حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ رِشْدِينَ بْنِ كُرَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا شَرِبَ تَنَفَّسَ مَرَّتَيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ بْنِ كُرَيْبٍ . قَالَ وَسَأَلْتُ أَبَا مُحَمَّدٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ رِشْدِينَ بْنِ كُرَيْبٍ قُلْتُ هُوَ أَقْوَى أَوْ مُحَمَّدُ بْنُ كُرَيْبٍ فَقَالَ مَا أَقْرَبَهُمَا وَرِشْدِينُ بْنُ كُرَيْبٍ أَرْجَحُهُمَا عِنْدِي . قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا فَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ كُرَيْبٍ أَرْجَحُ مِنْ رِشْدِينَ بْنِ كُرَيْبٍ . وَالْقَوْلُ عِنْدِي مَا قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ رِشْدِينُ بْنُ كُرَيْبٍ أَرْجَحُ وَأَكْبَرُ وَقَدْ أَدْرَكَ ابْنَ عَبَّاسٍ وَرَآهُ وَهُمَا أَخَوَانِ وَعِنْدَهُمَا مَنَاكِيرُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ichganlarida ikki marta nafas olar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Rishdin ibn Kurayb rivoyati orqaligina bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Men Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurrahmondan Rishdin ibn Kurayb haqida soʻrab: «U kuchliroqmi yoki Muhammad ibn Kuraybmi?» dedim. U: «Ikkovi bir-biriga juda yaqin, ammo menimcha Rishdin ibn Kurayb ulardan ustunroqdir», dedi. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoildan ham buni soʻradim, u: «Muhammad ibn Kurayb Rishdin ibn Kuraybdan ustunroqdir», dedi. Menimcha esa toʻgʻri soʻz Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurrahmon aytgan soʻzdir: Rishdin ibn Kurayb ustunroq va kattaroqdir, u Ibn Abbosga yetishgan va uni koʻrgan, ular ikkovi aka-uka boʻlib, ikkovida ham munkar (rivoyat)lar bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ичганларида икки марта нафас олар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ришдин ибн Курайб ривояти орқалигина биламиз. (Абу Исо) айтди: Мен Абу Муҳаммад Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмондан Ришдин ибн Курайб ҳақида сўраб: «У кучлироқми ёки Муҳаммад ибн Курайбми?» дедим. У: «Иккови бир-бирига жуда яқин, аммо менимча Ришдин ибн Курайб улардан устунроқдир», деди. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан ҳам буни сўрадим, у: «Муҳаммад ибн Курайб Ришдин ибн Курайбдан устунроқдир», деди. Менимча эса тўғри сўз Абу Муҳаммад Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон айтган сўздир: Ришдин ибн Курайб устунроқ ва каттароқдир, у Ибн Аббосга етишган ва уни кўрган, улар иккови ака-ука бўлиб, икковида ҳам мункар (ривоят)лар бор.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُتَنَفَّسَ فِي الإِنَاءِ أَوْ يُنْفَخَ فِيهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ idishga nafas olishdan yoki unga puflashdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ идишга нафас олишдан ёки унга пуфлашдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ حَنَشٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَبَضَ يَتِيمًا بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَى طَعَامِهِ وَشَرَابِهِ أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ الْبَتَّةَ إِلاَّ أَنْ يَعْمَلَ ذَنْبًا لاَ يُغْفَرُ لَهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ مُرَّةَ الْفِهْرِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَنَشٌ هُوَ حُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ وَهُوَ أَبُو عَلِيٍّ الرَّحَبِيُّ وَسُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ يَقُولُ حَنَشٌ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim musulmonlar orasidan bir yetimni (qaramogʻiga) olib, uni taomi va ichimligi bilan (taʼminlasa), Alloh uni shaksiz jannatga kiritadi, magar kechirilmaydigan bir gunoh qilgan boʻlsa (boshqa gap)», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Murra al-Fihriy, Abu Hurayra, Abu Umoma va Sahl ibn Saʼddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Hanash — bu Husayn ibn Qaysdir, u Abu Ali ar-Rahabiydir, Sulaymon at-Taymiy esa uni Hanash deb ataydi. U hadis ahli nazdida zaifdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким мусулмонлар орасидан бир етимни (қарамоғига) олиб, уни таоми ва ичимлиги билан (таъминласа), Аллоҳ уни шаксиз жаннатга киритади, магар кечирилмайдиган бир гуноҳ қилган бўлса (бошқа гап)», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Мурра ал-Фиҳрий, Абу Ҳурайра, Абу Умома ва Саҳл ибн Саъддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ҳанаш — бу Ҳусайн ибн Қайсдир, у Абу Али ар-Раҳабийдир, Сулаймон ат-Таймий эса уни Ҳанаш деб атайди. У ҳадис аҳли наздида заифдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَيُوَقِّرْ كَبِيرَنَا وَيَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا . - قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَّا " . يَقُولُ لَيْسَ مِنْ سُنَّتِنَا يَقُولُ لَيْسَ مِنْ أَدَبِنَا . وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ كَانَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ يُنْكِرُ هَذَا التَّفْسِيرَ لَيْسَ مِنَّا يَقُولُ لَيْسَ مِثْلَنَا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kichigimizga rahm qilmagan, kattamizni hurmat qilmagan, yaxshilikka buyurmagan va yomonlikdan qaytarmagan kishi bizdan emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Muhammad ibn Ishoqning Amr ibn Shuʼaybdan (rivoyat qilgan) hadisi hasan sahihdir, u Abdulloh ibn Amrdan boshqa bir yoʻnalish bilan ham rivoyat qilingan. Baʼzi ilm ahli aytdilarki, Nabiy ﷺning «bizdan emas» degan soʻzlarining maʼnosi: bizning sunnatimizdan emas, yaʼni bizning odobimizdan emas, demakdir. Ali ibn al-Madiniy aytdi: Yahyo ibn Said aytdi: Sufyon as-Savriy bu «bizdan emas»ni shunday tafsir qilishni inkor etib, uning maʼnosi «bizga oʻxshamaydi», deb aytar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кичигимизга раҳм қилмаган, каттамизни ҳурмат қилмаган, яхшиликка буюрмаган ва ёмонликдан қайтармаган киши биздан эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Муҳаммад ибн Ишоқнинг Амр ибн Шуъайбдан (ривоят қилган) ҳадиси ҳасан саҳиҳдир, у Абдуллоҳ ибн Амрдан бошқа бир йўналиш билан ҳам ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли айтдиларки, Набий ﷺнинг «биздан эмас» деган сўзларининг маъноси: бизнинг суннатимиздан эмас, яъни бизнинг одобимиздан эмас, демакдир. Али ибн ал-Мадиний айтди: Яҳё ибн Саид айтди: Суфён ас-Саврий бу «биздан эмас»ни шундай тафсир қилишни инкор этиб, унинг маъноси «бизга ўхшамайди», деб айтар эди.
حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنْ رَجُلاً، لَعَنَ الرِّيحَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ تَلْعَنِ الرِّيحَ فَإِنَّهَا مَأْمُورَةٌ وَإِنَّهُ مَنْ لَعَنَ شَيْئًا لَيْسَ لَهُ بِأَهْلٍ رَجَعَتِ اللَّعْنَةُ عَلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا أَسْنَدَهُ غَيْرَ بِشْرِ بْنِ عُمَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ huzurida shamolni laʼnatladi. Shunda u zot: «Shamolni laʼnatlama, chunki u (Allohning) amriga boʻysunadi. Kim biror narsani u (laʼnatga) loyiq boʻlmagani holda laʼnatlasa, laʼnat oʻziga qaytadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir; uni Bishr ibn Umardan boshqa birortasi musnad qilib rivoyat qilganini bilmaymiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ ҳузурида шамолни лаънатлади. Шунда у зот: «Шамолни лаънатлама, чунки у (Аллоҳнинг) амрига бўйсунади. Ким бирор нарсани у (лаънатга) лойиқ бўлмагани ҳолда лаънатласа, лаънат ўзига қайтади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир; уни Бишр ибн Умардан бошқа бирортаси муснад қилиб ривоят қилганини билмаймиз.
حَدَّثَنَا فَضَالَةُ بْنُ الْفَضْلِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ ابْنِ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَفَى بِكَ إِثْمًا أَنْ لاَ تَزَالَ مُخَاصِمًا " . وَهَذَا الْحَدِيثُ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doimo (kishilar bilan) janjallashib yurishing senga gunoh sifatida yetarlidir», dedilar. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Доимо (кишилар билан) жанжаллашиб юришинг сенга гуноҳ сифатида етарлидир», дедилар. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنِ اللَّيْثِ، وَهُوَ ابْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُمَارِ أَخَاكَ وَلاَ تُمَازِحْهُ وَلاَ تَعِدْهُ مَوْعِدَةً فَتُخْلِفَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَعَبْدُ الْمَلِكِ عِنْدِي هُوَ ابْنُ أَبِي بَشِيرٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Birodaring bilan tortishma, u bilan hazillashma va unga bajara olmaydigan vaʼdani berma», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz. Abdulmalik esa, mening fikrimcha, u ibn Abu Bashirdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Биродаринг билан тортишма, у билан ҳазиллашма ва унга бажара олмайдиган ваъдани берма», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз. Абдулмалик эса, менинг фикримча, у ибн Абу Баширдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ قُرَّةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَشَجِّ عَبْدِ الْقَيْسِ " إِنَّ فِيكَ خَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ الْحِلْمُ وَالأَنَاةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنِ الأَشَجِّ الْعَصَرِيِّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abdulqays (qabilasi)dan boʻlgan Ashajga: «Darhaqiqat, senda Alloh sevadigan ikki xislat bor: hilm (yumshoqlik) va vazminlik», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Bu bobda Ashaj al-Asariydan ham (rivoyat bor).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абдулқайс (қабиласи)дан бўлган Ашажга: «Дарҳақиқат, сенда Аллоҳ севадиган икки хислат бор: ҳилм (юмшоқлик) ва вазминлик», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу бобда Ашаж ал-Асарийдан ҳам (ривоят бор).
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ " اتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو مَعْبَدٍ اسْمُهُ نَافِذٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Muoz ibn Jabalni Yamanga (joʻnatdilar) va: «Mazlumning duosidan ehtiyot boʻl, chunki uning bilan Allohning orasida toʻsiq yoʻqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Anas, Abu Hurayra, Abdulloh ibn Umar va Abu Saiddan ham (rivoyat bor). Bu hadis hasan sahihdir. Abu Maʼbadning ismi Nofizdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Муоз ибн Жабални Яманга (жўнатдилар) ва: «Мазлумнинг дуосидан эҳтиёт бўл, чунки унинг билан Аллоҳнинг орасида тўсиқ йўқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Анас, Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Умар ва Абу Саиддан ҳам (ривоят бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Маъбаднинг исми Нофиздир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَدُّويَهْ، قال حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حَمَّادٍ الشُّعَيْثِيُّ، قال حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ خَيْرَ مَا تَدَاوَيْتُمْ بِهِ السَّعُوطُ وَاللَّدُودُ وَالْحِجَامَةُ وَالْمَشِيُّ " . فَلَمَّا اشْتَكَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَدَّهُ أَصْحَابُهُ فَلَمَّا فَرَغُوا قَالَ " لُدُّوهُمْ " . قَالَ فَلُدُّوا كُلُّهُمْ غَيْرَ الْعَبَّاسِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Davolanadigan narsalaringizning eng yaxshisi — saʼut (burunga tomiziladigan dori), ladud (ogʻiz chetidan tomiziladigan dori), hijoma (qon olish) va mashiy (ich yumshatuvchi)dir», dedilar. Rasululloh ﷺ kasal boʻlganlarida, sahobalari u zotni ladud bilan davoladilar. Tugatganlaridan keyin u zot: «Ularni ham ladud (bilan davolanglar)», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda Abbosdan boshqa hammalari ladud bilan davolandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Даволанадиган нарсаларингизнинг энг яхшиси — саъут (бурунга томизиладиган дори), ладуд (оғиз четидан томизиладиган дори), ҳижома (қон олиш) ва маший (ич юмшатувчи)дир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ касал бўлганларида, саҳобалари у зотни ладуд билан даволадилар. Тугатганларидан кейин у зот: «Уларни ҳам ладуд (билан даволанглар)», дедилар. (Ровий) айтди: Шунда Аббосдан бошқа ҳаммалари ладуд билан даволандилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قال حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قال حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ خَيْرَ مَا تَدَاوَيْتُمْ بِهِ اللَّدُودُ وَالسَّعُوطُ وَالْحِجَامَةُ وَالْمَشِيُّ وَخَيْرُ مَا اكْتَحَلْتُمْ بِهِ الإِثْمِدُ فَإِنَّهُ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعْرَ " . قَالَ وَكَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُكْحُلَةٌ يَكْتَحِلُ بِهَا عِنْدَ النَّوْمِ ثَلاَثًا فِي كُلِّ عَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهُوَ حَدِيثُ عَبَّادِ بْنِ مَنْصُورٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Davolanadigan narsalaringizning eng yaxshisi — ladud, saʼut, hijoma (qon olish) va mashiy (ich yumshatuvchi)dir. Surma qoʻyadigan narsalaringizning eng yaxshisi — ismiddir, chunki u koʻzni ravshan qiladi va (kiprik) tukini oʻstiradi», dedilar. (Roviy) aytdi: Rasululloh ﷺning surmadoni bor edi, u zot uxlash oldidan har bir koʻzga uch (marta)dan surma qoʻyar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, u Abbod ibn Mansurning hadisidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Даволанадиган нарсаларингизнинг энг яхшиси — ладуд, саъут, ҳижома (қон олиш) ва маший (ич юмшатувчи)дир. Сурма қўядиган нарсаларингизнинг энг яхшиси — исмиддир, чунки у кўзни равшан қилади ва (киприк) тукини