حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ قَالَ ‏"‏ مَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْهُ، وَمَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَهْوَ وَقِيذٌ ‏"‏‏.‏ وَسَأَلْتُهُ عَنْ صَيْدِ الْكَلْبِ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَمْسَكَ عَلَيْكَ فَكُلْ، فَإِنَّ أَخْذَ الْكَلْبِ ذَكَاةٌ، وَإِنْ وَجَدْتَ مَعَ كَلْبِكَ أَوْ كِلاَبِكَ كَلْبًا غَيْرَهُ فَخَشِيتَ أَنْ يَكُونَ أَخَذَهُ مَعَهُ، وَقَدْ قَتَلَهُ، فَلاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّمَا ذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تَذْكُرْهُ عَلَى غَيْرِهِ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺdan miʼrod (uchli tayoq) ovi haqida soʻradim. U zot: «(Miʼrod) oʻ z tigʻ i (uchi) bilan tekkani — uni ye; yon (kund) tomoni bilan tekkani — u vaqiz (urib oʻ ldirilgan, harom)dir» dedilar. Men u zotdan it ovi haqida (ham) soʻradim. U zot: «U sen uchun ushlab berganini ye; chunki itning (ovni) tutishi — (uni) zabh (halol) qilishdir. Agar oʻ z iting yoki itlaring bilan (birga) boshqa bir itni topsa va uni (ham oʻ sha) it bilan (birga) tutgan boʻ lishidan qoʻ rqsang — holbuki u uni oʻ ldirgan (boʻ lsa) — yema; chunki sen Allohning nomini oʻ z itingga zikr qilding, boshqasiga esa zikr qilmading» dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺдан миърод (учли таёқ) ови ҳақида сўрадим. У зот: «(Миърод) ў з тиғ и (учи) билан теккани — уни е; ён (кунд) томони билан теккани — у вақиз (уриб ў лдирилган, ҳаром)дир» дедилар. Мен у зотдан ит ови ҳақида (ҳам) сўрадим. У зот: «У сен учун ушлаб берганини е; чунки итнинг (овни) тутиши — (уни) забҳ (ҳалол) қилишдир. Агар ў з итинг ёки итларинг билан (бирга) бошқа бир итни топса ва уни (ҳам ў ша) ит билан (бирга) тутган бў лишидан қў рқсанг — ҳолбуки у уни ў лдирган (бў лса) — ема; чунки сен Аллоҳнинг номини ў з итингга зикр қилдинг, бошқасига эса зикр қилмадинг» дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَصَبْتَ بِحَدِّهِ فَكُلْ، فَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَقَتَلَ فَإِنَّهُ وَقِيذٌ، فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ وَسَمَّيْتَ، فَكُلْ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَإِنْ أَكَلَ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّهُ لَمْ يُمْسِكْ عَلَيْكَ، إِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ مَعَهُ كَلْبًا آخَرَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّكَ إِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ، وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى آخَرَ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺdan miʼrod (uchli tayoq) haqida soʻradim. U zot: «Oʻ z tigʻ i (uchi) bilan ursang — ye; yon (kund) tomoni bilan urib, oʻ ldirsa — u vaqiz(dir), yema» dedilar. Men: «Men oʻ z itimni (ovga) qoʻ yib yuboraman (nima boʻ ladi)?» dedim. U zot: «Oʻ z itingni qoʻ yib yuborib, (Allohning) nomi(ni) zikr qilgan boʻ lsang — ye» dedilar. Men: «Agar u (it) yesa (-chi)?» dedim. U zot: «(Unday boʻ lsa) yema; chunki u — uni sen uchun ushlab bermadi; faqat uni oʻ zi uchun ushladi» dedilar. Men: «Men oʻ z itimni (ovga) qoʻ yaman, soʻng uning bilan (birga) boshqa bir itni topaman (nima boʻ ladi)?» dedim. U zot: «Yema; chunki sen oʻ z itingga (Allohning) nomi(ni) zikr qilding, boshqasiga esa zikr qilmading» dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺдан миърод (учли таёқ) ҳақида сўрадим. У зот: «Ў з тиғ и (учи) билан урсанг — е; ён (кунд) томони билан уриб, ў лдирса — у вақиз(дир), ема» дедилар. Мен: «Мен ў з итимни (овга) қў йиб юбораман (нима бў лади)?» дедим. У зот: «Ў з итингни қў йиб юбориб, (Аллоҳнинг) номи(ни) зикр қилган бў лсанг — е» дедилар. Мен: «Агар у (ит) еса (-чи)?» дедим. У зот: «(Ундай бў лса) ема; чунки у — уни сен учун ушлаб бермади; фақат уни ў зи учун ушлади» дедилар. Мен: «Мен ў з итимни (овга) қў яман, сўнг унинг билан (бирга) бошқа бир итни топаман (нима бў лади)?» дедим. У зот: «Ема; чунки сен ў з итингга (Аллоҳнинг) номи(ни) зикр қилдинг, бошқасига эса зикр қилмадинг» дедилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نُرْسِلُ الْكِلاَبَ الْمُعَلَّمَةَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كُلْ مَا أَمْسَكْنَ عَلَيْكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ قَتَلْنَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ قَتَلْنَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَإِنَّا نَرْمِي بِالْمِعْرَاضِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كُلْ مَا خَزَقَ، وَمَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, biz oʻ rgatilgan (taʼlimli) itlarni (ovga) qoʻ yib yuborar edik (nima boʻ ladi)?» dedim. U zot: «Ular sen uchun ushlab bergan (ov)ni ye» dedilar. Men: «Ular (uni) oʻ ldirsa ham(mi)?» dedim. U zot: «Ular oʻ ldirsa ham» dedilar. Men: «Biz miʼrod (uchli tayoq) bilan otar edik (nima boʻ ladi)?» dedim. U zot: «(Miʼrod) teshib (sanchib) oʻ tgan (ov)ni ye; yon (kund) tomoni bilan teggan (ov)ni esa yema» dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз ў ргатилган (таълимли) итларни (овга) қў йиб юборар эдик (нима бў лади)?» дедим. У зот: «Улар сен учун ушлаб берган (ов)ни е» дедилар. Мен: «Улар (уни) ў лдирса ҳам(ми)?» дедим. У зот: «Улар ў лдирса ҳам» дедилар. Мен: «Биз миърод (учли таёқ) билан отар эдик (нима бў лади)?» дедим. У зот: «(Миърод) тешиб (санчиб) ў тган (ов)ни е; ён (кунд) томони билан тегган (ов)ни эса ема» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيُّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّا بِأَرْضِ قَوْمٍ أَهْلِ الْكِتَابِ، أَفَنَأْكُلُ فِي آنِيَتِهِمْ وَبِأَرْضِ صَيْدٍ، أَصِيدُ بِقَوْسِي وَبِكَلْبِي الَّذِي لَيْسَ بِمُعَلَّمٍ، وَبِكَلْبِي الْمُعَلَّمِ، فَمَا يَصْلُحُ لِي قَالَ ‏"‏ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَإِنْ وَجَدْتُمْ غَيْرَهَا فَلاَ تَأْكُلُوا فِيهَا، وَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَاغْسِلُوهَا وَكُلُوا فِيهَا، وَمَا صِدْتَ بِقَوْسِكَ فَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَكُلْ، وَمَا صِدْتَ بِكَلْبِكَ الْمُعَلَّمِ فَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَكُلْ، وَمَا صِدْتَ بِكَلْبِكَ غَيْرَ مُعَلَّمٍ فَأَدْرَكْتَ ذَكَاتَهُ فَكُلْ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Ey Allohning Paygʻambari, biz — ahli kitob bir qavmning yeridamiz; ularning idishlarida yeyaylikmi? (Yana) biz ov (boʻ ladigan) yerdamiz; men oʻ z yoyim bilan, oʻ rgatilmagan itim bilan va oʻ rgatilgan itim bilan ov qilaman — menga qaysi biri toʻ gʻ ri keladi (halol)?» dedim. U zot: «Ahli kitob haqida aytgan (gap)ingga (kelsa): agar ulardan boshqa (idishlar) topsangiz, ularning (idishlari)da yemanglar; agar topmasangiz, ularni yuvib, ularda yenglar. Oʻ z yoying bilan ov qilib, Allohning nomini zikr qilgan (narsa)ngni — ye; oʻ rgatilgan iting bilan ov qilib, Allohning nomini zikr qilgan (narsa)ngni — ye; oʻ rgatilmagan iting bilan ov qilib, (lekin oʻ lmay turib) uning zabhiga (boʻ gʻ izlashiga) ulgurgan boʻ lsang — ye» dedilar.(Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, биз — аҳли китоб бир қавмнинг еридамиз; уларнинг идишларида еяйликми? (Яна) биз ов (бў ладиган) ердамиз; мен ў з ёйим билан, ў ргатилмаган итим билан ва ў ргатилган итим билан ов қиламан — менга қайси бири тў ғ ри келади (ҳалол)?» дедим. У зот: «Аҳли китоб ҳақида айтган (гап)ингга (келса): агар улардан бошқа (идишлар) топсангиз, уларнинг (идишлари)да еманглар; агар топмасангиз, уларни ювиб, уларда енглар. Ў з ёйинг билан ов қилиб, Аллоҳнинг номини зикр қилган (нарса)нгни — е; ў ргатилган итинг билан ов қилиб, Аллоҳнинг номини зикр қилган (нарса)нгни — е; ў ргатилмаган итинг билан ов қилиб, (лекин ў лмай туриб) унинг забҳига (бў ғ излашига) улгурган бў лсанг — е» дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ رَاشِدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ـ وَاللَّفْظُ لِيَزِيدَ ـ عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، أَنَّهُ رَأَى رَجُلاً يَخْذِفُ فَقَالَ لَهُ لاَ تَخْذِفْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْخَذْفِ ـ أَوْ كَانَ يَكْرَهُ الْخَذْفَ ـ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لاَ يُصَادُ بِهِ صَيْدٌ وَلاَ يُنْكَى بِهِ عَدُوٌّ، وَلَكِنَّهَا قَدْ تَكْسِرُ السِّنَّ وَتَفْقَأُ الْعَيْنَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ رَآهُ بَعْدَ ذَلِكَ يَخْذِفُ فَقَالَ لَهُ أُحَدِّثُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنِ الْخَذْفِ‏.‏ أَوْ كَرِهَ الْخَذْفَ، وَأَنْتَ تَخْذِفُ لاَ أُكَلِّمُكَ كَذَا وَكَذَا‏.‏

(Abdulloh ibn Mugʻ affal (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, u bir kishini xazf (tosh otish) qilayotganini koʻ rib, unga: «Xazf qilma; chunki Rasululloh ﷺ xazfdan qaytargan edilar — yoki xazfni yoqtirmas edilar — va: ‹U bilan na ov ovlanadi, na dushman yaralanadi; lekin u tishni sindiradi va koʻ zni chiqaradi (oʻ yadi)› dedilar» dedi. Soʻng u (kishi)ni — bundan keyin (yana) xazf qilayotganini — koʻ rdi va unga: «Men senga Rasululloh ﷺdan — u zot xazfdan qaytarganlarini (yoki xazfni yoqtirmaganlarini) — soʻzlab beraman, sen esa (yana) xazf qilyapsanmi! Men sen bilan mana bunday-mana bunday (uzoq vaqt) gaplashmayman» dedi.(Абдуллоҳ ибн Муғ аффал (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, у бир кишини хазф (тош отиш) қилаётганини кў риб, унга: «Хазф қилма; чунки Расулуллоҳ ﷺ хазфдан қайтарган эдилар — ёки хазфни ёқтирмас эдилар — ва: ‹У билан на ов овланади, на душман яраланади; лекин у тишни синдиради ва кў зни чиқаради (ў яди)› дедилар» деди. Сўнг у (киши)ни — бундан кейин (яна) хазф қилаётганини — кў рди ва унга: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан — у зот хазфдан қайтарганларини (ёки хазфни ёқтирмаганларини) — сўзлаб бераман, сен эса (яна) хазф қиляпсанми! Мен сен билан мана бундай-мана бундай (узоқ вақт) гаплашмайман» деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا لَيْسَ بِكَلْبِ مَاشِيَةٍ أَوْ ضَارِيَةٍ، نَقَصَ كُلَّ يَوْمٍ مِنْ عَمَلِهِ قِيرَاطَانِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Kim — chorva (poda) iti yoki ov iti boʻ lmagan — bir itni saqlasa, uning amali (savobi)dan har kuni ikki qirot kamayadi» dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ким — чорва (пода) ити ёки ов ити бў лмаган — бир итни сақласа, унинг амали (савоби)дан ҳар куни икки қирот камаяди» дедилар.

