حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ إِنَّمَا سَعَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لِيُرِيَ الْمُشْرِكِينَ قُوَّتَهُ. زَادَ الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، سَمِعْتُ عَطَاءً، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، مِثْلَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ — mushriklarga oʻz kuchini koʻrsatish uchun — Kaʼba tavofi va Safo bilan Marva saʼyini qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ — мушрикларга ўз кучини кўрсатиш учун — Каъба тавофи ва Сафо билан Марва саъйини қилди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُوَيْدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، مَوْلَى وَالِبَةَ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ دَفَعَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ عَرَفَةَ فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَرَاءَهُ زَجْرًا شَدِيدًا وَضَرْبًا وَصَوْتًا لِلإِبِلِ فَأَشَارَ بِسَوْطِهِ إِلَيْهِمْ وَقَالَ " أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ، فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ بِالإِيضَاعِ ". أَوْضَعُوا أَسْرَعُوا. خِلاَلَكُمْ مِنَ التَّخَلُّلِ بَيْنَكُمْ، وَفَجَّرْنَا خِلاَلَهُمَا. بَيْنَهُمَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Arafa kuni (Zulhijjaning toʻqqizinchisi) Paygʻambar ﷺ bilan birga (Arafatdan) qaytdim. Paygʻambar ﷺ ortlaridan katta shovqin-suron va tuyalarni (haydab) urish (tovushini) eshitdilar. Bas, u zot odamlarga qamchisi bilan ishora qilib: «Ey odamlar! Osoyishta boʻlinglar. Shoshilish — taqvodan (yaxshilikdan) emas», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Арафа куни (Зулҳижжанинг тўққизинчиси) Пайғамбар ﷺ билан бирга (Арафатдан) қайтдим. Пайғамбар ﷺ ортларидан катта шовқин-сурон ва туяларни (ҳайдаб) уриш (товушини) эшитдилар. Бас, у зот одамларга қамчиси билан ишора қилиб: «Эй одамлар! Осойишта бўлинглар. Шошилиш — тақводан (яхшиликдан) эмас», — дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ جَمْعٍ بِلَيْلٍ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Jamʼdan (Muzdalifadan) kechasi joʻnatdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Жамъдан (Муздалифадан) кечаси жўнатдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ أَنَا مِمَّنْ، قَدَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ فِي ضَعَفَةِ أَهْلِهِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men — Paygʻambar ﷺ Muzdalifa kechasida erta joʻnatgan, oilasidagi kuchsiz aʼzolardan boʻlganlar — orasida edim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен — Пайғамбар ﷺ Муздалифа кечасида эрта жўнатган, оиласидаги кучсиз аъзолардан бўлганлар — орасида эдим.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَرْدَفَ الْفَضْلَ، فَأَخْبَرَ الْفَضْلُ أَنَّهُ لَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى الْجَمْرَةَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Fazlni ortlarida mindirdilar va Fazl xabar berdiki, u (Paygʻambar ﷺ) — Jamraga (Jamratul-Aqaba) tosh otguncha — talbiya aytishda davom etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Фазлни ортларида миндирдилар ва Фазл хабар бердики, у (Пайғамбар ﷺ) — Жамрага (Жамратул-Ақаба) тош отгунча — талбия айтишда давом этдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَمَّنْ حَلَقَ قَبْلَ أَنْ يَذْبَحَ وَنَحْوِهِ. فَقَالَ " لاَ حَرَجَ، لاَ حَرَجَ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan — (Hadiyini) soʻyishdan oldin boshini oldirgan kishi (yoki hajning shunga oʻxshash boshqa marosimlarini tartibsiz qilgan kishi) haqida — soʻraldi. U zot: «Hech zarar yoʻq, hech zarar yoʻq», — deb javob berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан — (Ҳадийини) сўйишдан олдин бошини олдирган киши (ёки ҳажнинг шунга ўхшаш бошқа маросимларини тартибсиз қилган киши) ҳақида — сўралди. У зот: «Ҳеч зарар йўқ, ҳеч зарар йўқ», — деб жавоб бердилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زُرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ. قَالَ " لاَ حَرَجَ ". قَالَ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ. قَالَ " لاَ حَرَجَ ". قَالَ ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ. قَالَ " لاَ حَرَجَ ". وَقَالَ عَبْدُ الرَّحِيمِ الرَّازِيُّ عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ الْقَاسِمُ بْنُ يَحْيَى حَدَّثَنِي ابْنُ خُثَيْمٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ عَفَّانُ أُرَاهُ عَنْ وُهَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ خُثَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ حَمَّادٌ عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ وَعَبَّادِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ga: «Men ifoza tavofini ramy (jamraga tosh otish)dan oldin qildim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Hech zarar yoʻq», — deb javob berdilar. U kishi: «Men (Hadiyni) soʻyishdan oldin boshimni oldirdim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Hech zarar yoʻq», — dedilar. U: «Men Hadiyni ramydan oldin soʻydim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Hech zarar yoʻq», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ га: «Мен ифоза тавофини рамй (жамрага тош отиш)дан олдин қилдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳеч зарар йўқ», — деб жавоб бердилар. У киши: «Мен (Ҳадийни) сўйишдан олдин бошимни олдирдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳеч зарар йўқ», — дедилар. У: «Мен Ҳадийни рамйдан олдин сўйдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳеч зарар йўқ», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَمَيْتُ بَعْدَ مَا أَمْسَيْتُ. فَقَالَ " لاَ حَرَجَ ". قَالَ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ. قَالَ " لاَ حَرَجَ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ dan: «Men ramyni kechqurun qildim», — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Unda hech zarar yoʻq», — deb javob berdilar. Boshqa bir kishi: «Men (Hadiyni) soʻyishdan oldin boshimni oldirdim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Unda hech zarar yoʻq», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ дан: «Мен рамйни кечқурун қилдим», — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Унда ҳеч зарар йўқ», — деб жавоб бердилар. Бошқа бир киши: «Мен (Ҳадийни) сўйишдан олдин бошимни олдирдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Унда ҳеч зарар йўқ», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ أَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يَطُوفُوا بِالْبَيْتِ، وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ يَحِلُّوا، وَيَحْلِقُوا أَوْ يُقَصِّرُوا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Makkaga kelganda, sahobalarini — Kaʼbani hamda Safo bilan Marvani tavof qilishga, ehromdan chiqishga va boshini oldirish yoki sochini qisqartirishga — buyurdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Маккага келганда, саҳобаларини — Каъбани ҳамда Сафо билан Марвани тавоф қилишга, эҳромдан чиқишга ва бошини олдириш ёки сочини қисқартиришга — буюрди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قِيلَ لَهُ فِي الذَّبْحِ وَالْحَلْقِ وَالرَّمْىِ وَالتَّقْدِيمِ وَالتَّأْخِيرِ فَقَالَ " لاَ حَرَجَ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan — (Hadiyni) soʻyish, boshini oldirish va ramy (jamraga tosh otish)ni — belgilangan vaqtdan oldin yoki keyin qilish haqida soʻraldi. U zot: «Unda hech zarar yoʻq», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан — (Ҳадийни) сўйиш, бошини олдириш ва рамй (жамрага тош отиш)ни — белгиланган вақтдан олдин ёки кейин қилиш ҳақида сўралди. У зот: «Унда ҳеч зарар йўқ», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُسْأَلُ يَوْمَ النَّحْرِ بِمِنًى، فَيَقُولُ " لاَ حَرَجَ ". فَسَأَلَهُ رَجُلٌ، فَقَالَ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ. قَالَ " اذْبَحْ، وَلاَ حَرَجَ ". وَقَالَ رَمَيْتُ بَعْدَ مَا أَمْسَيْتُ. فَقَالَ " لاَ حَرَجَ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan Nahr kuni Minoda (hajning marosimlari haqida) soʻraldi va u zot: «Hech zarar yoʻq», — deb javob berdilar. Soʻng bir kishi u zotga: «Men (Hadiyni) soʻyishdan oldin boshimni oldirdim», — dedi. U zot: «(Endi) soʻy, unda hech zarar yoʻq», — dedilar. (Boshqa) bir kishi: «Men ramyni peshindan keyin qildim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Unda hech zarar yoʻq», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан Наҳр куни Минода (ҳажнинг маросимлари ҳақида) сўралди ва у зот: «Ҳеч зарар йўқ», — деб жавоб бердилар. Сўнг бир киши у зотга: «Мен (Ҳадийни) сўйишдан олдин бошимни олдирдим», — деди. У зот: «(Энди) сўй, унда ҳеч зарар йўқ», — дедилар. (Бошқа) бир киши: «Мен рамйни пешиндан кейин қилдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Унда ҳеч зарар йўқ», — дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ. تَابَعَهُ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning Arafatda xutba aytayotganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг Арафатда хутба айтаётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أُمِرَ النَّاسُ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِمْ بِالْبَيْتِ، إِلاَّ أَنَّهُ خُفِّفَ عَنِ الْحَائِضِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar — (Makkadan) ketishdan oldin, eng soʻnggi ish sifatida — Kaʼbani tavof qilishga (Vidoʼ tavofiga) buyurildi; faqat hayzli ayollar (bundan) mustasno qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар — (Маккадан) кетишдан олдин, энг сўнгги иш сифатида — Каъбани тавоф қилишга (Видў тавофига) буюрилди; фақат ҳайзли аёллар (бундан) мустасно қилинди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رُخِّصَ لِلْحَائِضِ أَنْ تَنْفِرَ إِذَا أَفَاضَتْ. قَالَ وَسَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّهَا لاَ تَنْفِرُ. ثُمَّ سَمِعْتُهُ يَقُولُ بَعْدُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ لَهُنَّ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hayzli ayolga — agar u ifoza tavofini qilgan boʻlsa — Makkadan ketishga ruxsat berildi. Tovus (rivoyatchi) otasidan (rivoyat qildi): «Men Ibn Umarning: ‹U (hayzli ayol) ketmasin›, — deganini eshitdim. Soʻng keyinroq men uning: ‹Paygʻambar ﷺ ularga (hayzli ayollarga) ketishga ruxsat berdilar›, — deganini eshitdim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳайзли аёлга — агар у ифоза тавофини қилган бўлса — Маккадан кетишга рухсат берилди. Товус (ривоятчи) отасидан (ривоят қилди): «Мен Ибн Умарнинг: ‹У (ҳайзли аёл) кетмасин›, — деганини эшитдим. Сўнг кейинроқ мен унинг: ‹Пайғамбар ﷺ уларга (ҳайзли аёлларга) кетишга рухсат бердилар›, — деганини эшитдим».