ўстиради», дедилар. (Ровий) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг сурмадони бор эди, у зот ухлаш олдидан ҳар бир кўзга уч (марта)дан сурма қўяр эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, у Аббод ибн Мансурнинг ҳадисидир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قال حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، وَيَعْلَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَوِّذُ الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ يَقُولُ " أُعِيذُكُمَا بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ لاَمَّةٍ " . وَيَقُولُ " هَكَذَا كَانَ إِبْرَاهِيمُ يُعَوِّذُ إِسْحَاقَ وَإِسْمَاعِيلَ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ " . حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ Hasan va Husaynga panoh tilab (taʼviz oʻqib): «Sizlar ikkovingizni har bir shayton, zaharli hasharot va har bir ziyon yetkazuvchi koʻzdan Allohning mukammal kalimalari bilan panohga topshiraman», derdilar. Va u zot: «Ibrohim Ishoq va Ismoilga (alayhimus-salom) ana shunday panoh tilar edi», derdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ва Ҳусайнга паноҳ тилаб (таъвиз ўқиб): «Сизлар икковингизни ҳар бир шайтон, заҳарли ҳашарот ва ҳар бир зиён етказувчи кўздан Аллоҳнинг мукаммал калималари билан паноҳга топшираман», дердилар. Ва у зот: «Иброҳим Ишоқ ва Исмоилга (алайҳимус-салом) ана шундай паноҳ тилар эди», дердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ خِرَاشٍ الْبَغْدَادِيُّ، قال حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْحَضْرَمِيُّ، قال حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ كَانَ شَيْءٌ سَابَقَ الْقَدَرَ لَسَبَقَتْهُ الْعَيْنُ وَإِذَا اسْتُغْسِلْتُمْ فَاغْسِلُوا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَحَدِيثُ حَيَّةَ بْنِ حَابِسٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ حَيَّةَ بْنِ حَابِسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَعَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ وَحَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ لاَ يَذْكُرَانِ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Agar biror narsa qadarni ortda qoldiradigan (undan oʻzib ketadigan) boʻlganida, koʻz (tegishi) uni ortda qoldirgan boʻlardi. Sizlardan yuvinish soʻralsa, yuvininglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Hayya ibn Hobisning hadisi esa gʻaribdir. Shaybon bu hadisni Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Hayya ibn Hobisdan, u otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Ali ibn Muborak va Harb ibn Shaddod esa unda Abu Hurayrani zikr qilmaydilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бирор нарса қадарни ортда қолдирадиган (ундан ўзиб кетадиган) бўлганида, кўз (тегиши) уни ортда қолдирган бўларди. Сизлардан ювиниш сўралса, ювининглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ҳайя ибн Ҳобиснинг ҳадиси эса ғарибдир. Шайбон бу ҳадисни Яҳё ибн Абу Касирдан, у Ҳайя ибн Ҳобисдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Али ибн Муборак ва Ҳарб ибн Шаддод эса унда Абу Ҳурайрани зикр қилмайдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قال حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، قال حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَبِيبَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ مِنَ الْحُمَّى وَمِنَ الأَوْجَاعِ كُلِّهَا أَنْ يَقُولَ " بِسْمِ اللَّهِ الْكَبِيرِ أَعُوذُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ مِنْ شَرِّ كُلِّ عِرْقٍ نَعَّارٍ وَمِنْ شَرِّ حَرِّ النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَبِيبَةَ . وَإِبْرَاهِيمُ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ . وَيُرْوَى " عِرْقٍ يَعَّارٍ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ularga isitma va barcha ogʻriqlardan (shifo uchun) bunday deyishni oʻrgatardilar: «Bismillahil kabir, aʼuzu billahil aziymi min sharri kulli irqin naʼʼor, va min sharri harrin nor (Ulugʻ Alloh nomi bilan. Buyuk Allohdan har bir otilib (qon) chiqaruvchi tomirning yomonligidan va olovning issigʻining yomonligidan panoh soʻrayman)». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibrohim ibn Ismoil ibn Abu Habibaning hadisi orqaligina bilamiz. Ibrohim esa hadisda zaif (sanaladi). «Irqin yaʼʼor» (shaklida) ham rivoyat qilinadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ уларга иситма ва барча оғриқлардан (шифо учун) бундай дейишни ўргатардилар: «Бисмиллаҳил кабир, аъузу биллаҳил азийми мин шарри кулли ирқин наъъор, ва мин шарри ҳаррин нор (Улуғ Аллоҳ номи билан. Буюк Аллоҳдан ҳар бир отилиб (қон) чиқарувчи томирнинг ёмонлигидан ва оловнинг иссиғининг ёмонлигидан паноҳ сўрайман)». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Иброҳим ибн Исмоил ибн Абу Ҳабибанинг ҳадиси орқалигина биламиз. Иброҳим эса ҳадисда заиф (саналади). «Ирқин яъъор» (шаклида) ҳам ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قال حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قال حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَزِيدَ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْمِنْهَالَ بْنَ عَمْرٍو، يُحَدِّثُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَا مِنْ عَبْدٍ مُسْلِمٍ يَعُودُ مَرِيضًا لَمْ يَحْضُرْ أَجَلُهُ فَيَقُولُ سَبْعَ مَرَّاتٍ أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَظِيمَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ أَنْ يَشْفِيَكَ إِلاَّ عُوفِيَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Qaysi bir musulmon banda ajali yetib kelmagan bemorni ziyorat qilib, yetti marta ‹Asʼalullohal-azim Rabbal-arshil-azim an yashfiyak› (Men Buyuk Allohdan, Buyuk Arshning Robbidan, seni shifo berishini soʻrayman) desa, albatta u (bemor) shifo topadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Minhol ibn Amrning hadisidangina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Қайси бир мусулмон банда ажали етиб келмаган беморни зиёрат қилиб, етти марта ‹Асъалуллоҳал-азим Раббал-аршил-азим ан яшфияк› (Мен Буюк Аллоҳдан, Буюк Аршнинг Роббидан, сени шифо беришини сўрайман) деса, албатта у (бемор) шифо топади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Минҳол ибн Амрнинг ҳадисидангина биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا فَمَا بَقِيَ فَهُوَ لأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ " .
