Abdulloh ibn Abbos al-Hoshimiy

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَجَّاجِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحَيَّاتُ مَسْخُ الْجِنِّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ilonlar — jinlarning maskh qilinganlaridir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Илонлар — жинларнинг маскҳ қилинганларидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ قَالَكُنْتُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذْ قَالَ لَهُ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَنْتَ تُفْتِي أَنْ تَصْدُرَ الْحَائِضُ قَبْلَ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهَا بِالْبَيْتِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَلَا تُفْتِ بِذَلِكَ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ إِمَّا لَا فَسَلْ فُلَانَةَ الْأَنْصَارِيَّةَ هَلْ أَمَرَهَا بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَجَعَ إِلَيْهِ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَضْحَكُ وَيَقُولُ مَا أُرَاكَ إِلَّا قَدْ صَدَقْتَ

Tovus (rahimahulloh) aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzurida edim. Shunda Zayd ibn Sobit unga: «Sen hayzli ayolga oxirgi ishi Bayt (tavofi) boʻlishidan oldin qaytib ketaverishi haqida fatvo berasanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Zayd): «Bunday fatvo berma», dedi. Shunda Ibn Abbos unga: «Agar (ishonmasang), falon ansoriya ayoldan soʻra — Nabiy ﷺ unga shunday buyurganmidilar?» dedi. Zayd ibn Sobit uning oldiga kulib qaytib keldi va: «Seni faqat rost soʻzlagan deb bilaman», derdi.Товус (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида эдим. Шунда Зайд ибн Собит унга: «Сен ҳайзли аёлга охирги иши Байт (тавофи) бўлишидан олдин қайтиб кетавериши ҳақида фатво берасанми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Зайд): «Бундай фатво берма», деди. Шунда Ибн Аббос унга: «Агар (ишонмасанг), фалон ансория аёлдан сўра — Набий ﷺ унга шундай буюрганмидилар?» деди. Зайд ибн Собит унинг олдига кулиб қайтиб келди ва: «Сени фақат рост сўзлаган деб биламан», дерди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ خَرَجَ عَامَ الْفَتْحِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ الْكَدِيدَ فَأَفْطَرَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot Fath yilida Ramazon oyida yoʻlga chiqdilar va Kadidga yetgunlaricha roʻza tutdilar, soʻng roʻzalarini ochdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади: У зот Фатҳ йилида Рамазон ойида йўлга чиқдилар ва Кадидга етгунларича рўза тутдилар, сўнг рўзаларини очдилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ قَالَحَضَرْنَا مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ جَنَازَةَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَرِفَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هَذِهِ زَوْجَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا رَفَعْتُمْ نَعْشَهَا فَلَا تُزَعْزِعُوهَا وَلَا تُزَلْزِلُوا وَارْفُقُوا فَإِنَّهُ كَانَ يَقْسِمُ لِثَمَانٍ وَلَا يَقْسِمُ لِوَاحِدَةٍقَالَ عَطَاءٌ الَّتِي لَا يَقْسِمُ لَهَا صَفِيَّةُ بِنْتُ حُيَيِّ بْنِ أَخْطَبَ

Ato (rahimahulloh) aytdi: Biz Ibn Abbos bilan birga Sarifda Nabiy ﷺning ayollari Maymunaning janozasida hozir boʻldik. Ibn Abbos: «Bu — Rasululloh ﷺning ayollari. Uning tobutini koʻtarganingizda, silkitmanglar, tebratmanglar, avaylanglar. Chunki u zot sakkiztasiga (kun) taqsimlar, bittasiga taqsimlamas edilar», dedi. Ato aytdi: U zot taqsimlamaydigan (ayol) Safiyya binti Huyay ibn Axtab edi.Ато (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Ибн Аббос билан бирга Сарифда Набий ﷺнинг аёллари Маймунанинг жанозасида ҳозир бўлдик. Ибн Аббос: «Бу — Расулуллоҳ ﷺнинг аёллари. Унинг тобутини кўтарганингизда, силкитманглар, тебратманглар, авайланглар. Чунки у зот саккизтасига (кун) тақсимлар, биттасига тақсимламас эдилар», деди. Ато айтди: У зот тақсимламайдиган (аёл) Сафийя бинти Ҳуяй ибн Ахтаб эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍيَقُولُ تَبَرَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَضَى حَاجَتَهُ لِلْخَلَاءِ ثُمَّ جَاءَ فَقُرِّبَ لَهُ طَعَامٌ فَأَكَلَ وَلَمْ يَمَسَّ مَاءً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytardi: Rasululloh ﷺ chiqib, hojatxonada hojatlarini ado qildilar, soʻng keldilar va u zotga taom yaqinlashtirildi; u zot yedilar, suvga esa tegmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтарди: Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, ҳожатхонада ҳожатларини адо қилдилар, сўнг келдилар ва у зотга таом яқинлаштирилди; у зот едилар, сувга эса тегмадилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌأَنَّ مَيْمُونَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالَةَ ابْنِ عَبَّاسٍ تُوُفِّيَتْ قَالَ فَذَهَبْتُ مَعَهُ إِلَى سَرِفَ قَالَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ لَا تُزَعْزِعُوا بِهَا وَلَا تُزَلْزِلُوا ارْفُقُوا فَإِنَّهُ كَانَ عِنْدَ نَبِيِّ اللَّهِ تِسْعُ نِسْوَةٍ فَكَانَ يَقْسِمُ لِثَمَانٍ وَلَا يَقْسِمُ لِلتَّاسِعَةِ يُرِيدُ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَيٍّقَالَ عَطَاءٌ كَانَتْ آخِرَهُنَّ مَوْتًا مَاتَتْ بِالْمَدِينَةِ

