حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ حَدَّثَنِي مَيْمُونُ بْنُ مِهْرَانَ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُاحْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deyayotganini eshitdim: Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan hollarida hijoma qildirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолларида ҳижома қилдирдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي عُلْوَانَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُفُرِضَ عَلَى نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَمْسُونَ صَلَاةً فَسَأَلَ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَجَعَلَهَا خَمْسًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deyayotganini eshitdim: «Paygʻambaringiz ﷺga ellik vaqt namoz farz qilindi. Soʻng u zot Robbi azza va jalladan soʻradilar, U esa uni besh (vaqt) qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деяётганини эшитдим: «Пайғамбарингиз ﷺга эллик вақт намоз фарз қилинди. Сўнг у зот Робби азза ва жалладан сўрадилар, У эса уни беш (вақт) қилди».
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُصْمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ يَقُولُأُمِرَ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَمْسِينَ صَلَاةً فَسَأَلَ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَجَعَلَهَا خَمْسَ صَلَوَاتٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Paygʻambaringiz ﷺ ellik vaqt namozga buyurildilar. Soʻng u zot Robbi azza va jalladan soʻradilar, U esa uni besh vaqt namoz qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Пайғамбарингиз ﷺ эллик вақт намозга буюрилдилар. Сўнг у зот Робби азза ва жалладан сўрадилар, У эса уни беш вақт намоз қилди».
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُصْمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَفَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلَاةَ خَمْسِينَ صَلَاةً فَسَأَلَ رَبَّهُ فَجَعَلَهَا خَمْسَ صَلَوَاتٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Alloh azza va jalla Oʻz Nabiysi ﷺga ellik vaqt namozni farz qildi. Soʻng u zot Robbidan soʻradilar, U esa uni besh vaqt namoz qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Аллоҳ азза ва жалла Ўз Набийси ﷺга эллик вақт намозни фарз қилди. Сўнг у зот Роббидан сўрадилар, У эса уни беш вақт намоз қилди».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنْ الْقُرْآنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga tashahhudni xuddi Qurʼondan sura oʻrgatganday oʻrgatar edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга ташаҳҳудни худди Қуръондан сура ўргатгандай ўргатар эдилар».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ التَّمِيمِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ بِالسِّوَاكِ حَتَّى خَشِيتُ أَنْ يُوحَى إِلَيَّ فِيهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Men misvokka shu qadar buyurildimki, hatto bu haqda menga vahiy nozil boʻlishidan qoʻrqdim», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен мисвокка шу қадар буюрилдимки, ҳатто бу ҳақда менга ваҳий нозил бўлишидан қўрқдим», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ وَخَلَفُ بْنُ الْوَلِيدِ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءًا مِنْ النُّبُوَّةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: u zot: «Solih tush — paygʻambarlikning yetmish boʻlagidan bir boʻlagidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: у зот: «Солиҳ туш — пайғамбарликнинг етмиш бўлагидан бир бўлагидир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا كَامِلُ بْنُ الْعَلَاءِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَوْ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ فِي صَلَاةِ اللَّيْلِ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَارْفَعْنِي وَارْزُقْنِي وَاهْدِنِي ثُمَّ سَجَدَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tunggi namozda ikki sajda orasida: «Robbigʻfir liy varhamniy varfaʼniy varzuqniy vahdiniy (Ey Robbim, meni magʻfirat qil, menga rahm qil, meni koʻtar, menga rizq ber va meni hidoyat qil)», dedilar, soʻng sajda qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ тунгги намозда икки сажда орасида: «Роббиғфир лий варҳамний варфаъний варзуқний ваҳдиний (Эй Роббим, мени мағфират қил, менга раҳм қил, мени кўтар, менга ризқ бер ва мени ҳидоят қил)», дедилар, сўнг сажда қилдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَامٌ حَرَّمَهُ اللَّهُ لَمْ يَحِلَّ فِيهِ الْقَتْلُ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَأُحِلَّ لِي سَاعَةً فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يُنَفَّرُ صَيْدُهُ وَلَا يُعْضَدُ شَوْكُهُ وَلَا يَلْتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلَّا مَنْ عَرَّفَهَا وَلَا يُخْتَلَى خَلَاهُ فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلَّا الْإِذْخِرَ فَإِنَّهُ لِبُيُوتِهِمْ وَلِقَيْنِهِمْ فَقَالَ إِلَّا الْإِذْخِرَ وَلَا هِجْرَةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Makka fathi kuni: «Albatta, bu shahar haramdir, uni Alloh haram qilgan. Mendan oldin hech kimga unda qon toʻkish halol boʻlmagan, menga esa bir soatgina halol qilindi. Bas, u Allohning hurmati bilan Qiyomat kunigacha haramdir: uning ovi hurkitilmaydi, tikani kesilmaydi, tushib qolgan narsasi — uni ommaga eʼlon qiladigan kishidan boshqa hech kim tomonidan — olinmaydi va oʻt-oʻlani yulinmaydi», dedilar. Shunda Abbos: «Yo Rasululloh, izxirdan boshqa — chunki u ularning uylari va temirchilari uchundir», dedi. U zot: «Izxirdan boshqa. Va hijrat yoʻq, lekin jihod va niyat (bor); sizlar (jihodga) chaqirilsangiz, darhol chiqinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳи куни: «Албатта, бу шаҳар ҳарамдир, уни Аллоҳ ҳарам қилган. Мендан олдин ҳеч кимга унда қон тўкиш ҳалол бўлмаган, менга эса бир соатгина ҳалол қилинди. Бас, у Аллоҳнинг ҳурмати билан Қиёмат кунигача ҳарамдир: унинг ови ҳуркитилмайди, тикани кесилмайди, тушиб қолган нарсаси — уни оммага эълон қиладиган кишидан бошқа ҳеч ким томонидан — олинмайди ва ўт-ўлани юлинмайди», дедилар. Шунда Аббос: «Ё Расулуллоҳ, изхирдан бошқа — чунки у уларнинг уйлари ва темирчилари учундир», деди. У зот: «Изхирдан бошқа. Ва ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва ният (бор); сизлар (жиҳодга) чақирилсангиз, дарҳол чиқинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ خَيْرٍ الزِّيَادِيُّ أَنَّ مَالِكَ بْنَ سَعْدٍ التُّجِيبِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَتَانِي جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ لَعَنَ الْخَمْرَ وَعَاصِرَهَا وَمُعْتَصِرَهَا وَشَارِبَهَا وَحَامِلَهَا وَالْمَحْمُولَةَ إِلَيْهِ وَبَائِعَهَا وَمُبْتَاعَهَا وَسَاقِيَهَا وَمُسْتَقِيَهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deyayotganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Menga Jibril kelib: ‹Ey Muhammad, albatta Alloh azza va jalla xamrni, uni siqquvchini, siqtirguvchini, ichuvchini, koʻtaruvchini, oʻziga koʻtarib borilgan kishini, sotuvchini, sotib oluvchini, quyib beruvchini va quydirib ichuvchini laʼnatladi›, dedi», deyayotganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деяётганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Менга Жибрил келиб: ‹Эй Муҳаммад, албатта Аллоҳ азза ва жалла хамрни, уни сиққувчини, сиқтиргувчини, ичувчини, кўтарувчини, ўзига кўтариб борилган кишини, сотувчини, сотиб олувчини, қуйиб берувчини ва қуйдириб ичувчини лаънатлади›, деди», деяётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لَهِيعَةَ بْنِ عُقْبَةَ الْحَضْرَمِيُّ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هُبَيْرَةَ السَّبَائِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُإِنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ سَبَأٍ مَا هُوَ أَرَجُلٌ أَمْ امْرَأَةٌ أَمْ أَرْضٌ فَقَالَ بَلْ هُوَ رَجُلٌ وَلَدَ عَشَرَةً فَسَكَنَ الْيَمَنَ مِنْهُمْ سِتَّةٌ وَبِالشَّامِ مِنْهُمْ أَرْبَعَةٌ فَأَمَّا الْيَمَانِيُّونَ فَمَذْحِجٌ وَكِنْدَةُ وَالْأَزْدُ وَالْأَشْعَرِيُّونَ وَأَنْمَارٌ وَحِمْيَرُ عَرَبًا كُلَّهَا وَأَمَّا الشَّامِيَّةُ فَلَخْمٌ وَجُذَامُ وَعَامِلَةُ وَغَسَّانُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deyayotganini eshitdim: Bir kishi Rasululloh ﷺdan Sabaʼ haqida — u nima: erkakmi, ayolmi yoki yermi, deb soʻradi. U zot: «Yoʻq, u bir kishi boʻlib, oʻn (farzand) koʻrgan. Ulardan oltitasi Yamanda, toʻrttasi Shomda joylashgan. Yamanliklari — Mazhij, Kinda, Azd, Ashʼariylar, Anmor va Himyar boʻlib, barchasi arablardir. Shomdagilari esa Laxm, Juzom, Omila va Gʻassondir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деяётганини эшитдим: Бир киши Расулуллоҳ ﷺдан Сабаъ ҳақида — у нима: эркакми, аёлми ёки ерми, деб сўради. У зот: «Йўқ, у бир киши бўлиб, ўн (фарзанд) кўрган. Улардан олтитаси Яманда, тўрттаси Шомда жойлашган. Яманликлари — Мазҳиж, Кинда, Азд, Ашъарийлар, Анмор ва Ҳимяр бўлиб, барчаси араблардир. Шомдагилари эса Лахм, Жузом, Омила ва Ғассондир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فَجَاءَتْ جَارِيَتَانِ حَتَّى قَامَتَا بَيْنَ يَدَيْهِ عِنْدَ رَأْسِهِ فَنَحَّاهُمَا وَأَوْمَأَ بِيَدَيْهِ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namoz oʻqiyotgan edilar. Shunda ikki qiz kelib, u zotning oldilarida, boshlari yonida turib qolishdi. U zot ularni surib qoʻydilar va qoʻllari bilan oʻng hamda chap tomonga ishora qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиётган эдилар. Шунда икки қиз келиб, у зотнинг олдиларида, бошлари ёнида туриб қолишди. У зот уларни суриб қўйдилар ва қўллари билан ўнг ҳамда чап томонга ишора қилдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍكَانَ اسْمُ جُوَيْرِيَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرَّةَ فَحَوَّلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْمَهَا فَسَمَّاهَا جُوَيْرِيَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning zavjalari Juvayriya binti Horisning ismi Barra edi. Bas, Rasululloh ﷺ uning ismini oʻzgartirib, uni Juvayriya deb atadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг завжалари Жувайрия бинти Ҳориснинг исми Барра эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унинг исмини ўзгартириб, уни Жувайрия деб атадилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا دَاوُدُ عَنْ عِلْبَاءَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَطَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ خُطُوطٍ قَالَ أَتَدْرُونَ مَا هَذَا قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْضَلُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ وَفَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ وَمَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ بِنْتُ مُزَاحِمٍ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ yerga toʻrt chiziq chizdilar va: «Bu nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroq», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Jannat ahli ayollarining eng afzali — Xadija binti Xuvaylid, Fotima binti Muhammad, Maryam binti Imron va Firʼavnning xotini Osiya binti Muzohimdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ерга тўрт чизиқ чиздилар ва: «Бу нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқ», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳли аёлларининг энг афзали — Хадижа бинти Хувайлид, Фотима бинти Муҳаммад, Марям бинти Имрон ва Фиръавннинг хотини Осия бинти Музоҳимдир», дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ أَخْبَرَنَا لَيْثٌ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ شُعْبَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَوْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ مَرَّ بِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ وَهُوَ يُصَلِّي مَضْفُورَ الرَّأْسِ مَعْقُودًا مِنْ وَرَائِهِ فَوَقَفَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَبْرَحْ يَحُلُّ عُقَدَ رَأْسِهِ فَأَقَرَّ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ حَتَّى فَرَغَ مِنْ حَلِّهِ ثُمَّ جَلَسَ فَلَمَّا فَرَغَ ابْنُ الْحَارِثِ مِنْ الصَّلَاةِ أَتَاهُ فَقَالَ عَلَامَ صَنَعْتَ بِرَأْسِي مَا صَنَعْتَ بِرَأْسِي آنِفًا قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَثَلُ الَّذِي يُصَلِّي وَرَأْسُهُ مَعْقُودٌ مِنْ وَرَائِهِ كَمَثَلِ الَّذِي يُصَلِّي مَكْتُوفًا
