) қуяди» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ، وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ، أَمَرَنَا بِعِيَادَةِ الْمَرِيضِ، وَاتِّبَاعِ الْجِنَازَةِ، وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ، وَإِجَابَةِ الدَّاعِي، وَإِفْشَاءِ السَّلاَمِ، وَنَصْرِ الْمَظْلُومِ وَإِبْرَارِ الْمُقْسِمِ، وَنَهَانَا عَنْ خَوَاتِيمِ الذَّهَبِ، وَعَنِ الشُّرْبِ فِي الْفِضَّةِ ـ أَوْ قَالَ آنِيَةِ الْفِضَّةِ ـ وَعَنِ الْمَيَاثِرِ وَالْقَسِّيِّ، وَعَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ وَالإِسْتَبْرَقِ‏.‏

(al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizni yetti (ish)ga buyurdilar va yetti (ish)dan qaytardilar. Bizni: kasalni yoʻqlash, janozaga ergashish, aksirgan (kishi)ga (alhamdulillah desa) ‹yarhamukalloh› deyish, chaqirgan (kishi)ga ijobat qilish (kelish), salomni yoyish, mazlumga yordam berish va qasam ichgan (kishi)ning qasamini rost chiqarishga — buyurdilar; va bizni: oltin uzuklardan, kumushda — yoki: kumush idishda — ichishdan, miyosir (ipak egar-yostiqcha)dan, qassiy (ipakli mato)dan, harir (ipak), debo (zarbof) va istabraq (qalin ipak) kiyishdan — qaytardilar.(ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизни етти (иш)га буюрдилар ва етти (иш)дан қайтардилар. Бизни: касални йўқлаш, жанозага эргашиш, аксирган (киши)га (алҳамдулиллаҳ деса) ‹ярҳамукаллоҳ› дейиш, чақирган (киши)га ижобат қилиш (келиш), саломни ёйиш, мазлумга ёрдам бериш ва қасам ичган (киши)нинг қасамини рост чиқаришга — буюрдилар; ва бизни: олтин узуклардан, кумушда — ёки: кумуш идишда — ичишдан, миёсир (ипак эгар-ёстиқча)дан, қассий (ипакли мато)дан, ҳарир (ипак), дебо (зарбоф) ва истабрақ (қалин ипак) кийишдан — қайтардилар.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ عُمَيْرٍ، مَوْلَى أُمِّ الْفَضْلِ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ، أَنَّهُمْ شَكُّوا فِي صَوْمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ عَرَفَةَ، فَبُعِثَ إِلَيْهِ بِقَدَحٍ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبَهُ‏.‏

(Ummu Fadl (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, ular Paygʻambar ﷺning Arafa kuni roʻ za (tutishlari)da shubhaga tushdi; shunda u zotga bir qadah sut yuborildi; u zot uni ichdilar.(Умму Фадл (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, улар Пайғамбар ﷺнинг Арафа куни рў за (тутишлари)да шубҳага тушди; шунда у зотга бир қадаҳ сут юборилди; у зот уни ичдилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ ذُكِرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم امْرَأَةٌ مِنَ الْعَرَبِ، فَأَمَرَ أَبَا أُسَيْدٍ السَّاعِدِيَّ أَنْ يُرْسِلَ إِلَيْهَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا، فَقَدِمَتْ فَنَزَلَتْ فِي أُجُمِ بَنِي سَاعِدَةَ، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى جَاءَهَا فَدَخَلَ عَلَيْهَا فَإِذَا امْرَأَةٌ مُنَكِّسَةٌ رَأْسَهَا، فَلَمَّا كَلَّمَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ قَدْ أَعَذْتُكِ مِنِّي ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا لَهَا أَتَدْرِينَ مَنْ هَذَا قَالَتْ لاَ‏.‏ قَالُوا هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ لِيَخْطُبَكِ‏.‏ قَالَتْ كُنْتُ أَنَا أَشْقَى مِنْ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ حَتَّى جَلَسَ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ هُوَ وَأَصْحَابُهُ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اسْقِنَا يَا سَهْلُ ‏"‏‏.‏ فَخَرَجْتُ لَهُمْ بِهَذَا الْقَدَحِ فَأَسْقَيْتُهُمْ فِيهِ، فَأَخْرَجَ لَنَا سَهْلٌ ذَلِكَ الْقَدَحَ فَشَرِبْنَا مِنْهُ‏.