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ لَيْسَ التَّحْصِيبُ بِشَىْءٍ، إِنَّمَا هُوَ مَنْزِلٌ نَزَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muhassabda qolish — (hajning) marosimlaridan emas, balki Muhassab — Rasululloh ﷺ (oʻz Vidoʼ hajida) qoʻngan joy.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муҳассабда қолиш — (ҳажнинг) маросимларидан эмас, балки Муҳассаб — Расулуллоҳ ﷺ (ўз Видў ҳажида) қўнган жой.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْهَيْثَمِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ ذُو الْمَجَازِ وَعُكَاظٌ مَتْجَرَ النَّاسِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا جَاءَ الإِسْلاَمُ كَأَنَّهُمْ كَرِهُوا ذَلِكَ حَتَّى نَزَلَتْ [quran sura="2" aya_start="198" aya_end="198"]{لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ} فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Zulmajoz va Ukoz — johiliyat davrida odamlarning bozorlari edi. Odamlar Islomni qabul qilganda, ular u yerda savdo-sotiq qilishni noxush koʻrdi — to quyidagi oyat nozil boʻlguncha: ‹Robbingizning fazlidan (rizqidan, yaʼni haj paytida savdo qilib foyda) izlashingizda sizlarga hech gunoh yoʻq› (Baqara, 198).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Зулмажоз ва Укоз — жоҳилият даврида одамларнинг бозорлари эди. Одамлар Исломни қабул қилганда, улар у ерда савдо-сотиқ қилишни нохуш кўрди — то қуйидаги оят нозил бўлгунча: ‹Роббингизнинг фазлидан (ризқидан, яъни ҳаж пайтида савдо қилиб фойда) излашингизда сизларга ҳеч гуноҳ йўқ› (Бақара, 198).
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ اسْتَقْبَلَتْهُ أُغَيْلِمَةُ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، فَحَمَلَ وَاحِدًا بَيْنَ يَدَيْهِ وَآخَرَ خَلْفَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Makkaga yetib kelganda, Bani Abdulmuttalib (qabilasi)dan baʼzi bolalar uni kutib olishga chiqdi; Paygʻambar ﷺ ulardan birini oldida, boshqasini ortida mindirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Маккага етиб келганда, Бани Абдулмутталиб (қабиласи)дан баъзи болалар уни кутиб олишга чиқди; Пайғамбар ﷺ улардан бирини олдида, бошқасини ортида миндирди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَدْ أُحْصِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَلَقَ رَأْسَهُ وَجَامَعَ نِسَاءَهُ، وَنَحَرَ هَدْيَهُ، حَتَّى اعْتَمَرَ عَامًا قَابِلاً.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ (umra qilishdan) toʻsildi; bas, u zot boshini oldirdi, zavjalari bilan (yaqinlik) qildi, Hadiyini soʻydi va keyingi yili umra qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ (умра қилишдан) тўсилди; бас, у зот бошини олдирди, завжалари билан (яқинлик) қилди, Ҳадийини сўйди ва кейинги йили умра қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ اللَّيْثِيِّ، أَنَّهُ أَهْدَى لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِمَارًا وَحْشِيًّا، وَهْوَ بِالأَبْوَاءِ أَوْ بِوَدَّانَ فَرَدَّهُ عَلَيْهِ، فَلَمَّا رَأَى مَا فِي وَجْهِهِ قَالَ " إِنَّا لَمْ نَرُدَّهُ عَلَيْكَ إِلاَّ أَنَّا حُرُمٌ ".
Abdulloh ibn Abbos (Saʼb ibn Jassoma al-Laysiydan) rivoyat qiladi: Saʼb ibn Jassoma — Allohning Rasuli ﷺ Abvoʼda yoki Vaddonda ekanlarida — u zotga bir yovvoyi eshak (goʻshtini) hadya qildi, lekin u zot uni rad etdi. U zot uning (Saʼbning) yuzida noxushlik (xafalik) alomatlarini koʻrganda: «Men buni — faqat muhrim boʻlganim uchun — qaytardim (boshqa sababdan emas)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (Саъб ибн Жассома ал-Лайсийдан) ривоят қилади: Саъб ибн Жассома — Аллоҳнинг Расули ﷺ Абвўда ёки Ваддонда эканларида — у зотга бир ёввойи эшак (гўштини) ҳадя қилди, лекин у зот уни рад этди. У зот унинг (Саъбнинг) юзида нохушлик (хафалик) аломатларини кўрганда: «Мен буни — фақат муҳрим бўлганим учун — қайтардим (бошқа сабабдан эмас)», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَكَّةَ، فَلَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي، وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، لاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا، وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا، وَلاَ تُلْتَقَطُ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُعَرِّفٍ ". وَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. إِلاَّ الإِذْخِرَ لِصَاغَتِنَا وَقُبُورِنَا. فَقَالَ " إِلاَّ الإِذْخِرَ ". وَعَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ هَلْ تَدْرِي مَا لاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا هُوَ أَنْ يُنَحِّيَهُ مِنَ الظِّلِّ، يَنْزِلُ مَكَانَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh Makkani haram qildi; bas, u — mendan oldin ham haram edi va mendan keyin ham haram boʻlib qoladi. U menga (yaʼni unda jang qilishga) faqat bir kunning bir necha soatidagina halol qilindi. Uning butalarini sugʻurish (yulish), daraxtlarini kesish, ovini hurkitish (haydash) va luqtasini (topib olingan narsasini) olish — uni (elga) eʼlon qiladigan (topuvchi)dan boshqaga — joiz emas», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, Izxir (oʻti)dan boshqa — chunki u bizning zargarlarimiz va qabrlarimiz uchun (ishlatiladi)», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar. Ikrima