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Abdulloh ibn Horis ibn Abu Rabianing yonidan oʻtdi. U sochini orqasidan oʻrib, tugib olgan holda namoz oʻqiyotgan edi. (Ibn Abbos) uning tepasida toʻxtadi va boshidagi tugunlarni yechishdan toʻxtamadi. Abdulloh ibn Horis esa u yechib boʻlgunicha unga (imkon berib) turdi, soʻng oʻtirdi. Ibn Horis namozdan farogʻ topgach, uning oldiga kelib: «Nega hozir boshimga shunday qilding?» dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Sochi orqasidan tugilgan holda namoz oʻqiydigan kishining misoli — qoʻli bogʻlangan holda namoz oʻqiydigan kishining misolidir›, deganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Абдуллоҳ ибн Ҳорис ибн Абу Рабианинг ёнидан ўтди. У сочини орқасидан ўриб, тугиб олган ҳолда намоз ўқиётган эди. (Ибн Аббос) унинг тепасида тўхтади ва бошидаги тугунларни ечишдан тўхтамади. Абдуллоҳ ибн Ҳорис эса у ечиб бўлгунича унга (имкон бериб) турди, сўнг ўтирди. Ибн Ҳорис намоздан фароғ топгач, унинг олдига келиб: «Нега ҳозир бошимга шундай қилдинг?» деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Сочи орқасидан тугилган ҳолда намоз ўқийдиган кишининг мисоли — қўли боғланган ҳолда намоз ўқийдиган кишининг мисолидир›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ بُكَيْرٍ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَثَلُ الَّذِي يُصَلِّي وَرَأْسُهُ مَعْقُوصٌ كَمَثَلِ الَّذِي يُصَلِّي وَهُوَ مَكْتُوفٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Sochi turmaklangan holda namoz oʻqiydigan kishining misoli — qoʻli bogʻlangan holda namoz oʻqiydigan kishining misolidir», deganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Сочи турмакланган ҳолда намоз ўқийдиган кишининг мисоли — қўли боғланган ҳолда намоз ўқийдиган кишининг мисолидир», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عَامِرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ ثَلَاثًا فِي الْأَخْدَعَيْنِ وَبَيْنَ الْكَتِفَيْنِ وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أُجْرَتَهُ وَلَوْ كَانَ حَرَامًا لَمْ يُعْطِهِ إِيَّاهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uch marta hijoma (qon olish) qildirdilar — ikki boʻyin tomiridan va ikki kurak orasidan — hamda hajjomga haqini berdilar. Agar u harom boʻlganida, unga bermas edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уч марта ҳижома (қон олиш) қилдирдилар — икки бўйин томиридан ва икки курак орасидан — ҳамда ҳажжомга ҳақини бердилар. Агар у ҳаром бўлганида, унга бермас эдилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوتِرُ بِثَلَاثٍ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Nabiy ﷺ uch (rakʼat) bilan vitr qilar edilar: {Sabbihisma robbikal aʼlaa} (Aʼlo surasi), {Qul yaa ayyuhal kaafirun} (Kofirun surasi) va {Qul huvalloohu ahad} (Ixlos surasi)ni oʻqir edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Набий ﷺ уч (ракъат) билан витр қилар эдилар: {Саббиҳисма роббикал аълаа} (Аъло сураси), {Қул яа айюҳал каафирун} (Кофирун сураси) ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад} (Ихлос сураси)ни ўқир эдилар».
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ الم تَنْزِيلُ السَّجْدَةَ وَهَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma kuni bomdod namozida {Alif, Lom, Mim. (Bu Kitobning) nozil qilinishi} (Sajda surasi) va {Inson uchun shunday bir vaqt boʻldi} (Inson surasi)ni oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума куни бомдод намозида {Алиф, Лом, Мим. (Бу Китобнинг) нозил қилиниши} (Сажда сураси) ва {Инсон учун шундай бир вақт бўлди} (Инсон сураси)ни ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ التَّمِيمِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَاجِدًا قَدْ خَوَّى حَتَّى يُرَى بَيَاضُ إِبْطَيْهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺ ni sajdada koʻrdim — u zot (qoʻllarini yon tomonlariga) shu qadar ochgan edilarki, hatto qoʻltiqlarining oqi koʻrinar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺ ни саждада кўрдим — у зот (қўлларини ён томонларига) шу қадар очган эдиларки, ҳатто қўлтиқларининг оқи кўринар эди.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ التَّمِيمِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتَدَبَّرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَأَيْتُهُ سَاجِدًا مُخَوِّيًا وَرَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ni diqqat bilan kuzatdim va u zotni sajdada (qoʻllarini yon tomonlarga) ochgan holda koʻrdim, hamda qoʻltiqlarining oqini koʻrdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни диққат билан кузатдим ва у зотни саждада (қўлларини ён томонларга) очган ҳолда кўрдим, ҳамда қўлтиқларининг оқини кўрдим.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَكُلُّ حِلْفٍ كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ لَمْ يَزِدْهُ الْإِسْلَامُ إِلَّا شِدَّةً أَوْ حِدَّةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺ ga marfuʼ qilib rivoyat qilinadi: «Johiliyatda boʻlgan har bir hilf (ittifoq ahdi)ni Islom faqat kuchaytirdi» — yoki: «qatʼiylashtirdi» — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺ га марфуъ қилиб ривоят қилинади: «Жоҳилиятда бўлган ҳар бир ҳилф (иттифоқ аҳди)ни Ислом фақат кучайтирди» — ёки: «қатъийлаштирди» — дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَيُّمَا أَمَةٍ وَلَدَتْ مِنْ سَيِّدِهَا فَهِيَ مُعْتَقَةٌ عَنْ دُبُرٍ مِنْهُ أَوْ قَالَ مِنْ بَعْدِهِ وَرُبَّمَا قَالَهُمَا جَمِيعًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir choʻri oʻz xoʻjayinidan farzand tugʻsa, u (xoʻjayin) vafotidan keyin ozoddir» — yoki: «undan keyin» — dedilar. Baʼzan (rovi) ikkalasini ham aytar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир чўри ўз хўжайинидан фарзанд туғса, у (хўжайин) вафотидан кейин озоддир» — ёки: «ундан кейин» — дедилар. Баъзан (рови) иккаласини ҳам айтар эди.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ أَمَرَ عَلِيًّا فَوَضَعَ لَهُ غُسْلًا ثُمَّ أَعْطَاهُ ثَوْبًا فَقَالَ اسْتُرْنِي وَوَلِّنِي ظَهْرَكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadiki, u zot Aliga buyurdilar, u (Ali) u zot uchun gʻusl (suvi)ni qoʻydi, soʻng unga bir kiyim berdi. U zot: «Meni toʻsib tur va menga orqangni oʻgir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺ дан ривоят қилинадики, у зот Алига буюрдилар, у (Али) у зот учун ғусл (суви)ни қўйди, сўнг унга бир кийим берди. У зот: «Мени тўсиб тур ва менга орқангни ўгир», дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَإِذَا اخْتَلَفْتُمْ فِي الطَّرِيقِ فَاجْعَلُوهُ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ وَمَنْ سَأَلَهُ جَارُهُ أَنْ يَدْعَمَ عَلَى حَائِطِهِ فَلْيَفْعَلْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺ ga marfuʼ qilib rivoyat qilinadi: «Yoʻl (kengligi) haqida ixtilof qilsangiz, uni yetti tirsak qilinglar. Kimning qoʻshnisi undan devoriga (yogʻoch) tirab qoʻyishni soʻrasa, (ruxsat) bersin».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺ га марфуъ қилиб ривоят қилинади: «Йўл (кенглиги) ҳақида ихтилоф қилсангиз, уни етти тирсак қилинглар. Кимнинг қўшниси ундан деворига (ёғоч) тираб қўйишни сўраса, (рухсат) берсин».