‏ قَالَ ثُمَّ اسْتَوْهَبَهُ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بَعْدَ ذَلِكَ فَوَهَبَهُ لَهُ‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺga arablardan bir ayol (haqida) zikr qilindi; u zot Abu Usayd as-Soidiyga — unga (xabar) yuborishni — buyurdilar; u unga (xabar) yubordi. U keldi va Banu Soida qoʻ rgʻ onida (ujum) tushdi. Paygʻambar ﷺ (yoʻ lga) chiqib, uning oldiga keldilar va uning huzuriga kirdilar — birdan u (ayol) boshini (yerga) eggan (ayol) edi. Paygʻambar ﷺ unga (gap) qilgach, u: «Men sendan Allohga panoh tilayman» dedi. U zot: «Men seni oʻ zimdan panoh berdim (qoʻ yib yubordim)» dedilar. (Odamlar) unga: «Bu kim ekanini bilasanmi?» dedi. U: «Yoʻq» dedi. Ular: «Bu — Rasululloh ﷺ; seni xostgorlik qilgani (sovchilikka) keldilar» dedi. U: «Men shunchalik baxtsiz (shoʻrpeshana) edim-a!» dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ oʻ sha kun (yurib) keldilar — to oʻ zlari va ashobi Banu Soidaning sayfasida (soyabonida) oʻ tirdilar, soʻng: «Bizga (suv) ichir, ey Sahl» dedilar. (Sahl:) Men ularga mana shu qadah (bilan suv) chiqarib, unda ularga ichirdim. (Roviy:) Sahl bizga oʻ sha qadahni chiqardi; biz undan ichdik. (Roviy:) Soʻng buni Umar ibn Abdulaziz undan (hadya qilishini) soʻradi; u (Sahl) uni unga hadya qildi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺга араблардан бир аёл (ҳақида) зикр қилинди; у зот Абу Усайд ас-Соидийга — унга (хабар) юборишни — буюрдилар; у унга (хабар) юборди. У келди ва Бану Соида қў рғ онида (ужум) тушди. Пайғамбар ﷺ (йў лга) чиқиб, унинг олдига келдилар ва унинг ҳузурига кирдилар — бирдан у (аёл) бошини (ерга) эгган (аёл) эди. Пайғамбар ﷺ унга (гап) қилгач, у: «Мен сендан Аллоҳга паноҳ тилайман» деди. У зот: «Мен сени ў зимдан паноҳ бердим (қў йиб юбордим)» дедилар. (Одамлар) унга: «Бу ким эканини биласанми?» деди. У: «Йўқ» деди. Улар: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ; сени хостгорлик қилгани (совчиликка) келдилар» деди. У: «Мен шунчалик бахтсиз (шўрпешана) эдим-а!» деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ ў ша кун (юриб) келдилар — то ў злари ва ашоби Бану Соиданинг сайфасида (соябонида) ў тирдилар, сўнг: «Бизга (сув) ичир, эй Саҳл» дедилар. (Саҳл:) Мен уларга мана шу қадаҳ (билан сув) чиқариб, унда уларга ичирдим. (Ровий:) Саҳл бизга ў ша қадаҳни чиқарди; биз ундан ичдик. (Ровий:) Сўнг буни Умар ибн Абдулазиз ундан (ҳадя қилишини) сўради; у (Саҳл) уни унга ҳадя қилди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُدْرِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، قَالَ رَأَيْتُ قَدَحَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، وَكَانَ قَدِ انْصَدَعَ فَسَلْسَلَهُ بِفِضَّةٍ قَالَ وَهْوَ قَدَحٌ جَيِّدٌ عَرِيضٌ مِنْ نُضَارٍ‏.‏ قَالَ قَالَ أَنَسٌ لَقَدْ سَقَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْقَدَحِ أَكْثَرَ مِنْ كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ وَقَالَ ابْنُ سِيرِينَ إِنَّهُ كَانَ فِيهِ حَلْقَةٌ مِنْ حَدِيدٍ فَأَرَادَ أَنَسٌ أَنْ يَجْعَلَ مَكَانَهَا حَلْقَةً مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ فَقَالَ لَهُ أَبُو طَلْحَةَ لاَ تُغَيِّرَنَّ شَيْئًا صَنَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَرَكَهُ‏.‏

(Osim al-Ahval aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning qadahlarini Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning huzurida koʻ rdim — u (qadah) yorilgan edi; u (Anas) uni kumush bilan ulab (zanjirlab) qoʻ ygan edi. U (qadah) — nuzor (yaxshi bir yogʻ och)dan (yasalgan) yaxshi, keng qadah edi. Anas: «Men Rasululloh ﷺga mana shu qadahda ancha-muncha (koʻ p marta) ichirgan edim» dedi. (Ibn Sirin: «Unda temirdan bir halqa bor edi; Anas uning oʻ rniga oltin yoki kumushdan halqa qoʻ ymoqchi boʻ ldi; (lekin) Abu Talha unga: ‹Rasululloh ﷺ qilgan hech narsani oʻ zgartirma› dedi; shunda u (Anas) uni (avvalgicha) tark qildi (qoldirdi)» dedi.)(Осим ал-Аҳвал айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг қадаҳларини Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида кў рдим — у (қадаҳ) ёрилган эди; у (Анас) уни кумуш билан улаб (занжирлаб) қў йган эди. У (қадаҳ) — нузор (яхши бир ёғ оч)дан (ясалган) яхши, кенг қадаҳ эди. Анас: «Мен Расулуллоҳ ﷺга мана шу қадаҳда анча-мунча (кў п марта) ичирган эдим» деди. (Ибн Сирин: «Унда темирдан бир ҳалқа бор эди; Анас унинг ў рнига олтин ёки кумушдан ҳалқа қў ймоқчи бў лди; (лекин) Абу Талҳа унга: ‹Расулуллоҳ ﷺ қилган ҳеч нарсани ў згартирма› деди; шунда у (Анас) уни (аввалгича) тарк қилди (қолдирди)» деди.)