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Faroiz (belgilangan ulush)larni egalariga yetkazinglar. Qolgani esa eng yaqin erkak kishiga (tegishli)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzilar buni Ibn Tovusdan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobani tilga olmay) rivoyat qilganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Фароиз (белгиланган улуш)ларни эгаларига етказинглар. Қолгани эса энг яқин эркак кишига (тегишли)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар буни Ибн Товусдан, у отасидан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобани тилга олмай) ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، قال: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَوْسَجَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مَاتَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَدَعْ وَارِثًا إِلاَّ عَبْدًا هُوَ أَعْتَقَهُ فَأَعْطَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِيرَاثَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْبَابِ إِذَا مَاتَ الرَّجُلُ وَلَمْ يَتْرُكْ عَصَبَةً أَنَّ مِيرَاثَهُ يُجْعَلُ فِي بَيْتِ مَالِ الْمُسْلِمِينَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ zamonida bir kishi vafot etdi va oʻzi ozod qilgan bir quldan boshqa hech qanday voris qoldirmadi. Shunda Nabiy ﷺ uning merosini oʻsha (ozod qilingan qul)ga berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda ilm ahli shunga amal qilganlar: kishi vafot etib, asaba (otasi tomonidan qarindosh) qoldirmasa, uning merosi musulmonlarning baytulmoliga qoʻyiladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ замонида бир киши вафот этди ва ўзи озод қилган бир қулдан бошқа ҳеч қандай ворис қолдирмади. Шунда Набий ﷺ унинг меросини ўша (озод қилинган қул)га бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда илм аҳли шунга амал қилганлар: киши вафот этиб, асаба (отаси томонидан қариндош) қолдирмаса, унинг мероси мусулмонларнинг байтулмолига қўйилади.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْوِتْرِ بِـ (سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ) وَ (قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ) وَ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) فِي رَكْعَةٍ رَكْعَةٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَيُرْوَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْوِتْرِ فِي الرَّكْعَةِ الثَّالِثَةِ بِالْمُعَوِّذَتَيْنِ وَ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) . وَالَّذِي اخْتَارَهُ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنْ يُقْرَأَ بِـ (سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ) وَ (قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ) وَ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) . يُقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ مِنْ ذَلِكَ بِسُورَةٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Paygʻambar ﷺ vitrda {Sabbihisma robbikal aʼlaa} (Aʼlo surasi), {Qul yaa ayyuhal kaafirun} (Kofirun surasi) va {Qul huvalloohu ahad} (Ixlos surasi)ni har bir rakaatda (bittadan) oʻqir edilar.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Oisha hamda Abdurrahmon ibn Abzodan, u Ubay ibn Kaʼbdan (rivoyatlar) bor; yana Abdurrahmon ibn Abzodan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot vitrda uchinchi rakaatda muavvizatayn (Falaq va Nos)ni va {Qul huvalloohu ahad}ni oʻqir edilar. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va ulardan keyingilardan boʻlgan koʻpchilik ilm ahli ixtiyor qilgan narsa shuki, {Sabbihisma robbikal aʼlaa}, {Qul yaa ayyuhal kaafirun} va {Qul huvalloohu ahad} oʻqiladi; bulardan har rakaatda bittadan sura oʻqiladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Пайғамбар ﷺ витрда {Саббиҳисма роббикал аълаа} (Аъло сураси), {Қул яа айюҳал каафирун} (Кофирун сураси) ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад} (Ихлос сураси)ни ҳар бир ракаатда (биттадан) ўқир эдилар.» Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Оиша ҳамда Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Убай ибн Каъбдан (ривоятлар) бор; яна Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинишича, у зот витрда учинчи ракаатда муаввизатайн (Фалақ ва Нос)ни ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад}ни ўқир эдилар. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва улардан кейингилардан бўлган кўпчилик илм аҳли ихтиёр қилган нарса шуки, {Саббиҳисма роббикал аълаа}, {Қул яа айюҳал каафирун} ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад} ўқилади; булардан ҳар ракаатда биттадан сура ўқилади.
حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، قال: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ حَبِيبٍ، وَعَلِيِّ بْنِ نِزَارٍ، عَنْ نِزَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صِنْفَانِ مِنْ أُمَّتِي لَيْسَ لَهُمَا فِي الإِسْلاَمِ نَصِيبٌ الْمُرْجِئَةُ وَالْقَدَرِيَّةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قال: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قال: حَدَّثَنَا سَلاَّمُ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَأَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ نِزَارٍ عَنْ نِزَارٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan ikki toifa borki, ularning Islomda nasibasi yoʻq: Murjia va Qadariya», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Ibn Umar va Rofiʼ ibn Xadijdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis gʻarib, hasan, sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан икки тоифа борки, уларнинг Исломда насибаси йўқ: Муржиа ва Қадария», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Ибн Умар ва Рофиъ ибн Хадиждан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ғариб, ҳасан, саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْمُونٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَدُ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning qoʻli (himoyasi) jamoat bilan birgadir», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, uni Ibn Abbos hadisidan faqat shu yoʻldan bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг қўли (ҳимояси) жамоат билан биргадир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни Ибн Аббос ҳадисидан фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَجَرِيرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَكُرْزِ بْنِ عَلْقَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ وَالصُّنَابِحِيِّ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizga (qilich) urib, kofirlarga (qaytgandek) qaytmanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Jarir, Ibn Umar, Kurz ibn Alqama, Vosila ibn al-Asqaʼ va Sunobihiydan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизга (қилич) уриб, кофирларга (қайтгандек) қайтманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Жарир, Ибн Умар, Курз ибн Алқама, Восила ибн ал-Асқаъ ва Сунобиҳийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَحَلَّمَ كَاذِبًا كُلِّفَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنْ يَعْقِدَ بَيْنَ شَعِيرَتَيْنِ وَلَنْ يَعْقِدَ بَيْنَهُمَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim koʻrmagan tushini koʻrdim deb yolgʻon gapirsa, Qiyomat