حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ضَمَّنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " اللَّهُمَّ عَلِّمْهُ الْكِتَابَ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ meni bagʻirlariga bosib: «Allohim, unga Kitob (Qurʼon) ilmini ato et», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ мени бағирларига босиб: «Аллоҳим, унга Китоб (Қуръон) илмини ато эт», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقْبَلْتُ رَاكِبًا عَلَى حِمَارٍ أَتَانٍ، وَأَنَا يَوْمَئِذٍ قَدْ نَاهَزْتُ الاِحْتِلاَمَ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِمِنًى إِلَى غَيْرِ جِدَارٍ، فَمَرَرْتُ بَيْنَ يَدَىْ بَعْضِ الصَّفِّ وَأَرْسَلْتُ الأَتَانَ تَرْتَعُ، فَدَخَلْتُ فِي الصَّفِّ، فَلَمْ يُنْكَرْ ذَلِكَ عَلَىَّ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men (balogʻatga yangi yetgan paytim) urgʻochi eshakka minib keldim. Rasululloh ﷺ Minoda namoz oʻqiyotgan edilar; oldilarida (toʻsiq) devor yoʻq edi. Men namoz oʻqiyotgan saflarning baʼzisi oldidan oʻtib, eshakni oʻtlagani qoʻyib yubordim-da, safga kirdim. Hech kim bunga eʼtiroz qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен (балоғатга янги етган пайтим) урғочи эшакка миниб келдим. Расулуллоҳ ﷺ Минода намоз ўқиётган эдилар; олдиларида (тўсиқ) девор йўқ эди. Мен намоз ўқиётган сафларнинг баъзиси олдидан ўтиб, эшакни ўтлагани қўйиб юбордим-да, сафга кирдим. Ҳеч ким бунга эътироз қилмади.
حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ، خَالِدُ بْنُ خَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ أَخْبَرَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى، فَمَرَّ بِهِمَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ فَقَالَ أُبَىٌّ نَعَمْ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ يَقُولُ " بَيْنَمَا مُوسَى فِي مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ أَتَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ مُوسَى لاَ. فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى مُوسَى بَلَى، عَبْدُنَا خَضِرٌ، فَسَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً، وَقِيلَ لَهُ إِذَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ، فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ، فَكَانَ مُوسَى صلى الله عليه وسلم يَتَّبِعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ. فَقَالَ فَتَى مُوسَى لِمُوسَى أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ. قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي. فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَوَجَدَا خَضِرًا، فَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا مَا قَصَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Musoning hamrohi haqida Hur ibn Qays ibn Hisn al-Fazoriy bilan ixtilof qildi. Shu payt Ubay ibn Kaʼb ularning yonidan oʻtdi. Ibn Abbos uni chaqirib: «Men va doʻstim (Hur) Muso yoʻlni soʻrab uchrashgan hamrohi haqida ixtilof qildik. Sen Rasululloh ﷺ ning u haqda biror narsa aytganlarini eshitganmisan?» — dedi. Ubay ibn Kaʼb: «Ha, men Paygʻambar ﷺ ning u haqda shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Muso baʼzi Bani Isroil ichida oʻtirganida, bir kishi kelib: Sen oʻzingdan bilimliroq birovni bilasanmi? — deb soʻradi. Muso: Yoʻq, — dedi. Shunda Alloh Musoga: Ha, bandamiz Xizr, — deb vahiy yubordi. Muso u bilan qanday uchrashishni soʻradi. Alloh baliqni u uchun belgi qildi va unga: baliq yoʻqolganda, oʻsha (joy)ga qayt, deyildi. Muso dengizda baliq belgisini izlab ketdi. Uning xizmatkor yigiti: ‹Eslaysizmi, biz qoyaga (suyanganimizda) men baliqni unutibman — uni eslashni faqat shayton menga unuttirdi›, — dedi. Muso: ‹Biz izlayotgan narsa shu edi-ku!›, — dedi. Soʻng ular izlaridan qaytib, Xizrni topdilar. Ulardan keyin nima boʻlgani Qurʼonda Alloh tomonidan hikoya qilinadi (Kahf, 60–82)›», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Мусонинг ҳамроҳи ҳақида Ҳур ибн Қайс ибн Ҳисн ал-Фазорий билан ихтилоф қилди. Шу пайт Убай ибн Каъб уларнинг ёнидан ўтди. Ибн Аббос уни чақириб: «Мен ва дўстим (Ҳур) Мусо йўлни сўраб учрашган ҳамроҳи ҳақида ихтилоф қилдик. Сен Расулуллоҳ ﷺ нинг у ҳақда бирор нарса айтганларини эшитганмисан?» — деди. Убай ибн Каъб: «Ҳа, мен Пайғамбар ﷺ нинг у ҳақда шундай деяётганларини эшитганман: ‹Мусо баъзи Бани Исроил ичида ўтирганида, бир киши келиб: Сен ўзингдан билимлироқ бировни биласанми? — деб сўради. Мусо: Йўқ, — деди. Шунда Аллоҳ Мусога: Ҳа, бандамиз Хизр, — деб ваҳий юборди. Мусо у билан қандай учрашишни сўради. Аллоҳ балиқни у учун белги қилди ва унга: балиқ йўқолганда, ўша (жой)га қайт, дейилди. Мусо денгизда балиқ белгисини излаб кетди. Унинг хизматкор йигити: ‹Эслайсизми, биз қояга (суянганимизда) мен балиқни унутибман — уни эслашни фақат шайтон менга унуттирди›, — деди. Мусо: ‹Биз излаётган нарса шу эди-ку!›, — деди. Сўнг улар изларидан қайтиб, Хизрни топдилар. Улардан кейин нима бўлгани Қуръонда Аллоҳ томонидан ҳикоя қилинади (Каҳф, 60–82)›», — деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ فِي حَجَّتِهِ فَقَالَ ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ، فَأَوْمَأَ بِيَدِهِ قَالَ وَلاَ حَرَجَ. قَالَ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ. فَأَوْمَأَ بِيَدِهِ وَلاَ حَرَجَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ga (soʻnggi Hajda): «Men tosh otishdan (Ramyidan) oldin (qurbonlikni) soʻyib qoʻydim», — dedi. U zot qoʻllari bilan ishora qilib: «Zarari yoʻq», — dedilar. Soʻng boshqasi: «Men qurbonlik soʻyishdan oldin sochimni oldirib qoʻydim», — dedi. U zot qoʻllari bilan ishora qilib: «Zarari yoʻq», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ га (сўнгги Ҳажда): «Мен тош отишдан (Рамйидан) олдин (қурбонликни) сўйиб қўйдим», — деди. У зот қўллари билан ишора қилиб: «Зарари йўқ», — дедилар. Сўнг бошқаси: «Мен қурбонлик сўйишдан олдин сочимни олдириб қўйдим», — деди. У зот қўллари билан ишора қилиб: «Зарари йўқ», — дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ أَوْ قَالَ عَطَاءٌ أَشْهَدُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ وَمَعَهُ بِلاَلٌ، فَظَنَّ أَنَّهُ لَمْ يُسْمِعِ النِّسَاءَ فَوَعَظَهُنَّ، وَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ، فَجَعَلَتِ الْمَرْأَةُ تُلْقِي الْقُرْطَ وَالْخَاتَمَ، وَبِلاَلٌ يَأْخُذُ فِي طَرَفِ ثَوْبِهِ.
وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَطَاءٍ وَقَالَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَشْهَدُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ (hayit namozidan keyin) chiqdilar, Bilol u zot bilan birga edi. U zot ayollar (vaʼzni) eshitmagan boʻlsa kerak, deb ular tomon bordilar va ularga vaʼz qilib, sadaqa berishga buyurdilar. Shunda ayollar sadaqa bera boshladilar: baʼzisi sirgʻasini, baʼzisi uzugini berar, Bilol esa ularni etagining (bir chetiga) yigʻar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ (ҳайит намозидан кейин) чиқдилар, Билол у зот билан бирга эди. У зот аёллар (ваъзни) эшитмаган бўлса керак, деб улар томон бордилар ва уларга ваъз қилиб, садақа беришга буюрдилар. Шунда аёллар садақа бера бошладилар: баъзиси сирғасини, баъзиси узугини берар, Билол эса уларни этагининг (бир четига) йиғар эди.
حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا، فَصَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ، ثُمَّ جَاءَ إِلَى مَنْزِلِهِ، فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ، ثُمَّ نَامَ، ثُمَّ قَامَ، ثُمَّ قَالَ " نَامَ الْغُلَيِّمُ ". أَوْ كَلِمَةً تُشْبِهُهَا، ثُمَّ قَامَ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ، فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ، فَصَلَّى خَمْسَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ ـ أَوْ خَطِيطَهُ ـ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men xolam Maymuna binti Horis (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari)ning uyida, u zot oʻsha kecha uning navbatida u bilan boʻlgan paytda tunadim. Paygʻambar ﷺ xufton namozini (masjidda) oʻqib, uyga qaytdilar va toʻrt rakat oʻqib, uxladilar. Keyin kechasi turib: ‹Bola uxladimi?› (yoki shunga oʻxshash soʻz) — dedilar. Soʻng namozga turdilar; men u zotning chap tomonlarida turdim, lekin u zot meni oʻng tomonlariga oʻtkazdilar va besh rakat, keyin yana ikki rakat oʻqidilar. Soʻng uxladilar; men u zotning xurrak otayotganlarini eshitdim. Keyin (bomdod) namoziga chiqdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен холам Маймуна бинти Ҳорис (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари)нинг уйида, у зот ўша кеча унинг навбатида у билан бўлган пайтда тунадим. Пайғамбар ﷺ хуфтон намозини (масжидда) ўқиб, уйга қайтдилар ва тўрт ракат ўқиб, ухладилар. Кейин кечаси туриб: ‹Бола ухладими?› (ёки шунга ўхшаш сўз) — дедилар. Сўнг намозга турдилар; мен у зотнинг чап томонларида турдим, лекин у зот мени ўнг томонларига ўтказдилар ва беш ракат, кейин яна икки ракат ўқидилар. Сўнг ухладилар; мен у зотнинг хуррак отаётганларини эшитдим. Кейин (бомдод) намозига чиқдилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدَ النَّاسِ بِالْخَيْرِ، وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ، حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ، وَكَانَ جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ يَلْقَاهُ كُلَّ لَيْلَةٍ فِي رَمَضَانَ حَتَّى يَنْسَلِخَ، يَعْرِضُ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْقُرْآنَ، فَإِذَا لَقِيَهُ جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ كَانَ أَجْوَدَ بِالْخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ odamlarning eng saxiysi edilar va u zot Ramazon oyida — Jibril u zot bilan uchratgan paytda — yanada saxiyroq boʻlar edilar. Jibril Ramazonning har kechasida u zot bilan uchrashar — to oy oxirigacha — va Paygʻambar ﷺ Jibrilga Qurʼonni qiroat qilar edilar. Jibril u zot bilan uchratganda, u zot — (yomgʻir va xayr keltiradigan) tez shamoldan ham — saxiyroq boʻlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ одамларнинг энг сахийси эдилар ва у зот Рамазон ойида — Жибрил у зот билан учратган пайтда — янада сахийроқ бўлар эдилар. Жибрил Рамазоннинг ҳар кечасида у зот билан учрашар — то ой охиригача — ва Пайғамбар ﷺ Жибрилга Қуръонни қироат қилар эдилар. Жибрил у зот билан учратганда, у зот — (ёмғир ва хайр келтирадиган) тез шамолдан ҳам — сахийроқ бўлар эдилар.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ، وَهْوَ مُحْرِمٌ وَاحْتَجَمَ وَهْوَ صَائِمٌ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — ehromda ekanlarida — hijoma (qon) oldirdilar, roʻzador ekanlarida ham (hijoma qildirdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — эҳромда эканларида — ҳижома (қон) олдирдилар, рўзадор эканларида ҳам (ҳижома қилдирдилар).