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمًا، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلاَّ كَلْبٌ ضَارٍ لِصَيْدٍ أَوْ كَلْبَ مَاشِيَةٍ، فَإِنَّهُ يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni: «Kim — ov uchun (oʻ rgatilgan) it yoki chorva iti boʻ lmagan — bir itni saqlasa, uning ajridan har kuni ikki qirot kamayadi» deb aytayotganlarini eshitdim.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни: «Ким — ов учун (ў ргатилган) ит ёки чорва ити бў лмаган — бир итни сақласа, унинг ажридан ҳар куни икки қирот камаяди» деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ مَاشِيَةٍ أَوْ ضَارٍ، نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim — chorva iti yoki ov iti boʻ lmagan — bir itni saqlasa, uning amalidan har kuni ikki qirot kamayadi» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким — чорва ити ёки ов ити бў лмаган — бир итни сақласа, унинг амалидан ҳар куни икки қирот камаяди» дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ بَيَانٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ إِنَّا قَوْمٌ نَصِيدُ بِهَذِهِ الْكِلاَبِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كِلاَبَكَ الْمُعَلَّمَةَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ، فَكُلْ مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ، وَإِنْ قَتَلْنَ إِلاَّ أَنْ يَأْكُلَ الْكَلْبُ، فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَكُونَ إِنَّمَا أَمْسَكَهُ عَلَى نَفْسِهِ، وَإِنْ خَالَطَهَا كِلاَبٌ مِنْ غَيْرِهَا فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺdan soʻradim, (shunday) dedim: «Biz — mana shu itlar bilan ov qiladigan qavmmiz.» U zot: «Oʻ rgatilgan itlaringni qoʻ yib yuborib, Allohning nomini zikr qilgan boʻ lsang, ular sizlar uchun ushlab bergan (ov)dan — ular (uni) oʻ ldirsa ham — ye; magar it (oʻ zi) yesa (yema); chunki men — uni faqat oʻ zi uchun ushlagan boʻ lishidan — qoʻ rqaman. Agar unga boshqa itlar aralashsa, yema» dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўрадим, (шундай) дедим: «Биз — мана шу итлар билан ов қиладиган қавммиз.» У зот: «Ў ргатилган итларингни қў йиб юбориб, Аллоҳнинг номини зикр қилган бў лсанг, улар сизлар учун ушлаб берган (ов)дан — улар (уни) ў лдирса ҳам — е; магар ит (ў зи) еса (ема); чунки мен — уни фақат ў зи учун ушлаган бў лишидан — қў рқаман. Агар унга бошқа итлар аралашса, ема» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ وَسَمَّيْتَ فَأَمْسَكَ وَقَتَلَ، فَكُلْ، وَإِنْ أَكَلَ فَلاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ، وَإِذَا خَالَطَ كِلاَبًا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهَا فَأَمْسَكْنَ وَقَتَلْنَ فَلاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي أَيُّهَا قَتَلَ، وَإِنْ رَمَيْتَ الصَّيْدَ فَوَجَدْتَهُ بَعْدَ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ، لَيْسَ بِهِ إِلاَّ أَثَرُ سَهْمِكَ، فَكُلْ، وَإِنْ وَقَعَ فِي الْمَاءِ فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Oʻ z itingni qoʻ yib yuborib, (Allohning) nomi(ni) zikr qilgʻan boʻ lsang — u (ovni) ushlab, oʻ ldirsa — ye; agar u yesa, yema; chunki u uni faqat oʻ zi uchun ushladi. Agar u — ustiga Allohning nomi zikr qilinmagan itlarga aralashsa va ular (ovni) tutib, oʻ ldirsa — yema; chunki sen qaysi biri oʻ ldirganini bilmaysan. Ovni otib, uni bir yoki ikki kun (oʻ tgandan) keyin — unda oʻ z oʻ qing izidan boshqa (narsa) boʻ lmagan holda — topsa ng, ye; agar u suvga tushgan (oʻ lgan) boʻ lsa, yema» dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ў з итингни қў йиб юбориб, (Аллоҳнинг) номи(ни) зикр қилған бў лсанг — у (овни) ушлаб, ў лдирса — е; агар у еса, ема; чунки у уни фақат ў зи учун ушлади. Агар у — устига Аллоҳнинг номи зикр қилинмаган итларга аралашса ва улар (овни) тутиб, ў лдирса — ема; чунки сен қайси бири ў лдирганини билмайсан. Овни отиб, уни бир ёки икки кун (ў тгандан) кейин — унда ў з ў қинг изидан бошқа (нарса) бў лмаган ҳолда — топса нг, е; агар у сувга тушган (ў лган) бў лса, ема» дедилар.

وَقَالَ عَبْدُ الأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَدِيٍّ، أَنَّهُ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، يَرْمِي الصَّيْدَ فَيَقْتَفِرُ أَثَرَهُ الْيَوْمَيْنِ وَالثَّلاَثَةَ، ثُمَّ يَجِدُهُ مَيِّتًا وَفِيهِ سَهْمُهُ قَالَ ‏"‏ يَأْكُلُ إِنْ شَاءَ ‏"‏‏.‏

(Abdulaʼlo, Dovud orqali, Omirdan, Adiy (ibn Hotim) (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildi)ki,) u Paygʻambar ﷺga: «(Kishi) ovni otadi, soʻng uning izini ikki-uch kun (kuzatib) izlaydi, soʻng uni — ichida oʻ z oʻ qi boʻ lgan holda — oʻ lgan (holda) topadi (nima boʻ ladi)?» dedi. U zot: «Xohlasa, yeyaversin» dedilar.(Абдулаъло, Довуд орқали, Омирдан, Адий (ибн Ҳотим) (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди)ки,) у Пайғамбар ﷺга: «(Киши) овни отади, сўнг унинг изини икки-уч кун (кузатиб) излайди, сўнг уни — ичида ў з ў қи бў лган ҳолда — ў лган (ҳолда) топади (нима бў лади)?» деди. У зот: «Хоҳласа, еяверсин» дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرْسِلُ كَلْبِي وَأُسَمِّي فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ وَسَمَّيْتَ، فَأَخَذَ فَقَتَلَ فَأَكَلَ فَلاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنِّي أُرْسِلُ كَلْبِي أَجِدُ مَعَهُ كَلْبًا آخَرَ، لاَ أَدْرِي أَيُّهُمَا أَخَذَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ ‏"‏‏.‏ وَسَأَلْتُهُ عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَصَبْتَ بِحَدِّهِ، فَكُلْ، وَإِذَا أَصَبْتَ بِعَرْضِهِ فَقَتَلَ، فَإِنَّهُ وَقِيذٌ، فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, men oʻ z itimni qoʻ yib yuboraman va (Allohning) nomi(ni) zikr qilaman (nima boʻ ladi)?» dedim. Paygʻambar ﷺ: «Oʻ z itingni qoʻ yib yuborib, (Allohning) nomi(ni) zikr qilgan boʻ lsang — u (ovni) tutib, oʻ ldirib, (soʻng) yesa — yema; chunki u uni faqat oʻ zi uchun ushladi» dedilar. Men: «Men oʻ z itimni qoʻ yaman, soʻng uning bilan (birga) boshqa bir itni topaman — qaysi biri uni tutganini bilmayman» dedim. U zot: «Yema; chunki sen oʻ z itingga (Allohning) nomi(ni) zikr qilding, boshqasiga esa zikr qilmading» dedilar. Men u zotdan miʼrod ovi haqida (ham) soʻradim. U zot: «Oʻ z tigʻ i (uchi) bilan ursang — ye; yon (kund) tomoni bilan urib, oʻ ldirsa — u vaqiz(dir), yema» dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ў з итимни қў йиб юбораман ва (Аллоҳнинг) номи(ни) зикр қиламан (нима бў лади)?» дедим. Пайғамбар ﷺ: «Ў з итингни қў йиб юбориб, (Аллоҳнинг) номи(ни) зикр қилган бў лсанг — у (овни) тутиб, ў лдириб, (сўнг) еса — ема; чунки у уни фақат ў зи учун ушлади» дедилар. Мен: «Мен ў з итимни қў яман, сўнг унинг билан (бирга) бошқа бир итни топаман — қайси бири уни тутганини билмайман» дедим. У зот: «Ема; чунки сен ў з итингга (Аллоҳнинг) номи(ни) зикр қилдинг, бошқасига эса зикр қилмадинг» дедилар. Мен у зотдан миърод ови ҳақида (ҳам) сўрадим. У зот: «Ў з тиғ и (учи) билан урсанг — е; ён (кунд) томони билан уриб, ў лдирса — у вақиз(дир), ема» дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنِي ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّا قَوْمٌ نَتَصَيَّدُ بِهَذِهِ الْكِلاَبِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كِلاَبَكَ الْمُعَلَّمَةَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ، فَكُلْ مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكَ، إِلاَّ أَنْ يَأْكُلَ الْكَلْبُ، فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَكُونَ إِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ، وَإِنْ خَالَطَهَا كَلْبٌ مِنْ غَيْرِهَا، فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺdan soʻradim, (shunday) dedim: «Biz — mana shu itlar bilan ov qiladigan qavmmiz.» U zot: «Oʻ rgatilgan itlaringni qoʻ yib yuborib, Allohning nomini zikr qilgan boʻ lsang, ular sen uchun ushlab bergan (ov)dan — ye; magar it (oʻ zi) yesa, yema; chunki men — uni faqat oʻ zi uchun ushlagan boʻ lishidan — qoʻ rqaman. Agar unga oʻ zidan boshqa bir it aralashsa, yema» dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўрадим, (шундай) дедим: «Биз — мана шу итлар билан ов қиладиган қавммиз.» У зот: «Ў ргатилган итларингни қў йиб юбориб, Аллоҳнинг номини зикр қилган бў лсанг, улар сен учун ушлаб берган (ов)дан — е; магар ит (ў зи) еса, ема; чунки мен — уни фақат ў зи учун ушлаган бў лишидан — қў рқаман. Агар унга ў зидан бошқа бир ит аралашса, ема» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ حَيْوَةَ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَبِيعَةَ بْنَ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيَّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ، عَائِذُ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيَّ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا بِأَرْضِ قَوْمٍ أَهْلِ الْكِتَابِ، نَأْكُلُ فِي آنِيَتِهِمْ، وَأَرْضِ صَيْدٍ أَصِيدُ بِقَوْسِي، وَأَصِيدُ بِكَلْبِي الْمُعَلَّمِ، وَالَّذِي لَيْسَ مُعَلَّمًا، فَأَخْبِرْنِي مَا الَّذِي يَحِلُّ لَنَا مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ أَنَّكَ بِأَرْضِ قَوْمٍ أَهْلِ الْكِتَابِ، تَأْكُلُ فِي آنِيَتِهِمْ، فَإِنْ وَجَدْتُمْ غَيْرَ آنِيَتِهِمْ، فَلاَ تَأْكُلُوا فِيهَا، وَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَاغْسِلُوهَا ثُمَّ كُلُوا فِيهَا، وَأَمَّا مَا ذَكَرْتَ أَنَّكَ بِأَرْضِ صَيْدٍ، فَمَا صِدْتَ بِقَوْسِكَ، فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ، ثُمَّ كُلْ، وَمَا صِدْتَ بِكَلْبِكَ الْمُعَلَّمِ، فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ، ثُمَّ كُلْ، وَمَا صِدْتَ بِكَلْبِكَ الَّذِي لَيْسَ مُعَلَّمًا فَأَدْرَكْتَ ذَكَاتَهُ، فَكُلْ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, biz — ahli kitob bir qavmning yeridamiz; ularning idishlarida yeymiz. (Yana) biz ov (boʻ ladigan) yerdamiz; men oʻ z yoyim bilan, oʻ rgatilgan itim bilan va oʻ rgatilmagan itim bilan ov qilaman. Menga — bulardan nima halol (boʻ lishi)ni — xabar ber» dedim. U zot: «Ahli kitob bir qavmning yeridasan, ularning idishlarida yeysan deb aytgan (gap)ingga (kelsa): agar ularning idishlaridan boshqa (idishlar) topsangiz, ularda yemanglar; agar topmasangiz, ularni yuvib, soʻng ularda yenglar. Ov (boʻ ladigan) yerdasan deb aytgan (gap)ingga (kelsa): oʻ z yoying bilan ov qilgan (narsa)ngda Allohning nomini zikr qil, soʻng ye; oʻ rgatilgan iting bilan ov qilgan (narsa)ngda Allohning nomini zikr qil, soʻng ye; oʻ rgatilmagan iting bilan ov qilib, (oʻ lmay turib) uning zabhiga (boʻ gʻ izlashiga) ulgurgan (narsa)ngni — ye» dedilar.(Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз — аҳли китоб бир қавмнинг еридамиз; уларнинг идишларида еймиз. (Яна) биз ов (бў ладиган) ердамиз; мен ў з ёйим билан, ў ргатилган итим билан ва ў ргатилмаган итим билан ов қиламан. Менга — булардан нима ҳалол (бў лиши)ни — хабар бер» дедим. У зот: «Аҳли китоб бир қавмнинг еридасан, уларнинг идишларида ейсан деб айтган (гап)ингга (келса): агар уларнинг идишларидан бошқа (идишлар) топсангиз, уларда еманглар; агар топмасангиз, уларни ювиб, сўнг уларда енглар. Ов (бў ладиган) ердасан деб айтган (гап)ингга (келса): ў з ёйинг билан ов қилган (нарса)нгда Аллоҳнинг номини зикр қил, сўнг е; ў ргатилган итинг билан ов қилган (нарса)нгда Аллоҳнинг номини зикр қил, сўнг е; ў ргатилмаган итинг билан ов қилиб, (ў лмай туриб) унинг забҳига (бў ғ излашига) улгурган (нарса)нгни — е» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَنْفَجْنَا أَرْنَبًا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ، فَسَعَوْا عَلَيْهَا حَتَّى لَغِبُوا، فَسَعَيْتُ عَلَيْهَا حَتَّى أَخَذْتُهَا، فَجِئْتُ بِهَا إِلَى أَبِي طَلْحَةَ، فَبَعَثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِوَرِكِهَا وَفَخِذَيْهَا فَقَبِلَهُ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Marri-Zahronda bir quyonni (uyasidan) hurkitdik; (odamlar) uning ortidan yugurdi — to charchab (holdan toydi)gacha; men esa uning ortidan yugurib, uni tutdim va uni Abu Talhaning oldiga keltirdim. U uning soni (orqa qismi) va ikki butini Paygʻambar ﷺga yubordi; u zot uni qabul qildilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Марри-Заҳронда бир қуённи (уясидан) ҳуркитдик; (одамлар) унинг ортидан югурди — то чарчаб (ҳолдан тойди)гача; мен эса унинг ортидан югуриб, уни тутдим ва уни Абу Талҳанинг олдига келтирдим. У унинг сони (орқа қисми) ва икки бутини Пайғамбар ﷺга юборди; у зот уни қабул қилдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ بِبَعْضِ طَرِيقِ مَكَّةَ تَخَلَّفَ مَعَ أَصْحَابٍ لَهُ مُحْرِمِينَ، وَهْوَ غَيْرُ مُحْرِمٍ، فَرَأَى حِمَارًا وَحْشِيًّا، فَاسْتَوَى عَلَى فَرَسِهِ، ثُمَّ سَأَلَ أَصْحَابَهُ أَنْ يُنَاوِلُوهُ سَوْطًا، فَأَبَوْا فَسَأَلَهُمْ رُمْحَهُ فَأَبَوْا فَأَخَذَهُ ثُمَّ شَدَّ عَلَى الْحِمَارِ، فَقَتَلَهُ فَأَكَلَ مِنْهُ بَعْضُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَى بَعْضُهُمْ، فَلَمَّا أَدْرَكُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلُوهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هِيَ طُعْمَةٌ أَطْعَمَكُمُوهَا اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, u Rasululloh ﷺ bilan (birga) edi — to Makka yoʻ lining bir (joyi)da, u zotning ihromda boʻ lgan baʼzi sheriklari bilan (birga) ortda qoldi — u (Abu Qatoda) esa ihromda emas edi. U bir yovvoyi eshakni koʻ rdi; oʻ z otiga (mindi va) tiklandi, soʻng sheriklaridan — unga qamchi uzatishni — soʻradi; ular koʻ nmadi; soʻng ulardan nayzasini (soʻradi); ular (yana) koʻ nmadi. U uni (oʻ zi) oldi, soʻng eshakka hamla qilib, uni oʻ ldirdi. Rasululloh ﷺning ashobidan baʼzisi undan yedi, baʼzisi esa bosh tortdi. Ular Rasululloh ﷺga yetib olgach, u zotdan bu haqda soʻradi. U zot: «U — faqat Alloh sizlarga (rizq qilib) yedirgan bir taom(dir)» dedilar.(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, у Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) эди — то Макка йў лининг бир (жойи)да, у зотнинг иҳромда бў лган баъзи шериклари билан (бирга) ортда қолди — у (Абу Қатода) эса иҳромда эмас эди. У бир ёввойи эшакни кў рди; ў з отига (минди ва) тикланди, сўнг шерикларидан — унга қамчи узатишни — сўради; улар кў нмади; сўнг улардан найзасини (сўради); улар (яна) кў нмади. У уни (ў зи) олди, сўнг эшакка ҳамла қилиб, уни ў лдирди. Расулуллоҳ ﷺнинг ашобидан баъзиси ундан еди, баъзиси эса бош тортди. Улар Расулуллоҳ ﷺга етиб олгач, у зотдан бу ҳақда сўради. У зот: «У — фақат Аллоҳ сизларга (ризқ қилиб) едирган бир таом(дир)» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ هَلْ مَعَكُمْ مِنْ لَحْمِهِ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏

(Ato ibn Yasor, Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan — shuning misli (rivoyat qildi); faqat u zot: «Yoningizda uning goʻshtidan biror narsa (qoldi)mi?» dedilar (deb keltirdi).(Ато ибн Ясор, Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан — шунинг мисли (ривоят қилди); фақат у зот: «Ёнингизда унинг гўштидан бирор нарса (қолди)ми?» дедилар (деб келтирди).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، أَنَّ أَبَا النَّضْرِ، حَدَّثَهُ عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ وَأَبِي صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ سَمِعْتُ أَبَا قَتَادَةَ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ وَهُمْ مُحْرِمُونَ وَأَنَا رَجُلٌ حِلٌّ عَلَى فَرَسٍ، وَكُنْتُ رَقَّاءً عَلَى الْجِبَالِ، فَبَيْنَا أَنَا عَلَى ذَلِكَ إِذْ رَأَيْتُ النَّاسَ مُتَشَوِّفِينَ لِشَىْءٍ، فَذَهَبْتُ أَنْظُرُ، فَإِذَا هُوَ حِمَارُ وَحْشٍ فَقُلْتُ لَهُمْ مَا هَذَا قَالُوا لاَ نَدْرِي‏.‏ قُلْتُ هُوَ حِمَارٌ وَحْشِيٌّ‏.‏ فَقَالُوا هُوَ مَا رَأَيْتَ‏.‏ وَكُنْتُ نَسِيتُ سَوْطِي فَقُلْتُ لَهُمْ نَاوِلُونِي سَوْطِي‏.‏ فَقَالُوا لاَ نُعِينُكَ عَلَيْهِ‏.‏ فَنَزَلْتُ فَأَخَذْتُهُ، ثُمَّ ضَرَبْتُ فِي أَثَرِهِ، فَلَمْ يَكُنْ إِلاَّ ذَاكَ، حَتَّى عَقَرْتُهُ، فَأَتَيْتُ إِلَيْهِمْ فَقُلْتُ لَهُمْ قُومُوا فَاحْتَمِلُوا‏.‏ قَالُوا لاَ نَمَسُّهُ‏.‏ فَحَمَلْتُهُ حَتَّى جِئْتُهُمْ بِهِ، فَأَبَى بَعْضُهُمْ، وَأَكَلَ بَعْضُهُمْ، فَقُلْتُ أَنَا أَسْتَوْقِفُ لَكُمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَدْرَكْتُهُ فَحَدَّثْتُهُ الْحَدِيثَ فَقَالَ لِي ‏"‏ أَبَقِيَ مَعَكُمْ شَىْءٌ مِنْهُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كُلُوا فَهْوَ طُعْمٌ أَطْعَمَكُمُوهَا اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Makka bilan Madina orasida Paygʻambar ﷺ bilan (birga) edim; ular (sheriklarim) ihromda edi, men esa ihromsiz, ot ustida (boʻ lgan) bir kishi edim; men togʻ larga (yaxshi) chiqadigan (chaqqon) edim. Men shu holda (yurar) ekanman, birdan odamlarni — bir narsaga ( entikib) qarayotganini koʻ rdim; men qarab bordim — birdan u bir yovvoyi eshak (edi). Men ularga: «Bu nima?» dedim. Ular: «Bilmaymiz» dedi. Men: «U — yovvoyi eshak» dedim. Ular: «U — sen koʻ rgan (narsa)» dedi. Men qamchimni unutgan edim; ularga: «Menga qamchimni uzatinglar» dedim. Ular: «Biz senga unga (ovga) qarshi yordam bermaymiz» dedi. Men tushib, uni (oʻ zim) oldim, soʻng uning ortidan (otimni) choptirdim; (lekin) faqat oz (vaqt) oʻ tdi — men uni (jarohatlab) yiqitdim. Soʻng ularning oldiga kelib: «Turinglar, (uni) koʻ taringlar» dedim. Ular: «Biz unga qoʻ l tegizmaymiz (ihromdamiz)» dedi. Men uni koʻ tarib, ularning oldiga keltirdim; ulardan baʼzisi bosh tortdi, baʼzisi esa yedi. Men: «Men sizlar uchun Paygʻambar ﷺni toʻ xtataman (soʻrab koʻ raman)» dedim va u zotga yetib olib, u zotga (boʻ lgan) voqeani soʻzlab berdim. U zot menga: «Yoningizda undan biror narsa qoldimi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. U zot: «Yenglar; u — Alloh sizlarga (rizq qilib) yedirgan bir taom(dir)» dedilar.(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Макка билан Мадина орасида Пайғамбар ﷺ билан (бирга) эдим; улар (шерикларим) иҳромда эди, мен эса иҳромсиз, от устида (бў лган) бир киши эдим; мен тоғ ларга (яхши) чиқадиган (чаққон) эдим. Мен шу ҳолда (юрар) эканман, бирдан одамларни — бир нарсага ( энтикиб) қараётганини кў рдим; мен қараб бордим — бирдан у бир ёввойи эшак (эди). Мен уларга: «Бу нима?» дедим. Улар: «Билмаймиз» деди. Мен: «У — ёввойи эшак» дедим. Улар: «У — сен кў рган (нарса)» деди. Мен қамчимни унутган эдим; уларга: «Менга қамчимни узатинглар» дедим. Улар: «Биз сенга унга (овга) қарши ёрдам бермаймиз» деди. Мен тушиб, уни (ў зим) олдим, сўнг унинг ортидан (отимни) чоптирдим; (лекин) фақат оз (вақт) ў тди — мен уни (жароҳатлаб) йиқитдим. Сўнг уларнинг олдига келиб: «Туринглар, (уни) кў таринглар» дедим. Улар: «Биз унга қў л тегизмаймиз (иҳромдамиз)» деди. Мен уни кў тариб, уларнинг олдига келтирдим; улардан баъзиси бош тортди, баъзиси эса еди. Мен: «Мен сизлар учун Пайғамбар ﷺни тў хтатаман (сўраб кў раман)» дедим ва у зотга етиб олиб, у зотга (бў лган) воқеани сўзлаб бердим. У зот менга: «Ёнингизда ундан бирор нарса қолдими?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. У зот: «Енглар; у — Аллоҳ сизларга (ризқ қилиб) едирган бир таом(дир)» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ غَزَوْنَا جَيْشَ الْخَبَطِ وَأُمِّرَ أَبُو عُبَيْدَةَ فَجُعْنَا جُوعًا شَدِيدًا فَأَلْقَى الْبَحْرُ حُوتًا مَيِّتًا لَمْ يُرَ مِثْلُهُ يُقَالُ لَهُ الْعَنْبَرُ فَأَكَلْنَا مِنْهُ نِصْفَ شَهْرٍ فَأَخَذَ أَبُو عُبَيْدَةَ عَظْمًا مِنْ عِظَامِهِ فَمَرَّ الرَّاكِبُ تَحْتَهُ‏.‏

(Amr, Jobir (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdi:) Biz xabat (daraxt bargi) qoʻ shini (bilan) gʻ azot qildik; bizga Abu Ubayda amir (qilib) tayinlandi; bizni qattiq ochlik tutdi. (Shu payt) dengiz oʻ lgan bir baliqni — uning misli koʻ rilmagan — qirgʻ oqqa otdi; unga anbar deyilar edi. Biz undan yarim oy (davomida) yedik. Soʻng Abu Ubayda uning suyaklaridan bir suyakni oldi; (shunda) otliq (kishi) uning ostidan oʻ tdi (shuncha katta edi).(Амр, Жобир (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитди:) Биз хабат (дарахт барги) қў шини (билан) ғ азот қилдик; бизга Абу Убайда амир (қилиб) тайинланди; бизни қаттиқ очлик тутди. (Шу пайт) денгиз ў лган бир балиқни — унинг мисли кў рилмаган — қирғ оққа отди; унга анбар дейилар эди. Биз ундан ярим ой (давомида) едик. Сўнг Абу Убайда унинг суякларидан бир суякни олди; (шунда) отлиқ (киши) унинг остидан ў тди (шунча катта эди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ بَعَثَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَمِائَةِ رَاكِبٍ وَأَمِيرُنَا أَبُو عُبَيْدَةَ نَرْصُدُ عِيرًا لِقُرَيْشٍ فَأَصَابَنَا جُوعٌ شَدِيدٌ حَتَّى أَكَلْنَا الْخَبَطَ، فَسُمِّيَ جَيْشَ الْخَبَطِ وَأَلْقَى الْبَحْرُ حُوتًا يُقَالُ لَهُ الْعَنْبَرُ فَأَكَلْنَا نِصْفَ شَهْرٍ وَادَّهَنَّا بِوَدَكِهِ حَتَّى صَلَحَتْ أَجْسَامُنَا قَالَ فَأَخَذَ أَبُو عُبَيْدَةَ ضِلَعًا مِنْ أَضْلاَعِهِ فَنَصَبَهُ فَمَرَّ الرَّاكِبُ تَحْتَهُ، وَكَانَ فِينَا رَجُلٌ فَلَمَّا اشْتَدَّ الْجُوعُ نَحَرَ ثَلاَثَ جَزَائِرَ، ثُمَّ ثَلاَثَ جَزَائِرَ، ثُمَّ نَهَاهُ أَبُو عُبَيْدَةَ‏.‏

(Amr, Jobir (roziyallohu anhumo)ni (shunday) deganini eshitdi:) Paygʻambar ﷺ bizni — uch yuz otliq (qilib) — yubordilar; amirimiz Abu Ubayda edi; biz Quraysh karvonini poylar edik. Bizni qattiq ochlik tutdi — hatto xabat (daraxt bargi)ni yedik; shu sababli (u qoʻ shin) ‹Xabat qoʻ shini› deb ataldi. Dengiz bir baliqni — unga anbar deyilar edi — otdi; biz undan yarim oy (davomida) yedik va uning yogʻ idan (yogʻ) surtdik (moydik) — hatto badanlarimiz (jismimiz) sogʻ aydi (kuchga toʻ ldi). Abu Ubayda uning qovurgʻ alaridan bir qovurgʻ ani olib, uni tikladi; (shunda) otliq (kishi) uning ostidan oʻ tdi. Bizning ichimizda bir kishi bor edi; ochlik qattiq boʻ lgach, u uch tuya soʻ ydi, soʻng (yana) uch tuya, soʻng (yana) uch tuya (soʻ ydi); soʻng Abu Ubayda uni (bundan) qaytardi.(Амр, Жобир (розияллоҳу анҳумо)ни (шундай) деганини эшитди:) Пайғамбар ﷺ бизни — уч юз отлиқ (қилиб) — юбордилар; амиримиз Абу Убайда эди; биз Қурайш карвонини пойлар эдик. Бизни қаттиқ очлик тутди — ҳатто хабат (дарахт барги)ни едик; шу сабабли (у қў шин) ‹Хабат қў шини› деб аталди. Денгиз бир балиқни — унга анбар дейилар эди — отди; биз ундан ярим ой (давомида) едик ва унинг ёғ идан (ёғ) суртдик (мойдик) — ҳатто баданларимиз (жисмимиз) соғ айди (кучга тў лди). Абу Убайда унинг қовурғ аларидан бир қовурғ ани олиб, уни тиклади; (шунда) отлиқ (киши) унинг остидан ў тди. Бизнинг ичимизда бир киши бор эди; очлик қаттиқ бў лгач, у уч туя сў йди, сўнг (яна) уч туя, сўнг (яна) уч туя (сў йди); сўнг Абу Убайда уни (бундан) қайтарди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ غَزَوْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ أَوْ سِتًّا، كُنَّا نَأْكُلُ مَعَهُ الْجَرَادَ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَأَبُو عَوَانَةَ وَإِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى سَبْعَ غَزَوَاتٍ‏.‏

(Ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) yetti gʻ azot — yoki olti (gʻ azot) — qildik; biz u zot bilan (birga) chigʻ irtka (jarod) yer edik. (Sufyon, Abu Avona va Isroil, Abu Yaʼfurdan, Ibn Abu Avfodan: ‹yetti gʻ azot› (deb rivoyat qildi).)(Ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) етти ғ азот — ёки олти (ғ азот) — қилдик; биз у зот билан (бирга) чиғ иртка (жарод) ер эдик. (Суфён, Абу Авона ва Исроил, Абу Яъфурдан, Ибн Абу Авфодан: ‹етти ғ азот› (деб ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيُّ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا بِأَرْضِ أَهْلِ الْكِتَابِ، فَنَأْكُلُ فِي آنِيَتِهِمْ، وَبِأَرْضِ صَيْدٍ، أَصِيدُ بِقَوْسِي، وَأَصِيدُ بِكَلْبِي الْمُعَلَّمِ، وَبِكَلْبِي الَّذِي لَيْسَ بِمُعَلَّمٍ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا مَا ذَكَرْتَ أَنَّكَ بِأَرْضِ أَهْلِ كِتَابٍ فَلاَ تَأْكُلُوا فِي آنِيَتِهِمْ، إِلاَّ أَنْ لاَ تَجِدُوا بُدًّا، فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا بُدًّا فَاغْسِلُوهَا وَكُلُوا، وَأَمَّا مَا ذَكَرْتَ أَنَّكُمْ بِأَرْضِ صَيْدٍ، فَمَا صِدْتَ بِقَوْسِكَ، فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ وَكُلْ، وَمَا صِدْتَ بِكَلْبِكَ الْمُعَلَّمِ، فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ وَكُلْ، وَمَا صِدْتَ بِكَلْبِكَ الَّذِي لَيْسَ بِمُعَلَّمٍ، فَأَدْرَكْتَ ذَكَاتَهُ، فَكُلْهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, biz — ahli kitobning yeridamiz, ularning idishlarida yeymiz; (yana) biz ov (boʻ ladigan) yerdamiz; men oʻ z yoyim bilan, oʻ rgatilgan itim bilan va oʻ rgatilmagan itim bilan ov qilaman» dedim. Paygʻambar ﷺ: «Ahli kitobning yeridasan deb aytgan (gap)ingga (kelsa): ularning idishlarida yemanglar — magar (boshqa) iloji boʻ lmasa; agar (boshqa) iloji boʻ lmasa, ularni yuvib, (soʻng) yenglar. Ov (boʻ ladigan) yerdasizlar deb aytgan (gap)ingga (kelsa): oʻ z yoying bilan ov qilgan (narsa)ngda Allohning nomini zikr qil va ye; oʻ rgatilgan iting bilan ov qilgan (narsa)ngda Allohning nomini zikr qil va ye; oʻ rgatilmagan iting bilan ov qilib, (oʻ lmay turib) uning zabhiga ulgurgan (narsa)ngni — ye» dedilar.(Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз — аҳли китобнинг еридамиз, уларнинг идишларида еймиз; (яна) биз ов (бў ладиган) ердамиз; мен ў з ёйим билан, ў ргатилган итим билан ва ў ргатилмаган итим билан ов қиламан» дедим. Пайғамбар ﷺ: «Аҳли китобнинг еридасан деб айтган (гап)ингга (келса): уларнинг идишларида еманглар — магар (бошқа) иложи бў лмаса; агар (бошқа) иложи бў лмаса, уларни ювиб, (сўнг) енглар. Ов (бў ладиган) ердасизлар деб айтган (гап)ингга (келса): ў з ёйинг билан ов қилган (нарса)нгда Аллоҳнинг номини зикр қил ва е; ў ргатилган итинг билан ов қилган (нарса)нгда Аллоҳнинг номини зикр қил ва е; ў ргатилмаган итинг билан ов қилиб, (ў лмай туриб) унинг забҳига улгурган (нарса)нгни — е» дедилар.

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، قَالَ لَمَّا أَمْسَوْا يَوْمَ فَتَحُوا خَيْبَرَ أَوْقَدُوا النِّيرَانَ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَلَى مَا أَوْقَدْتُمْ هَذِهِ النِّيرَانَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لُحُومِ الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَهْرِيقُوا مَا فِيهَا، وَاكْسِرُوا قُدُورَهَا ‏"‏‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقَالَ نُهَرِيقُ مَا فِيهَا وَنَغْسِلُهَا‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوْ ذَاكَ ‏"‏‏.‏

(Salama ibnul-Akvaʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Ular Xaybar(ni) fath qilgan kun kechqurun, olovlar yoqdi. Paygʻambar ﷺ: «Bu olovlarni nimaga yoqdingiz?» dedilar. Ular: «Uy (xonaki) eshaklarining goʻshtiga» dedi. U zot: «Uning ichidagini toʻ kib tashlanglar va qozonlarini sindiringlar» dedilar. Qavmdan bir kishi turib: «(Yoki) ichidagini toʻ kib, ularni yuvsak (boʻ ladimi)?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yoki shunday (qilinglar)» dedilar.(Салама ибнул-Акваъ (розияллоҳу анҳу) айтди:) Улар Хайбар(ни) фатҳ қилган кун кечқурун, оловлар ёқди. Пайғамбар ﷺ: «Бу оловларни нимага ёқдингиз?» дедилар. Улар: «Уй (хонаки) эшакларининг гўштига» деди. У зот: «Унинг ичидагини тў киб ташланглар ва қозонларини синдиринглар» дедилар. Қавмдан бир киши туриб: «(Ёки) ичидагини тў киб, уларни ювсак (бў ладими)?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Ёки шундай (қилинглар)» дедилар.

حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذِي الْحُلَيْفَةِ، فَأَصَابَ النَّاسَ جُوعٌ، فَأَصَبْنَا إِبِلاً وَغَنَمًا، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي أُخْرَيَاتِ النَّاسِ، فَعَجِلُوا فَنَصَبُوا الْقُدُورَ، فَدُفِعَ إِلَيْهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِالْقُدُورِ فَأُكْفِئَتْ، ثُمَّ قَسَمَ فَعَدَلَ عَشَرَةً مِنَ الْغَنَمِ بِبَعِيرٍ، فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ، وَكَانَ فِي الْقَوْمِ خَيْلٌ يَسِيرَةٌ فَطَلَبُوهُ فَأَعْيَاهُمْ، فَأَهْوَى إِلَيْهِ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ اللَّهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ، فَمَا نَدَّ عَلَيْكُمْ فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَالَ جَدِّي إِنَّا لَنَرْجُو ـ أَوْ نَخَافُ ـ أَنْ نَلْقَى الْعَدُوَّ غَدًا، وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى، أَفَنَذْبَحُ بِالْقَصَبِ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ، لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ، وَسَأُخْبِرُكُمْ عَنْهُ، أَمَّا السِّنُّ عَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) Zul-Hulayfada edik; odamlarni ochlik tutdi; biz (oʻ ljadan) tuya va qoʻ y oldik. Paygʻambar ﷺ esa odamlarning eng ortida (oxirida) edilar. Ular shoshilib, qozonlarni (oʻ choqqa) tikladi. Paygʻambar ﷺ ularga yetib keldilar va qozonlar haqida buyurdilar — ular toʻ nkarib (toʻ kib) tashlandi. Soʻng u zot (oʻ ljani) taqsimladilar; oʻ n qoʻ yni bir tuyaga teng (qilib) hisobladilar. (Shu payt) ulardan bir tuya qochdi; qavm ichida oz (sonli) ot bor edi; ular uni quvdi; (lekin) u ularni holdan toydirdi. Bir kishi unga oʻq otdi; Alloh uni (oʻq bilan) toʻ xtatdi. Paygʻambar ﷺ: «Albatta bu hayvonlarning — yovvoyi (hayvon)larning qochqoqlari kabi — qochqoqlari bordir; bas, ulardan biror (narsa) sizlarga (nisbatan) qochsa, unga mana shunday qilinglar» dedilar. (Rofiʼ:) Bobom: «Biz — ertaga dushman bilan toʻ qnashishni umid qilamiz — yoki qoʻ rqamiz; bizda esa pichoqlar (mudya) yoʻq; biz qamish (qasab) bilan soʻ ysak (boʻ ladimi)?» dedi. U zot: «Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tish va tirnoqdan boshqa (bilan); senga u haqda xabar beraman: tishga (kelsa) — u suyak; tirnoqqa (kelsa) — u habashalarning pichogʻ i» dedilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) Зул-Ҳулайфада эдик; одамларни очлик тутди; биз (ў лжадан) туя ва қў й олдик. Пайғамбар ﷺ эса одамларнинг энг ортида (охирида) эдилар. Улар шошилиб, қозонларни (ў чоққа) тиклади. Пайғамбар ﷺ уларга етиб келдилар ва қозонлар ҳақида буюрдилар — улар тў нкариб (тў киб) ташланди. Сўнг у зот (ў лжани) тақсимладилар; ў н қў йни бир туяга тенг (қилиб) ҳисобладилар. (Шу пайт) улардан бир туя қочди; қавм ичида оз (сонли) от бор эди; улар уни қувди; (лекин) у уларни ҳолдан тойдирди. Бир киши унга ўқ отди; Аллоҳ уни (ўқ билан) тў хтатди. Пайғамбар ﷺ: «Албатта бу ҳайвонларнинг — ёввойи (ҳайвон)ларнинг қочқоқлари каби — қочқоқлари бордир; бас, улардан бирор (нарса) сизларга (нисбатан) қочса, унга мана шундай қилинглар» дедилар. (Рофиъ:) Бобом: «Биз — эртага душман билан тў қнашишни умид қиламиз — ёки қў рқамиз; бизда эса пичоқлар (мудя) йўқ; биз қамиш (қасаб) билан сў йсак (бў ладими)?» деди. У зот: «Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тиш ва тирноқдан бошқа (билан); сенга у ҳақда хабар бераман: тишга (келса) — у суяк; тирноққа (келса) — у ҳабашаларнинг пичоғ и» дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ ـ يَعْنِي ابْنَ الْمُخْتَارِ ـ أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ، يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ لَقِيَ زَيْدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ بِأَسْفَلِ بَلْدَحٍ، وَذَاكَ قَبْلَ أَنْ يُنْزَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْوَحْىُ، فَقَدَّمَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُفْرَةً فِيهَا لَحْمٌ، فَأَبَى أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا، ثُمَّ قَالَ إِنِّي لاَ آكُلُ مِمَّا تَذْبَحُونَ عَلَى أَنْصَابِكُمْ، وَلاَ آكُلُ إِلاَّ مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ‏.‏

(Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot Zayd ibn Amr ibn Nufaylni Baldah (vodiy)ning quyi (qismi)da uchratdilar — bu Rasululloh ﷺga vahy nozil qilinishidan oldin edi. Rasululloh ﷺ unga ichida goʻsht boʻ lgan bir sufra (taom xaltasi) taqdim qildilar; (lekin) u undan yeyishdan bosh tortdi, soʻng: «Men — sizlar oʻ z butlaringizga (ansoblaringizga) soʻ ygan (narsa)dan yemayman; men faqat — ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa)dan yeyman» dedi.(Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот Зайд ибн Амр ибн Нуфайлни Балдаҳ (водий)нинг қуйи (қисми)да учратдилар — бу Расулуллоҳ ﷺга ваҳй нозил қилинишидан олдин эди. Расулуллоҳ ﷺ унга ичида гўшт бў лган бир суфра (таом халтаси) тақдим қилдилар; (лекин) у ундан ейишдан бош тортди, сўнг: «Мен — сизлар ў з бутларингизга (ансобларингизга) сў йган (нарса)дан емайман; мен фақат — устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса)дан ейман» деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ جُنْدَبِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَجَلِيِّ، قَالَ ضَحَّيْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُضْحِيَّةً ذَاتَ يَوْمٍ فَإِذَا أُنَاسٌ قَدْ ذَبَحُوا ضَحَايَاهُمْ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَلَمَّا انْصَرَفَ رَآهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَدْ ذَبَحُوا قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَلْيَذْبَحْ مَكَانَهَا أُخْرَى، وَمَنْ كَانَ لَمْ يَذْبَحْ حَتَّى صَلَّيْنَا فَلْيَذْبَحْ عَلَى اسْمِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Jundub ibn Sufyon al-Bajaliy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz bir kun Rasululloh ﷺ bilan (birga) bir qurbonlik (udhiya) soʻ ydik; birdan baʼzi odamlar oʻ z qurbonliklarini namozdan oldin soʻ ygan edi. U zot (namozdan) qaytgach, ularni — namozdan oldin soʻ yganlarini — koʻ rdilar va: «Kim namozdan oldin soʻ ygan boʻ lsa, uning oʻ rniga boshqasini soʻ ysin; kim — biz namoz oʻqiguncha — soʻ ymagan boʻ lsa, Allohning nomi bilan soʻ ysin» dedilar.(Жундуб ибн Суфён ал-Бажалий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз бир кун Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) бир қурбонлик (удҳия) сў йдик; бирдан баъзи одамлар ў з қурбонликларини намоздан олдин сў йган эди. У зот (намоздан) қайтгач, уларни — намоздан олдин сў йганларини — кў рдилар ва: «Ким намоздан олдин сў йган бў лса, унинг ў рнига бошқасини сў йсин; ким — биз намоз ўқигунча — сў ймаган бў лса, Аллоҳнинг номи билан сў йсин» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، سَمِعَ ابْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، يُخْبِرُ ابْنَ عُمَرَ أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ أَنَّ جَارِيَةً لَهُمْ كَانَتْ تَرْعَى غَنَمًا بِسَلْعٍ، فَأَبْصَرَتْ بِشَاةٍ مِنْ غَنَمِهَا مَوْتًا، فَكَسَرَتْ حَجَرًا فَذَبَحَتْهَا، فَقَالَ لأَهْلِهِ لاَ تَأْكُلُوا حَتَّى آتِيَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَسْأَلَهُ، أَوْ حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْهِ مَنْ يَسْأَلُهُ‏.‏ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَوْ بَعَثَ إِلَيْهِ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَكْلِهَا‏.‏

(Nofiʼ, Ibn Kaʼb ibn Molikni — Ibn Umarga xabar berayotganini — eshitdi)ki, uning otasi (Kaʼb) unga xabar berdi: Ularning bir choʻ risi Salʼda qoʻ y boqar edi; u oʻ z qoʻ ylaridan bir qoʻ yni (oʻ lim holatiga) yetganini koʻ rdi; bir toshni sindirib, uni soʻ ydi. (Kaʼb) oʻ z ahliga: «(To) men Paygʻambar ﷺning oldiga borib, u zotdan soʻramaguncha — yoki u zotga soʻraydigan (birovni) yubormaguncha — yemanglar» dedi. Soʻng u Paygʻambar ﷺning oldiga keldi — yoki u zotga (kishi) yubordi; Paygʻambar ﷺ uni yeyishni buyurdilar.(Нофиъ, Ибн Каъб ибн Моликни — Ибн Умарга хабар бераётганини — эшитди)ки, унинг отаси (Каъб) унга хабар берди: Уларнинг бир чў риси Салъда қў й боқар эди; у ў з қў йларидан бир қў йни (ў лим ҳолатига) етганини кў рди; бир тошни синдириб, уни сў йди. (Каъб) ў з аҳлига: «(То) мен Пайғамбар ﷺнинг олдига бориб, у зотдан сўрамагунча — ёки у зотга сўрайдиган (бировни) юбормагунча — еманглар» деди. Сўнг у Пайғамбар ﷺнинг олдига келди — ёки у зотга (киши) юборди; Пайғамбар ﷺ уни ейишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سَلِمَةَ أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ، أَنَّ جَارِيَةً، لِكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ تَرْعَى غَنَمًا لَهُ بِالْجُبَيْلِ الَّذِي بِالسُّوقِ وَهْوَ بِسَلْعٍ، فَأُصِيبَتْ شَاةٌ، فَكَسَرَتْ حَجَرًا فَذَبَحَتْهَا، فَذَكَرُوا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُمْ بِأَكْلِهَا‏.‏

(Banu Salimadan bir kishi Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo)ga xabar berdi)ki, Kaʼb ibn Molikning bir choʻ risi (joriyasi) — Salʼ (togʻ i)dagi bozor yonidagi kichik togʻ cha(da) uning qoʻ ylarini boqar edi; bir qoʻ y (oʻ lim holatiga) yetdi; u (joriya) bir toshni sindirib, uni (oʻ sha bilan) soʻ ydi. (Buni) Paygʻambar ﷺga zikr qildi; u zot ularga uni yeyishni buyurdilar.(Бану Салимадан бир киши Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо)га хабар берди)ки, Каъб ибн Моликнинг бир чў риси (жорияси) — Салъ (тоғ и)даги бозор ёнидаги кичик тоғ ча(да) унинг қў йларини боқар эди; бир қў й (ў лим ҳолатига) етди; у (жория) бир тошни синдириб, уни (ў ша билан) сў йди. (Буни) Пайғамбар ﷺга зикр қилди; у зот уларга уни ейишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ لَنَا مُدًى‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ فَكُلْ، لَيْسَ الظُّفُرَ وَالسِّنَّ، أَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ، وَأَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ ‏"‏‏.‏ وَنَدَّ بَعِيرٌ فَحَبَسَهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الإِبِلِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا هَكَذَا ‏"‏‏.‏

(Abaya ibn Rofiʼ, bobosi (Rofiʼ ibn Xadij) (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildi)ki,) u: «Ey Allohning Rasuli, bizda pichoqlar (mudya) yoʻq» dedi. U zot: «Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tirnoq va tishdan boshqa (bilan); tirnoqqa (kelsa) — u habashalarning pichogʻ i; tishga (kelsa) — u suyak(dir)» dedilar. (Shu payt) bir tuya qochdi; u (Rofiʼ) uni (otib) toʻ xtatdi. U zot: «Albatta bu tuyalarning — yovvoyi (hayvon)larning qochqoqlari kabi — qochqoqlari bordir; bas, ulardan qaysi biri sizlarni yengsa (qochsa), unga mana shunday qilinglar» dedilar.(Абая ибн Рофиъ, бобоси (Рофиъ ибн Хадиж) (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди)ки,) у: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизда пичоқлар (мудя) йўқ» деди. У зот: «Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тирноқ ва тишдан бошқа (билан); тирноққа (келса) — у ҳабашаларнинг пичоғ и; тишга (келса) — у суяк(дир)» дедилар. (Шу пайт) бир туя қочди; у (Рофиъ) уни (отиб) тў хтатди. У зот: «Албатта бу туяларнинг — ёввойи (ҳайвон)ларнинг қочқоқлари каби — қочқоқлари бордир; бас, улардан қайси бири сизларни енгса (қочса), унга мана шундай қилинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنٍ لِكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، ذَبَحَتْ شَاةً بِحَجَرٍ، فَسُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ، فَأَمَرَ بِأَكْلِهَا‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنَا نَافِعٌ أَنَّهُ سَمِعَ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ يُخْبِرُ عَبْدَ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ جَارِيَةً لِكَعْبٍ بِهَذَا‏.‏

(Kaʼb ibn Molikning oʻgʻ li, otasi (Kaʼb) (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildi)ki,) bir ayol bir qoʻ yni tosh bilan soʻ ydi; bu haqda Paygʻambar ﷺdan soʻraldi; u zot uni yeyishni buyurdilar. (Layth, Nofiʼdan: u ansorlardan bir kishini — Abdullohga, Paygʻambar ﷺdan, Kaʼbning bir joriyasi (haqida) — shuning (misli) xabar berayotganini eshitdi.)(Каъб ибн Моликнинг ўғ ли, отаси (Каъб) (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилди)ки,) бир аёл бир қў йни тош билан сў йди; бу ҳақда Пайғамбар ﷺдан сўралди; у зот уни ейишни буюрдилар. (Лайтҳ, Нофиъдан: у ансорлардан бир кишини — Абдуллоҳга, Пайғамбар ﷺдан, Каъбнинг бир жорияси (ҳақида) — шунинг (мисли) хабар бераётганини эшитди.)

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنَ الأَنْصَارِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ سَعْدٍ ـ أَوْ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ جَارِيَةً لِكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ كَانَتْ تَرْعَى غَنَمًا بِسَلْعٍ، فَأُصِيبَتْ شَاةٌ مِنْهَا، فَأَدْرَكَتْهَا فَذَبَحَتْهَا بِحَجَرٍ، فَسُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ كُلُوهَا ‏"‏‏.‏

(Muoz ibn Saʼd — yoki Saʼd ibn Muoz — xabar berdi)ki, Kaʼb ibn Molikning bir choʻ risi Salʼda qoʻ y boqar edi; ulardan bir qoʻ y (oʻ lim holatiga) yetdi; u (joriya) unga yetib borib, uni bir tosh bilan soʻ ydi. Bu haqda Paygʻambar ﷺdan soʻraldi; u zot: «Uni yenglar» dedilar.(Муоз ибн Саъд — ёки Саъд ибн Муоз — хабар берди)ки, Каъб ибн Моликнинг бир чў риси Салъда қў й боқар эди; улардан бир қў й (ў лим ҳолатига) етди; у (жория) унга етиб бориб, уни бир тош билан сў йди. Бу ҳақда Пайғамбар ﷺдан сўралди; у зот: «Уни енглар» дедилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلْ ـ يَعْنِي ـ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ إِلاَّ السِّنَّ وَالظُّفُرَ ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Qonni oqizgan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tish va tirnoqdan boshqa (bilan)» dedilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Қонни оқизган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тиш ва тирноқдан бошқа (билан)» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ حَفْصٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ قَوْمًا، قَالُوا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ قَوْمًا يَأْتُونَا بِاللَّحْمِ لاَ نَدْرِي أَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ أَمْ لاَ فَقَالَ ‏"‏ سَمُّوا عَلَيْهِ أَنْتُمْ وَكُلُوهُ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ وَكَانُوا حَدِيثِي عَهْدٍ بِالْكُفْرِ‏.‏ تَابَعَهُ عَلِيٌّ عَنِ الدَّرَاوَرْدِيِّ‏.‏ وَتَابَعَهُ أَبُو خَالِدٍ وَالطُّفَاوِيُّ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, bir qavm Paygʻambar ﷺga: «Bir qavm bizga goʻsht keltiradi; biz uning ustiga Allohning nomi zikr qilinganmi yoki yoʻqmi — bilmaymiz» dedi. U zot: «Uning ustiga (Allohning nomini) oʻ zlaringiz zikr qilinglar va uni yenglar» dedilar. (Oisha:) Ular kufrdan yangi (chiqgan, yangi musulmon boʻ lgan) edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, бир қавм Пайғамбар ﷺга: «Бир қавм бизга гўшт келтиради; биз унинг устига Аллоҳнинг номи зикр қилинганми ёки йўқми — билмаймиз» деди. У зот: «Унинг устига (Аллоҳнинг номини) ў зларингиз зикр қилинглар ва уни енглар» дедилар. (Оиша:) Улар куфрдан янги (чиқган, янги мусулмон бў лган) эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مُحَاصِرِينَ قَصْرَ خَيْبَرَ، فَرَمَى إِنْسَانٌ بِجِرَابٍ فِيهِ شَحْمٌ، فَنَزَوْتُ لآخُذَهُ، فَالْتَفَتُّ فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ‏.

(Abdulloh ibn Mugʻ affal (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Xaybar qalʼasini qamal qilayotgan edik. Bir kishi ichida yogʻ (moy) boʻ lgan bir xalta (jirob)ni (qalʼadan) otdi; men uni olmoqchi boʻ lib, sakradim; (lekin) oʻ girildim — birdan Paygʻambar ﷺ (turgan) edilar; men u zotdan uyaldim.(Абдуллоҳ ибн Муғ аффал (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Хайбар қалъасини қамал қилаётган эдик. Бир киши ичида ёғ (мой) бў лган бир халта (жироб)ни (қалъадан) отди; мен уни олмоқчи бў либ, сакрадим; (лекин) ў гирилдим — бирдан Пайғамбар ﷺ (турган) эдилар; мен у зотдан уялдим.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لاَقُو الْعَدُوِّ غَدًا، وَلَيْسَتْ مَعَنَا مُدًى فَقَالَ ‏"‏ اعْجَلْ أَوْ أَرِنْ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ فَكُلْ، لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ، وَسَأُحَدِّثُكَ، أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ، وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ ‏"‏‏.‏ وَأَصَبْنَا نَهْبَ إِبِلٍ وَغَنَمٍ فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ، فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الإِبِلِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ، فَإِذَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا شَىْءٌ، فَافْعَلُوا بِهِ هَكَذَا ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, biz ertaga dushman bilan toʻ qnashamiz; bizda esa pichoqlar (mudya) yoʻq» dedim. U zot: «Shoshil (yoki: qonini toʻ liq oqiz)! Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tish va tirnoqdan boshqa (bilan); senga (sababini) aytaman: tishga (kelsa) — u suyak; tirnoqqa (kelsa) — u habashalarning pichogʻ i» dedilar. (Shu payt) biz oʻ ljadan (bir necha) tuya va qoʻ y olgan edik; ulardan bir tuya qochdi; bir kishi uni oʻq bilan otdi; (shunda) u (tuya) toʻ xtadi. Rasululloh ﷺ: «Albatta bu tuyalarning — yovvoyi (hayvon)larning qochqoqlari kabi — qochqoqlari bordir; bas, ulardan biror (narsa) sizlarni yengsa (qochsa), unga mana shunday qilinglar» dedilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз эртага душман билан тў қнашамиз; бизда эса пичоқлар (мудя) йўқ» дедим. У зот: «Шошил (ёки: қонини тў лиқ оқиз)! Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тиш ва тирноқдан бошқа (билан); сенга (сабабини) айтаман: тишга (келса) — у суяк; тирноққа (келса) — у ҳабашаларнинг пичоғ и» дедилар. (Шу пайт) биз ў лжадан (бир неча) туя ва қў й олган эдик; улардан бир туя қочди; бир киши уни ўқ билан отди; (шунда) у (туя) тў хтади. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта бу туяларнинг — ёввойи (ҳайвон)ларнинг қочқоқлари каби — қочқоқлари бордир; бас, улардан бирор (нарса) сизларни енгса (қочса), унга мана шундай қилинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ الْمُنْذِرِ، امْرَأَتِي عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَتْ نَحَرْنَا عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا فَأَكَلْنَاهُ‏.‏

(Asmoʼ bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ zamonida bir otni nahr qildik (soʻ ydik) va uni yedik.(Асмў бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ замонида бир отни наҳр қилдик (сў йдик) ва уни едик.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، سَمِعَ عَبْدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ فَاطِمَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ، قَالَتْ ذَبَحْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا وَنَحْنُ بِالْمَدِينَةِ فَأَكَلْنَاهُ‏.‏

(Asmoʼ (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ zamonida — Madinada (boʻ lgan holatda) — bir otni zabh qildik (soʻ ydik) va uni yedik.(Асмў (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ замонида — Мадинада (бў лган ҳолатда) — бир отни забҳ қилдик (сў йдик) ва уни едик.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ، أَنَّ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ نَحَرْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا فَأَكَلْنَاهُ‏.‏ تَابَعَهُ وَكِيعٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامٍ فِي النَّحْرِ‏.‏

(Asmoʼ bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ zamonida bir otni nahr qildik va uni yedik. (Vakiʼ va Ibn Uyayna, Hishomdan — nahr (haqida) — unga mutobaat qildi.)(Асмў бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ замонида бир отни наҳр қилдик ва уни едик. (Вакиъ ва Ибн Уяйна, Ҳишомдан — наҳр (ҳақида) — унга мутобаат қилди.)