Ato (rahimahulloh) aytdi: Nabiy ﷺning ayollari, Ibn Abbosning xolasi Maymuna vafot etdi. Men u bilan birga Sarifga bordim. U Allohga hamd va sano aytdi, soʻng: «(Bu) — moʻminlarning onasi. Uni silkitmanglar, tebratmanglar, avaylanglar. Chunki Allohning Nabiysi ﷺning huzurlarida toʻqqizta ayol bor edi; u zot sakkiztasiga taqsimlar, toʻqqizinchisiga taqsimlamas edilar» — u Safiyya binti Huyayni nazarda tutdi — dedi. Ato aytdi: U (ayollar) ichida eng oxirida vafot etgani edi; u Madinada vafot etdi.Ато (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Набий ﷺнинг аёллари, Ибн Аббоснинг холаси Маймуна вафот этди. Мен у билан бирга Сарифга бордим. У Аллоҳга ҳамд ва сано айтди, сўнг: «(Бу) — мўминларнинг онаси. Уни силкитманглар, тебратманглар, авайланглар. Чунки Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг ҳузурларида тўққизта аёл бор эди; у зот саккизтасига тақсимлар, тўққизинчисига тақсимламас эдилар» — у Сафийя бинти Ҳуяйни назарда тутди — деди. Ато айтди: У (аёллар) ичида энг охирида вафот этгани эди; у Мадинада вафот этди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ ذَكْوَانَ مَوْلَى عَائِشَةَأَنَّهُ اسْتَأْذَنَ لِابْنِ عَبَّاسٍ عَلَى عَائِشَةَ وَهِيَ تَمُوتُ وَعِنْدَهَا ابْنُ أَخِيهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ هَذَا ابْنُ عَبَّاسٍ يَسْتَأْذِنُ عَلَيْكِ وَهُوَ مِنْ خَيْرِ بَنِيكِ فَقَالَتْ دَعْنِي مِنْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَمِنْ تَزْكِيَتِهِ فَقَالَ لَهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّهُ قَارِئٌ لِكِتَابِ اللَّهِ فَقِيهٌ فِي دِينِ اللَّهِ فَأْذَنِي لَهُ فَلْيُسَلِّمْ عَلَيْكِ وَلْيُوَدِّعْكِ قَالَتْ فَأْذَنْ لَهُ إِنْ شِئْتَ قَالَ فَأَذِنَ لَهُ فَدَخَلَ ابْنُ عَبَّاسٍ ثُمَّ سَلَّمَ وَجَلَسَ وَقَالَ أَبْشِرِي يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ فَوَاللَّهِ مَا بَيْنَكِ وَبَيْنَ أَنْ يَذْهَبَ عَنْكِ كُلُّ أَذًى وَنَصَبٍ أَوْ قَالَ وَصَبٍ وَتَلْقَيْ الْأَحِبَّةَ مُحَمَّدًا وَحِزْبَهُ أَوْ قَالَ أَصْحَابَهُ إِلَّا أَنْ تُفَارِقَ رُوحُكِ جَسَدَكِ فَقَالَتْ وَأَيْضًا فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنْتِ أَحَبَّ أَزْوَاجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِ وَلَمْ يَكُنْ يُحِبُّ إِلَّا طَيِّبًا وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بَرَاءَتَكِ مِنْ فَوْقِ سَبْعِ سَمَوَاتٍ فَلَيْسَ فِي الْأَرْضِ مَسْجِدٌ إِلَّا وَهُوَ يُتْلَى فِيهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ وَسَقَطَتْ قِلَادَتُكِ بِالْأَبْوَاءِ فَاحْتَبَسَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَنْزِلِ وَالنَّاسُ مَعَهُ فِي ابْتِغَائِهَا أَوْ قَالَ فِي طَلَبِهَا حَتَّى أَصْبَحَ الْقَوْمُ عَلَى غَيْرِ مَاءٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا} الْآيَةَ فَكَانَ فِي ذَلِكَ رُخْصَةٌ لِلنَّاسِ عَامَّةً