kuni unga ikkita arpa donasini bir-biriga tugish vazifa qilib yuklanadi, biroq u ularni hech qachon (bir-biriga) tugay olmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким кўрмаган тушини кўрдим деб ёлғон гапирса, Қиёмат куни унга иккита арпа донасини бир-бирига тугиш вазифа қилиб юкланади, бироқ у уларни ҳеч қачон (бир-бирига) тугай олмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، عَنْ شُعَيْبٍ، وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَمْزَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ كَأَنَّ فِي يَدَىَّ سِوَارَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ فَهَمَّنِي شَأْنُهُمَا فَأُوحِيَ إِلَىَّ أَنْ أَنْفُخَهُمَا فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا فَأَوَّلْتُهُمَا كَاذِبَيْنِ يَخْرُجَانِ مِنْ بَعْدِي يُقَالُ لأَحَدِهِمَا مُسَيْلِمَةُ صَاحِبُ الْيَمَامَةِ وَالْعَنْسِيُّ صَاحِبُ صَنْعَاءَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Ibn Abbos Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Men tushimda goʻyo qoʻllarimda oltindan ikkita bilakuzuk borligini koʻrdim, ularning holi meni tashvishga soldi. Shunda menga ularni puflashim vahiy qilindi. Men ularni pufladim, ular uchib ketdi. Men ularni mendan keyin chiqadigan ikki yolgʻonchiga taʼbir qildim. Ularning biri Yamoma sohibi Musaylima, ikkinchisi Sanʼo sohibi al-Ansiydir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih hasan gʻaribdir.Ибн Аббос Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен тушимда гўё қўлларимда олтиндан иккита билакузук борлигини кўрдим, уларнинг ҳоли мени ташвишга солди. Шунда менга уларни пуфлашим ваҳий қилинди. Мен уларни пуфладим, улар учиб кетди. Мен уларни мендан кейин чиқадиган икки ёлғончига таъбир қилдим. Уларнинг бири Ямома соҳиби Мусайлима, иккинчиси Санъо соҳиби ал-Ансийдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَسُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ صَالِحٌ حَدَّثَنَا وَقَالَ، سُوَيْدٌ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ " .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ فَرَفَعُوهُ وَأَوْقَفَهُ بَعْضُهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki neʼmat borki, ularda odamlarning koʻpchiligi aldanib qoladi — sihat-salomatlik va boʻsh vaqt», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Anas ibn Molikdan ham (rivoyat) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки неъмат борки, уларда одамларнинг кўпчилиги алданиб қолади — сиҳат-саломатлик ва бўш вақт», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Анас ибн Моликдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَبِيتُ اللَّيَالِيَ الْمُتَتَابِعَةَ طَاوِيًا وَأَهْلُهُ لاَ يَجِدُونَ عَشَاءً وَكَانَ أَكْثَرُ خُبْزِهِمْ خُبْزَ الشَّعِيرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ketma-ket kechalarni och holda oʻtkazar va ahli oilasi kechki taom topa olmas edilar. Ularning koʻp paytdagi noni arpa noni boʻlardi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кетма-кет кечаларни оч ҳолда ўтказар ва аҳли оиласи кечки таом топа олмас эдилар. Уларнинг кўп пайтдаги нони арпа нони бўларди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً كَمَا خُلِقُوا ثُمَّ قَرَأََ (كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ ) وَأَوَّلُ مَنْ يُكْسَى مِنَ الْخَلاَئِقِ إِبْرَاهِيمُ وَيُؤْخَذُ مِنْ أَصْحَابِي بِرِجَالٍ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ فَأَقُولُ يَا رَبِّ أَصْحَابِي . فَيُقَالُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ إِنَّهُمْ لَمْ يَزَالُوا مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ مُنْذُ فَارَقْتَهُمْ . فَأَقُولُ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُْ: (إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) ".
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ فَذَكَرَ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar yalangoyoq, yalangʻoch va sunnatsiz holda, yaratilgan holatlaridek toʻplanadilar», dedilar. Soʻng u zot: {Biz dastlabki yaratishni qanday boshlagan boʻlsak, uni (shunday) qaytaramiz. (Bu) Bizning zimmamizdagi vaʼdadir. Albatta, Biz (uni) ado etuvchimiz} (Anbiyo 104) (oyatini) oʻqidilar. «Maxluqotlardan eng birinchi boʻlib kiydiriladigan zot Ibroʻhimdir. Ashobimdan ayrim kishilar oʻng va chap tomonga olib ketiladi. Shunda men: ‹Ey Robbim, ashobim!› deyman. Bas, (menga): ‹Sen ulardan keyin nima (bidʼat) ihdos qilganlarini bilmaysan, sen ulardan ajralganingdan beri ular doimo orqalariga (kufrga) qaytib turdilar›, deyiladi. Shunda men solih banda (Iso) aytganidek: ‹Agar Sen ularni azoblasang, bas, ular Sening bandalaringdir, agar ularni magʻfirat qilsang, bas, albatta Sengina Aziz va Hakimsan› (Moida 118), deyman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар ялангоёқ, яланғоч ва суннатсиз ҳолда, яратилган ҳолатларидек тўпланадилар», дедилар. Сўнг у зот: {Биз дастлабки яратишни қандай бошлаган бўлсак, уни (шундай) қайтарамиз. (Бу) Бизнинг зиммамиздаги ваъдадир. Албатта, Биз (уни) адо этувчимиз} (Анбиё 104) (оятини) ўқидилар. «Махлуқотлардан энг биринчи бўлиб кийдириладиган зот Ибрўҳимдир. Ашобимдан айрим кишилар ўнг ва чап томонга олиб кетилади. Шунда мен: ‹Эй Роббим, ашобим!› дейман. Бас, (менга): ‹Сен улардан кейин нима (бидъат) иҳдос қилганларини билмайсан, сен улардан ажралганингдан бери улар доимо орқаларига (куфрга) қайтиб турдилар›, дейилади. Шунда мен солиҳ банда (Исо) айтганидек: ‹Агар Сен уларни азобласанг, бас, улар Сенинг бандаларингдир, агар уларни мағфират қилсанг, бас, албатта Сенгина Азиз ва Ҳакимсан› (Моида 118), дейман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو حَصِينٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ يُونُسَ، كُوفِيٌّ حَدَّثَنَا عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أُسْرِيَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جَعَلَ يَمُرُّ بِالنَّبِيِّ وَالنَّبِيَّيْنِ وَمَعَهُمُ الْقَوْمُ وَالنَّبِيِّ وَالنَّبِيَّيْنِ وَمَعَهُمُ الرَّهْطُ وَالنَّبِيِّ وَالنَّبِيِّينَ وَلَيْسَ مَعَهُمْ أَحَدٌ حَتَّى مَرَّ بِسَوَادٍ عَظِيمٍ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا قِيلَ مُوسَى وَقَوْمُهُ وَلَكِنِ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَانْظُرْ . قَالَ فَإِذَا سَوَادٌ عَظِيمٌ قَدْ سَدَّ الأُفُقَ مِنْ ذَا الْجَانِبِ وَمِنْ ذَا الْجَانِبِ فَقِيلَ هَؤُلاَءِ أُمَّتُكَ وَسِوَى هَؤُلاَءِ مِنْ أُمَّتِكَ سَبْعُونَ أَلْفًا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَابٍ . فَدَخَلَ وَلَمْ يَسْأَلُوهُ وَلَمْ يُفَسِّرْ لَهُمْ فَقَالُوا نَحْنُ هُمْ . وَقَالَ قَائِلُونَ هُمْ أَبْنَاؤُنَا الَّذِينَ وُلِدُوا عَلَى الْفِطْرَةِ وَالإِسْلاَمِ . فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هُمُ الَّذِينَ لاَ يَكْتَوُونَ وَلاَ يَسْتَرْقُونَ وَلاَ يَتَطَيَّرُونَ وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ " . فَقَامَ عُكَّاشَةُ بْنُ مِحْصَنٍ فَقَالَ أَنَا مِنْهُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَعَمْ " . ثُمَّ قَامَ آخَرُ فَقَالَ أَنَا مِنْهُمْ فَقَالَ " سَبَقَكَ بِهَا عُكَّاشَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meʼrojga olib chiqilganlarida, u zot bir paygʻambar va paygʻambarlar yonidan oʻta boshladilar — ular bilan birga qavm bor edi; yana bir paygʻambar va paygʻambarlar, ular bilan birga kichik bir guruh bor edi; yana bir paygʻambar va paygʻambarlar, ular bilan birga hech kim yoʻq edi. Nihoyat, juda katta bir toʻda yonidan oʻtdilar. «Men: ‹Bular kim?