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ احْتَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ صَائِمٌ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — roʻzador ekanlarida — hijoma (qon) oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — рўзадор эканларида — ҳижома (қон) олдирдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ الْكَدِيدَ أَفْطَرَ، فَأَفْطَرَ النَّاسُ. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَالْكَدِيدُ مَاءٌ بَيْنَ عُسْفَانَ وَقُدَيْدٍ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Ramazonda Makkaga (qaray) yoʻlga chiqdi va roʻza tutdi; u zot Kadiydga yetganda, roʻzasini ochdi va odamlar (ham) roʻzasini ochdi. (Abu Abdulloh dedi: «Kadiyd — Usfon bilan Qudayd orasidagi suvli (joy)».)Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Рамазонда Маккага (қарай) йўлга чиқди ва рўза тутди; у зот Кадийдга етганда, рўзасини очди ва одамлар (ҳам) рўзасини очди. (Абу Абдуллоҳ деди: «Кадийд — Усфон билан Қудайд орасидаги сувли (жой)».)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ، وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ، أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا قَالَ " نَعَمْ ـ قَالَ ـ فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَى ". قَالَ سُلَيْمَانُ فَقَالَ الْحَكَمُ وَسَلَمَةُ، وَنَحْنُ جَمِيعًا جُلُوسٌ حِينَ حَدَّثَ مُسْلِمٌ بِهَذَا الْحَدِيثِ ـ قَالاَ ـ سَمِعْنَا مُجَاهِدًا يَذْكُرُ هَذَا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ. وَيُذْكَرُ عَنْ أَبِي خَالِدٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الْحَكَمِ، وَمُسْلِمٍ الْبَطِينِ، وَسَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَعَطَاءٍ، وَمُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَتِ امْرَأَةٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أُخْتِي مَاتَتْ. وَقَالَ يَحْيَى وَأَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ عَنْ مُسْلِمٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتِ امْرَأَةٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ. وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتِ امْرَأَةٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ نَذْرٍ. وَقَالَ أَبُو حَرِيزٍ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتِ امْرَأَةٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَاتَتْ أُمِّي وَعَلَيْهَا صَوْمُ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi va uning zimmasida bir oy (Ramazon qazosi) roʻzasi bor edi. Men uning nomidan roʻza tutaymi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ ‹ha› (deb javob berdilar) va: «Allohning qarzi — (toʻlanishga) koʻproq haqlidir», — dedilar. (Boshqa rivoyatda bir ayol: «Singlim vafot etdi...» — degan deyiladi.) Ibn Abbos (yana) rivoyat qildi: Bir ayol Paygʻambar ﷺ ga: «Onam vafot etdi va u roʻza tutishga nazr qilgan edi, lekin (uni) tutmadi (qoldirdi)», — dedi. (Yana boshqa rivoyatda Ibn Abbos: «Bir ayol Paygʻambar ﷺ ga: ‹Onam — oʻn besh kun (roʻza) zimmasida boʻlgan holda — vafot etdi›, — dedi», — degan deyiladi.)Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди ва унинг зиммасида бир ой (Рамазон қазоси) рўзаси бор эди. Мен унинг номидан рўза тутайми?» — деди. Пайғамбар ﷺ ‹ҳа› (деб жавоб бердилар) ва: «Аллоҳнинг қарзи — (тўланишга) кўпроқ ҳақлидир», — дедилар. (Бошқа ривоятда бир аёл: «Синглим вафот этди...» — деган дейилади.) Ибн Аббос (яна) ривоят қилди: Бир аёл Пайғамбар ﷺ га: «Онам вафот этди ва у рўза тутишга назр қилган эди, лекин (уни) тутмади (қолдирди)», — деди. (Яна бошқа ривоятда Ибн Аббос: «Бир аёл Пайғамбар ﷺ га: ‹Онам — ўн беш кун (рўза) зиммасида бўлган ҳолда — вафот этди›, — деди», — деган дейилади.)
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ مَا صَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا كَامِلاً قَطُّ غَيْرَ رَمَضَانَ، وَيَصُومُ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ لاَ وَاللَّهِ لاَ يُفْطِرُ، وَيُفْطِرُ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ لاَ وَاللَّهِ لاَ يَصُومُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — Ramazon oyidan boshqa — biror oyni toʻliq roʻza tutmadi va u zot — ‹Allohga qasamki, u hech qachon roʻzani toʻxtatmaydi› deyilguncha — roʻza tutar; hamda — ‹Allohga qasamki, u hech qachon roʻza tutmaydi› deyilguncha — roʻzani tark etar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — Рамазон ойидан бошқа — бирор ойни тўлиқ рўза тутмади ва у зот — ‹Аллоҳга қасамки, у ҳеч қачон рўзани тўхтатмайди› дейилгунча — рўза тутар; ҳамда — ‹Аллоҳга қасамки, у ҳеч қачон рўза тутмайди› дейилгунча — рўзани тарк этар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ، فَرَأَى الْيَهُودَ تَصُومُ يَوْمَ عَاشُورَاءَ، فَقَالَ " مَا هَذَا ". قَالُوا هَذَا يَوْمٌ صَالِحٌ، هَذَا يَوْمٌ نَجَّى اللَّهُ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ عَدُوِّهِمْ، فَصَامَهُ مُوسَى. قَالَ " فَأَنَا أَحَقُّ بِمُوسَى