dedi: «‹Ovni hurkitish (haydash)› nima ekanini bilasanmi? U — (ovni) soyadan haydab chiqarib, oʻsha (soya) joyga oʻzini joylashish (degani)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Маккани ҳарам қилди; бас, у — мендан олдин ҳам ҳарам эди ва мендан кейин ҳам ҳарам бўлиб қолади. У менга (яъни унда жанг қилишга) фақат бир куннинг бир неча соатидагина ҳалол қилинди. Унинг буталарини суғуриш (юлиш), дарахтларини кесиш, овини ҳуркитиш (ҳайдаш) ва луқтасини (топиб олинган нарсасини) олиш — уни (элга) эълон қиладиган (топувчи)дан бошқага — жоиз эмас», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, Изхир (ўти)дан бошқа — чунки у бизнинг заргарларимиз ва қабрларимиз учун (ишлатилади)», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар. Икрима деди: «‹Овни ҳуркитиш (ҳайдаш)› нима эканини биласанми? У — (овни) соядан ҳайдаб чиқариб, ўша (соя) жойга ўзини жойлашиш (дегани)».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ افْتَتَحَ مَكَّةَ " لاَ هِجْرَةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ، وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا، فَإِنَّ هَذَا بَلَدٌ حَرَّمَ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، وَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَإِنَّهُ لَمْ يَحِلَّ الْقِتَالُ فِيهِ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلَمْ يَحِلَّ لِي إِلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، لاَ يُعْضَدُ شَوْكُهُ، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهُ، وَلاَ يَلْتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلاَّ مَنْ عَرَّفَهَا، وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا ". قَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. إِلاَّ الإِذْخِرَ، فَإِنَّهُ لِقَيْنِهِمْ وَلِبُيُوتِهِمْ. قَالَ قَالَ " إِلاَّ الإِذْخِرَ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Makka fathi kuni Paygʻambar ﷺ: «(Makkadan) endi hijrat (qilish) yoʻq, balki jihod va niyat (bor); qachon jihodga chaqirilsangiz, darrov (chiqib) keting. Shubhasiz, Alloh bu joyni (Makkani) — osmonlar va yer yaratilgandan beri — haram qilgan va u — Qiyomat kunigacha — haram boʻlib qoladi; Alloh uning hurmatini (shunday) belgiladi. Mendan oldin hech kim uchun unda jang qilish joiz boʻlmagan, hatto men uchun ham u faqat kunning bir qismidagina halol qilindi. Bas, u — Allohning hurmati bilan — Qiyomat kunigacha haram(dir). Uning tikanli butalari sugʻurilmasin, ovi hurkitilmasin va luqtasi — uni (elga) eʼlon qiluvchidan boshqaga — olinmasin hamda oʻt-oʻlani (oʻsimligi) kesilmasin», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, Izxir (oʻti)dan boshqa — chunki u ularning (yaʼni bizning) temirchilari va uy ehtiyojlari uchun (ishlatiladi)», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Макка фатҳи куни Пайғамбар ﷺ: «(Маккадан) энди ҳижрат (қилиш) йўқ, балки жиҳод ва ният (бор); қачон жиҳодга чақирилсангиз, дарров (чиқиб) кетинг. Шубҳасиз, Аллоҳ бу жойни (Маккани) — осмонлар ва ер яратилгандан бери — ҳарам қилган ва у — Қиёмат кунигача — ҳарам бўлиб қолади; Аллоҳ унинг ҳурматини (шундай) белгилади. Мендан олдин ҳеч ким учун унда жанг қилиш жоиз бўлмаган, ҳатто мен учун ҳам у фақат куннинг бир қисмидагина ҳалол қилинди. Бас, у — Аллоҳнинг ҳурмати билан — Қиёмат кунигача ҳарам(дир). Унинг тиканли буталари суғурилмасин, ови ҳуркитилмасин ва луқтаси — уни (элга) эълон қилувчидан бошқага — олинмасин ҳамда ўт-ўлани (ўсимлиги) кесилмасин», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, Изхир (ўти)дан бошқа — чунки у уларнинг (яъни бизнинг) темирчилари ва уй эҳтиёжлари учун (ишлатилади)», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ قَالَ عَمْرٌو أَوَّلُ شَىْءٍ سَمِعْتُ عَطَاءً، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ. ثُمَّ سَمِعْتُهُ يَقُولُ حَدَّثَنِي طَاوُسٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَعَلَّهُ سَمِعَهُ مِنْهُمَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — ehromda ekanlarida — hijoma (qon) oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — эҳромда эканларида — ҳижома (қон) олдирдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ الْحَجَّاجِ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — ehromda ekanlarida — Maymunaga uylandi (yaʼni nikoh marosimi oʻqildi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — эҳромда эканларида — Маймунага уйланди (яъни никоҳ маросими ўқилди).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ وَقَصَتْ بِرَجُلٍ مُحْرِمٍ نَاقَتُهُ، فَقَتَلَتْهُ، فَأُتِيَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " اغْسِلُوهُ، وَكَفِّنُوهُ، وَلاَ تُغَطُّوا رَأْسَهُ، وَلاَ تُقَرِّبُوهُ طِيبًا، فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يُهِلُّ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishini oʻz tuyasi (yiqitib) ezib oʻldirdi va u Allohning Rasuli ﷺ ga keltirildi. U zot: «Uni (gusl bilan) yuvinglar va kafanlanglar, lekin boshini yopmanglar va unga hech atir (xushboʻylik) yaqinlashtirmanglar — chunki u Qiyomat kuni talbiya aytgan holda qayta tiriladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кишини ўз туяси (йиқитиб) эзиб ўлдирди ва у Аллоҳнинг Расули ﷺ га келтирилди. У зот: «Уни (гусл билан) ювинглар ва кафанланглар, лекин бошини