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الْأَرْضِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ لَعَنَ وَالِدَيْهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ كَمَّهَ أَعْمَى عَنْ السَّبِيلِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ ثَلَاثًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ shunday dedilar: «Yer chegaralarini oʻzgartirgan kishini Alloh laʼnatladi. Allohdan boshqasiga soʻygan kishini Alloh laʼnatladi. Ota-onasini laʼnatlagan kishini Alloh laʼnatladi. Oʻz mavlolaridan boshqasini valiy tutgan kishini Alloh laʼnatladi. Koʻrni yoʻldan adashtirgan kishini Alloh laʼnatladi. Hayvonga yaqinlik qilgan kishini Alloh laʼnatladi. Lut qavmining amalini qilgan kishini Alloh laʼnatladi, Lut qavmining amalini qilgan kishini Alloh laʼnatladi» — buni uch marta (aytdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ шундай дедилар: «Ер чегараларини ўзгартирган кишини Аллоҳ лаънатлади. Аллоҳдан бошқасига сўйган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ота-онасини лаънатлаган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ўз мавлоларидан бошқасини валий тутган кишини Аллоҳ лаънатлади. Кўрни йўлдан адаштирган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ҳайвонга яқинлик қилган кишини Аллоҳ лаънатлади. Лут қавмининг амалини қилган кишини Аллоҳ лаънатлади, Лут қавмининг амалини қилган кишини Аллоҳ лаънатлади» — буни уч марта (айтдилар).
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَلْعُونٌ مَنْ سَبَّ أَبَاهُ مَلْعُونٌ مَنْ سَبَّ أُمَّهُ مَلْعُونٌ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّهِ مَلْعُونٌ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الْأَرْضِ مَلْعُونٌ مَنْ كَمَّهَ أَعْمَى عَنْ الطَّرِيقِ مَلْعُونٌ مَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ مَلْعُونٌ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ قَالَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِرَارًا ثَلَاثًا فِي اللُّوطِيَّةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Otasini soʻkkan kishi laʼnatlangandir; onasini soʻkkan kishi laʼnatlangandir; Allohdan boshqasiga soʻygan kishi laʼnatlangandir; yer chegaralarini oʻzgartirgan kishi laʼnatlangandir; koʻrni yoʻldan adashtirgan kishi laʼnatlangandir; hayvonga yaqinlik qilgan kishi laʼnatlangandir; Lut qavmining amalini qilgan kishi laʼnatlangandir». Rasululloh ﷺ luqtiylik haqidagisini uch marta takrorlab aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Отасини сўккан киши лаънатлангандир; онасини сўккан киши лаънатлангандир; Аллоҳдан бошқасига сўйган киши лаънатлангандир; ер чегараларини ўзгартирган киши лаънатлангандир; кўрни йўлдан адаштирган киши лаънатлангандир; ҳайвонга яқинлик қилган киши лаънатлангандир; Лут қавмининг амалини қилган киши лаънатлангандир». Расулуллоҳ ﷺ луқтийлик ҳақидагисини уч марта такрорлаб айтдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الْأَرْضِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ كَمَّهَ أَعْمَى عَنْ الطَّرِيقِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ عَقَّ وَالِدَيْهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ قَالَهَا ثَلَاثًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Yer chegaralarini oʻzgartirgan kishini Alloh laʼnatladi. Oʻz mavlolaridan boshqasini valiy tutgan kishini Alloh laʼnatladi. Koʻrni yoʻldan adashtirgan kishini Alloh laʼnatladi. Allohdan boshqasiga soʻygan kishini Alloh laʼnatladi. Hayvonga yaqinlik qilgan kishini Alloh laʼnatladi. Ota-onasiga oq boʻlgan kishini Alloh laʼnatladi. Lut qavmining amalini qilgan kishini Alloh laʼnatladi» — buni uch marta aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ер чегараларини ўзгартирган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ўз мавлоларидан бошқасини валий тутган кишини Аллоҳ лаънатлади. Кўрни йўлдан адаштирган кишини Аллоҳ лаънатлади. Аллоҳдан бошқасига сўйган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ҳайвонга яқинлик қилган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ота-онасига оқ бўлган кишини Аллоҳ лаънатлади. Лут қавмининг амалини қилган кишини Аллоҳ лаънатлади» — буни уч марта айтдилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ بِرَكْعَتَيْ الضُّحَى وَلَمْ تُؤْمَرُوا بِهَا وَأُمِرْتُ بِالْأَضْحَى وَلَمْ تُكْتَبْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Menga zuho (chosht)ning ikki rakʼati buyurildi, sizlarga esa u buyurilmadi; menga qurbonlik (soʻyish) buyurildi, u esa (sizlarga) farz qilinmadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга зуҳо (чошт)нинг икки ракъати буюрилди, сизларга эса у буюрилмади; менга қурбонлик (сўйиш) буюрилди, у эса (сизларга) фарз қилинмади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ بِرَكْعَتَيْ الضُّحَى وَلَمْ تُؤْمَرُوا بِهَا وَأُمِرْتُ بِالْأَضْحَى وَلَمْ تُكْتَبْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Menga zuho (chosht)ning ikki rakʼati buyurildi, sizlarga esa u buyurilmadi; menga qurbonlik (soʻyish) buyurildi, u esa (sizlarga) farz qilinmadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга зуҳо (чошт)нинг икки ракъати буюрилди, сизларга эса у буюрилмади; менга қурбонлик (сўйиш) буюрилди, у эса (сизларга) фарз қилинмади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كُتِبَ عَلَيَّ النَّحْرُ وَلَمْ يُكْتَبْ عَلَيْكُمْ وَأُمِرْتُ بِرَكْعَتَيْ الضُّحَى وَلَمْ تُؤْمَرُوا بِهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: «Menga qurbonlik soʻyish farz qilindi, sizlarga esa farz qilinmadi; menga zuho (chosht)ning ikki rakʼati buyurildi, sizlarga esa u buyurilmadi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺ дан ривоят қилинади: «Менга қурбонлик сўйиш фарз қилинди, сизларга эса фарз қилинмади; менга зуҳо (чошт)нинг икки ракъати буюрилди, сизларга эса у буюрилмади».