› dedim. ‹Bu Muso va uning qavmidir. Lekin boshingni koʻtarib qarab koʻr›, deyildi». U zot aytdilar: «Shunda bir tomondan va boshqa tomondan ufqni toʻsib turgan juda katta bir toʻda (koʻrindi). ‹Bular sening ummatingdir va bulardan tashqari ummatingdan yetmish ming kishi hisob-kitobsiz jannatga kiradi›, deyildi». Soʻng u zot (uyga) kirdilar va (sahobalar) undan soʻramadilar, u ham ularga izoh bermadi. Shunda ular: «Oʻsha (yetmish ming) bizmiz», dedilar. Baʼzilar esa: «Ular fitrat va Islom uzra tugʻilgan farzandlarimizdir», dedilar. Nabiy ﷺ chiqib: «Ular dogʻlanmaydigan, (oʻzlariga) afsun (qildirib davolanish) talab qilmaydigan, qush uchirib fol ochmaydigan va Robblariga tavakkul qiladigan kishilardir», dedilar. Shunda Ukkosha ibn Mihsan oʻrnidan turib: «Yo Rasululloh, men ham ulardanmanmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Soʻng boshqa biri turib: «Men ham ulardanmanmi?» dedi. U zot: «Bunda Ukkosha sendan oʻzib ketdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Ibn Masʼud va Abu Hurayradan (ham hadislar) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ меърожга олиб чиқилганларида, у зот бир пайғамбар ва пайғамбарлар ёнидан ўта бошладилар — улар билан бирга қавм бор эди; яна бир пайғамбар ва пайғамбарлар, улар билан бирга кичик бир гуруҳ бор эди; яна бир пайғамбар ва пайғамбарлар, улар билан бирга ҳеч ким йўқ эди. Ниҳоят, жуда катта бир тўда ёнидан ўтдилар. «Мен: ‹Булар ким?› дедим. ‹Бу Мусо ва унинг қавмидир. Лекин бошингни кўтариб қараб кўр›, дейилди». У зот айтдилар: «Шунда бир томондан ва бошқа томондан уфқни тўсиб турган жуда катта бир тўда (кўринди). ‹Булар сенинг умматингдир ва булардан ташқари умматингдан етмиш минг киши ҳисоб-китобсиз жаннатга киради›, дейилди». Сўнг у зот (уйга) кирдилар ва (саҳобалар) ундан сўрамадилар, у ҳам уларга изоҳ бермади. Шунда улар: «Ўша (етмиш минг) бизмиз», дедилар. Баъзилар эса: «Улар фитрат ва Ислом узра туғилган фарзандларимиздир», дедилар. Набий ﷺ чиқиб: «Улар доғланмайдиган, (ўзларига) афсун (қилдириб даволаниш) талаб қилмайдиган, қуш учириб фол очмайдиган ва Роббларига таваккул қиладиган кишилардир», дедилар. Шунда Уккоша ибн Миҳсан ўрнидан туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳам уларданманми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Сўнг бошқа бири туриб: «Мен ҳам уларданманми?» деди. У зот: «Бунда Уккоша сендан ўзиб кетди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан (ҳам ҳадислар) бор.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى رَمْلِ حَصِيرٍ فَرَأَيْتُ أَثَرَهُ فِي جَنْبِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdim. U zot xurmo poʻstlogʻidan toʻldirilgan boʻyraga yonboshlab yotgan edilar. Men uning izini u zotning yonida koʻrdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisda uzun bir qissa bor.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдим. У зот хурмо пўстлоғидан тўлдирилган бўйрага ёнбошлаб ётган эдилар. Мен унинг изини у зотнинг ёнида кўрдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисда узун бир қисса бор.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، وَابْنُ، لَهِيعَةَ عَنْ قَيْسِ بْنِ الْحَجَّاجِ، قَالَ وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ الْحَجَّاجِ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، عَنْ حَنَشٍ الصَّنْعَانِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا فَقَالَ " يَا غُلاَمُ إِنِّي أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ احْفَظِ اللَّهَ يَحْفَظْكَ احْفَظِ اللَّهَ تَجِدْهُ تُجَاهَكَ إِذَا سَأَلْتَ فَاسْأَلِ اللَّهَ وَإِذَا اسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَاعْلَمْ أَنَّ الأُمَّةَ لَوِ اجْتَمَعَتْ عَلَى أَنْ يَنْفَعُوكَ بِشَيْءٍ لَمْ يَنْفَعُوكَ إِلاَّ بِشَيْءٍ قَدْ كَتَبَهُ اللَّهُ لَكَ وَلَوِ اجْتَمَعُوا عَلَى أَنْ يَضُرُّوكَ بِشَيْءٍ لَمْ يَضُرُّوكَ إِلاَّ بِشَيْءٍ قَدْ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَيْكَ رُفِعَتِ الأَقْلاَمُ وَجَفَّتِ الصُّحُفُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bir kuni men Rasululloh ﷺning ortlarida edim. U zot: «Ey bola! Men senga bir necha kalimani oʻrgataman: Allohni (Uning amrlarini) saqla, U seni saqlaydi. Allohni saqla, Uni oldingda topasan. Soʻraganingda Allohdan soʻra, yordam istaganingda Allohdan yordam ista. Bilginki, agar butun ummat senga biror narsa bilan foyda yetkazmoqchi boʻlib jamlansa ham, Alloh sen uchun yozib qoʻygan narsadan boshqa narsa bilan senga foyda yetkaza olmaydi. Agar senga biror narsa bilan zarar yetkazmoqchi boʻlib jamlansalar ham, Alloh senga (taqdir qilib) yozib qoʻygan narsadan boshqa narsa bilan senga zarar yetkaza olmaydilar. Qalamlar koʻtarildi va sahifalar quridi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Бир куни мен Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида эдим. У зот: «Эй бола! Мен сенга бир неча калимани ўргатаман: Аллоҳни (Унинг амрларини) сақла, У сени сақлайди. Аллоҳни сақла, Уни олдингда топасан. Сўраганингда Аллоҳдан сўра, ёрдам истаганингда Аллоҳдан ёрдам иста. Билгинки, агар бутун уммат сенга бирор нарса билан фойда етказмоқчи бўлиб жамланса ҳам, Аллоҳ сен учун ёзиб қўйган нарсадан бошқа нарса билан сенга фойда етказа олмайди. Агар сенга бирор нарса билан зарар етказмоқчи бўлиб жамлансалар ҳам, Аллоҳ сенга (тақдир қилиб) ёзиб қўйган нарсадан бошқа нарса билан сенга зарар етказа олмайдилар. Қаламлар кўтарилди ва саҳифалар қуриди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ: (اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ أَنَّ قَطْرَةً مِنَ الزَّقُّومِ قُطِرَتْ فِي دَارِ الدُّنْيَا لأَفْسَدَتْ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا مَعَايِشَهُمْ فَكَيْفَ بِمَنْ يَكُونُ طَعَامَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ushbu oyatni: {Allohdan haqiqiy taqvo bilan qoʻrqinglar va faqat musulmon boʻlgan holingizdagina oʻlinglar} (Oli Imron 102) tilovat qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Agar zaqqumdan bir tomchi dunyo hovlisiga tomsa, dunyo ahlining tirikchiligini buzib yuborar edi. U holda uning ovqati boʻladigan kishining holi qanday boʻlar