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ أَنَسٍ عَلَى الْحَكَمِ بْنِ أَيُّوبَ، فَرَأَى غِلْمَانًا ـ أَوْ فِتْيَانًا ـ نَصَبُوا دَجَاجَةً يَرْمُونَهَا‏.‏ فَقَالَ أَنَسٌ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُصْبَرَ الْبَهَائِمُ‏.‏

(Hishom ibn Zayd aytdi:) Men Anas (roziyallohu anhu) bilan (birga) Hakam ibn Ayyubning oldiga kirdim; u (Anas) bir necha bola — yoki yigit — bir tovuqni (nishonga) tiklab, uni (oʻq bilan) otayotganini koʻ rdi. Anas: «Paygʻambar ﷺ jonivorlarni sabr (bogʻ lab, nishonga) qilishdan qaytargan edilar» dedi.(Ҳишом ибн Зайд айтди:) Мен Анас (розияллоҳу анҳу) билан (бирга) Ҳакам ибн Айюбнинг олдига кирдим; у (Анас) бир неча бола — ёки йигит — бир товуқни (нишонга) тиклаб, уни (ўқ билан) отаётганини кў рди. Анас: «Пайғамбар ﷺ жониворларни сабр (боғ лаб, нишонга) қилишдан қайтарган эдилар» деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَعْقُوبَ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يُحَدِّثُ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَغُلاَمٌ مِنْ بَنِي يَحْيَى رَابِطٌ دَجَاجَةً يَرْمِيهَا، فَمَشَى إِلَيْهَا ابْنُ عُمَرَ حَتَّى حَلَّهَا، ثُمَّ أَقْبَلَ بِهَا وَبِالْغُلاَمِ مَعَهُ فَقَالَ ازْجُرُوا غُلاَمَكُمْ عَنْ أَنْ يَصْبِرَ هَذَا الطَّيْرَ لِلْقَتْلِ، فَإِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ تُصْبَرَ بَهِيمَةٌ أَوْ غَيْرُهَا لِلْقَتْلِ‏.‏

(Ishoq ibn Saʼid, otasidan, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qildi)ki,) u Yahyo ibn Saʼidning oldiga kirdi — Yahyoning (oilasidan) bir bola bir tovuqni bogʻ lab, uni (oʻq bilan) otayotgan edi. Ibn Umar unga (tovuqqa) tomon yurib, uni yechdi, soʻng uni va bolani oʻ zi bilan (birga) olib kelib: «Bolangizni — bu qushni oʻ ldirish uchun (nishonga) bogʻ lashdan — qaytaringlar (toʻ singlar); chunki men Paygʻambar ﷺni — jonivor yoki boshqasini oʻ ldirish uchun bogʻ lashdan (sabr qilishdan) qaytarganlarini — eshitganman» dedi.(Ишоқ ибн Саъид, отасидан, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилди)ки,) у Яҳё ибн Саъиднинг олдига кирди — Яҳёнинг (оиласидан) бир бола бир товуқни боғ лаб, уни (ўқ билан) отаётган эди. Ибн Умар унга (товуққа) томон юриб, уни ечди, сўнг уни ва болани ў зи билан (бирга) олиб келиб: «Болангизни — бу қушни ў лдириш учун (нишонга) боғ лашдан — қайтаринглар (тў синглар); чунки мен Пайғамбар ﷺни — жонивор ёки бошқасини ў лдириш учун боғ лашдан (сабр қилишдан) қайтарганларини — эшитганман» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عُمَرَ فَمَرُّوا بِفِتْيَةٍ أَوْ بِنَفَرٍ نَصَبُوا دَجَاجَةً يَرْمُونَهَا، فَلَمَّا رَأَوُا ابْنَ عُمَرَ تَفَرَّقُوا عَنْهَا، وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ مَنْ فَعَلَ هَذَا إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَعَنَ مَنْ فَعَلَ هَذَا‏.‏ تَابَعَهُ سُلَيْمَانُ عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنَا الْمِنْهَالُ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَنْ مَثَّلَ بِالْحَيَوَانِ‏.‏ وَقَالَ عَدِيٌّ عَنْ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Saʼid ibn Jubayr aytdi:) Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning huzurida edim; (shu payt biz) bir necha yigit — yoki bir guruh — bir tovuqni (nishonga) tiklab, uni otayotganlarining yonidan oʻ tdik. Ular Ibn Umarni koʻ rgach, undan (tovuqdan) tarqaldi. Ibn Umar: «Buni kim qildi? Albatta Paygʻambar ﷺ buni qilgan (kishi)ni laʼnatladilar» dedi. (Sulaymon, Shuʼbadan unga mutobaat qildi; Minhol, Saʼiddan, Ibn Umardan: ‹Paygʻambar ﷺ hayvonni musla (aʼzo kesib mayib) qilgan (kishi)ni laʼnatladilar›. Adiy, Saʼiddan, Ibn Abbosdan, Paygʻambar ﷺdan (ham rivoyat qildi).)(Саъид ибн Жубайр айтди:) Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида эдим; (шу пайт биз) бир неча йигит — ёки бир гуруҳ — бир товуқни (нишонга) тиклаб, уни отаётганларининг ёнидан ў тдик. Улар Ибн Умарни кў ргач, ундан (товуқдан) тарқалди. Ибн Умар: «Буни ким қилди? Албатта Пайғамбар ﷺ буни қилган (киши)ни лаънатладилар» деди. (Сулаймон, Шуъбадан унга мутобаат қилди; Минҳол, Саъиддан, Ибн Умардан: ‹Пайғамбар ﷺ ҳайвонни мусла (аъзо кесиб майиб) қилган (киши)ни лаънатладилар›. Адий, Саъиддан, Ибн Аббосдан, Пайғамбар ﷺдан (ҳам ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنِ النُّهْبَةِ وَالْمُثْلَةِ‏.‏

(Abdulloh ibn Yazid (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot nuhba (talon-taroj) va musla (aʼzo kesish)dan qaytardilar.(Абдуллоҳ ибн Язид (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот нуҳба (талон-тарож) ва мусла (аъзо кесиш)дан қайтардилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ يَعْنِي الأَشْعَرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ دَجَاجًا‏.‏

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ(ning) — tovuq (goʻshti) yeyayotganlarini — koʻ rdim.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ(нинг) — товуқ (гўшти) еяётганларини — кў рдим.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ أَبِي تَمِيمَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ زَهْدَمٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، وَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ هَذَا الْحَىِّ مِنْ جَرْمٍ إِخَاءٌ، فَأُتِيَ بِطَعَامٍ فِيهِ لَحْمُ دَجَاجٍ، وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ جَالِسٌ أَحْمَرُ فَلَمْ يَدْنُ مِنْ طَعَامِهِ قَالَ ادْنُ فَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ مِنْهُ‏.‏ قَالَ إِنِّي رَأَيْتُهُ أَكَلَ شَيْئًا فَقَذِرْتُهُ، فَحَلَفْتُ أَنْ لاَ آكُلَهُ‏.‏ فَقَالَ ادْنُ أُخْبِرْكَ ـ أَوْ أُحَدِّثْكَ ـ إِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي نَفَرٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ، فَوَافَقْتُهُ وَهْوَ غَضْبَانُ، وَهْوَ يَقْسِمُ نَعَمًا مِنْ نَعَمِ الصَّدَقَةِ فَاسْتَحْمَلْنَاهُ فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا، قَالَ ‏"‏ مَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنَهْبٍ مِنْ إِبِلٍ فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ الأَشْعَرِيُّونَ أَيْنَ الأَشْعَرِيُّونَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَعْطَانَا خَمْسَ ذَوْدٍ غُرِّ الذُّرَى، فَلَبِثْنَا غَيْرَ بَعِيدٍ، فَقُلْتُ لأَصْحَابِي نَسِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمِينَهُ، فَوَاللَّهِ لَئِنْ تَغَفَّلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمِينَهُ لاَ نُفْلِحُ أَبَدًا‏.‏ فَرَجَعْنَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا اسْتَحْمَلْنَاكَ، فَحَلَفْتَ أَنْ لاَ تَحْمِلَنَا فَظَنَنَّا أَنَّكَ نَسِيتَ يَمِينَكَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ هُوَ حَمَلَكُمْ، إِنِّي وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ، وَتَحَلَّلْتُهَا ‏"‏‏.‏

(Zahdam aytdi:) Biz Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)ning huzurida edik; biz bilan mana shu Jarm qabilasi orasida birodarlik (yaqinlik) bor edi. (Shu payt) ichida tovuq goʻshti boʻ lgan taom keltirildi; qavm ichida — oʻ tirgan, qizil (yuzli) bir kishi bor edi; u uning (Abu Musoning) taomiga yaqinlashmadi. (Abu Muso): «Yaqinlash; chunki men Rasululloh ﷺ(ning) — undan (tovuqdan) yeganlarini — koʻ rganman» dedi. U: «Men u (tovuq)ni — bir narsa yeganini koʻ rib, undan ifloslandim (yomon koʻ rdim); shu sababli uni yemayman deb qasam ichdim» dedi. (Abu Muso): «Yaqinlash, men senga xabar beray (yoki: soʻzlab beray): men Ashʼariylardan bir necha (kishi) bilan Paygʻambar ﷺning oldiga keldim — u zotni gʻ azablangan holda topdim; u zot sadaqa tuyalaridan (baʼzisini) taqsimlayotgan edilar. Biz u zotdan (minib ketishga) ulov soʻradik; u zot — bizni ulovga mindirmaslikka — qasam ichdilar va: ‹Mening yonimda sizlarni mindiradigan (ulov) yoʻq› dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺga oʻ ljadan (bir necha) tuya keltirildi; u zot: ‹Ashʼariylar qaerda? Ashʼariylar qaerda?› dedilar va bizga — oqargan (semiz) oʻ rkachli beshta tuya berdilar. Biz uzoq turmay, men oʻ z sheriklarimga: ‹Rasululloh ﷺ oʻ z qasamlarini unutdilar; Allohga qasamki, agar biz Rasululloh ﷺ(ning) qasamlarini (eslatmay) gʻ ofil qoldirsak, aslo najot topmaymiz› dedim. Biz Paygʻambar ﷺning oldiga qaytib: ‹Ey Allohning Rasuli, biz sizdan ulov soʻragan edik; siz esa bizni mindirmaslikka qasam ichgan edingiz; biz siz qasamingizni unutdingiz deb oʻ yladik› dedik. U zot: ‹Albatta sizlarni Alloh mindirdi; men, Allohga qasamki, in sha Alloh, biror qasamni ichib, soʻng undan boshqasini undan yaxshiroq deb koʻ rsam, albatta oʻ sha yaxshiroq (ish)ni qilaman va u (qasam)ni (kafforat bilan) yechaman (buzaman)› dedilar» dedi.(Заҳдам айтди:) Биз Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида эдик; биз билан мана шу Жарм қабиласи орасида биродарлик (яқинлик) бор эди. (Шу пайт) ичида товуқ гўшти бў лган таом келтирилди; қавм ичида — ў тирган, қизил (юзли) бир киши бор эди; у унинг (Абу Мусонинг) таомига яқинлашмади. (Абу Мусо): «Яқинлаш; чунки мен Расулуллоҳ ﷺ(нинг) — ундан (товуқдан) еганларини — кў рганман» деди. У: «Мен у (товуқ)ни — бир нарса еганини кў риб, ундан ифлосландим (ёмон кў рдим); шу сабабли уни емайман деб қасам ичдим» деди. (Абу Мусо): «Яқинлаш, мен сенга хабар берай (ёки: сўзлаб берай): мен Ашъарийлардан бир неча (киши) билан Пайғамбар ﷺнинг олдига келдим — у зотни ғ азабланган ҳолда топдим; у зот садақа туяларидан (баъзисини) тақсимлаётган эдилар. Биз у зотдан (миниб кетишга) улов сўрадик; у зот — бизни уловга миндирмасликка — қасам ичдилар ва: ‹Менинг ёнимда сизларни миндирадиган (улов) йўқ› дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга ў лжадан (бир неча) туя келтирилди; у зот: ‹Ашъарийлар қаэрда? Ашъарийлар қаэрда?› дедилар ва бизга — оқарган (семиз) ў ркачли бешта туя бердилар. Биз узоқ турмай, мен ў з шерикларимга: ‹Расулуллоҳ ﷺ ў з қасамларини унутдилар; Аллоҳга қасамки, агар биз Расулуллоҳ ﷺ(нинг) қасамларини (эслатмай) ғ офил қолдирсак, асло нажот топмаймиз› дедим. Биз Пайғамбар ﷺнинг олдига қайтиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, биз сиздан улов сўраган эдик; сиз эса бизни миндирмасликка қасам ичган эдингиз; биз сиз қасамингизни унутдингиз деб ў йладик› дедик. У зот: ‹Албатта сизларни Аллоҳ миндирди; мен, Аллоҳга қасамки, ин ша Аллоҳ, бирор қасамни ичиб, сўнг ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кў рсам, албатта ў ша яхшироқ (иш)ни қиламан ва у (қасам)ни (каффорат билан) ечаман (бузаман)› дедилар» деди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ فَاطِمَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ، قَالَتْ نَحَرْنَا فَرَسًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكَلْنَاهُ‏.‏