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي رَزِينٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى مَوْلَى ابْنِ عُقَيْلٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَلَقَدْ عُلِّمْتُ آيَةً مِنْ الْقُرْآنِ مَا سَأَلَنِي عَنْهَا رَجُلٌ قَطُّ فَمَا أَدْرِي أَعَلِمَهَا النَّاسُ فَلَمْ يَسْأَلُوا عَنْهَا أَمْ لَمْ يَفْطِنُوا لَهَا فَيَسْأَلُوا عَنْهَا ثُمَّ طَفِقَ يُحَدِّثُنَا فَلَمَّا قَامَ تَلَاوَمْنَا أَنْ لَا نَكُونَ سَأَلْنَاهُ عَنْهَا فَقُلْتُ أَنَا لَهَا إِذَا رَاحَ غَدًا فَلَمَّا رَاحَ الْغَدَ قُلْتُ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ ذَكَرْتَ أَمْسِ أَنَّ آيَةً مِنْ الْقُرْآنِ لَمْ يَسْأَلْكَ عَنْهَا رَجُلٌ قَطُّ فَلَا تَدْرِي أَعَلِمَهَا النَّاسُ فَلَمْ يَسْأَلُوا عَنْهَا أَمْ لَمْ يَفْطِنُوا لَهَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْهَا وَعَنْ اللَّاتِي قَرَأْتَ قَبْلَهَا قَالَ نَعَمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِقُرَيْشٍ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ إِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ فِيهِ خَيْرٌ وَقَدْ عَلِمَتْ قُرَيْشٌ أَنَّ النَّصَارَي تَعْبُدُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا تَقُولُ فِي مُحَمَّدٍ فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ أَلَسْتَ تَزْعُمُ أَنَّ عِيسَى كَانَ نَبِيًّا وَعَبْدًا مِنْ عِبَادِ اللَّهِ صَالِحًا فَلَئِنْ كُنْتَ صَادِقًا فَإِنَّ آلِهَتَهُمْ لَكَمَا تَقُولُونَ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا إِذَا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ} قَالَ قُلْتُ مَا يَصِدُّونَ قَالَ يَضِجُّونَ {وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ} قَالَ هُوَ خُرُوجُ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلَام قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ
Abu Yahyo — Ibn Uqayl al-Ansoriyning mavlosi — aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: «Menga Qurʼondan bir oyat oʻrgatildiki, undan hech bir kishi menga savol bermadi. Bilmadim, odamlar uni bilishgani uchun soʻrashmadimi yoki unga eʼtibor qilishmagani uchun soʻrashmadimi». Soʻng u bizga hadis soʻzlab bera boshladi. U turib ketgach, biz undan bu haqda soʻramaganimiz uchun bir-birimizni malomat qildik. Men: «Ertaga kelsa, uni men (soʻrayman)», dedim. Ertasi kuni u kelganida: «Ey Ibn Abbos! Kecha siz Qurʼondagi bir oyatni tilga olib, undan sizga hech kim savol bermaganini va odamlar uni bilgani uchun soʻramaganmi yoki unga eʼtibor qilmaganmi — bilmasligingizni (aytgan edingiz). Menga u haqda va undan oldin oʻqigan (oyat)laringiz haqida xabar bering», dedim. U: «Ha», dedi. «Rasululloh ﷺ Qurayshga: ‹Ey Quraysh jamoasi! Allohdan oʻzga ibodat qilinadigan biror (narsa)da yaxshilik yoʻq›, dedilar. Quraysh esa nasorolar Iso ibn Maryamga ibodat qilishini bilar edi. ‹Muhammad haqida nima deysizlar?› Ular: ‹Ey Muhammad! Sen Iso nabiy va Allohning solih bandalaridan bir banda edi, deb daʼvo qilmaysanmi? Agar rostgoʻy boʻlsang, ularning ilohlari ham sizlar aytganingizdek boʻladi-da›, dedilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Ibn Maryam misol qilib keltirilganida, sening qavming birdan undan shovqin sola boshladilar} (oyatini) nozil qildi», dedi. Men: «‹Yasidduna› nima?» dedim. U: «Shovqin soladilar», dedi. {Va albatta u Soat uchun bir alomatdir} — u Iso ibn Maryam alayhissalomning qiyomat kunidan oldin chiqishidir, dedi.Абу Яҳё — Ибн Уқайл ал-Ансорийнинг мавлоси — айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: «Менга Қуръондан бир оят ўргатилдики, ундан ҳеч бир киши менга савол бермади. Билмадим, одамлар уни билишгани учун сўрашмадими ёки унга эътибор қилишмагани учун сўрашмадими». Сўнг у бизга ҳадис сўзлаб бера бошлади. У туриб кетгач, биз ундан бу ҳақда сўрамаганимиз учун бир-биримизни маломат қилдик. Мен: «Эртага келса, уни мен (сўрайман)», дедим. Эртаси куни у келганида: «Эй Ибн Аббос! Кеча сиз Қуръондаги бир оятни тилга олиб, ундан сизга ҳеч ким савол бермаганини ва одамлар уни билгани учун сўрамаганми ёки унга эътибор қилмаганми — билмаслигингизни (айтган эдингиз). Менга у ҳақда ва ундан олдин ўқиган (оят)ларингиз ҳақида хабар беринг», дедим. У: «Ҳа», деди. «Расулуллоҳ ﷺ Қурайшга: ‹Эй Қурайш жамоаси! Аллоҳдан ўзга ибодат қилинадиган бирор (нарса)да яхшилик йўқ›, дедилар. Қурайш эса насоролар Исо ибн Марямга ибодат қилишини билар эди. ‹Муҳаммад ҳақида нима дейсизлар?› Улар: ‹Эй Муҳаммад! Сен Исо набий ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларидан бир банда эди, деб даъво қилмайсанми? Агар ростгўй бўлсанг, уларнинг илоҳлари ҳам сизлар айтганингиздек бўлади-да›, дедилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Ибн Марям мисол қилиб келтирилганида, сенинг қавминг бирдан ундан шовқин сола бошладилар} (оятини) нозил қилди», деди. Мен: «‹Ясиддуна› нима?» дедим. У: «Шовқин соладилар», деди. {Ва албатта у Соат учун бир аломатдир} — у Исо ибн Марям алайҳиссаломнинг қиёмат кунидан олдин чиқишидир, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنَا شَهْرٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَبَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِفِنَاءِ بَيْتِهِ بِمَكَّةَ جَالِسٌ إِذْ مَرَّ بِهِ عُثْمَانُ بْنُ مَظْعُونٍ فَكَشَرَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا تَجْلِسُ قَالَ بَلَى قَالَ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْتَقْبِلَهُ فَبَيْنَمَا هُوَ يُحَدِّثُهُ إِذْ شَخَصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِبَصَرِهِ إِلَى السَّمَاءِ فَنَظَرَ سَاعَةً إِلَى السَّمَاءِ فَأَخَذَ يَضَعُ بَصَرَهُ حَتَّى وَضَعَهُ عَلَى يَمِينِهِ فِي الْأَرْضِ فَتَحَرَّفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ جَلِيسِهِ عُثْمَانَ إِلَى حَيْثُ وَضَعَ بَصَرَهُ وَأَخَذَ يُنْغِضُ رَأْسَهُ كَأَنَّهُ يَسْتَفْقِهُ مَا يُقَالُ لَهُ وَابْنُ مَظْعُونٍ يَنْظُرُ فَلَمَّا قَضَى حَاجَتَهُ وَاسْتَفْقَهَ مَا يُقَالُ لَهُ شَخَصَ بَصَرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى السَّمَاءِ كَمَا شَخَصَ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَأَتْبَعَهُ بَصَرَهُ حَتَّى تَوَارَى فِي السَّمَاءِ فَأَقْبَلَ إِلَى عُثْمَانَ بِجِلْسَتِهِ الْأُولَى قَالَ يَا مُحَمَّدُ فِيمَ كُنْتُ أُجَالِسُكَ وَآتِيكَ مَا رَأَيْتُكَ تَفْعَلُ كَفِعْلِكَ الْغَدَاةَ قَالَ وَمَا رَأَيْتَنِي فَعَلْتُ قَالَ رَأَيْتُكَ تَشْخَصُ بِبَصَرِكَ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ وَضَعْتَهُ حَيْثُ وَضَعْتَهُ عَلَى يَمِينِكَ فَتَحَرَّفْتَ إِلَيْهِ وَتَرَكْتَنِي فَأَخَذْتَ تُنْغِضُ رَأْسَكَ كَأَنَّكَ تَسْتَفْقِهُ شَيْئًا يُقَالُ لَكَ قَالَ وَفَطِنْتَ لِذَاكَ قَالَ عُثْمَانُ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Makkada uylarining hovlisida oʻtirgan edilar. Shu asnoda yonlaridan Usmon ibn Mazʼun oʻtib qoldi va Rasululloh ﷺ ga jilmayib qoʻydi. Rasululloh ﷺ unga: «Oʻtirmaysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Rasululloh ﷺ unga roʻbaroʻ oʻtirdilar. U zot u bilan gaplashib turganlarida, birdan Rasululloh ﷺ nigohlarini osmonga tikdilar va bir muddat osmonga qaradilar. Soʻng nigohlarini pastga tushira boshladilar, hatto uni yerdagi oʻng tomonlariga qoʻydilar. Rasululloh ﷺ hamsuhbatlari Usmondan burilib, nigohlarini qoʻygan tomonga yuzlandilar va oʻzlariga aytilayotgan narsani anglashga urinayotgandek boshlarini qimirlata boshladilar. Ibn Mazʼun esa qarab turar edi. U zot hojatlarini bitirib, oʻzlariga aytilayotganini anglab olgach, Rasululloh ﷺ ning nigohlari birinchi martadagidek yana osmonga tikildi va u zot nigohlari bilan uni kuzatib bordilar, toki u osmonda gʻoyib boʻlgunicha. Soʻng avvalgi oʻtirishlaricha Usmonga yuzlandilar. U: «Ey Muhammad! Men suhbatingizda boʻlib, huzuringizga kelib turardim, ammo bugungi ertalabki qilganingizdek qilganingizni koʻrmagan edim», dedi. U zot: «Nima qilayotganimni koʻrding?» dedilar. U: «Nigohingizni osmonga tikkaningizni, soʻng uni oʻng tomoningizga qoʻyganingizni, soʻng oʻsha tomonga burilib, meni tark etganingizni va sizga aytilayotgan bir narsani anglayotgandek boshingizni qimirlata boshlaganingizni koʻrdim», dedi. U zot: «Buni sezdingmi?» dedilar. Usmon aytdi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маккада уйларининг ҳовлисида ўтирган эдилар. Шу аснода ёнларидан Усмон ибн Мазъун ўтиб қолди ва Расулуллоҳ ﷺ га жилмайиб қўйди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўтирмайсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга рўбарў ўтирдилар. У зот у билан гаплашиб турганларида, бирдан Расулуллоҳ ﷺ нигоҳларини осмонга тикдилар ва бир муддат осмонга қарадилар. Сўнг нигоҳларини пастга тушира бошладилар, ҳатто уни ердаги ўнг томонларига қўйдилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳамсуҳбатлари Усмондан бурилиб, нигоҳларини қўйган томонга юзландилар ва ўзларига айтилаётган нарсани англашга уринаётгандек бошларини қимирлата бошладилар. Ибн Мазъун эса қараб турар эди. У зот ҳожатларини битириб, ўзларига айтилаётганини англаб олгач, Расулуллоҳ ﷺ нинг нигоҳлари биринчи мартадагидек яна осмонга тикилди ва у зот нигоҳлари билан уни кузатиб бордилар, токи у осмонда ғойиб бўлгунича. Сўнг аввалги ўтиришларича Усмонга юзландилар. У: «Эй Муҳаммад! Мен суҳбатингизда бўлиб, ҳузурингизга келиб турардим, аммо бугунги эрталабки қилганингиздек қилганингизни кўрмаган эдим», деди. У зот: «Нима қилаётганимни кўрдинг?» дедилар. У: «Нигоҳингизни осмонга тикканингизни, сўнг уни ўнг томонингизга қўйганингизни, сўнг ўша томонга бурилиб, мени тарк этганингизни ва сизга айтилаётган бир нарсани англаётгандек бошингизни қимирлата бошлаганингизни кўрдим», деди. У зот: «Буни сездингми?» дедилар. Усмон айтди.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنَا شَهْرٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَرَمٌ وَحَرَمِي الْمَدِينَةُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحَرِّمُهَا بِحُرَمِكَ أَنْ لَا يُؤْوَى فِيهَا مُحْدِثٌ وَلَا يُخْتَلَى خَلَاهَا وَلَا يُعْضَدُ شَوْكُهَا وَلَا تُؤْخَذُ لُقَطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Har bir nabiyning harami bor, mening haramim esa Madinadir. Allohim! Men uni Sening haramlaring (hurmati) bilan harom qilaman: unda bidʼatchi panoh topmasin, uning oʻti oʻrilmasin, tikani kesilmasin va topib olingan narsasi faqat (uni) eʼlon qiluvchi uchungina olinsin».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ҳар бир набийнинг ҳарами бор, менинг ҳарамим эса Мадинадир. Аллоҳим! Мен уни Сенинг ҳарамларинг (ҳурмати) билан ҳаром қиламан: унда бидъатчи паноҳ топмасин, унинг ўти ўрилмасин, тикани кесилмасин ва топиб олинган нарсаси фақат (уни) эълон қилувчи учунгина олинсин».