ёпманглар ва унга ҳеч атир (хушбўйлик) яқинлаштирманглар — чунки у Қиёмат куни талбия айтган ҳолда қайта тирилади», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ، سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ بِعَرَفَاتٍ " مَنْ لَمْ يَجِدِ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ، وَمَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ ". لِلْمُحْرِمِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning Arafatda xutba aytayotganlarini eshitdim: «Agar muhrim choriq (oyoq kiyimi) topa olmasa, maxsi (xuff) kiysa (boʻladi — lekin uni toʻpiqdan pastini kessin); agar izor topa olmasa, ishton kiysa (boʻladi)», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг Арафатда хутба айтаётганларини эшитдим: «Агар муҳрим чориқ (оёқ кийими) топа олмаса, махси (хуфф) кийса (бўлади — лекин уни тўпиқдан пастини кессин); агар изор топа олмаса, иштон кийса (бўлади)», — дедилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَاتٍ فَقَالَ " مَنْ لَمْ يَجِدِ الإِزَارَ فَلْيَلْبَسِ السَّرَاوِيلَ، وَمَنْ لَمْ يَجِدِ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Arafatda xutba aytdilar va: «Kim izor topa olmasa, ishton kiysa (boʻladi); kim choriq (oyoq kiyimi) topa olmasa, maxsi (xuff) kiysa (boʻladi)», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Арафатда хутба айтдилар ва: «Ким изор топа олмаса, иштон кийса (бўлади); ким чориқ (оёқ кийими) топа олмаса, махси (хуфф) кийса (бўлади)», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَقَّتَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ، وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنَ الْمَنَازِلِ، وَلأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ، هُنَّ لَهُنَّ وَلِكُلِّ آتٍ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِهِمْ مِمَّنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ، فَمَنْ كَانَ دُونَ ذَلِكَ فَمِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ، حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ مِنْ مَكَّةَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madina ahliga Zulhulayfani, Najd ahliga Qarnul-Manozilni va Yaman ahliga Yalamlamni miqot qilib belgiladi. Bu mavoqit — oʻsha joylardagi (aholi) uchun, va ulardan tashqari — haj hamda umra qilish niyatida oʻsha joylar orqali (oʻtib) keladiganlar uchun (hamdir). Bu mavoqit ichida yashovchilar esa oʻzlari (yoʻlga) chiqqan joydan ehrom bogʻlaydi; hatto Makka ahli Makkadan ehrom bogʻlay oladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадина аҳлига Зулҳулайфани, Нажд аҳлига Қарнул-Манозилни ва Яман аҳлига Яламламни миқот қилиб белгилади. Бу мавоқит — ўша жойлардаги (аҳоли) учун, ва улардан ташқари — ҳаж ҳамда умра қилиш ниятида ўша жойлар орқали (ўтиб) келадиганлар учун (ҳамдир). Бу мавоқит ичида яшовчилар эса ўзлари (йўлга) чиққан жойдан эҳром боғлайди; ҳатто Макка аҳли Маккадан эҳром боғлай олади.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَيْنَا رَجُلٌ وَاقِفٌ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَةَ إِذْ وَقَعَ عَنْ رَاحِلَتِهِ، فَوَقَصَتْهُ ـ أَوْ قَالَ فَأَقْعَصَتْهُ ـ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ، وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْنِ ـ أَوْ قَالَ ثَوْبَيْهِ ـ وَلاَ تُحَنِّطُوهُ، وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ، فَإِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُلَبِّي ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ bilan Arafatda turgan paytda, u oʻz ulovidan yiqildi va ulov uning boʻynini sindirib qoʻydi (u vafot etdi). Paygʻambar ﷺ: «(Mayyitni) suv va sidr (toʻsma bargi) bilan yuvinglar va ikki (boʻlak) mato bilan kafanlanglar; unga atir (xushboʻylik) surmanglar va boshini yopmanglar — chunki Alloh uni Qiyomat kuni talbiya aytgan holda qayta tiriladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ билан Арафатда турган пайтда, у ўз уловидан йиқилди ва улов унинг бўйнини синдириб қўйди (у вафот этди). Пайғамбар ﷺ: «(Маййитни) сув ва сидр (тўсма барги) билан ювинглар ва икки (бўлак) мато билан кафанланглар; унга атир (хушбўйлик) сурманглар ва бошини ёпманглар — чунки Аллоҳ уни Қиёмат куни талбия айтган ҳолда қайта тирилади», — дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَيْنَا رَجُلٌ وَاقِفٌ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَةَ إِذْ وَقَعَ عَنْ رَاحِلَتِهِ فَوَقَصَتْهُ ـ أَوْ قَالَ فَأَوْقَصَتْهُ ـ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ، وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْنِ، وَلاَ تَمَسُّوهُ طِيبًا، وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ، وَلاَ تُحَنِّطُوهُ، فَإِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ bilan Arafatda turgan paytda, u oʻz ulovidan yiqildi va ulov uning boʻynini sindirib qoʻydi (u vafot etdi). Paygʻambar ﷺ: «(Mayyitni) suv va sidr bilan yuvinglar va ikki (boʻlak) mato bilan kafanlanglar; unga atir surmanglar va boshini yopmanglar — chunki Alloh uni Qiyomat kuni talbiya aytgan holda qayta tiriladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ билан Арафатда турган пайтда, у ўз уловидан йиқилди ва улов унинг бўйнини синдириб қўйди (у вафот этди). Пайғамбар ﷺ: «(Маййитни) сув ва сидр билан ювинглар ва икки (бўлак) мато билан кафанланглар; унга атир сурманглар