(Asmoʼ (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ zamonida bir otni nahr qildik va uni yedik.(Асмў (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ замонида бир отни наҳр қилдик ва уни едик.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ، وَرَخَّصَ فِي لُحُومِ الْخَيْلِ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Xaybar kuni eshaklar goʻshtidan qaytardilar va otlar goʻshtiga ruxsat berdilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Хайбар куни эшаклар гўштидан қайтардилар ва отлар гўштига рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَالِمٍ، وَنَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ يَوْمَ خَيْبَرَ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ Xaybar kuni xonaki (uy) eshaklari goʻshtidan qaytardilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ Хайбар куни хонаки (уй) эшаклари гўштидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏ تَابَعَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ‏.‏ وَقَالَ أَبُو أُسَامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ سَالِمٍ‏.‏

(Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ xonaki (uy) eshaklari goʻshtidan qaytardilar. (Ibn Muborak unga mutobaat qildi; Abu Usoma esa Ubaydulloh — Solimdan (rivoyat qildi).)(Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ хонаки (уй) эшаклари гўштидан қайтардилар. (Ибн Муборак унга мутобаат қилди; Абу Усома эса Убайдуллоҳ — Солимдан (ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَالْحَسَنِ، ابْنَىْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِمَا، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُتْعَةِ عَامَ خَيْبَرَ وَلُحُومِ حُمُرِ الإِنْسِيَّةِ‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Xaybar yili mutʼa (nikohi)dan va xonaki eshaklar goʻshtidan qaytardilar.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Хайбар йили мутъа (никоҳи)дан ва хонаки эшаклар гўштидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ، وَرَخَّصَ فِي لُحُومِ الْخَيْلِ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Xaybar kuni eshaklar goʻshtidan qaytardilar va otlar goʻshtiga ruxsat berdilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Хайбар куни эшаклар гўштидан қайтардилар ва отлар гўштига рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَدِيٌّ، عَنِ الْبَرَاءِ، وَابْنِ أَبِي أَوْفَى، رضى الله عنهم قَالاَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ‏.‏

(Adiy aytdi:) al-Baroʼ va Ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo): «Paygʻambar ﷺ eshaklar goʻshtidan qaytardilar» dedi.(Адий айтди:) ал-Барў ва Ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо): «Пайғамбар ﷺ эшаклар гўштидан қайтардилар» деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا إِدْرِيسَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا ثَعْلَبَةَ قَالَ حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لُحُومَ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ‏.‏ تَابَعَهُ الزُّبَيْدِيُّ وَعُقَيْلٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ‏.‏ وَقَالَ مَالِكٌ وَمَعْمَرٌ وَالْمَاجِشُونُ وَيُونُسُ وَابْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ‏.‏

(Abu Saʼlaba (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ xonaki (uy) eshaklari goʻshtini harom qildilar. (Zubaydiy va Uqayl, Ibn Shihobdan unga mutobaat qildi; Molik, Maʼmar, al-Mojishun, Yunus va Ibn Ishoq, Zuhriydan: ‹Paygʻambar ﷺ qoziq tishli har bir yirtqich (hayvon)dan qaytardilar› dedi.)(Абу Саълаба (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ хонаки (уй) эшаклари гўштини ҳаром қилдилар. (Зубайдий ва Уқайл, Ибн Шиҳобдан унга мутобаат қилди; Молик, Маъмар, ал-Можишун, Юнус ва Ибн Ишоқ, Зуҳрийдан: ‹Пайғамбар ﷺ қозиқ тишли ҳар бир йиртқич (ҳайвон)дан қайтардилар› деди.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَهُ جَاءٍ فَقَالَ أُكِلَتِ الْحُمُرُ، ثُمَّ جَاءَهُ جَاءٍ فَقَالَ أُكِلَتِ الْحُمُرُ‏.‏ ثُمَّ جَاءَهُ جَاءٍ فَقَالَ أُفْنِيَتِ الْحُمُرُ‏.‏ فَأَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى فِي النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يَنْهَيَانِكُمْ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ، فَإِنَّهَا رِجْسٌ‏.‏ فَأُكْفِئَتِ الْقُدُورُ وَإِنَّهَا لَتَفُورُ بِاللَّحْمِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺning oldiga bir keluvchi kelib: «Eshaklar yeyildi» dedi; soʻng (yana) bir keluvchi kelib: «Eshaklar yeyildi» dedi; soʻng (yana) bir keluvchi kelib: «Eshaklar (tugab) bitirildi» dedi. Shunda u zot bir munodiyga buyurdilar; u odamlar ichida: «Albatta Alloh va Uning Rasuli sizlarni xonaki (uy) eshaklari goʻshtidan qaytaradi; chunki u — najas(dir)» deb nido qildi. Bas, qozonlar — goʻsht bilan qaynab turgan holda — toʻ nkarib (toʻ kib) tashlandi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺнинг олдига бир келувчи келиб: «Эшаклар ейилди» деди; сўнг (яна) бир келувчи келиб: «Эшаклар ейилди» деди; сўнг (яна) бир келувчи келиб: «Эшаклар (тугаб) битирилди» деди. Шунда у зот бир мунодийга буюрдилар; у одамлар ичида: «Албатта Аллоҳ ва Унинг Расули сизларни хонаки (уй) эшаклари гўштидан қайтаради; чунки у — нажас(дир)» деб нидо қилди. Бас, қозонлар — гўшт билан қайнаб турган ҳолда — тў нкариб (тў киб) ташланди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو قُلْتُ لِجَابِرِ بْنِ زَيْدٍ يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ حُمُرِ الأَهْلِيَّةِ فَقَالَ قَدْ كَانَ يَقُولُ ذَاكَ الْحَكَمُ بْنُ عَمْرٍو الْغِفَارِيُّ عِنْدَنَا بِالْبَصْرَةِ، وَلَكِنْ أَبَى ذَاكَ الْبَحْرُ ابْنُ عَبَّاسٍ وَقَرَأَ [quran sura="6" aya_start="145" aya_end="145"]‏{‏قُلْ لاَ أَجِدُ فِيمَا أُوحِيَ إِلَىَّ مُحَرَّمًا‏}‏

(Amr aytdi:) Men Jobir ibn Zaydga: «Ular — Rasululloh ﷺ xonaki (uy) eshaklari (goʻshti)dan qaytardilar, deb daʼvo qilyapti» dedim. U: «Bizning oldimizda, Basrada, al-Hakam ibn Amr al-Gʻ iforiy buni (shunday) der edi; lekin u — daryo (kabi keng ilmli) Ibn Abbos — buni inkor qildi va: ‹Ayt: ‹Men menga vahy qilingan (narsa)da — yeguvchi (kishi) uchun harom qilingan (biror narsa) — topmayman...› (Anʼom surasi, 145) (oyatini) qiroat qildi» dedi.(Амр айтди:) Мен Жобир ибн Зайдга: «Улар — Расулуллоҳ ﷺ хонаки (уй) эшаклари (гўшти)дан қайтардилар, деб даъво қиляпти» дедим. У: «Бизнинг олдимизда, Басрада, ал-Ҳакам ибн Амр ал-Ғ ифорий буни (шундай) дер эди; лекин у — дарё (каби кенг илмли) Ибн Аббос — буни инкор қилди ва: ‹Айт: ‹Мен менга ваҳй қилинган (нарса)да — егувчи (киши) учун ҳаром қилинган (бирор нарса) — топмайман...› (Анъом сураси, 145) (оятини) қироат қилди» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ‏.‏ تَابَعَهُ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَالْمَاجِشُونُ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

(Abu Saʼlaba (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ — qoziq tishli har bir yirtqich (hayvon)ni yeyishdan qaytardilar. (Yunus, Maʼmar, Ibn Uyayna va al-Mojishun, Zuhriydan unga mutobaat qildi.)(Абу Саълаба (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ — қозиқ тишли ҳар бир йиртқич (ҳайвон)ни ейишдан қайтардилар. (Юнус, Маъмар, Ибн Уяйна ва ал-Можишун, Зуҳрийдан унга мутобаат қилди.)

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِشَاةٍ مَيِّتَةٍ فَقَالَ ‏"‏ هَلاَّ اسْتَمْتَعْتُمْ بِإِهَابِهَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا إِنَّهَا مَيِّتَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا حَرُمَ أَكْلُهَا ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berdi)ki, Rasululloh ﷺ oʻ lgan (oʻ limtik) bir qoʻ yning yonidan oʻ tdilar va: «Nega uning terisidan foydalanmadingiz?» dedilar. Ular: «U — oʻ limtik (axir)» dedi. U zot: «Faqat uni yeyishgina harom (qilindi)» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар берди)ки, Расулуллоҳ ﷺ ў лган (ў лимтик) бир қў йнинг ёнидан ў тдилар ва: «Нега унинг терисидан фойдаланмадингиз?» дедилар. Улар: «У — ў лимтик (ахир)» деди. У зот: «Фақат уни ейишгина ҳаром (қилинди)» дедилар.

حَدَّثَنَا خَطَّابُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حِمْيَرَ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ عَجْلاَنَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَنْزٍ مَيْتَةٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا عَلَى أَهْلِهَا لَوِ انْتَفَعُوا بِإِهَابِهَا ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻ lgan (oʻ limtik) bir echkining yonidan oʻ tib: «Uning ahliga — uning terisidan foydalansa — nima (zarar) boʻ lar edi?» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ ў лган (ў лимтик) бир эчкининг ёнидан ў тиб: «Унинг аҳлига — унинг терисидан фойдаланса — нима (зарар) бў лар эди?» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ مَكْلُومٍ يُكْلَمُ فِي اللَّهِ إِلاَّ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَكَلْمُهُ يَدْمَى، اللَّوْنُ لَوْنُ دَمٍ وَالرِّيحُ رِيحُ مِسْكٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Alloh (yoʻ li)da jarohatlangan har bir yarador — qiyomat kuni (oʻ sha) yarasi qon (oqizgan) holda keladi: rangi — qon rangi, hidi — mushk hidi(dir)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ (йў ли)да жароҳатланган ҳар бир ярадор — қиёмат куни (ў ша) яраси қон (оқизган) ҳолда келади: ранги — қон ранги, ҳиди — мушк ҳиди(дир)» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ وَالسَّوْءِ كَحَامِلِ الْمِسْكِ وَنَافِخِ الْكِيرِ، فَحَامِلُ الْمِسْكِ إِمَّا أَنْ يُحْذِيَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَبْتَاعَ مِنْهُ، وَإِمَّا أَنْ تَجِدَ مِنْهُ رِيحًا طَيِّبَةً، وَنَافِخُ الْكِيرِ إِمَّا أَنْ يُحْرِقَ ثِيَابَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَجِدَ رِيحًا خَبِيثَةً ‏"‏‏.‏

(Abu Muso (al-Ashʼariy) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Yaxshi hamnishin va yomon (hamnishin)ning misoli — mushk (atir) koʻ taruvchi va bosqon (kor) puflovchi kabidir: mushk koʻ taruvchi — yo senga (undan) hadya beradi, yo undan (xarid) sotib olasan, yo undan xush hid sezasan; bosqon (kor) puflovchi esa — yo kiyimingni kuydiradi, yo (undan) yoqimsiz hid sezasan» dedilar.(Абу Мусо (ал-Ашъарий) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Яхши ҳамнишин ва ёмон (ҳамнишин)нинг мисоли — мушк (атир) кў тарувчи ва босқон (кор) пуфловчи кабидир: мушк кў тарувчи — ё сенга (ундан) ҳадя беради, ё ундан (харид) сотиб оласан, ё ундан хуш ҳид сезасан; босқон (кор) пуфловчи эса — ё кийимингни куйдиради, ё (ундан) ёқимсиз ҳид сезасан» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَنْفَجْنَا أَرْنَبًا وَنَحْنُ بِمَرِّ الظَّهْرَانِ، فَسَعَى الْقَوْمُ فَلَغَبُوا، فَأَخَذْتُهَا فَجِئْتُ بِهَا إِلَى أَبِي طَلْحَةَ فَذَبَحَهَا، فَبَعَثَ بِوَرِكَيْهَا ـ أَوْ قَالَ بِفَخِذَيْهَا ـ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَبِلَهَا‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Marri-Zahronda (boʻ lgan paytimizda) bir quyonni (uyasidan) hurkitdik; qavm (uning ortidan) yugurdi — to charchadi. Men uni tutdim va uni Abu Talhaning oldiga keltirdim; u uni soʻ ydi va uning soni (orqa qismi) — yoki ikki butini — Paygʻambar ﷺga yubordi; u zot uni qabul qildilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Марри-Заҳронда (бў лган пайтимизда) бир қуённи (уясидан) ҳуркитдик; қавм (унинг ортидан) югурди — то чарчади. Мен уни тутдим ва уни Абу Талҳанинг олдига келтирдим; у уни сў йди ва унинг сони (орқа қисми) — ёки икки бутини — Пайғамбар ﷺга юборди; у зот уни қабул қилдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الضَّبُّ لَسْتُ آكُلُهُ وَلاَ أُحَرِّمُهُ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Dabb (kaltakesak)ni — men uni yemayman, (lekin) uni harom (ham) qilmayman» dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Дабб (калтакесак)ни — мен уни емайман, (лекин) уни ҳаром (ҳам) қилмайман» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ مَيْمُونَةَ فَأُتِيَ بِضَبٍّ مَحْنُوذٍ، فَأَهْوَى إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ فَقَالَ بَعْضُ النِّسْوَةِ أَخْبِرُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا يُرِيدُ أَنْ يَأْكُلَ‏.‏ فَقَالُوا هُوَ ضَبٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَرَفَعَ يَدَهُ، فَقُلْتُ أَحَرَامٌ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ، وَلَكِنْ لَمْ يَكُنْ بِأَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ خَالِدٌ فَاجْتَرَرْتُهُ فَأَكَلْتُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ‏.‏

(Xolid ibn al-Valid (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, u Rasululloh ﷺ bilan (birga) Maymunaning uyiga kirdi; (shu payt) qovurilgan bir dabb (kaltakesak) keltirildi. Rasululloh ﷺ qoʻ llarini unga choʻ zdilar; (shunda) ayollardan baʼzisi: «Rasululloh ﷺga — u zot nima yemoqchi ekanini — xabar beringlar» dedi. Ular: «U — dabb, ey Allohning Rasuli» dedi. U zot qoʻ llarini koʻ tardilar. Men: «U harommi, ey Allohning Rasuli?» dedim. U zot: «Yoʻq; lekin u mening qavmimning yerida boʻ lmas edi; shu sababli men oʻ zimni undan hazar qilayotgan (jonim tortmayotgan) holda topyapman» dedilar. Xolid: «Bas, men uni (oʻ zimga) tortib yedim — Rasululloh ﷺ esa qarab turar edilar» dedi.(Холид ибн ал-Валид (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, у Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) Маймунанинг уйига кирди; (шу пайт) қовурилган бир дабб (калтакесак) келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ қў лларини унга чў здилар; (шунда) аёллардан баъзиси: «Расулуллоҳ ﷺга — у зот нима емоқчи эканини — хабар беринглар» деди. Улар: «У — дабб, эй Аллоҳнинг Расули» деди. У зот қў лларини кў тардилар. Мен: «У ҳаромми, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. У зот: «Йўқ; лекин у менинг қавмимнинг ерида бў лмас эди; шу сабабли мен ў зимни ундан ҳазар қилаётган (жоним тортмаётган) ҳолда топяпман» дедилар. Холид: «Бас, мен уни (ў зимга) тортиб едим — Расулуллоҳ ﷺ эса қараб турар эдилар» деди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يُحَدِّثُهُ عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ فَأْرَةً، وَقَعَتْ، فِي سَمْنٍ فَمَاتَتْ، فَسُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْهَا فَقَالَ ‏"‏ أَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَكُلُوهُ ‏"‏‏.‏ قِيلَ لِسُفْيَانَ فَإِنَّ مَعْمَرًا يُحَدِّثُهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ‏.‏ قَالَ مَا سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ يَقُولُ إِلاَّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَقَدْ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مِرَارًا‏.‏

(Maymuna (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, bir sichqon bir yogʻ (samn)ga tushib, (oʻ sha yerda) oʻ ldi. Bu haqda Paygʻambar ﷺdan soʻraldi; u zot: «Uni va uning atrofidagi (qism)ni (olib) tashlanglar, soʻng uni (qolgani) yenglar» dedilar. (Sufyonga: «Maʼmar buni — Zuhriydan, Saʼid ibnul-Musayyabdan, Abu Hurayradan — rivoyat qiladi-ku» deyildi. U: «Men Zuhriyni — Ubaydulloh, Ibn Abbosdan, Maymunadan, Paygʻambar ﷺdan (deganidan) boshqa — (rivoyat qilganini) eshitmadim; men uni undan koʻ p marta eshitganman» dedi.)(Маймуна (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, бир сичқон бир ёғ (самн)га тушиб, (ў ша ерда) ў лди. Бу ҳақда Пайғамбар ﷺдан сўралди; у зот: «Уни ва унинг атрофидаги (қисм)ни (олиб) ташланглар, сўнг уни (қолгани) енглар» дедилар. (Суфёнга: «Маъмар буни — Зуҳрийдан, Саъид ибнул-Мусайябдан, Абу Ҳурайрадан — ривоят қилади-ку» дейилди. У: «Мен Зуҳрийни — Убайдуллоҳ, Ибн Аббосдан, Маймунадан, Пайғамбар ﷺдан (деганидан) бошқа — (ривоят қилганини) эшитмадим; мен уни ундан кў п марта эшитганман» деди.)

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الدَّابَّةِ، تَمُوتُ فِي الزَّيْتِ وَالسَّمْنِ وَهْوَ جَامِدٌ أَوْ غَيْرُ جَامِدٍ، الْفَأْرَةِ أَوْ غَيْرِهَا قَالَ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِفَأْرَةٍ مَاتَتْ فِي سَمْنٍ، فَأَمَرَ بِمَا قَرُبَ مِنْهَا فَطُرِحَ ثُمَّ أُكِلَ، عَنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏

(Zuhriy — yogʻ da oʻ ladigan jonzot (haqida) — qotgan yoki qotmagan (yogʻ ), sichqon yoki boshqasi (haqida) — (shunday) dedi:) «Bizga yetib keldiki, Rasululloh ﷺ — bir yogʻ (samn)da oʻ lgan sichqon haqida — uning atrofidagi (qism)ni (olib) tashlashni buyurdilar, soʻng (qolgani) yeyildi — Ubaydulloh ibn Abdulloh hadisidan.»(Зуҳрий — ёғ да ў ладиган жонзот (ҳақида) — қотган ёки қотмаган (ёғ ), сичқон ёки бошқаси (ҳақида) — (шундай) деди:) «Бизга етиб келдики, Расулуллоҳ ﷺ — бир ёғ (самн)да ў лган сичқон ҳақида — унинг атрофидаги (қисм)ни (олиб) ташлашни буюрдилар, сўнг (қолгани) ейилди — Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ҳадисидан.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَتْ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ فَأْرَةٍ سَقَطَتْ فِي سَمْنٍ فَقَالَ ‏"‏ أَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَكُلُوهُ ‏"‏‏.‏

(Maymuna (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺdan — bir yogʻ (samn)ga tushgan sichqon haqida — soʻraldi. U zot: «Uni va uning atrofidagi (qism)ni (olib) tashlanglar, soʻng uni (qolgani) yenglar» dedilar.(Маймуна (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺдан — бир ёғ (самн)га тушган сичқон ҳақида — сўралди. У зот: «Уни ва унинг атрофидаги (қисм)ни (олиб) ташланглар, сўнг уни (қолгани) енглар» дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ تُعْلَمَ الصُّورَةُ،‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُضْرَبَ‏.‏ تَابَعَهُ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا الْعَنْقَزِيُّ عَنْ حَنْظَلَةَ وَقَالَ تُضْرَبُ الصُّورَةُ‏.‏

(Solim, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qildi)ki,) u (Ibn Umar) suratni (yuzni) dogʻ lashni yoqtirmas edi. Ibn Umar: «Paygʻambar ﷺ (yuzga) urishdan qaytardilar» dedi. (Qutayba unga mutobaat qildi — Anqaziydan, Hanzaladan; u: ‹surat (yuz) uriladi (dogʻ lanadi)› dedi.)(Солим, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилди)ки,) у (Ибн Умар) суратни (юзни) доғ лашни ёқтирмас эди. Ибн Умар: «Пайғамбар ﷺ (юзга) уришдан қайтардилар» деди. (Қутайба унга мутобаат қилди — Анқазийдан, Ҳанзаладан; у: ‹сурат (юз) урилади (доғ ланади)› деди.)

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِأَخٍ لِي يُحَنِّكُهُ، وَهْوَ فِي مِرْبَدٍ لَهُ، فَرَأَيْتُهُ يَسِمُ شَاةً ـ حَسِبْتُهُ قَالَ ـ فِي آذَانِهَا‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldiga — bir ukamni (olib) — u zot uni tahnik qilishlari uchun kirdim — u zot oʻ z qoʻ rasida (mirbad) edilar; men u zotning — bir qoʻ yni dogʻ layotganlarini — koʻ rdim; (Anas:) u zot uni quloqlarida (dogʻ layotgan edilar deb) oʻ ylayman.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдига — бир укамни (олиб) — у зот уни таҳник қилишлари учун кирдим — у зот ў з қў расида (мирбад) эдилар; мен у зотнинг — бир қў йни доғ лаётганларини — кў рдим; (Анас:) у зот уни қулоқларида (доғ лаётган эдилар деб) ў йлайман.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّنَا نَلْقَى الْعَدُوَّ غَدًا، وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ فَكُلُوا، مَا لَمْ يَكُنْ سِنٌّ وَلاَ ظُفُرٌ، وَسَأُحَدِّثُكُمْ عَنْ ذَلِكَ، أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ، وَأَمَّا الظُّفْرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ ‏"‏‏.‏ وَتَقَدَّمَ سَرَعَانُ النَّاسِ فَأَصَابُوا مِنَ الْغَنَائِمِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي آخِرِ النَّاسِ فَنَصَبُوا قُدُورًا فَأَمَرَ بِهَا فَأُكْفِئَتْ وَقَسَمَ بَيْنَهُمْ وَعَدَلَ بَعِيرًا بِعَشْرِ شِيَاهٍ، ثُمَّ نَدَّ بَعِيرٌ مِنْ أَوَائِلِ الْقَوْمِ وَلَمْ يَكُنْ مَعَهُمْ خَيْلٌ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ اللَّهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا فَعَلَ مِنْهَا هَذَا فَافْعَلُوا مِثْلَ هَذَا ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺga: «Biz ertaga dushman bilan toʻ qnashamiz; bizda esa pichoqlar (mudya) yoʻq» dedim. U zot: «Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni yenglar — tish ham, tirnoq ham boʻ lmasin; senga u haqda soʻzlab beraman: tishga (kelsa) — u suyak; tirnoqqa (kelsa) — u habashalarning pichogʻ i» dedilar. (Shu payt) odamlarning yengilʼaskar (oldingi)lari oldinga oʻ tib, oʻ ljadan (mol) oldi — Paygʻambar ﷺ esa odamlarning eng oxirida edilar; ular qozonlarni (oʻ choqqa) tikladi; u zot ular haqida buyurdilar — ular toʻ nkarib (toʻ kib) tashlandi. Soʻng u zot ularning orasida (oʻ ljani) taqsimladilar; bir tuyani oʻ n qoʻ yga teng (qilib) hisobladilar. Soʻng qavmning oldingi (qismi)dan bir tuya qochdi; ular bilan ot yoʻq edi; bir kishi unga oʻq otdi; Alloh uni toʻ xtatdi. U zot: «Albatta bu hayvonlarning — yovvoyi (hayvon)larning qochqoqlari kabi — qochqoqlari bordir; bas, ulardan biror (narsa) shunday qilsa, unga mana shunday qilinglar» dedilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺга: «Биз эртага душман билан тў қнашамиз; бизда эса пичоқлар (мудя) йўқ» дедим. У зот: «Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса) билан (сў йилган)ни енглар — тиш ҳам, тирноқ ҳам бў лмасин; сенга у ҳақда сўзлаб бераман: тишга (келса) — у суяк; тирноққа (келса) — у ҳабашаларнинг пичоғ и» дедилар. (Шу пайт) одамларнинг енгилъаскар (олдинги)лари олдинга ў тиб, ў лжадан (мол) олди — Пайғамбар ﷺ эса одамларнинг энг охирида эдилар; улар қозонларни (ў чоққа) тиклади; у зот улар ҳақида буюрдилар — улар тў нкариб (тў киб) ташланди. Сўнг у зот уларнинг орасида (ў лжани) тақсимладилар; бир туяни ў н қў йга тенг (қилиб) ҳисобладилар. Сўнг қавмнинг олдинги (қисми)дан бир туя қочди; улар билан от йўқ эди; бир киши унга ўқ отди; Аллоҳ уни тў хтатди. У зот: «Албатта бу ҳайвонларнинг — ёввойи (ҳайвон)ларнинг қочқоқлари каби — қочқоқлари бордир; бас, улардан бирор (нарса) шундай қилса, унга мана шундай қилинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَنَدَّ بَعِيرٌ مِنَ الإِبِلِ ـ قَالَ ـ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ، قَالَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ لَهَا أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَكُونُ فِي الْمَغَازِي وَالأَسْفَارِ فَنُرِيدُ أَنْ نَذْبَحَ فَلاَ تَكُونُ مُدًى قَالَ ‏"‏ أَرِنْ مَا نَهَرَ ـ أَوْ أَنْهَرَ ـ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ فَكُلْ، غَيْرَ السِّنِّ وَالظُّفُرِ، فَإِنَّ السِّنَّ عَظْمٌ، وَالظُّفُرَ مُدَى الْحَبَشَةِ ‏"‏‏.‏

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) bir safarda edik; (shu payt) tuyalardan bir tuya qochdi. Bir kishi unga oʻq otdi; (shunda) u (tuya) toʻ xtadi. Soʻng u zot: «Albatta ularning — yovvoyi (hayvon)larning qochqoqlari kabi — qochqoqlari bordir; bas, ulardan qaysi biri sizlarni yengsa (qochsa), unga mana shunday qilinglar» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, biz gʻ azot va safarlarda boʻ lamiz; (hayvonni) soʻ ymoqchi boʻ lamiz, (lekin) pichoqlar (mudya) boʻ lmaydi» dedim. U zot: «Qonni oqizgan — yoki: oqizgan — va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa) bilan (soʻ yilgan)ni ye — tish va tirnoqdan boshqa (bilan); chunki tish — suyak, tirnoq esa — habashalarning pichogʻ i(dir)» dedilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) бир сафарда эдик; (шу пайт) туялардан бир туя қочди. Бир киши унга ўқ отди; (шунда) у (туя) тў хтади. Сўнг у зот: «Албатта уларнинг — ёввойи (ҳайвон)ларнинг қочқоқлари каби — қочқоқлари бордир; бас, улардан қайси бири сизларни енгса (қочса), унга мана шундай қилинглар» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз ғ азот ва сафарларда бў ламиз; (ҳайвонни) сў ймоқчи бў ламиз, (лекин) пичоқлар (мудя) бў лмайди» дедим. У зот: «Қонни оқизган — ёки: оқизган — ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса) билан (сў йилган)ни е — тиш ва тирноқдан бошқа (билан); чунки тиш — суяк, тирноқ эса — ҳабашаларнинг пичоғ и(дир)» дедилар.