ekan?!», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ушбу оятни: {Аллоҳдан ҳақиқий тақво билан қўрқинглар ва фақат мусулмон бўлган ҳолингиздагина ўлинглар} (Оли Имрон 102) тиловат қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Агар заққумдан бир томчи дунё ҳовлисига томса, дунё аҳлининг тирикчилигини бузиб юборар эди. У ҳолда унинг овқати бўладиган кишининг ҳоли қандай бўлар экан?!», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اطَّلَعْتُ فِي الْجَنَّةِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا الْفُقَرَاءَ وَاطَّلَعْتُ فِي النَّارِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men jannatga nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi faqirlar ekanini koʻrdim; doʻzaxga nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен жаннатга назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги фақирлар эканини кўрдим; дўзахга назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ مُخَوَّلِ بْنِ رَاشِدٍ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ * (تَنْزِيلُ ) السَّجْدَةَ وَ (هَلْ أَتَى عَلَى الإِنْسَانِ ) . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مُخَوَّلٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ juma kuni bomdod namozida {Alif Lom Mim. Tanzil} (Sajda surasi) va {Hal ato alal inson} (Inson surasi)ni oʻqir edilar.» (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Saʼd, Ibn Masʼud va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan sahih hadisdir. Buni Sufyon as-Savriy, Shuʼba va boshqalar Muxavvaldan rivoyat qilganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ жума куни бомдод намозида {Алиф Лом Мим. Танзил} (Сажда сураси) ва {Ҳал ато алал инсон} (Инсон сураси)ни ўқир эдилар.» (Абу Исо) айтди: Бу бобда Саъд, Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Буни Суфён ас-Саврий, Шуъба ва бошқалар Мухаввалдан ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَوَاحَةَ فِي سَرِيَّةٍ فَوَافَقَ ذَلِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَغَدَا أَصْحَابُهُ فَقَالَ أَتَخَلَّفُ فَأُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ . فَلَمَّا صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَآهُ فَقَالَ " مَا مَنَعَكَ أَنْ تَغْدُوَ مَعَ أَصْحَابِكَ " . فَقَالَ أَرَدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ مَعَكَ ثُمَّ أَلْحَقَهُمْ . قَالَ " لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَدْرَكْتَ فَضْلَ غَدْوَتِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ شُعْبَةُ لَمْ يَسْمَعِ الْحَكَمُ مِنْ مِقْسَمٍ إِلاَّ خَمْسَةَ أَحَادِيثَ . وَعَدَّهَا شُعْبَةُ وَلَيْسَ هَذَا الْحَدِيثُ فِيمَا عَدَّ شُعْبَةُ فَكَأَنَّ هَذَا الْحَدِيثَ لَمْ يَسْمَعْهُ الْحَكَمُ مِنْ مِقْسَمٍ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي السَّفَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ بَأْسًا بِأَنْ يَخْرُجَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي السَّفَرِ مَا لَمْ تَحْضُرِ الصَّلاَةُ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا أَصْبَحَ فَلاَ يَخْرُجْ حَتَّى يُصَلِّيَ الْجُمُعَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abdulloh ibn Ravohani bir sariya (qoʻshin)da (joʻnatish uchun) yubordilar, bu juma kuniga toʻgʻri keldi. Uning hamrohlari ertalab joʻnab ketishdi, u esa: «Men ortda qolib, Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiyman, soʻng ularga yetib olaman», dedi. Nabiy ﷺ bilan namoz oʻqigach, u zot uni koʻrib: «Hamrohlaring bilan ertalab joʻnashingdan seni nima toʻsdi?» dedilar. U: «Sen bilan namoz oʻqib, soʻng ularga yetib olmoqchi boʻldim», dedi. U zot: «Agar yer yuzidagi hamma narsani sarflaganingda ham, ularning ertalab erta joʻnashlari (savobi)ga yetolmas eding», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir, biz uni faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz. Ali ibn al-Madiniy aytdiki, Yahyo ibn Said aytdi, Shuʼba aytdiki: al-Hakam Miqsamdan faqat beshta hadisnigina eshitgan. Shuʼba ularni sanab chiqdi, lekin bu hadis Shuʼba sanaganlar orasida yoʻq edi; goʻyo bu hadisni al-Hakam Miqsamdan eshitmagandek. Ilm ahli juma kuni safarga chiqish haqida ixtilof qilganlar: baʼzilari namoz vaqti kirmagan boʻlsa, juma kuni safarga chiqishda zarar koʻrmaganlar. Baʼzilari esa: «Tong otsa, jumani oʻqimaguncha chiqmasin», deganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абдуллоҳ ибн Равоҳани бир сария (қўшин)да (жўнатиш учун) юбордилар, бу жума кунига тўғри келди. Унинг ҳамроҳлари эрталаб жўнаб кетишди, у эса: «Мен ортда қолиб, Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқийман, сўнг уларга етиб оламан», деди. Набий ﷺ билан намоз ўқигач, у зот уни кўриб: «Ҳамроҳларинг билан эрталаб жўнашингдан сени нима тўсди?» дедилар. У: «Сен билан намоз ўқиб, сўнг уларга етиб олмоқчи бўлдим», деди. У зот: «Агар ер юзидаги ҳамма нарсани сарфлаганингда ҳам, уларнинг эрталаб эрта жўнашлари (савоби)га етолмас эдинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз. Али ибн ал-Мадиний айтдики, Яҳё ибн Саид айтди, Шуъба айтдики: ал-Ҳакам Миқсамдан фақат бешта ҳадиснигина эшитган. Шуъба уларни санаб чиқди, лекин бу ҳадис Шуъба санаганлар орасида йўқ эди; гўё бу ҳадисни ал-Ҳакам Миқсамдан эшитмагандек. Илм аҳли жума куни сафарга чиқиш ҳақида ихтилоф қилганлар: баъзилари намоз вақти кирмаган бўлса, жума куни сафарга чиқишда зарар кўрмаганлар. Баъзилари эса: «Тонг отса, жумани ўқимагунча чиқмасин», деганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّا هَذَا الْحَىَّ مِنْ رَبِيعَةَ وَلَسْنَا نَصِلُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي أَشْهُرِ الْحَرَامِ فَمُرْنَا بِشَيْءٍ نَأْخُذُهُ عَنْكَ وَنَدْعُو إِلَيْهِ مَنْ وَرَاءَنَا . فَقَالَ " آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ الإِيمَانِ بِاللَّهِ ثُمَّ فَسَّرَهَا لَهُمْ شَهَادَةَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامَ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَأَنْ تُؤَدُّوا خُمْسَ مَا غَنِمْتُمْ " .