ва бошини ёпманглар — чунки Аллоҳ уни Қиёмат куни талбия айтган ҳолда қайта тирилади», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَقَصَتْهُ نَاقَتُهُ، وَهُوَ مُحْرِمٌ، فَمَاتَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ، وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ، وَلاَ تَمَسُّوهُ بِطِيبٍ، وَلاَ تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ، فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ bilan birga edi va — u ehromda ekan — oʻz urgʻochi tuyasi uning boʻynini sindirdi va u vafot etdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Uni suv va sidr bilan yuvinglar va uning ikki (ehrom) kiyimi bilan kafanlanglar; unga atir surmanglar va boshini yopmanglar — chunki u Qiyomat kuni talbiya aytgan holda qayta tiriladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ билан бирга эди ва — у эҳромда экан — ўз урғочи туяси унинг бўйнини синдирди ва у вафот этди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Уни сув ва сидр билан ювинглар ва унинг икки (эҳром) кийими билан кафанланглар; унга атир сурманглар ва бошини ёпманглар — чунки у Қиёмат куни талбия айтган ҳолда қайта тирилади», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ جُهَيْنَةَ جَاءَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ أُمِّي نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ، فَلَمْ تَحُجَّ حَتَّى مَاتَتْ أَفَأَحُجُّ عَنْهَا قَالَ " نَعَمْ. حُجِّي عَنْهَا، أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ أَكُنْتِ قَاضِيَةً اقْضُوا اللَّهَ، فَاللَّهُ أَحَقُّ بِالْوَفَاءِ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Juhayna (qabilasi)dan bir ayol Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Onam haj qilishga nazr qilgan edi, lekin u — haj qilishdan oldin — vafot etdi. Men onam nomidan haj qilsam (boʻladimi)?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uning nomidan haj qil. Aytib ber-chi, agar onangning qarzi boʻlganda, uni toʻlar miding (yoki toʻlamas miding)? Bas, Allohning qarzini toʻla — chunki Alloh (qarzning) toʻlanishiga koʻproq haqlidir», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жуҳайна (қабиласи)дан бир аёл Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Онам ҳаж қилишга назр қилган эди, лекин у — ҳаж қилишдан олдин — вафот этди. Мен онам номидан ҳаж қилсам (бўладими)?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Унинг номидан ҳаж қил. Айтиб бер-чи, агар онангнинг қарзи бўлганда, уни тўлар мидинг (ёки тўламас мидинг)? Бас, Аллоҳнинг қарзини тўла — чунки Аллоҳ (қарзнинг) тўланишига кўпроқ ҳақлидир», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهم ـ أَنَّ امْرَأَةً، ح.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Xasʼam (qabilasi)dan bir ayol (Vidoʼ haji) yilida kelib: «Yo Rasululloh, otam(ning zimmasi)ga Allohning farz qilgan haji vojib boʻlib qoldi, lekin u juda keksa va ulovda mahkam oʻtira olmaydi. Agar men uning nomidan haj qilsam, (uning) farzi ado boʻladimi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ ‹ha› (deb javob berdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Хасъам (қабиласи)дан бир аёл (Видў ҳажи) йилида келиб: «Ё Расулуллоҳ, отам(нинг зиммаси)га Аллоҳнинг фарз қилган ҳажи вожиб бўлиб қолди, лекин у жуда кекса ва уловда маҳкам ўтира олмайди. Агар мен унинг номидан ҳаж қилсам, (унинг) фарзи адо бўладими?» — деди. Пайғамбар ﷺ ‹ҳа› (деб жавоб бердилар).
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنْ خَثْعَمَ، عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ فِي الْحَجِّ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا، لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْتَوِيَ عَلَى الرَّاحِلَةِ فَهَلْ يَقْضِي عَنْهُ أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ قَالَ " نَعَمْ ".
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Fazl Paygʻambar ﷺ ning ortida (tuyada) minib borar edi va Xasʼam (qabilasi)dan bir ayol keldi. Fazl unga qaray boshladi va u (ayol) ham unga qaradi. Paygʻambar ﷺ Fazlning yuzini boshqa tomonga burdilar. U (ayol): «Otam(ning zimmasi)ga Allohning farz qilgan haji vojib boʻlib qoldi, lekin u juda keksa va ulovda mahkam oʻtira olmaydi. Men uning nomidan haj qilsam (boʻladimi)?» — dedi. Paygʻambar ﷺ ‹ha› (deb javob berdilar). Bu — Paygʻambar ﷺ ning Vidoʼ hajida boʻldi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Фазл Пайғамбар ﷺ нинг ортида (туяда) миниб борар эди ва Хасъам (қабиласи)дан бир аёл келди. Фазл унга қарай бошлади ва у (аёл) ҳам унга қаради. Пайғамбар ﷺ Фазлнинг юзини бошқа томонга бурдилар. У (аёл): «Отам(нинг зиммаси)га Аллоҳнинг фарз қилган ҳажи вожиб бўлиб қолди, лекин у жуда кекса ва уловда маҳкам ўтира олмайди. Мен унинг номидан ҳаж қилсам (бўладими)?» — деди. Пайғамбар ﷺ ‹ҳа› (деб жавоб бердилар). Бу — Пайғамбар ﷺ нинг Видў ҳажида бўлди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ الْفَضْلُ رَدِيفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنْ خَثْعَمٍ، فَجَعَلَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا، وَتَنْظُرُ إِلَيْهِ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْرِفُ وَجْهَ الْفَضْلِ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ، فَقَالَتْ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا، لاَ يَثْبُتُ عَلَى