مِنْكُمْ ". فَصَامَهُ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madinaga keldilar va yahudiylarning Ashuro kuni roʻza tutayotganini koʻrdilar. U zot ulardan bu haqda soʻradilar. Ular: «Bu — yaxshi kun: Alloh shu kunda Bani Isroilni dushman(lari)dan qutqardi; bas, Muso (alayhissalom) shu kuni roʻza tutdi», — deb javob berdi. Paygʻambar ﷺ: «Biz Musoga — sizlardan koʻra — haqliroqmiz», — dedilar. Bas, Paygʻambar ﷺ oʻsha kuni roʻza tutdi va (musulmonlarni) roʻza tutishga buyurdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадинага келдилар ва яҳудийларнинг Ашуро куни рўза тутаётганини кўрдилар. У зот улардан бу ҳақда сўрадилар. Улар: «Бу — яхши кун: Аллоҳ шу кунда Бани Исроилни душман(лари)дан қутқарди; бас, Мусо (алайҳиссалом) шу куни рўза тутди», — деб жавоб берди. Пайғамбар ﷺ: «Биз Мусога — сизлардан кўра — ҳақлироқмиз», — дедилар. Бас, Пайғамбар ﷺ ўша куни рўза тутди ва (мусулмонларни) рўза тутишга буюрди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَحَرَّى صِيَامَ يَوْمٍ فَضَّلَهُ عَلَى غَيْرِهِ، إِلاَّ هَذَا الْيَوْمَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَهَذَا الشَّهْرَ. يَعْنِي شَهْرَ رَمَضَانَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning — bir kunni boshqasidan afzal koʻrib roʻza tutishga intilganini — bu kun (Ashuro kuni) va bu oy, yaʼni Ramazon oyidan boshqa — (hech qachon) koʻrmadim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг — бир кунни бошқасидан афзал кўриб рўза тутишга интилганини — бу кун (Ашуро куни) ва бу ой, яъни Рамазон ойидан бошқа — (ҳеч қачон) кўрмадим.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى، فِي سَابِعَةٍ تَبْقَى، فِي خَامِسَةٍ تَبْقَى ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qadr kechasini Ramazonning oxirgi oʻn kechasida — oxirgi oʻn kechadan toʻqqiz, yoki yetti, yoki besh kecha qolganda (yaʼni mos ravishda 21, 23, 25-kechalarda) — izlanglar», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қадр кечасини Рамазоннинг охирги ўн кечасида — охирги ўн кечадан тўққиз, ёки етти, ёки беш кеча қолганда (яъни мос равишда 21, 23, 25-кечаларда) — изланглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، وَعِكْرِمَةَ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هِيَ فِي الْعَشْرِ، هِيَ فِي تِسْعٍ يَمْضِينَ أَوْ فِي سَبْعٍ يَبْقَيْنَ ". يَعْنِي لَيْلَةَ الْقَدْرِ. قَالَ عَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ أَيُّوبَ. وَعَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ الْتَمِسُوا فِي أَرْبَعٍ وَعِشْرِينَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Qadr kechasi — (Ramazon) oyining oxirgi oʻn kechasida: yo dastlabki toʻqqiz (kecha)da, yo oxirgi (qolgan) yetti kechada(dir)», — dedilar. Ibn Abbos qoʻshdi: «Uni (Ramazonning) yigirma toʻrtinchi (kechasi)da izlanglar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қадр кечаси — (Рамазон) ойининг охирги ўн кечасида: ё дастлабки тўққиз (кеча)да, ё охирги (қолган) етти кечада(дир)», — дедилар. Ибн Аббос қўшди: «Уни (Рамазоннинг) йигирма тўртинчи (кечаси)да изланглар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَتْ عُكَاظٌ وَمِجَنَّةُ وَذُو الْمَجَازِ أَسْوَاقًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ فَكَأَنَّهُمْ تَأَثَّمُوا فِيهِ فَنَزَلَتْ [quran sura="2" aya_start="198" aya_end="198"]{لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ } فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ، قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ukoz, Majanna va Zulmajoz — johiliyat davrida(gi) bozorlar edi. Islom kelganda, musulmonlar u yerda savdo qilish gunoh boʻlishi mumkin deb (oʻyladi). Bas, mana bu vahiy nozil boʻldi: ‹Robbingizning fazlidan (rizqini, yaʼni haj mavsumida savdo qilib) izlashingizda sizlarga hech gunoh yoʻq› (Baqara, 198). Ibn Abbos oyatni mana shu tarzda oʻqir edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Укоз, Мажанна ва Зулмажоз — жоҳилият даврида(ги) бозорлар эди. Ислом келганда, мусулмонлар у ерда савдо қилиш гуноҳ бўлиши мумкин деб (ўйлади). Бас, мана бу ваҳий нозил бўлди: ‹Роббингизнинг фазлидан (ризқини, яъни ҳаж мавсумида савдо қилиб) излашингизда сизларга ҳеч гуноҳ йўқ› (Бақара, 198). Ибн Аббос оятни мана шу тарзда ўқир эди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَكَّةَ، وَلَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلاَ لأَحَدٍ بَعْدِي، وَإِنَّمَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا، وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلاَ يُلْتَقَطُ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُعَرِّفٍ ". وَقَالَ عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِلاَّ الإِذْخِرَ لِصَاغَتِنَا وَلِسُقُفِ بُيُوتِنَا. فَقَالَ " إِلاَّ الإِذْخِرَ ". فَقَالَ عِكْرِمَةُ هَلْ تَدْرِي مَا يُنَفَّرُ صَيْدُهَا هُوَ أَنْ تُنَحِّيَهُ مِنَ الظِّلِّ، وَتَنْزِلَ مَكَانَهُ. قَالَ عَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ خَالِدٍ لِصَاغَتِنَا وَقُبُورِنَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh Makkani haram qildi; u — mendan oldin ham hech kim uchun (unda jang qilish) joiz boʻlmagan va mendan keyin ham hech kim uchun joiz boʻlmaydi. Unda jang qilish menga (faqat) bir kunning bir necha soatigina halol qilindi. Hech kimga uning tikanli butalarini sugʻurish, daraxtlarini kesish, ovini hurkitish yoki luqtasini (topib olingan narsasini) olish — uni (elga) eʼlon qiluvchi (topuvchi)dan boshqaga — joiz emas», — dedilar. Abbos ibn Abdulmuttalib Paygʻambar ﷺ dan: «Izxir (oʻti)dan boshqa — chunki u bizning zargarlarimiz va uylarimizning tomlari uchun (kerak)», — deb iltimos qildi. Paygʻambar ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar. Ikrima: «‹Ovini hurkitish› nima ekanini bilasanmi? U — (ovni) soyadan haydab chiqarib, oʻz (joyiga) oʻtirish (degani)», — dedi. Xolid: «(Abbos:) ‹Izxir bizning zargarlarimiz va qabrlarimiz uchun›, — dedi», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ Маккани ҳарам қилди; у — мендан олдин ҳам ҳеч ким учун (унда жанг қилиш) жоиз бўлмаган ва мендан кейин ҳам ҳеч ким учун жоиз бўлмайди. Унда жанг қилиш менга (фақат) бир куннинг бир неча соатигина ҳалол қилинди. Ҳеч кимга унинг тиканли буталарини суғуриш, дарахтларини кесиш, овини ҳуркитиш ёки луқтасини (топиб олинган нарсасини) олиш — уни (элга) эълон қилувчи (топувчи)дан бошқага — жоиз эмас», — дедилар. Аббос ибн Абдулмутталиб Пайғамбар ﷺ дан: «Изхир (ўти)дан бошқа — чунки у бизнинг заргарларимиз ва уйларимизнинг томлари учун (керак)», — деб илтимос қилди. Пайғамбар ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар. Икрима: «‹Овини ҳуркитиш› нима эканини биласанми? У — (овни) соядан ҳайдаб чиқариб, ўз (жойига) ўтириш (дегани)», — деди. Холид: «(Аббос:) ‹Изхир бизнинг заргарларимиз ва қабрларимиз учун›, — деди», — деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَتْ عُكَاظٌ وَمَجَنَّةُ وَذُو الْمَجَازِ أَسْوَاقًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ تَأَثَّمُوا مِنَ التِّجَارَةِ فِيهَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="2" aya_start="198" aya_end="198"]{لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ} فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ، قَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ukoz, Majanna va Zulmajoz — johiliyat davrida(gi) bozorlar edi. Odamlar Islomni qabul qilganda, ular u yerda savdo qilish gunoh deb (oʻyladi). Bas, mana bu oyat keldi: ‹Robbingizning fazlidan (haj mavsumida savdo qilib) izlashingizda sizlarga hech gunoh yoʻq› (Baqara, 198). Ibn Abbos uni mana shu tarzda oʻqir edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Укоз, Мажанна ва Зулмажоз — жоҳилият даврида(ги) бозорлар эди. Одамлар Исломни қабул қилганда, улар у ерда савдо қилиш гуноҳ деб (ўйлади). Бас, мана бу оят келди: ‹Роббингизнинг фазлидан (ҳаж мавсумида савдо қилиб) излашингизда сизларга ҳеч гуноҳ йўқ› (Бақара, 198). Ибн Аббос уни мана шу тарзда ўқир эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ ـ هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ ـ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ احْتَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَعْطَى الَّذِي حَجَمَهُ، وَلَوْ كَانَ حَرَامًا لَمْ يُعْطِهِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ qon oldirdilar (hijoma) va uni qilgan kishiga haqini toʻladilar. Agar bu (hijoma haqi) harom boʻlganda, Paygʻambar ﷺ unga toʻlamas edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ қон олдирдилар (ҳижома) ва уни қилган кишига ҳақини тўладилар. Агар бу (ҳижома ҳақи) ҳаром бўлганда, Пайғамбар ﷺ унга тўламас эдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الَّذِي حَفِظْنَاهُ مِنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ سَمِعَ طَاوُسًا، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ أَمَّا الَّذِي نَهَى عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَهْوَ الطَّعَامُ أَنْ يُبَاعَ حَتَّى يُقْبَضَ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَلاَ أَحْسِبُ كُلَّ شَىْءٍ إِلاَّ مِثْلَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ taomni — (oʻz qoʻliga) olmasdan (qabul qilmasdan) — sotishdan qaytardi. Men — har qanday (mol) savdosi (ham) shunday boʻlishi kerak, deb — hisoblayman.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ таомни — (ўз қўлига) олмасдан (қабул қилмасдан) — сотишдан қайтарди. Мен — ҳар қандай (мол) савдоси (ҳам) шундай бўлиши керак, деб — ҳисоблайман.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ muzobana va muhoqaladan qaytardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ музобана ва муҳоқаладан қайтарди.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِشَاةٍ مَيِّتَةٍ فَقَالَ " هَلاَّ اسْتَمْتَعْتُمْ بِإِهَابِهَا ". قَالُوا إِنَّهَا مَيِّتَةٌ. قَالَ " إِنَّمَا حَرُمَ أَكْلُهَا ".