Zakvon — Oishaning ozod qilgan quli — (rivoyat qiladi)ki, u Oisha vafot etayotgan paytda Ibn Abbos uchun undan izn soʻradi; uning yonida jiyani Abdulloh ibn Abdurrahmon bor edi. U: «Mana bu — Ibn Abbos, sizdan izn soʻramoqda, u sizning eng yaxshi farzandlaringizdan», dedi. U: «Meni Ibn Abbosdan ham, uning (meni) poklashidan ham qoʻy», dedi. Shunda Abdulloh ibn Abdurrahmon unga: «Axir u — Allohning Kitobini oʻquvchi, Allohning dinida faqih (kishi)dir. Unga izn bering, sizga salom bersin va sizni vidolasin», dedi. U: «Xohlasang, unga izn ber», dedi. Bas, u izn berdi va Ibn Abbos kirdi, soʻng salom berib oʻtirdi va: «Xushxabar boʻlsin, ey moʻminlarning onasi! Allohga qasamki, sizdan har qanday azob va charchoq (yoki: xastalik) ketishi hamda sevimlilarga — Muhammad va uning jamoasiga (yoki: ashoblariga) yoʻliqishingiz bilan sizning oraliqingizda ruhingizning jasadingizdan ajralishidan boshqa narsa yoʻq», dedi. U: «Yana (nima)?» dedi. Ibn Abbos: «Siz Rasululloh ﷺga u zotning ayollari ichida eng suyuklisi edingiz; u zot esa faqat pokni sevar edilar. Alloh azza va jalla sizning pokligingizni yetti osmon ustidan nozil qildi; endi yer yuzida biror masjid yoʻqki, unda u kechalari va kunduzlari tilovat qilinmasa. Abvoda marjoningiz tushib qolgan edi, shunda Nabiy ﷺ va u zot bilan birga odamlar uni qidirib manzilda toʻxtab qoldilar — to qavm suvsiz tongni qarshi olguncha. Bas, Alloh azza va jalla: {Pok tuproq bilan tayammum qilinglar} (oyatini) nozil qildi. Shunda bunda odamlarning barchasi uchun ruxsat boʻldi», dedi.Заквон — Оишанинг озод қилган қули — (ривоят қилади)ки, у Оиша вафот этаётган пайтда Ибн Аббос учун ундан изн сўради; унинг ёнида жияни Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон бор эди. У: «Мана бу — Ибн Аббос, сиздан изн сўрамоқда, у сизнинг энг яхши фарзандларингиздан», деди. У: «Мени Ибн Аббосдан ҳам, унинг (мени) поклашидан ҳам қўй», деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон унга: «Ахир у — Аллоҳнинг Китобини ўқувчи, Аллоҳнинг динида фақиҳ (киши)дир. Унга изн беринг, сизга салом берсин ва сизни видоласин», деди. У: «Хоҳласанг, унга изн бер», деди. Бас, у изн берди ва Ибн Аббос кирди, сўнг салом бериб ўтирди ва: «Хушхабар бўлсин, эй мўминларнинг онаси! Аллоҳга қасамки, сиздан ҳар қандай азоб ва чарчоқ (ёки: хасталик) кетиши ҳамда севимлиларга — Муҳаммад ва унинг жамоасига (ёки: ашобларига) йўлиқишингиз билан сизнинг оралиқингизда руҳингизнинг жасадингиздан ажралишидан бошқа нарса йўқ», деди. У: «Яна (нима)?» деди. Ибн Аббос: «Сиз Расулуллоҳ ﷺга у зотнинг аёллари ичида энг суюклиси эдингиз; у зот эса фақат покни севар эдилар. Аллоҳ азза ва жалла сизнинг поклигингизни етти осмон устидан нозил қилди; энди ер юзида бирор масжид йўқки, унда у кечалари ва кундузлари тиловат қилинмаса. Абвода маржонингиз тушиб қолган эди, шунда Набий ﷺ ва у зот билан бирга одамлар уни қидириб манзилда тўхтаб қолдилар — то қавм сувсиз тонгни қарши олгунча. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: {Пок тупроқ билан таяммум қилинглар} (оятини) нозил қилди. Шунда бунда одамларнинг барчаси учун рухсат бўлди», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ طَاوُسٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَعْلَمُهُمْ قَالَوَلَكِنْ يَمْنَحُ أَخَاهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يُعْطِيَهُ عَلَيْهَا خَرْجًا مَعْلُومًا

Tovus (rahimahulloh) aytdi: Menga ularning eng bilimdoni xabar berdi: «Balki (yerini) birodariga (bepul) berishi, unga uni maʼlum bir haq evaziga berishidan koʻra u uchun yaxshiroqdir».Товус (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Менга уларнинг энг билимдони хабар берди: «Балки (ерини) биродарига (бепул) бериши, унга уни маълум бир ҳақ эвазига беришидан кўра у учун яхшироқдир».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ قَالَكَتَبَ نَجْدَةُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ قَتْلِ الْوِلْدَانِ فَكَتَبَ إِلَيْهِ كَتَبْتَ تَسْأَلُنِي عَنْ قَتْلِ الْوِلْدَانِ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَكُنْ يَقْتُلُهُمْ وَأَنْتَ فَلَا تَقْتُلْهُمْ إِلَّا أَنْ تَعْلَمَ مِنْهُمْ مِثْلَ مَا عَلِمَ صَاحِبُ مُوسَى مِنْ الْغُلَامِ

Yazid ibn Hurmuz (rahimahulloh) aytdi: Najda Ibn Abbosga xat yozib, undan bolalarni oʻldirish haqida soʻradi. U esa unga: «Sen menga bolalarni oʻldirish haqida soʻrab yozibsan. Rasululloh ﷺ ularni oʻldirmaganlar; sen ham ularni oʻldirma, magar ulardan Musoning hamrohi bola haqida bilgan narsani bilsanggina (boshqa gap)», deb yozdi.Язид ибн Ҳурмуз (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Нажда Ибн Аббосга хат ёзиб, ундан болаларни ўлдириш ҳақида сўради. У эса унга: «Сен менга болаларни ўлдириш ҳақида сўраб ёзибсан. Расулуллоҳ ﷺ уларни ўлдирмаганлар; сен ҳам уларни ўлдирма, магар улардан Мусонинг ҳамроҳи бола ҳақида билган нарсани билсанггина (бошқа гап)», деб ёзди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَانِيًا جَمِيعًا وَسَبْعًا جَمِيعًا قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ لِمَ فَعَلَ ذَاكَ قَالَ أَرَادَ أَنْ لَا يُحْرِجَ أُمَّتَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺ bilan sakkiztani birga va yettitani birga oʻqidim. Men Ibn Abbosga: «Nega bunday qildilar?» dedim. U: «Ummatlarini qiyinchilikka solmaslikni iroda qildilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺ билан саккизтани бирга ва еттитани бирга ўқидим. Мен Ибн Аббосга: «Нега бундай қилдилар?» дедим. У: «Умматларини қийинчиликка солмасликни ирода қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَتَيْتُهُ بِعَرَفَةَ فَوَجَدْتُهُ يَأْكُلُ رُمَّانًا فَقَالَ ادْنُ فَكُلْ لَعَلَّكَ صَائِمٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ لَا يَصُومُهُ وَقَالَ مَرَّةً إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَصُمْ هَذَا الْيَوْمَ