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ قَدْ رَأَيْتُنِي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ حَضَرَتِ الْعَصْرُ وَلَيْسَ مَعَنَا مَاءٌ غَيْرَ فَضْلَةٍ فَجُعِلَ فِي إِنَاءٍ، فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِهِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِيهِ وَفَرَّجَ أَصَابِعَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ حَىَّ عَلَى أَهْلِ الْوُضُوءِ، الْبَرَكَةُ مِنَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَلَقَدْ رَأَيْتُ الْمَاءَ يَتَفَجَّرُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ، فَتَوَضَّأَ النَّاسُ وَشَرِبُوا، فَجَعَلْتُ لاَ آلُو مَا جَعَلْتُ فِي بَطْنِي مِنْهُ، فَعَلِمْتُ أَنَّهُ بَرَكَةٌ‏.‏ قُلْتُ لِجَابِرٍ كَمْ كُنْتُمْ يَوْمَئِذٍ قَالَ أَلْفًا وَأَرْبَعَمِائَةٍ‏.‏ تَابَعَهُ عَمْرٌو عَنْ جَابِرٍ‏.‏ وَقَالَ حُصَيْنٌ وَعَمْرُو بْنُ مُرَّةَ عَنْ سَالِمٍ عَنْ جَابِرٍ خَمْسَ عَشْرَةَ مِائَةً‏.‏ وَتَابَعَهُ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنْ جَابِرٍ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) mana shu hadisni soʻzlab berdi:) Men oʻ zimni Paygʻambar ﷺ bilan (birga) koʻ rdim; (shu payt) Asr (vaqti) yetib kelgan edi; bizning yonimizda — bir oz (qoldiq)dan boshqa — suv yoʻq edi; u bir idishga solindi. Paygʻambar ﷺga u (idish) keltirildi; u zot qoʻ llarini unga solib, barmoqlarini ochdilar, soʻng: «Tahorat ahli (suvga muhtoj boʻ lganlar), keling! Baraka — Allohdandir» dedilar. Bas, men suvni — u zotning barmoqlari orasidan otilib (favvora boʻ lib) chiqayotganini — koʻ rdim; odamlar tahorat qildi va (suv) ichdi. Men — qornimga (qancha koʻ p) solishdan (ichishdan) qalmadim (oz qoldirmadim); men buning baraka ekanini bildim. (Roviy:) Men Jobirga: «Siz oʻ sha kun nechta (kishi) edingiz?» dedim. U: «Bir ming toʻ rt yuz (1400)» dedi. (Amr, Jobirdan unga mutobaat qildi; Husayn va Amr ibn Murra, Solimdan, Jobirdan: ‹bir ming besh yuz (1500)› dedi; Saʼid ibnul-Musayyab, Jobirdan unga mutobaat qildi.)(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) мана шу ҳадисни сўзлаб берди:) Мен ў зимни Пайғамбар ﷺ билан (бирга) кў рдим; (шу пайт) Аср (вақти) етиб келган эди; бизнинг ёнимизда — бир оз (қолдиқ)дан бошқа — сув йўқ эди; у бир идишга солинди. Пайғамбар ﷺга у (идиш) келтирилди; у зот қў лларини унга солиб, бармоқларини очдилар, сўнг: «Таҳорат аҳли (сувга муҳтож бў лганлар), келинг! Барака — Аллоҳдандир» дедилар. Бас, мен сувни — у зотнинг бармоқлари орасидан отилиб (фаввора бў либ) чиқаётганини — кў рдим; одамлар таҳорат қилди ва (сув) ичди. Мен — қорнимга (қанча кў п) солишдан (ичишдан) қалмадим (оз қолдирмадим); мен бунинг барака эканини билдим. (Ровий:) Мен Жобирга: «Сиз ў ша кун нечта (киши) эдингиз?» дедим. У: «Бир минг тў рт юз (1400)» деди. (Амр, Жобирдан унга мутобаат қилди; Ҳусайн ва Амр ибн Мурра, Солимдан, Жобирдан: ‹бир минг беш юз (1500)› деди; Саъид ибнул-Мусайяб, Жобирдан унга мутобаат қилди.)