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Allohning Rasuli ﷺ oʻlgan (oʻlik) bir qoʻy yonidan oʻtdilar va odamlarga: «Uning terisidan foydalansangiz boʻlmasmidi?» — dedilar. Odamlar — u (qoʻy) oʻlgan-ku, — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Faqat uni yeyish haromdir (terisidan foydalanish emas)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Аллоҳнинг Расули ﷺ ўлган (ўлик) бир қўй ёнидан ўтдилар ва одамларга: «Унинг терисидан фойдалансангиз бўлмасмиди?» — дедилар. Одамлар — у (қўй) ўлган-ку, — деди. Пайғамбар ﷺ: «Фақат уни ейиш ҳаромдир (терисидан фойдаланиш эмас)», — дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي طَاوُسٌ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ بَلَغَ عُمَرَ أَنَّ فُلاَنًا بَاعَ خَمْرًا فَقَالَ قَاتَلَ اللَّهُ فُلاَنًا، أَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ، حُرِّمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَجَمَلُوهَا فَبَاعُوهَا ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Umarga — falon kishi xamr (ichkilik) sotdi, deb — xabar berildi. Umar: «Alloh uni laʼnatlasin! U bilmaydimi, Allohning Rasuli ﷺ: ‹Alloh yahudiylarni laʼnatlasin — chunki Alloh ularga hayvonlar yogʻini (yeyishni) harom qilgan edi, lekin ular uni eritib sotdi›, — degan-ku», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Умарга — фалон киши хамр (ичкилик) сотди, деб — хабар берилди. Умар: «Аллоҳ уни лаънатласин! У билмайдими, Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин — чунки Аллоҳ уларга ҳайвонлар ёғини (ейишни) ҳаром қилган эди, лекин улар уни эритиб сотди›, — деган-ку», — деди.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ، وَالنَّاسُ يُسْلِفُونَ فِي الثَّمَرِ الْعَامَ وَالْعَامَيْنِ ـ أَوْ قَالَ عَامَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً. شَكَّ إِسْمَاعِيلُ ـ فَقَالَ " مَنْ سَلَّفَ فِي تَمْرٍ فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ، وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Madinaga keldilar va odamlar meva (xurmo) narxini — bir yoki ikki yil ichida topshiriladigan qilib — oldindan toʻlar edi. (Rivoyatchi — bir-ikki yilmi yoki ikki-uch yilmi, deb — shubhalandi.) Paygʻambar ﷺ: «Kim xurmoga (keyin topshiriladigan qilib) oldindan pul toʻlasa, uni — maʼlum (belgilangan) ogʻirlik va oʻlchov bilan toʻlasin», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Мадинага келдилар ва одамлар мева (хурмо) нархини — бир ёки икки йил ичида топшириладиган қилиб — олдиндан тўлар эди. (Ривоятчи — бир-икки йилми ёки икки-уч йилми, деб — шубҳаланди.) Пайғамбар ﷺ: «Ким хурмога (кейин топшириладиган қилиб) олдиндан пул тўласа, уни — маълум (белгиланган) оғирлик ва ўлчов билан тўласин», — дедилар.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ، وَهُمْ يُسْلِفُونَ بِالتَّمْرِ السَّنَتَيْنِ وَالثَّلاَثَ، فَقَالَ " مَنْ أَسْلَفَ فِي شَىْءٍ فَفِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ، إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madinaga keldilar va odamlar xurmo narxini — ikki yoki uch yil ichida topshiriladigan qilib — oldindan toʻlar edi. U zot (ularga): «Kim biror narsaga — keyin topshiriladigan qilib — oldindan pul toʻlasa, uni — belgilangan oʻlchovda, belgilangan ogʻirlikda va belgilangan muddatga — toʻlasin», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадинага келдилар ва одамлар хурмо нархини — икки ёки уч йил ичида топшириладиган қилиб — олдиндан тўлар эди. У зот (уларга): «Ким бирор нарсага — кейин топшириладиган қилиб — олдиндан пул тўласа, уни — белгиланган ўлчовда, белгиланган оғирликда ва белгиланган муддатга — тўласин», — дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ " فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (Madinaga) keldilar va odamlarga — (oldindan pul toʻlashda ular uni) maʼlum (belgilangan) oʻlchov, maʼlum (belgilangan) ogʻirlik va maʼlum (belgilangan) muddat uchun (toʻlashini) — aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (Мадинага) келдилар ва одамларга — (олдиндан пул тўлашда улар уни) маълум (белгиланган) ўлчов, маълум (белгиланган) оғирлик ва маълум (белгиланган) муддат учун (тўлашини) — айтдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي الثِّمَارِ السَّنَتَيْنِ وَالثَّلاَثَ، فَقَالَ " أَسْلِفُوا فِي الثِّمَارِ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ ". وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ، وَقَالَ، " فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madinaga keldilar va odamlar meva narxini — ikki-uch yil ichida topshiriladigan qilib — oldindan toʻlar edi. Paygʻambar ﷺ (ularga): «Mevani — narxini oldindan toʻlab — shu shart bilan sotib olinglarki, meva sizlarga belgilangan (maʼlum) oʻlchovda, belgilangan (maʼlum) muddat ichida topshirilsin», — dedilar. Ibn Najih: «...belgilangan oʻlchov va belgilangan ogʻirlik bilan», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадинага келдилар ва одамлар мева нархини — икки-уч йил ичида топшириладиган қилиб — олдиндан тўлар эди. Пайғамбар ﷺ (уларга): «Мевани — нархини олдиндан тўлаб — шу шарт билан сотиб олингларки, мева сизларга белгиланган (маълум) ўлчовда, белгиланган (маълум) муддат ичида топширилсин», — дедилар. Ибн Нажиҳ: «...