الرَّاحِلَةِ، أَفَأَحُجُّ عَنْهُ قَالَ " نَعَمْ ". وَذَلِكَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Fazl Paygʻambar ﷺ ning ortida (tuyada) minib borar edi va Xasʼam (qabilasi)dan bir ayol keldi. Fazl unga qaray boshladi va u (ayol) ham unga qaradi. Paygʻambar ﷺ Fazlning yuzini boshqa tomonga burdilar. U (ayol): «Otam(ning zimmasi)ga Allohning farz qilgan haji vojib boʻlib qoldi, lekin u juda keksa va oʻz ulovida (rohilada) mahkam oʻtira olmaydi. Men uning nomidan haj qilsam (boʻladimi)?» — dedi. Paygʻambar ﷺ ‹ha› (deb javob berdilar). Bu — Paygʻambar ﷺ ning Vidoʼ hajida boʻldi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Фазл Пайғамбар ﷺ нинг ортида (туяда) миниб борар эди ва Хасъам (қабиласи)дан бир аёл келди. Фазл унга қарай бошлади ва у (аёл) ҳам унга қаради. Пайғамбар ﷺ Фазлнинг юзини бошқа томонга бурдилар. У (аёл): «Отам(нинг зиммаси)га Аллоҳнинг фарз қилган ҳажи вожиб бўлиб қолди, лекин у жуда кекса ва ўз уловида (роҳилада) маҳкам ўтира олмайди. Мен унинг номидан ҳаж қилсам (бўладими)?» — деди. Пайғамбар ﷺ ‹ҳа› (деб жавоб бердилар). Бу — Пайғамбар ﷺ нинг Видў ҳажида бўлди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ بَعَثَنِي ـ أَوْ قَدَّمَنِي ـ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الثَّقَلِ مِنْ جَمْعٍ بِلَيْلٍ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ meni — yuk(lar) bilan birga — Jamʼdan (Muzdalifadan) kechasi (Minoga) joʻnatdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ мени — юк(лар) билан бирга — Жамъдан (Муздалифадан) кечаси (Минога) жўнатдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَقْبَلْتُ وَقَدْ نَاهَزْتُ الْحُلُمَ، أَسِيرُ عَلَى أَتَانٍ لِي، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ يُصَلِّي بِمِنًى، حَتَّى سِرْتُ بَيْنَ يَدَىْ بَعْضِ الصَّفِّ الأَوَّلِ، ثُمَّ نَزَلْتُ عَنْهَا فَرَتَعَتْ، فَصَفَفْتُ مَعَ النَّاسِ وَرَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ يُونُسُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ بِمِنًى فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men oʻz (urgʻochi) eshakimda minib keldim va oʻsha paytda men endigina balogʻatga yetgan edim. Allohning Rasuli ﷺ Minoda namoz oʻqiyapti edi. Men birinchi safning bir qismi oldidan oʻtdim va (eshakdan) tushdim; eshak oʻtlab keta boshladi. Men odamlar bilan — Allohning Rasuli ﷺ ning ortida — safga turdim. (Rivoyatchi qoʻshdi:) Bu — Minoda, Paygʻambar ﷺ ning Vidoʼ hajida boʻldi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен ўз (урғочи) эшакимда миниб келдим ва ўша пайтда мен эндигина балоғатга етган эдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ Минода намоз ўқияпти эди. Мен биринчи сафнинг бир қисми олдидан ўтдим ва (эшакдан) тушдим; эшак ўтлаб кета бошлади. Мен одамлар билан — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ортида — сафга турдим. (Ривоятчи қўшди:) Бу — Минода, Пайғамбар ﷺ нинг Видў ҳажида бўлди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُسَافِرِ الْمَرْأَةُ إِلاَّ مَعَ ذِي مَحْرَمٍ، وَلاَ يَدْخُلُ عَلَيْهَا رَجُلٌ إِلاَّ وَمَعَهَا مَحْرَمٌ ". فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَخْرُجَ فِي جَيْشِ كَذَا وَكَذَا، وَامْرَأَتِي تُرِيدُ الْحَجَّ. فَقَالَ " اخْرُجْ مَعَهَا ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ayol — zu mahram (eri yoki sharʼan nikohi mumkin boʻlmagan mahram)siz safar qilmasin va hech bir erkak uning oldiga — zu mahram(i) hozir boʻlganidan boshqa holda — kirmasin», — dedilar. Bir kishi (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh, men falon-falon qoʻshinga (jihodga) chiqmoqchiman, zavjam esa haj qilmoqchi», — dedi. Paygʻambar ﷺ (unga): «(Jihodni qoldirib,) zavjang bilan (hajga) bor», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аёл — зу маҳрам (эри ёки шаръан никоҳи мумкин бўлмаган маҳрам)сиз сафар қилмасин ва ҳеч бир эркак унинг олдига — зу маҳрам(и) ҳозир бўлганидан бошқа ҳолда — кирмасин», — дедилар. Бир киши (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен фалон-фалон қўшинга (жиҳодга) чиқмоқчиман, завжам эса ҳаж қилмоқчи», — деди. Пайғамбар ﷺ (унга): «(Жиҳодни қолдириб,) завжанг билан (ҳажга) бор», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَخْبَرَنَا حَبِيبٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا رَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ حَجَّتِهِ قَالَ لأُمِّ سِنَانٍ الأَنْصَارِيَّةِ " مَا مَنَعَكِ مِنَ الْحَجِّ ". قَالَتْ أَبُو فُلاَنٍ ـ تَعْنِي زَوْجَهَا ـ كَانَ لَهُ نَاضِحَانِ، حَجَّ عَلَى أَحَدِهِمَا، وَالآخَرُ يَسْقِي أَرْضًا لَنَا. قَالَ " فَإِنَّ عُمْرَةً فِي رَمَضَانَ تَقْضِي حَجَّةً مَعِي ". رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ : عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ جَابِرٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oʻz hajini bajarib qaytganlarida, Ummu Sinon al-Ansoriyadan: «Seni haj qilishdan nima toʻsdi?» — deb soʻradilar. U: «Falonchining otasi (yaʼni erim)da ikki tuya bor edi; u bittasida haj qildi, ikkinchisi esa bizning yerimizni sugʻorishda (ishlatiladi)», — dedi. Paygʻambar ﷺ (unga): «Ramazon oyida umra qil — chunki u (savobda) hajga yoki men bilan (qilgan) hajga teng», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ўз ҳажини бажариб қайтганларида, Умму Синон