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو جَمْرَةَ الضُّبَعِيُّ اسْمُهُ نَصْرُ بْنُ عِمْرَانَ . وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ أَيْضًا وَزَادَ فِيهِ أَتَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ . سَمِعْتُ قُتَيْبَةَ بْنَ سَعِيدٍ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ مِثْلَ هَؤُلاَءِ الأَشْرَافِ الأَرْبَعَةِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَاللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَعَبَّادِ بْنِ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيِّ وَعَبْدِ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيِّ . قَالَ قُتَيْبَةُ كُنَّا نَرْضَى أَنْ نَرْجِعَ مِنْ عِنْدِ عَبَّادٍ كُلَّ يَوْمٍ بِحَدِيثَيْنِ وَعَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ هُوَ مِنْ وَلَدِ الْمُهَلَّبِ بْنِ أَبِي صُفْرَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Abdulqays vakillari Rasululloh ﷺning huzurlariga keldi-da: «Biz Rabiʼadan boʻlgan bu qabilamiz; sizning oldingizga faqat harom (urush taqiqlangan) oylardagina yeta olamiz. Bas, bizga oʻzingizdan oladigan va orqamizdagilarni unga daʼvat etadigan bir narsani buyuring», dedilar. U zot: «Sizlarga toʻrt narsani buyuraman: Allohga iymon keltirishni», dedilar-da, soʻng uni ularga (shunday) tafsir qildilar: «‹La ilaha illalloh va men Allohning Rasuli ekanligimga› guvohlik berish, namozni barpo qilish, zakot berish va oʻlja qilgan narsalaringizdan beshdan birini (xums) topshirishdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Абдулқайс вакиллари Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келди-да: «Биз Рабиъадан бўлган бу қабиламиз; сизнинг олдингизга фақат ҳаром (уруш тақиқланган) ойлардагина ета оламиз. Бас, бизга ўзингиздан оладиган ва орқамиздагиларни унга даъват этадиган бир нарсани буюринг», дедилар. У зот: «Сизларга тўрт нарсани буюраман: Аллоҳга иймон келтиришни», дедилар-да, сўнг уни уларга (шундай) тафсир қилдилар: «‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга› гувоҳлик бериш, намозни барпо қилиш, закот бериш ва ўлжа қилган нарсаларингиздан бешдан бирини (хумс) топширишдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَمُعَاوِيَةَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda fiqh (chuqur tushuncha) egasi qiladi», dedilar. Bu bobda Umar, Abu Hurayra va Muoviyadan ham (rivoyatlar bor). Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фиқҳ (чуқур тушунча) эгаси қилади», дедилар. Бу бобда Умар, Абу Ҳурайра ва Муовиядан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ جَنَاحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَقِيهٌ أَشَدُّ عَلَى الشَّيْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir faqih shaytonga ming obiddan ham ogʻirroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan, Valid ibn Muslimning hadisidan bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир фақиҳ шайтонга минг обиддан ҳам оғирроқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан, Валид ибн Муслимнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي أَبُو زُمَيْلٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ اسْتَأْذَنْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثًا فَأَذِنَ لِي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَأَبُو زُمَيْلٍ اسْمُهُ سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ . وَإِنَّمَا أَنْكَرَ عُمَرُ عِنْدَنَا عَلَى أَبِي مُوسَى حَيْثُ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " الاِسْتِئْذَانُ ثَلاَثٌ فَإِنْ أُذِنَ لَكَ وَإِلاَّ فَارْجِعْ " . وَقَدْ كَانَ عُمَرُ اسْتَأْذَنَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثًا فَأَذِنَ لَهُ وَلَمْ يَكُنْ عَلِمَ هَذَا الَّذِي رَوَاهُ أَبُو مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ فَإِنْ أُذِنَ لَكَ وَإِلاَّ فَارْجِعْ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan uch marta izn soʻradim, soʻng u zot menga izn berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bizning nazdimizda Umar Abu Musoga shuning uchun eʼtiroz bildirgan ediki, u Nabiy ﷺdan: «Izn soʻrash uch martadir, agar senga izn berilsa (kir), boʻlmasa qaytib ket», deganlarini rivoyat qilgan edi. Holbuki Umar Nabiy ﷺdan uch marta izn soʻragan va u zot unga izn bergan edilar, lekin u Abu Muso Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan: «Agar senga izn berilsa (kir), boʻlmasa qaytib ket» degan bu (qoʻshimcha)ni bilmas edi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан уч марта изн сўрадим, сўнг у зот менга изн бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бизнинг наздимизда Умар Абу Мусога шунинг учун эътироз билдирган эдики, у Набий ﷺдан: «Изн сўраш уч мартадир, агар сенга изн берилса (кир), бўлмаса қайтиб кет», деганларини ривоят қилган эди. Ҳолбуки Умар Набий ﷺдан уч марта изн сўраган ва у зот унга изн берган эдилар, лекин у Абу Мусо Набий ﷺдан ривоят қилган: «Агар сенга изн берилса (кир), бўлмаса қайтиб кет» деган бу (қўшимча)ни билмас эди.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تُجَّارًا بِالشَّامِ فَأَتَوْهُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ السَّلاَمُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو سُفْيَانَ اسْمُهُ صَخْرُ بْنُ حَرْبٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Abu Sufyon ibn Harb unga shunday xabar berdi: Hiraql Shomda savdo bilan mashgʻul boʻlgan Qurayshdan bir guruh kishi ichida unga (odam) yubordi, ular uning huzuriga keldilar. (Abu Sufyon) hadisni zikr qildi va dedi: Soʻng u Rasululloh ﷺning maktublarini soʻradi va u oʻqildi. Unda: «Bismillahir-rohmanir-rohiym. Allohning bandasi va Rasuli Muhammaddan Rum kattasi Hiraqlga. Hidoyatga ergashgan kishiga salom boʻlsin. Ammo baʼdu (soʻzimning davomi shuki)…» (deb yozilgan edi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Sufyonning ismi Saxr ibn Harbdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Абу Суфён ибн Ҳарб унга шундай хабар берди: Ҳирақл Шомда савдо билан машғул бўлган Қурайшдан бир гуруҳ киши ичида унга (одам) юборди, улар унинг ҳузурига келдилар. (Абу Суфён) ҳадисни зикр қилди ва деди: Сўнг у Расулуллоҳ ﷺнинг мактубларини сўради ва у ўқилди. Унда: «Бисмиллаҳир-роҳманир-роҳийм. Аллоҳнинг бандаси ва Расули Муҳаммаддан Рум каттаси Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашган кишига салом бўлсин. Аммо баъду (сўзимнинг давоми шуки)…» (деб ёзилган эди). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Суфённинг исми Сахр ибн Ҳарбдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْوَلِيدِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُصُّ أَوْ يَأْخُذُ مِنْ شَارِبِهِ وَكَانَ إِبْرَاهِيمُ خَلِيلُ الرَّحْمَنِ يَفْعَلُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ moʻylovlarini qisqartirar yoki undan olib turar edilar. Rahmonning xalili boʻlmish Ibrohim (alayhissalom) ham shunday qilar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мўйловларини қисқартирар ёки ундан олиб турар эдилар. Раҳмоннинг халили бўлмиш Иброҳим (алайҳиссалом) ҳам шундай қилар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَهَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُتَشَبِّهَاتِ بِالرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْمُتَشَبِّهِينَ بِالنِّسَاءِ مِنَ الرِّجَالِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayollardan erkaklarga oʻxshashga uringanlarni va erkaklardan ayollarga oʻxshashga uringanlarni laʼnatladilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёллардан эркакларга ўхшашга уринганларни ва эркаклардан аёлларга ўхшашга уринганларни лаънатладилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.