Saʼid ibn Jubayr (rahimahulloh) aytdi: Men uning (Ibn Abbosning) oldiga Arafada keldim va uni anor yeyayotgan holda topdim. U: «Yaqin kel, ye; sen roʻzador boʻlsang kerak. Rasululloh ﷺ uni roʻza tutmas edilar», dedi. Bir marta esa: «Rasululloh ﷺ bu kunda roʻza tutmadilar», dedi.Саъид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен унинг (Ибн Аббоснинг) олдига Арафада келдим ва уни анор еяётган ҳолда топдим. У: «Яқин кел, е; сен рўзадор бўлсанг керак. Расулуллоҳ ﷺ уни рўза тутмас эдилар», деди. Бир марта эса: «Расулуллоҳ ﷺ бу кунда рўза тутмадилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا حَاصَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْلَ الطَّائِفِ أَعْتَقَ مِنْ رَقِيقِهِمْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Toif ahlini qamal qilganlarida, ularning qullaridan (baʼzilarini) ozod qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Тоиф аҳлини қамал қилганларида, уларнинг қулларидан (баъзиларини) озод қилдилар.

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ الْعُقَيْلِيُّ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مُزَاحِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ سَافَرَ رَكْعَتَيْنِ وَحِينَ أَقَامَ أَرْبَعًا قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَمَنْ صَلَّى فِي السَّفَرِ أَرْبَعًا كَمَنْ صَلَّى فِي الْحَضَرِ رَكْعَتَيْنِ قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَمْ يَقْصُرْ الصَّلَاةَ إِلَّا مَرَّةً وَاحِدَةً حَيْثُ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَكْعَتَيْنِ وَصَلَّى النَّاسُ رَكْعَةً رَكْعَةً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ safarga chiqqanlarida ikki rakaat, muqim boʻlganlarida toʻrt rakaat oʻqidilar. Ibn Abbos: «Kim safarda toʻrt rakaat oʻqisa, muqimlikda ikki rakaat oʻqigan kishi kabidir», dedi. Yana Ibn Abbos: «Namoz faqat bir martagina qasr qilingan — oʻshanda Rasululloh ﷺ ikki rakaat oʻqigan, odamlar esa bir rakaatdan oʻqigan edilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиққанларида икки ракаат, муқим бўлганларида тўрт ракаат ўқидилар. Ибн Аббос: «Ким сафарда тўрт ракаат ўқиса, муқимликда икки ракаат ўқиган киши кабидир», деди. Яна Ибн Аббос: «Намоз фақат бир мартагина қаср қилинган — ўшанда Расулуллоҳ ﷺ икки ракаат ўқиган, одамлар эса бир ракаатдан ўқиган эдилар», деди.

حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ يُخْبِرُ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثَلُ الَّذِي يَتَصَدَّقُ ثُمَّ يَرْجِعُ فِي صَدَقَتِهِ مَثَلُ الْكَلْبِ يَقِيءُ ثُمَّ يَأْكُلُ قَيْئَهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa qilib, soʻng sadaqasini qaytarib oladigan kishining misoli qusib, soʻng qusugʻini yeydigan itning misoliga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа қилиб, сўнг садақасини қайтариб оладиган кишининг мисоли қусиб, сўнг қусуғини ейдиган итнинг мисолига ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا ثُمَّ صُرِفَتْ الْقِبْلَةُ بَعْدُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ va ashoblari Baytul-Maqdisga qarab oʻn olti oy namoz oʻqidilar, soʻng qibla (undan) burildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ва ашоблари Байтул-Мақдисга қараб ўн олти ой намоз ўқидилар, сўнг қибла (ундан) бурилди.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَامَ مِنْ اللَّيْلِ فَاسْتَنَّ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ فَاسْتَنَّ وَتَوَضَّأَ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ حَتَّى صَلَّى سِتًّا ثُمَّ أَوْتَرَ بِثَلَاثٍ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kechasi turib, tishlarini misvok qildilar, soʻng ikki rakaat oʻqidilar, soʻng uxladilar. Soʻng turib, misvok qildilar, keyin taharat olib, ikki rakaat oʻqidilar, toki olti rakaat oʻqidilar. Soʻng uch rakaat vitr oʻqib, ikki rakaat oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кечаси туриб, тишларини мисвок қилдилар, сўнг икки ракаат ўқидилар, сўнг ухладилар. Сўнг туриб, мисвок қилдилар, кейин таҳарат олиб, икки ракаат ўқидилар, токи олти ракаат ўқидилар. Сўнг уч ракаат витр ўқиб, икки ракаат ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ أَنَّهُ شَهِدَ النَّضْرَ بْنَ أَنَسٍ يُحَدِّثُ قَتَادَةَأَنَّهُ شَهِدَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ يُفْتِي النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُ فِي فُتْيَاهُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي رَجُلٌ عِرَاقِيٌّ وَإِنِّي أُصَوِّرُ هَذِهِ التَّصَاوِيرَ فَقَالَ ادْنُهْ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا سَمِعْتُ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ صَوَّرَ صُورَةً فِي الدُّنْيَا كُلِّفَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنْ يَنْفُخَ فِيهَا الرُّوحَ وَلَيْسَ بِنَافِخٍ