ал-Ансориядан: «Сени ҳаж қилишдан нима тўсди?» — деб сўрадилар. У: «Фалончининг отаси (яъни эрим)да икки туя бор эди; у биттасида ҳаж қилди, иккинчиси эса бизнинг еримизни суғоришда (ишлатилади)», — деди. Пайғамбар ﷺ (унга): «Рамазон ойида умра қил — чунки у (савобда) ҳажга ёки мен билан (қилган) ҳажга тенг», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ بِكِتَابِهِ رَجُلاً، وَأَمَرَهُ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ الْبَحْرَيْنِ، فَدَفَعَهُ عَظِيمُ الْبَحْرَيْنِ إِلَى كِسْرَى، فَلَمَّا قَرَأَهُ مَزَّقَهُ. فَحَسِبْتُ أَنَّ ابْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُمَزَّقُوا كُلَّ مُمَزَّقٍ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishiga maktub berib, uni Bahrayn hokimiga eltishni buyurdilar. Bahrayn hokimi uni Kisroga (Eron shohiga) yubordi; u esa maktubni oʻqib, parcha-parcha qilib tashladi. (Roviy Ibn Shihob aytadiki, Ibn Musayyab shunday degan:) Rasululloh ﷺ ular haqida: «Alloh ularni parcha-parcha qilib, butunlay tarqatib yuborsin», — deb (qargʻab) duo qildilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишига мактуб бериб, уни Баҳрайн ҳокимига элтишни буюрдилар. Баҳрайн ҳокими уни Кисрога (Эрон шоҳига) юборди; у эса мактубни ўқиб, парча-парча қилиб ташлади. (Ровий Ибн Шиҳоб айтадики, Ибн Мусайяб шундай деган:) Расулуллоҳ ﷺ улар ҳақида: «Аллоҳ уларни парча-парча қилиб, бутунлай тарқатиб юборсин», — деб (қарғаб) дуо қилдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ غُرَيْرٍ الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هُوَ خَضِرٌ. فَمَرَّ بِهِمَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي، هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، هَلْ سَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ قَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَمَا مُوسَى فِي مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ هَلْ تَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ مُوسَى لاَ. فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى مُوسَى بَلَى، عَبْدُنَا خَضِرٌ، فَسَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَيْهِ، فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً، وَقِيلَ لَهُ إِذَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ، فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ، وَكَانَ يَتَّبِعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ، فَقَالَ لِمُوسَى فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ. قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَوَجَدَا خَضِرًا. فَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا الَّذِي قَصَّ اللَّهُ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ فِي كِتَابِهِ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Musoning hamrohi haqida Hur ibn Qays ibn Hisn al-Fazoriy bilan ixtilof qildi. Ibn Abbos: ‹U — Xizr edi›, — dedi. Shu payt Ubay ibn Kaʼb ularning yonidan oʻtdi. Ibn Abbos uni chaqirib: «Men va doʻstim (Hur) Muso yoʻlni soʻrab uchrashgan hamrohi haqida ixtilof qildik. Sen Paygʻambar ﷺ ning u haqda biror narsa aytganlarini eshitganmisan?» — dedi. U: «Ha. Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Muso baʼzi Bani Isroil (kishilari) ichida oʻtirganida, bir kishi kelib: Sen oʻzingdan koʻra bilimliroq birovni bilasanmi? — deb soʻradi. Muso: Yoʻq, — dedi. Shunda Alloh Musoga: Ha, bandamiz Xizr (sendan bilimliroqdir), — deb vahiy yubordi. Muso (Allohdan) u bilan qanday uchrashishni soʻradi. Alloh baliqni u uchun (belgi) qildi va unga: baliq yoʻqolgan joyga qayt, oʻsha yerda u bilan uchrashasan, deyildi. Shunday qilib, Muso dengizda baliq belgisini izlab ketdi. Musoning xizmatkor yigiti unga: ‹Eslaysizmi, biz qoyaga (suyanib dam olganimizda), men baliqni unutibman — uni eslashni faqat shayton menga unuttirdi›, — dedi. Shunda Muso: ‹Biz izlayotgan narsa shu edi-ku!› (Kahf, 64), — dedi. Soʻng ular izlaridan qaytib, Xizrni topdilar. Ulardan keyin nima boʻlgani esa Qurʼonda Alloh tomonidan hikoya qilingan (Kahf, 60–82)›», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Мусонинг ҳамроҳи ҳақида Ҳур ибн Қайс ибн Ҳисн ал-Фазорий билан ихтилоф қилди. Ибн Аббос: ‹У — Хизр эди›, — деди. Шу пайт Убай ибн Каъб уларнинг ёнидан ўтди. Ибн Аббос уни чақириб: «Мен ва дўстим (Ҳур) Мусо йўлни сўраб учрашган ҳамроҳи ҳақида ихтилоф қилдик. Сен Пайғамбар ﷺ нинг у ҳақда бирор нарса айтганларини эшитганмисан?» — деди. У: «Ҳа. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Мусо баъзи Бани Исроил (кишилари) ичида ўтирганида, бир киши келиб: Сен ўзингдан кўра билимлироқ бировни биласанми? — деб сўради. Мусо: Йўқ, — деди. Шунда Аллоҳ Мусога: Ҳа, бандамиз Хизр (сендан билимлироқдир), — деб ваҳий юборди. Мусо (Аллоҳдан) у билан қандай учрашишни сўради. Аллоҳ балиқни у учун (белги) қилди ва унга: балиқ йўқолган жойга қайт, ўша ерда у билан учрашасан, дейилди. Шундай қилиб, Мусо денгизда балиқ белгисини излаб кетди. Мусонинг хизматкор йигити унга: ‹Эслайсизми, биз қояга (суяниб дам олганимизда), мен балиқни унутибман — уни эслашни фақат шайтон менга унуттирди›, — деди. Шунда Мусо: ‹Биз излаётган нарса шу эди-ку!› (Каҳф, 64), — деди. Сўнг улар изларидан қайтиб, Хизрни топдилар. Улардан кейин нима бўлгани эса Қуръонда Аллоҳ томонидан ҳикоя қилинган (Каҳф, 60–82)›», — деди.