белгиланган ўлчов ва белгиланган оғирлик билан», — деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ احْتَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hijoma qildirganlarida, u zot hijoma qilgan kishiga haqini toʻladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳижома қилдирганларида, у зот ҳижома қилган кишига ҳақини тўладилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ احْتَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ، وَلَوْ عَلِمَ كَرَاهِيَةً لَمْ يُعْطِهِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hijoma qildirganlarida, u zot hijoma qilgan kishiga haqini toʻladilar. Agar bu (haq) nomaʼqul (makruh) boʻlganda, u zot unga toʻlamas edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳижома қилдирганларида, у зот ҳижома қилган кишига ҳақини тўладилар. Агар бу (ҳақ) номаъқул (макруҳ) бўлганда, у зот унга тўламас эдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَتَى أَهْلَهُ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا. فَقُضِيَ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ، لَمْ يَضُرَّهُ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar biringiz ahli bilan yaqinlik qilmoqchi boʻlganda (boshlashdan oldin): ‹Bismillah. Allohim, bizni shaytondan saqla va bizga beradigan (farzandni) shaytondan saqla›, — desa, agar (shu yaqinlikdan) farzand taqdir qilingan boʻlsa, shayton unga hech qachon zarar yetkaza olmaydi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар бирингиз аҳли билан яқинлик қилмоқчи бўлганда (бошлашдан олдин): ‹Бисмиллаҳ. Аллоҳим, бизни шайтондан сақла ва бизга берадиган (фарзандни) шайтондан сақла›, — деса, агар (шу яқинликдан) фарзанд тақдир қилинган бўлса, шайтон унга ҳеч қачон зарар етказа олмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْخَلاَءَ، فَوَضَعْتُ لَهُ وَضُوءًا قَالَ " مَنْ وَضَعَ هَذَا ". فَأُخْبِرَ فَقَالَ " اللَّهُمَّ فَقِّهْهُ فِي الدِّينِ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ hojatxonaga kirdilar, men u zotning tahoratlari uchun suv qoʻydim. U zot: «Buni kim qoʻydi?» — dedilar. (Men qoʻyganim) aytildi. Shunda u zot: «Allohim, uni dinda faqih (chuqur biluvchi) qil!» — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ ҳожатхонага кирдилар, мен у зотнинг таҳоратлари учун сув қўйдим. У зот: «Буни ким қўйди?» — дедилар. (Мен қўйганим) айтилди. Шунда у зот: «Аллоҳим, уни динда фақиҳ (чуқур билувчи) қил!» — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تَوَضَّأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَرَّةً مَرَّةً.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ aʼzolarni bir martadan yuvib tahorat oldilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ аъзоларни бир мартадан ювиб таҳорат олдилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَاتَ لَيْلَةً عِنْدَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ خَالَتُهُ فَاضْطَجَعْتُ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ، وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ اللَّيْلُ، أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ، اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ الآيَاتِ الْخَوَاتِمَ مِنْ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ، ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ، فَتَوَضَّأَ مِنْهَا فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ، ثُمَّ ذَهَبْتُ، فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي، وَأَخَذَ بِأُذُنِي الْيُمْنَى، يَفْتِلُهَا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ أَوْتَرَ، ثُمَّ اضْطَجَعَ، حَتَّى أَتَاهُ الْمُؤَذِّنُ، فَقَامَ، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U xolasi, Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Maymunaning uyida tunadi. U dedi: Men yostiqning koʻndalangiga yotdim, Rasululloh ﷺ va zavjalari esa uning uzunasiga yotdilar. Rasululloh ﷺ kechaning yarmigacha (yoki bir oz oldin yoki keyin) uxladilar, soʻng uygʻonib, qoʻllari bilan yuzlaridan uyqu asarini artdilar. Soʻng Oli Imron (surasi)ning oxirgi oʻn oyatini oʻqidilar, turib, osilgan meshga bordilar va undan mukammal tahorat oldilar, soʻng namozga turdilar. Men ham turib, Paygʻambar ﷺ qilgandek qildim, soʻng borib yonlariga turdim. U zot oʻng qoʻllarini boshimga qoʻyib, oʻng qulogʻimni ushlab buradilar. U zot ikki rakatdan (olti marta) — jami oʻn ikki rakat va oxirida bir rakat (vitr) oʻqidilar. Soʻng muazzin kelguncha yana yotdilar; keyin Paygʻambar ﷺ turib, ikki yengil rakat (oʻqib), chiqib, bomdod namoziga imomlik qildilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У холаси, Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Маймунанинг уйида тунади. У деди: Мен ёстиқнинг кўндалангига ётдим, Расулуллоҳ ﷺ ва завжалари эса унинг узунасига ётдилар. Расулуллоҳ ﷺ кечанинг ярмигача (ёки бир оз олдин ёки кейин) ухладилар, сўнг уйғониб, қўллари билан юзларидан уйқу асарини артдилар. Сўнг Оли Имрон (сураси)нинг охирги ўн оятини ўқидилар, туриб, осилган мешга бордилар ва ундан мукаммал таҳорат олдилар, сўнг намозга турдилар. Мен ҳам туриб, Пайғамбар ﷺ қилгандек қилдим, сўнг бориб ёнларига турдим. У зот ўнг қўлларини бошимга қўйиб, ўнг қулоғимни ушлаб бурадилар. У зот икки ракатдан (олти марта) — жами ўн икки ракат ва охирида бир ракат (витр) ўқидилар. Сўнг муаззин келгунча яна ётдилар; кейин Пайғамбар ﷺ туриб, икки енгил ракат (ўқиб), чиқиб, бомдод намозига имомлик қилдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ،. أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ كَتِفَ شَاةٍ، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (pishgan) qoʻy goʻshtidan, kurak (joyi)dan bir boʻlak yedilar va tahoratni qaytarmay namoz oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (пишган) қўй гўштидан, курак (жойи)дан бир бўлак едилар ва таҳоратни қайтармай намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَرِبَ لَبَنًا، فَمَضْمَضَ وَقَالَ " إِنَّ لَهُ دَسَمًا ".