Nazr ibn Anas (rahimahulloh) Qatodaga (rivoyat qilib) aytdi: U Abdulloh ibn Abbosning odamlarga fatvo berayotganini va fatvosida Rasululloh ﷺni zikr qilmayotganini koʻrdi — toki bir kishi kelib: «Men iroqlik kishiman, mana shu suratlarni chizaman», deguncha. Shunda u: «Yaqin kel», dedi — ikki yoki uch marta — «Men Muhammad ﷺning — yoki: Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim dunyoda bir surat chizsa, qiyomat kuni unga jon puflashga majbur qilinadi, holbuki u puflay oluvchi emas›, deganlarini eshitganman», dedi.Назр ибн Анас (раҳимаҳуллоҳ) Қатодага (ривоят қилиб) айтди: У Абдуллоҳ ибн Аббоснинг одамларга фатво бераётганини ва фатвосида Расулуллоҳ ﷺни зикр қилмаётганини кўрди — токи бир киши келиб: «Мен ироқлик кишиман, мана шу суратларни чизаман», дегунча. Шунда у: «Яқин кел», деди — икки ёки уч марта — «Мен Муҳаммад ﷺнинг — ёки: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким дунёда бир сурат чизса, қиёмат куни унга жон пуфлашга мажбур қилинади, ҳолбуки у пуфлай олувчи эмас›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ قَيْسِ بْنِ حَبْتَرٍ التَّمِيمِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْخَمْرِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَثَمَنِ الْكَلْبِ وَقَالَ إِذَا جَاءَكَ يَطْلُبُ ثَمَنَ الْكَلْبِ فَامْلَأْ كَفَّيْهِ تُرَابًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot xamr (ichkilik) narxidan, faohisha ayolning haqidan va it narxidan qaytardilar hamda: «Agar (kimdir) sening oldingga it narxini soʻrab kelsa, uning kaftlarini tuproqqa toʻldir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади: У зот хамр (ичкилик) нархидан, фаоҳиша аёлнинг ҳақидан ва ит нархидан қайтардилар ҳамда: «Агар (кимдир) сенинг олдингга ит нархини сўраб келса, унинг кафтларини тупроққа тўлдир», дедилар.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ قَيْسِ بْنِ حَبْتَرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَيْكُمْ الْخَمْرَ وَالْمَيْسِرَ وَالْكُوبَةَ وَقَالَ كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh sizlarga xamrni, qimorni va kubani (nogʻorani) harom qildi», dedilar va: «Har bir mast qiluvchi (narsa) haromdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сизларга хамрни, қиморни ва кубани (ноғорани) ҳаром қилди», дедилар ва: «Ҳар бир маст қилувчи (нарса) ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّمَ رَجُلًا فِي شَيْءٍ فَقَالَ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishi bilan biror narsa haqida soʻzlashdilar, shunda u zot: «Innal-hamda lillahi nahmaduhu va nastaʼinuhu, man yahdihilloh fala mudilla lah, va man yudlil fala hodiya lah, va ashhadu an la ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир киши билан бирор нарса ҳақида сўзлашдилар, шунда у зот: «Иннал-ҳамда лиллаҳи наҳмадуҳу ва настаъинуҳу, ман яҳдиҳиллоҳ фала мудилла лаҳ, ва ман юдлил фала ҳодия лаҳ, ва ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ», дедилар.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ بَاتَ عِنْدَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلِ فَخَرَجَ فَنَظَرَ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ الَّتِي فِي آلِ عِمْرَانَ {إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ حَتَّى بَلَغَ سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ} ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَتَسَوَّكَ وَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى ثُمَّ اضْطَجَعَ ثُمَّ قَامَ فَخَرَجَ فَنَظَرَ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ ثُمَّ رَجَعَ فَتَسَوَّكَ وَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir kecha Allohning Nabiysi ﷺning huzurlarida tunadi. Allohning Nabiysi ﷺ kechasi turib, (tashqariga) chiqdilar-da, osmonga qaradilar. Soʻng Oli Imrondagi mana bu oyatni tilovat qildilar: {Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida...} — toki {...Sen poksan, bizni doʻzax azobidan saqla} (degan joy)gacha. Soʻng uyga qaytib, misvok qildilar va taharat oldilar; soʻng turib namoz oʻqidilar; soʻng yonboshladilar. Soʻng yana turib chiqdilar-da, osmonga qaradilar va shu oyatni tilovat qildilar; soʻng qaytib, misvok qildilar va taharat oldilar; soʻng turib namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир кеча Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг ҳузурларида тунади. Аллоҳнинг Набийси ﷺ кечаси туриб, (ташқарига) чиқдилар-да, осмонга қарадилар. Сўнг Оли Имрондаги мана бу оятни тиловат қилдилар: {Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида...} — токи {...Сен поксан, бизни дўзах азобидан сақла} (деган жой)гача. Сўнг уйга қайтиб, мисвок қилдилар ва таҳарат олдилар; сўнг туриб намоз ўқидилар; сўнг ёнбошладилар. Сўнг яна туриб чиқдилар-да, осмонга қарадилар ва шу оятни тиловат қилдилар; сўнг қайтиб, мисвок қилдилар ва таҳарат олдилар; сўнг туриб намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ وَيَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسًا فِي ظِلِّ حُجْرَتِهِ قَالَ يَحْيَى قَدْ كَادَ يَقْلِصُ عَنْهُ فَقَالَ لِأَصْحَابِهِ يَجِيئُكُمْ رَجُلٌ يَنْظُرُ إِلَيْكُمْ بِعَيْنِ شَيْطَانٍ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَلَا تُكَلِّمُوهُ فَجَاءَ رَجُلٌ أَزْرَقُ فَلَمَّا رَآهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعَاهُ فَقَالَ عَلَامَ تَشْتُمُنِي أَنْتَ وَأَصْحَابُكَ قَالَ كَمَا أَنْتَ حَتَّى آتِيَكَ بِهِمْ قَالَ فَذَهَبَ فَجَاءَ بِهِمْ فَجَعَلُوا يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَمَا فَعَلُوا وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {يَوْمَ يَبْعَثُهُمْ اللَّهُ جَمِيعًا فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَمَا يَحْلِفُونَ لَكُمْ} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ hujralari soyasida oʻtirgan edilar — Yahyo: «Soya u zotdan qisqarayozgan edi», dedi. U zot ashoblariga: «Yoningizga bir kishi keladi, u sizlarga shayton koʻzi bilan qaraydi. Uni koʻrganingizda, u bilan gaplashmanglar», dedilar. Bas, koʻk koʻzli bir kishi keldi. Nabiy ﷺ uni koʻrganlarida chaqirib: «Nega sen va ashoblaring meni soʻkasizlar?» dedilar. U: «Shu yerda tur, men ularni senga olib kelay», dedi. U borib ularni olib keldi va ular aytmaganliklari va qilmaganliklariga Alloh bilan qasam icha boshladilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Alloh ularning barchasini tiriltiradigan kunda, ular sizlarga qasam ichganlaridek Unga ham qasam ichadilar} — oyat oxirigacha — (oyatini) nozil qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳужралари соясида ўтирган эдилар — Яҳё: «Соя у зотдан қисқараёзган эди», деди. У зот ашобларига: «Ёнингизга бир киши келади, у сизларга шайтон кўзи билан қарайди. Уни кўрганингизда, у билан гаплашманглар», дедилар. Бас, кўк кўзли бир киши келди. Набий ﷺ уни кўрганларида чақириб: «Нега сен ва ашобларинг мени сўкасизлар?» дедилар. У: «Шу ерда тур, мен уларни сенга олиб келай», деди. У бориб уларни олиб келди ва улар айтмаганликлари ва қилмаганликларига Аллоҳ билан қасам ича бошладилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Аллоҳ уларнинг барчасини тирилтирадиган кунда, улар сизларга қасам ичганларидек Унга ҳам қасам ичадилар} — оят охиригача — (оятини) нозил қилди.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ فَلَمْ نَسْمَعْ مِنْهُ حَرْفًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ quyosh tutilishida (namozda) qiroat qildilar, biz esa u zotdan bir harf ham eshitmadik.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қуёш тутилишида (намозда) қироат қилдилар, биз эса у зотдан бир ҳарф ҳам эшитмадик.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ حَتَّى أَتَى قُدَيْدًا فَأُتِيَ بِقَدَحٍ مِنْ لَبَنٍ فَأَفْطَرَ وَأَمَرَ النَّاسَ أَنْ يُفْطِرُوا

Rasululloh ﷺ Makka fathi kuni roʻza tutdilar, toki Qudaydga yetganlarida, u zotga bir kosa sut keltirildi va u zot iftor qildilar hamda odamlarga ham iftor qilishni buyurdilar.Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳи куни рўза тутдилар, токи Қудайдга етганларида, у зотга бир коса сут келтирилди ва у зот ифтор қилдилар ҳамда одамларга ҳам ифтор қилишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُؤَمَّلِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ وَظَهْرُهُ إِلَى الْمُلْتَزَمِ

Rasululloh ﷺ xutba qildilar, orqalari Multazamga (qaratilgan) edi.Расулуллоҳ ﷺ хутба қилдилар, орқалари Мултазамга (қаратилган) эди.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَوْبَانَ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ يَقُولُ أَخْبَرَنِي مَنْ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الدِّينُ النَّصِيحَةُ قَالُوا لِمَنْ قَالَ لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ وَلِأَئِمَّةِ الْمُؤْمِنِينَ

Rasululloh ﷺ: «Din — nasihatdir», dedilar. Ular: «Kimga?» dedilar. U zot: «Allohga, Uning Rasuliga va moʼminlarning imomlariga», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Дин — насиҳатдир», дедилар. Улар: «Кимга?» дедилар. У зот: «Аллоҳга, Унинг Расулига ва мўминларнинг имомларига», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍقَالَ احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ

Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan hollarida qon oldirdilar.Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолларида қон олдирдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ

Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan hollarida uylandilar.Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолларида уйландилар.

عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاحْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَعْطَاهُ أَجْرَهُ وَلَوْ كَانَ حَرَامًا مَا أَعْطَاهُ

Rasululloh ﷺ qon oldirdilar va unga (qon oluvchiga) haqini berdilar; agar u harom boʻlganida, unga bermas edilar.Расулуллоҳ ﷺ қон олдирдилар ва унга (қон олувчига) ҳақини бердилар; агар у ҳаром бўлганида, унга бермас эдилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ و عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ

Rasululloh ﷺ qon oldirdilar va qon oluvchiga haqini berdilar.Расулуллоҳ ﷺ қон олдирдилар ва қон олувчига ҳақини бердилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ يَعْنِي ابْنَ هَارُونَ أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَى ضُبَاعَةَ بِنْتِ الزُّبَيْرِ فَأَكَلَ عِنْدَهَا كَتِفًا مِنْ لَحْمٍ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ وَلَمْ يُحْدِثْ وُضُوءًا

Rasululloh ﷺ Zuboʼa binti Zubayrning huzuriga kirdilar va uning oldida goʻshtdan bir kurak (yelka goʻshti)ni yedilar, soʻng namozga chiqdilar va tahoratni yangilamadilar.Расулуллоҳ ﷺ Зубўа бинти Зубайрнинг ҳузурига кирдилар ва унинг олдида гўштдан бир курак (елка гўшти)ни едилар, сўнг намозга чиқдилар ва таҳоратни янгиламадилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ عَنِ الْحَجَّاجِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ فِي السَّفَرِ

Rasululloh ﷺ safarda ikki namozni jamlab oʻqidilar.Расулуллоҳ ﷺ сафарда икки намозни жамлаб ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ كَانَ لَا يَرَى أَنْ يَنْزِلَ الْأَبْطَحَ وَيَقُولُ إِنَّمَا قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى عَائِشَةَ

U Abtahda tunashni (lozim) deb koʻrmas edi va: «Rasululloh ﷺ u yerda faqat Oisha (huzuriga borish) uchungina toʻxtaganlar», der edi.У Абтаҳда тунашни (лозим) деб кўрмас эди ва: «Расулуллоҳ ﷺ у ерда фақат Оиша (ҳузурига бориш) учунгина тўхтаганлар», дер эди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَدَّ ابْنَتَهُ زَيْنَبَ عَلَى أَبِي الْعَاصِ زَوْجِهَا بِنِكَاحِهَا الْأَوَّلِ بَعْدَ سَنَتَيْنِ وَلَمْ يُحْدِثْ صَدَاقًا

Rasululloh ﷺ qizlari Zaynabni ikki yildan soʻng eri Abul-Osga avvalgi nikohi bilan qaytardilar va yangi mahr belgilamadilar.Расулуллоҳ ﷺ қизлари Зайнабни икки йилдан сўнг эри Абул-Осга аввалги никоҳи билан қайтардилар ва янги маҳр белгиламадилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا نَافِعٌ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كَتَبَ إِلَيَّ ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْيَمِينُ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ وَلَوْ أَنَّ النَّاسَ أُعْطُوا بِدَعْوَاهُمْ لَادَّعَى نَاسٌ أَمْوَالًا كَثِيرَةً وَدِمَاءً

Ibn Abbos menga xat yozib (bildirdiki), Rasululloh ﷺ: «Qasam daʼvo qilingan kishining (yaʼni ayblanuvchining) zimmasidadir. Agar odamlarga faqat daʼvolariga koʻra berilaversa, baʼzi kishilar koʻp mollarni va qonlarni daʼvo qilardilar», dedilar.Ибн Аббос менга хат ёзиб (билдирдики), Расулуллоҳ ﷺ: «Қасам даъво қилинган кишининг (яъни айбланувчининг) зиммасидадир. Агар одамларга фақат даъволарига кўра берилаверса, баъзи кишилар кўп молларни ва қонларни даъво қилардилар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ حَدَّثَهُمْ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِكَتِفٍ مَشْوِيَّةٍ فَأَكَلَ مِنْهَا فَتَمَلَّى ثُمَّ صَلَّى وَمَا تَوَضَّأَ مِنْ ذَلِكَ

Nabiy ﷺ ga qovurilgan bir kurak (goʻshti) keltirildi, u zot undan yeb toʻydilar, soʻng namoz oʻqidilar va bundan tahorat qilmadilar.Набий ﷺ га қовурилган бир курак (гўшти) келтирилди, у зот ундан еб тўйдилар, сўнг намоз ўқидилар ва бундан таҳорат қилмадилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَمَّنْ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُعْطِي الْمَرْأَةَ وَالْمَمْلُوكَ مِنْ الْمَغْنَمِ دُونَ مَا يُصِيبُ الْجَيْشُ

Rasululloh ﷺ ayolga va qulga oʻljadan — qoʻshin oladigan (ulush)dan kamroq qilib — berar edilar.Расулуллоҳ ﷺ аёлга ва қулга ўлжадан — қўшин оладиган (улуш)дан камроқ қилиб — берар эдилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْمِنْهَالِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ مُسْلِمٍ عَادَ أَخَاهُ فَيَدْخُلَ عَلَيْهِ وَلَمْ يَحْضُرْ أَجَلُهُ فَقَالَ أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَظِيمَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ أَنْ يَشْفِيَ فُلَانًا مِنْ وَجَعِهِ سَبْعًا إِلَّا شَفَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهُ

Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir musulmon ajali yetmagan birodarini yoʻqlab, uning huzuriga kirsa va yetti marta: ‹Ulugʻ Allohdan, Ulugʻ Arshning Robbidan falonchiga oʻz dardidan shifo berishini soʻrayman›, desa, albatta, Alloh azza va jalla uni oʻsha (dard)dan shifo qiladi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мусулмон ажали етмаган биродарини йўқлаб, унинг ҳузурига кирса ва етти марта: ‹Улуғ Аллоҳдан, Улуғ Аршнинг Роббидан фалончига ўз дардидан шифо беришини сўрайман›, деса, албатта, Аллоҳ азза ва жалла уни ўша (дард)дан шифо қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ و عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ قَالَكَتَبَ نَجْدَةُ الْحَرُورِيُّ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ قَتْلِ الْوِلْدَانِ وَهَلْ كُنَّ النِّسَاءُ يَحْضُرْنَ الْحَرْبَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَلْ كَانَ يَضْرِبُ لَهُنَّ بِسَهْمٍ قَالَ يَزِيدُ بْنُ هُرْمُزَ وَأَنَا كَتَبْتُ كِتَابَ ابْنِ عَبَّاسٍ إِلَى نَجْدَةَ كَتَبَ إِلَيْهِ كَتَبْتَ تَسْأَلُنِي عَنْ قَتْلِ الْوِلْدَانِ وَتَقُولُ إِنَّ الْعَالِمَ صَاحِبَ مُوسَى قَدْ قَتَلَ الْغُلَامَ فَلَوْ كُنْتَ تَعْلَمُ مِنْ الْوِلْدَانِ مِثْلَ مَا كَانَ يَعْلَمُ ذَلِكَ الْعَالِمُ قَتَلْتَ وَلَكِنَّكَ لَا تَعْلَمُ فَاجْتَنِبْهُمْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ نَهَى عَنْ قَتْلِهِمْ وَكَتَبْتَ تَسْأَلُنِي عَنْ النِّسَاءِ هَلْ كُنَّ يَحْضُرْنَ الْحَرْبَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَلْ كَانَ يَضْرِبُ لَهُنَّ بِسَهْمٍ وَقَدْ كُنَّ يَحْضُرْنَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَّا أَنْ يَضْرِبَ لَهُنَّ بِسَهْمٍ فَلَمْ يَفْعَلْ وَقَدْ كَانَ يَرْضَخُ لَهُنَّ

Najda al-Haruriy Ibn Abbosga xat yozib, undan bolalarni oʻldirish haqida hamda ayollar Nabiy ﷺ bilan birga jangda hozir boʻlar edilarmi va ularga ulush ajratilarmidi, deb soʻradi. Yazid ibn Hurmuz aytdi: Ibn Abbosning Najdaga (yozgan) xatini men yozdim. U unga shunday deb yozdi: «Sen menga bolalarni oʻldirish haqida soʻrab yozibsan va: ‹Musoning hamrohi boʻlgan olim bolani oʻldirgan-ku›, deysan. Agar sen ham bolalar haqida oʻsha olim bilgan narsani bilganingda, oʻldirgan boʻlarding; lekin sen bilmaysan, bas, ulardan tiyil. Chunki Rasululloh ﷺ ularni oʻldirishdan qaytarganlar. Yana menga ayollar haqida — ular Nabiy ﷺ bilan birga jangda hozir boʻlar edilarmi va ularga ulush ajratilarmidi, deb soʻrab yozibsan. Ular Nabiy ﷺ bilan birga jangda hozir boʻlar edilar; ammo ularga ulush ajratilishiga kelsak, u zot bunday qilmaganlar, lekin ularga (oʻljadan) bir oz berilar edi».Нажда ал-Ҳарурий Ибн Аббосга хат ёзиб, ундан болаларни ўлдириш ҳақида ҳамда аёллар Набий ﷺ билан бирга жангда ҳозир бўлар эдиларми ва уларга улуш ажратилармиди, деб сўради. Язид ибн Ҳурмуз айтди: Ибн Аббоснинг Наждага (ёзган) хатини мен ёздим. У унга шундай деб ёзди: «Сен менга болаларни ўлдириш ҳақида сўраб ёзибсан ва: ‹Мусонинг ҳамроҳи бўлган олим болани ўлдирган-ку›, дейсан. Агар сен ҳам болалар ҳақида ўша олим билган нарсани билганингда, ўлдирган бўлардинг; лекин сен билмайсан, бас, улардан тийил. Чунки Расулуллоҳ ﷺ уларни ўлдиришдан қайтарганлар. Яна менга аёллар ҳақида — улар Набий ﷺ билан бирга жангда ҳозир бўлар эдиларми ва уларга улуш ажратилармиди, деб сўраб ёзибсан. Улар Набий ﷺ билан бирга жангда ҳозир бўлар эдилар; аммо уларга улуш ажратилишига келсак, у зот бундай қилмаганлар, лекин уларга (ўлжадан) бир оз берилар эди».

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ وَأَخْبَرَنَا سُفْيَانُ يَعْنِي ابْنَ حُسَيْنٍ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَيْهَا وَكَانَتْ لَيْلَتَهَا فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْفَتَلَ فَقَالَ أَنَامَ الْغُلَامُ وَأَنَا أَسْمَعُهُ قَالَ فَسَمِعْتُهُ قَالَ فِي مُصَلَّاهُ اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا وَفِي سَمْعِي نُورًا وَفِي بَصَرِي نُورًا وَفِي لِسَانِي نُورًا وَأَعْظِمْ لِي نُورًا

Xolam Maymuna binti Horisning huzurida tunadim. Rasululloh ﷺ xufton namozini oʻqib, soʻng uning oldiga qaytdilar — oʻsha kecha uning navbati edi — va ikki rakaat oʻqidilar, keyin burilib: «Bola uxladimi?» dedilar, men esa u zotni eshitib turardim. Soʻng u zotning namoz oʻqigan joylarida: «Allohim, qalbimda nur, qulogʻimda nur, koʻzimda nur, tilimda nur qilgin va menga nurni ulugʻ qilgin», deganlarini eshitdim.Холам Маймуна бинти Ҳориснинг ҳузурида тунадим. Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини ўқиб, сўнг унинг олдига қайтдилар — ўша кеча унинг навбати эди — ва икки ракаат ўқидилар, кейин бурилиб: «Бола ухладими?» дедилар, мен эса у зотни эшитиб турардим. Сўнг у зотнинг намоз ўқиган жойларида: «Аллоҳим, қалбимда нур, қулоғимда нур, кўзимда нур, тилимда нур қилгин ва менга нурни улуғ қилгин», деганларини эшитдим.