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنَا شَهْرٌ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّمَا رَجُلٍ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ وَالِدَيْهِ أَوْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ الَّذِينَ أَعْتَقُوهُ فَإِنَّ عَلَيْهِ لَعْنَةَ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلَا عَدْلٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi otasidan boshqasini (ota deb) daʼvo qilsa, yoki oʻzini ozod qilgan mavlolaridan boshqasini valiy tutsa, unga qiyomat kunigacha Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi; undan na sarf, na adl qabul qilinadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши отасидан бошқасини (ота деб) даъво қилса, ёки ўзини озод қилган мавлоларидан бошқасини валий тутса, унга қиёмат кунигача Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; ундан на сарф, на адл қабул қилинади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنِي شَهْرٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنُهِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَصْنَافِ النِّسَاءِ إِلَّا مَا كَانَ مِنْ الْمُؤْمِنَاتِ الْمُهَاجِرَاتِ قَالَ {لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ وَلَا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلَّا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ} وَأَحَلَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَتَيَاتِكُمْ الْمُؤْمِنَاتِ {وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ} وَحَرَّمَ كُلَّ ذَاتِ دِينٍ غَيْرَ دِينِ الْإِسْلَامِ قَالَ {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنْ الْخَاسِرِينَ} وَقَالَ {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ إِلَى قَوْلِهِ خَالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ} وَحَرَّمَ سِوَى ذَلِكَ مِنْ أَصْنَافِ النِّسَاءِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga muhojir moʻmina ayollardan boshqa ayol turlari (bilan nikohlanish) man qilindi. Alloh: {Bundan keyin senga ayollar (boshqa xotinlar olishing) halol emas va goʻzalliklari seni hayratga solsa-da, ularni boshqa xotinlarga almashtirishing ham (halol emas), faqat qoʻling ostidagi (choʻrilar) bundan mustasno} dedi. Soʻng Alloh azza va jalla sizlarga moʻmina choʻrilaringizni va agar oʻzini Nabiyga hadya etsa moʻmina ayolni halol qildi hamda Islomdan boshqa dindagi har bir ayolni harom qildi. Soʻng: {Kim iymonni inkor etsa, uning ameli behuda ketibdi va u oxiratda ziyon koʻruvchilardandir} dedi. Hamda: {Ey Nabiy, biz senga mahrlarini bergan xotinlaringni va qoʻling ostidagi (choʻrilar)ni halol qildik}, toki: {(bu) faqat senga xos, boshqa moʻminlarga emas} degan soʻzigacha (nozil qildi) va bulardan boshqa ayol turlarini harom qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга муҳожир мўмина аёллардан бошқа аёл турлари (билан никоҳланиш) ман қилинди. Аллоҳ: {Бундан кейин сенга аёллар (бошқа хотинлар олишинг) ҳалол эмас ва гўзалликлари сени ҳайратга солса-да, уларни бошқа хотинларга алмаштиришинг ҳам (ҳалол эмас), фақат қўлинг остидаги (чўрилар) бундан мустасно} деди. Сўнг Аллоҳ азза ва жалла сизларга мўмина чўриларингизни ва агар ўзини Набийга ҳадя этса мўмина аёлни ҳалол қилди ҳамда Исломдан бошқа диндаги ҳар бир аёлни ҳаром қилди. Сўнг: {Ким иймонни инкор этса, унинг амели беҳуда кетибди ва у охиратда зиён кўрувчилардандир} деди. Ҳамда: {Эй Набий, биз сенга маҳрларини берган хотинларингни ва қўлинг остидаги (чўрилар)ни ҳалол қилдик}, токи: {(бу) фақат сенга хос, бошқа мўминларга эмас} деган сўзигача (нозил қилди) ва булардан бошқа аёл турларини ҳаром қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنَا شَهْرٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ امْرَأَةً مِنْ قَوْمِهِ يُقَالُ لَهَا سَوْدَةُ وَكَانَتْ مُصْبِيَةً كَانَ لَهَا خَمْسَةُ صِبْيَةٍ أَوْ سِتَّةٌ مِنْ بَعْلٍ لَهَا مَاتَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يَمْنَعُكِ مِنِّي قَالَتْ وَاللَّهِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا يَمْنَعُنِي مِنْكَ أَنْ لَا تَكُونَ أَحَبَّ الْبَرِيَّةِ إِلَيَّ وَلَكِنِّي أُكْرِمُكَ أَنْ يَضْغُوَ هَؤُلَاءِ الصِّبْيَةَ عِنْدَ رَأْسِكَ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً قَالَ فَهَلْ مَنَعَكِ مِنِّي شَيْءٌ غَيْرُ ذَلِكَ قَالَتْ لَا وَاللَّهِ قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُكِ اللَّهُ إِنَّ خَيْرَ نِسَاءٍ رَكِبْنَ أَعْجَازَ الْإِبِلِ صَالِحُ نِسَاءِ قُرَيْشٍ أَحْنَاهُ عَلَى وَلَدٍ فِي صِغَرٍ وَأَرْعَاهُ عَلَى بَعْلٍ بِذَاتِ يَدٍ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) soʻzlab berdiki, Rasululloh ﷺ oʻz qavmlaridan Savda deb ataladigan bir ayolga sovchi qoʻydilar. U bolali ayol edi — vafot etgan eridan besh yoki olti bolasi bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Seni mendan nima toʻsmoqda?» dedilar. U: «Allohga qasamki, ey Allohning Nabiysi! Meni sizdan toʻsayotgan narsa — sizning menga xaloyiqning eng sevimlisi emasligingiz emas; balki men bu bolalarning ertayu kech boshingiz uzra chinqirishidan (asrab) sizni ulugʻlayman», dedi. U zot: «Seni mendan bundan boshqa biror narsa toʻsayaptimi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Alloh senga rahm qilsin! Tuya ustiga mingan ayollarning eng yaxshisi — Quraysh ayollarining solihalaridir: ular bolaga kichikligida eng mehribon va erning mol-mulkiga eng koʻp rioya qiluvchidirlar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) сўзлаб бердики, Расулуллоҳ ﷺ ўз қавмларидан Савда деб аталадиган бир аёлга совчи қўйдилар. У болали аёл эди — вафот этган эридан беш ёки олти боласи бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сени мендан нима тўсмоқда?» дедилар. У: «Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Набийси! Мени сиздан тўсаётган нарса — сизнинг менга халойиқнинг энг севимлиси эмаслигингиз эмас; балки мен бу болаларнинг эртаю кеч бошингиз узра чинқиришидан (асраб) сизни улуғлайман», деди. У зот: «Сени мендан бундан бошқа бирор нарса тўсаяптими?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Аллоҳ сенга раҳм қилсин! Туя устига минган аёлларнинг энг яхшиси — Қурайш аёлларининг солиҳаларидир: улар болага кичиклигида энг меҳрибон ва эрнинг мол-мулкига энг кўп риоя қилувчидирлар», дедилар.
و قَالَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَجْلِسًا لَهُ فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَجَلَسَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاضِعًا كَفَّيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدِّثْنِي مَا الْإِسْلَامُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْإِسْلَامُ أَنْ تُسْلِمَ وَجْهَكَ لِلَّهِ وَتَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ قَالَ فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ فَأَنَا مُسْلِمٌ قَالَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ فَقَدْ أَسْلَمْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَحَدِّثْنِي مَا الْإِيمَانُ قَالَ الْإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَتُؤْمِنَ بِالْمَوْتِ وَبِالْحَيَاةِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَتُؤْمِنَ بِالْجَنَّةِ وَالنَّارِ وَالْحِسَابِ وَالْمِيزَانِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ كُلِّهِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ قَالَ فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ فَقَدْ آمَنْتُ قَالَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ فَقَدْ آمَنْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدِّثْنِي مَا الْإِحْسَانُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْإِحْسَانُ أَنْ تَعْمَلَ لِلَّهِ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تَرَهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَحَدِّثْنِي مَتَى السَّاعَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُبْحَانَ اللَّهِ فِي خَمْسٍ مِنْ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا هُوَ {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا
Va u (Ibn Abbos) dedi: Rasululloh ﷺ oʻz majlislarida oʻtirgan edilar. Shunda Jibril alayhissalom kelib, Rasululloh ﷺ ning oldilariga, kaftlarini Rasululloh ﷺ ning tizzalariga qoʻygan holda oʻtirdi va: «Ey Allohning Rasuli! Menga Islom nima ekanini soʻzlab bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Islom — yuzingni Allohga taslim qilishing, Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U yolgʻiz, sherigi yoʻq va Muhammad Uning bandasi hamda rasulidir, deb guvohlik berishingdir», dedilar. U: «Shuni qilsam, men musulmonmanmi?» dedi. U zot: «Shuni qilsang, musulmon boʻlibsan», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli! Menga iymon nima ekanini soʻzlab bering», dedi. U zot: «Iymon — Allohga, oxirat kuniga, farishtalarga, kitobga va nabiylarga iymon keltirishing, oʻlimga hamda oʻlimdan keyingi hayotga iymon keltirishing, jannat va doʻzaxga, hisob va mezonga iymon keltirishing, qadarning barchasiga — yaxshisiga ham, yomoniga ham iymon keltirishingdir», dedilar. U: «Shuni qilsam, iymon keltirgan boʻlamanmi?» dedi. U zot: «Shuni qilsang, iymon keltiribsan», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli! Menga ehson nima ekanini soʻzlab bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ehson — Alloh uchun Uni koʻrib turgandek amal qilishingdir; zero sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turadi», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli! Menga Soat qachon boʻlishini soʻzlab bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Subhanalloh! (U) gʻaybning beshtasidan boʻlib, ularni Undan oʻzga hech kim bilmaydi: {Albatta, Soat (qiyomat) ilmi Allohning huzuridadir; U yomgʻir yogʻdiradi va bachadonlardagini biladi. Hech bir jon ertaga nima kasb qilishini bilmaydi va …}», dedilar.Ва у (Ибн Аббос) деди: Расулуллоҳ ﷺ ўз мажлисларида ўтирган эдилар. Шунда Жибрил алайҳиссалом келиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига, кафтларини Расулуллоҳ ﷺ нинг тиззаларига қўйган ҳолда ўтирди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули! Менга Ислом нима эканини сўзлаб беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом — юзингни Аллоҳга таслим қилишинг, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ҳамда расулидир, деб гувоҳлик беришингдир», дедилар. У: «Шуни қилсам, мен мусулмонманми?» деди. У зот: «Шуни қилсанг, мусулмон бўлибсан», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Менга иймон нима эканини сўзлаб беринг», деди. У зот: «Иймон — Аллоҳга, охират кунига, фаришталарга, китобга ва набийларга иймон келтиришинг, ўлимга ҳамда ўлимдан кейинги ҳаётга иймон келтиришинг, жаннат ва дўзахга, ҳисоб ва мезонга иймон келтиришинг, қадарнинг барчасига — яхшисига ҳам, ёмонига ҳам иймон келтиришингдир», дедилар. У: «Шуни қилсам, иймон келтирган бўламанми?» деди. У зот: «Шуни қилсанг, иймон келтирибсан», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Менга эҳсон нима эканини сўзлаб беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳсон — Аллоҳ учун Уни кўриб тургандек амал қилишингдир; зеро сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб туради», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Менга Соат қачон бўлишини сўзлаб беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Субҳаналлоҳ! (У) ғайбнинг бештасидан бўлиб, уларни Ундан ўзга ҳеч ким билмайди: {Албатта, Соат (қиёмат) илми Аллоҳнинг ҳузуридадир; У ёмғир ёғдиради ва бачадонлардагини билади. Ҳеч бир жон эртага нима касб қилишини билмайди ва …}», дедилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ يَعْنِي شَيْبَانَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَفَاءَلُ وَلَا يَتَطَيَّرُ وَيُعْجِبُهُ كُلُّ اسْمٍ حَسَنٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ yaxshi fol tutar, biroq badfol (tiyara) qilmas edilar va har bir goʻzal ismni yoqtirar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ яхши фол тутар, бироқ бадфол (тияра) қилмас эдилар ва ҳар бир гўзал исмни ёқтирар эдилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍعَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ {كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ} قَالَ الَّذِينَ هَاجَرُوا مَعَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan {Sizlar odamlar uchun chiqarilgan eng yaxshi ummat boʻldingiz} (oyati) haqida rivoyat qilinadi: U: «Bular Muhammad ﷺ bilan birga Madinaga hijrat qilganlardir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан {Сизлар одамлар учун чиқарилган энг яхши уммат бўлдингиз} (ояти) ҳақида ривоят қилинади: У: «Булар Муҳаммад ﷺ билан бирга Мадинага ҳижрат қилганлардир», деди.