تَابَعَهُ يُونُسُ وَصَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ عَنِ الزُّهْرِيِّ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sut ichdilar, ogʻizlarini chaydilar va: «Uning yogʻi bor», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сут ичдилар, оғизларини чайдилар ва: «Унинг ёғи бор», — дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِحَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ أَوْ مَكَّةَ، فَسَمِعَ صَوْتَ إِنْسَانَيْنِ يُعَذَّبَانِ فِي قُبُورِهِمَا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يُعَذَّبَانِ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ "، ثُمَّ قَالَ " بَلَى، كَانَ أَحَدُهُمَا لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ، وَكَانَ الآخَرُ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ ". ثُمَّ دَعَا بِجَرِيدَةٍ فَكَسَرَهَا كِسْرَتَيْنِ، فَوَضَعَ عَلَى كُلِّ قَبْرٍ مِنْهُمَا كِسْرَةً. فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ فَعَلْتَ هَذَا قَالَ " لَعَلَّهُ أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ تَيْبَسَا أَوْ إِلَى أَنْ يَيْبَسَا ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ Madina yoki Makka qabristonlaridan biri yonidan oʻtayotganlarida, qabrlarida azoblanayotgan ikki kishining ovozini eshitdilar. Paygʻambar ﷺ: «Bu ikkovi (saqlanishi qiyin boʻlgan) katta gunoh uchun azoblanmayapti», — dedilar. Soʻng: «Ha (aslida katta gunoh uchun): biri bavldan (oʻzini) saqlamas edi, ikkinchisi esa (odamlar orasini buzib) chaqimchilik qilib yurar edi», — dedilar. Soʻng u zot yashil xurmo bargini soʻrab, uni ikkiga boʻldilar va har bir qabrga bittadan qoʻydilar. «Nega shunday qildingiz?» — deb soʻralganda, u zot: «Bular quriguncha, ularning azobi yengillashar, deb umid qilaman», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ Мадина ёки Макка қабристонларидан бири ёнидан ўтаётганларида, қабрларида азобланаётган икки кишининг овозини эшитдилар. Пайғамбар ﷺ: «Бу иккови (сақланиши қийин бўлган) катта гуноҳ учун азобланмаяпти», — дедилар. Сўнг: «Ҳа (аслида катта гуноҳ учун): бири бавлдан (ўзини) сақламас эди, иккинчиси эса (одамлар орасини бузиб) чақимчилик қилиб юрар эди», — дедилар. Сўнг у зот яшил хурмо баргини сўраб, уни иккига бўлдилар ва ҳар бир қабрга биттадан қўйдилар. «Нега шундай қилдингиз?» — деб сўралганда, у зот: «Булар қуригунча, уларнинг азоби енгиллашар, деб умид қиламан», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَبْرَيْنِ فَقَالَ " إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنَ الْبَوْلِ، وَأَمَّا الآخَرُ فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ ". ثُمَّ أَخَذَ جَرِيدَةً رَطْبَةً، فَشَقَّهَا نِصْفَيْنِ، فَغَرَزَ فِي كُلِّ قَبْرٍ وَاحِدَةً. قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، لِمَ فَعَلْتَ هَذَا قَالَ " لَعَلَّهُ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا ". قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى وَحَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا مِثْلَهُ " يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ ikki qabr yonidan oʻtib: «Bu ikkovi (saqlanishi qiyin boʻlgan) katta gunoh uchun azoblanmayapti: biri bavldan (oʻzini) saqlamas edi, ikkinchisi esa chaqimchilik qilib yurar edi», — dedilar. Soʻng u zot yashil xurmo bargini olib, uni (boʻlaklarga) boʻlib, har bir qabrga bittadan sanchdilar. Ular: «Yo Rasululloh, nega shunday qildingiz?» — dedilar. U zot: «Bular (barglar) quriguncha, ularning azobi yengillashar, deb umid qilaman», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ икки қабр ёнидан ўтиб: «Бу иккови (сақланиши қийин бўлган) катта гуноҳ учун азобланмаяпти: бири бавлдан (ўзини) сақламас эди, иккинчиси эса чақимчилик қилиб юрар эди», — дедилар. Сўнг у зот яшил хурмо баргини олиб, уни (бўлакларга) бўлиб, ҳар бир қабрга биттадан санчдилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, нега шундай қилдингиз?» — дедилар. У зот: «Булар (барглар) қуригунча, уларнинг азоби енгиллашар, деб умид қиламан», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، وَكَثِيرِ بْنِ كَثِيرٍ ـ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الآخَرِ ـ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ، لَوْ تَرَكَتْ زَمْزَمَ ـ أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ تَغْرِفْ مِنَ الْمَاءِ ـ لَكَانَتْ عَيْنًا مَعِينًا، وَأَقْبَلَ جُرْهُمُ فَقَالُوا أَتَأْذَنِينَ أَنْ نَنْزِلَ عِنْدَكِ قَالَتْ نَعَمْ وَلاَ حَقَّ لَكُمْ فِي الْمَاءِ. قَالُوا نَعَمْ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh Ismoilning onasiga rahm qilsin! Agar u Zamzam (chashmasi)ning suvini oʻz holida qoldirgan boʻlganida (yaʼni suvni saqlash uchun hovuz qurmaganida) (yoki: ‹Agar u undan hovuchlab suv olmaganida›), u oqib turadigan bir daryo boʻlar edi. Jurhum (bir arab qabilasi) kelib, undan: ‹Biz sening manzilingda joylashsak (yashasak) boʻladimi?› — deb soʻradi. U: ‹Ha, lekin suvga egalik qilishga haqqingiz yoʻq›, — dedi. Ular rozi boʻldi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Исмоилнинг онасига раҳм қилсин! Агар у Замзам (чашмаси)нинг сувини ўз ҳолида қолдирган бўлганида (яъни сувни сақлаш учун ҳовуз қурмаганида) (ёки: ‹Агар у ундан ҳовучлаб сув олмаганида›), у оқиб турадиган бир дарё бўлар эди. Журҳум (бир араб қабиласи) келиб, ундан: ‹Биз сенинг манзилингда жойлашсак (яшасак) бўладими?› — деб сўради. У: ‹Ҳа, лекин сувга эгалик қилишга ҳаққингиз йўқ›, — деди. Улар рози бўлди», — дедилар.
وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُعْضَدُ عِضَاهُهَا، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا، وَلاَ تَحِلُّ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ، وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا ". فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ الإِذْخِرَ. فَقَالَ " إِلاَّ الإِذْخِرَ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ yana: «Uning (yaʼni Makkaning) tikanli butalari yulinmasligi, ovi quvilmasligi (kerak); uning tushib qolgan narsalarini olish — uni (elga) eʼlon qiladigan kishidan boshqa(siga) — joiz emas; va uning oʻti oʻrilmasligi (kerak)», — dedilar. Abbos: «Yo Rasululloh, Izxir (bir xil oʻt)dan boshqa», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ яна: «Унинг (яъни Макканинг) тиканли буталари юлинмаслиги, ови қувилмаслиги (керак); унинг тушиб қолган нарсаларини олиш — уни (элга) эълон қиладиган кишидан бошқа(сига) — жоиз эмас; ва унинг ўти ўрилмаслиги (керак)», — дедилар. Аббос: «Ё Расулуллоҳ, Изхир (бир хил ўт)дан бошқа», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар.