Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، الضُّبَعِيِّ عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا لأَصْحَابِهِ ‏"‏ أَخْبِرُونِي عَنْ شَجَرَةٍ مَثَلُهَا مَثَلُ الْمُؤْمِنِ ‏"‏ ‏.‏ فَجَعَلَ الْقَوْمُ يَذْكُرُونَ شَجَرًا مِنْ شَجَرِ الْبَوَادِي ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَأُلْقِيَ فِي نَفْسِي أَوْ رُوعِيَ أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَجَعَلْتُ أُرِيدُ أَنْ أَقُولَهَا فَإِذَا أَسْنَانُ الْقَوْمِ فَأَهَابُ أَنْ أَتَكَلَّمَ فَلَمَّا سَكَتُوا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هِيَ النَّخْلَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ ashoblariga: «Menga moʻminning misoliga oʻxshaydigan bir daraxt haqida xabar bering», dedilar. Shunda jamoa choʻl daraxtlaridan biror daraxtni tilga ola boshladi. Ibn Umar dedi: «Koʻnglimga solindi yoxud yodimga keldiki, u xurmo daraxti. Shuni aytmoqchi boʻldim, biroq jamoaning (yoshi ulugʻlari) bor ekan, gapirishga hayiqdim. Ular jim boʻlganlarida, Rasululloh ﷺ: ‹U — xurmo daraxti›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ашобларига: «Менга мўминнинг мисолига ўхшайдиган бир дарахт ҳақида хабар беринг», дедилар. Шунда жамоа чўл дарахтларидан бирор дарахтни тилга ола бошлади. Ибн Умар деди: «Кўнглимга солинди ёхуд ёдимга келдики, у хурмо дарахти. Шуни айтмоқчи бўлдим, бироқ жамоанинг (ёши улуғлари) бор экан, гапиришга ҳайиқдим. Улар жим бўлганларида, Расулуллоҳ ﷺ: ‹У — хурмо дарахти›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَخْبِرُونِي بِشَجَرَةٍ شِبْهِ أَوْ كَالرَّجُلِ الْمُسْلِمِ لاَ يَتَحَاتُّ وَرَقُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لَعَلَّ مُسْلِمًا قَالَ وَتُؤْتِي أُكُلَهَا ‏.‏ وَكَذَا وَجَدْتُ عِنْدَ غَيْرِي أَيْضًا وَلاَ تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ لاَ يَتَكَلَّمَانِ فَكَرِهْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ أَوْ أَقُولَ شَيْئًا فَقَالَ عُمَرُ لأَنْ تَكُونَ قُلْتَهَا أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ كَذَا وَكَذَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ huzurida edik, shunda u zot: «Menga bargi toʻkilmaydigan, musulmon kishiga oʻxshash yoki uning misolidagi bir daraxt haqida xabar bering», dedilar. Ibrohim dedi: «Ehtimol Muslim: ‹U mevasini ham beradi› degandir». Boshqa (nusxa)da ham shunday topdim: «U mevasini har vaqtda bermaydi». Ibn Umar dedi: «Koʻnglimga u xurmo daraxti ekani tushdi, lekin Abu Bakr va Umarning gapirmayotganini koʻrdim-da, gapirishni yoki biror narsa aytishni yoqtirmadim. Shunda Umar: ‹Sen buni aytganing menga shu-shu (narsalar)dan koʻra mahbubroq edi›, dedi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида эдик, шунда у зот: «Менга барги тўкилмайдиган, мусулмон кишига ўхшаш ёки унинг мисолидаги бир дарахт ҳақида хабар беринг», дедилар. Иброҳим деди: «Эҳтимол Муслим: ‹У мевасини ҳам беради› дегандир». Бошқа (нусха)да ҳам шундай топдим: «У мевасини ҳар вақтда бермайди». Ибн Умар деди: «Кўнглимга у хурмо дарахти экани тушди, лекин Абу Бакр ва Умарнинг гапирмаётганини кўрдим-да, гапиришни ёки бирор нарса айтишни ёқтирмадим. Шунда Умар: ‹Сен буни айтганинг менга шу-шу (нарсалар)дан кўра маҳбуброқ эди›, деди».

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنُونَ ابْنَ سَعِيدٍ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ‏}‏ قَالَ ‏"‏ يَقُومُ أَحَدُهُمْ فِي رَشْحِهِ إِلَى أَنْصَافِ أُذُنَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ الْمُثَنَّى قَالَ ‏"‏ يَقُومُ النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ لَمْ يَذْكُرْ يَوْمَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ {Odamlar olamlar Robbi (huzurida) turadigan kun} (Mutaffifin 6) (degan oyat haqida): «Ulardan biri quloqlarining oʻrtasiga yetgan teri (oqimi) ichida turadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ {Одамлар оламлар Робби (ҳузурида) турадиган кун} (Мутаффифин 6) (деган оят ҳақида): «Улардан бири қулоқларининг ўртасига етган тери (оқими) ичида туради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُسَيَّبِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ، ح وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، كِلاَهُمَا عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ، بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، ح وَحَدَّثَنِي عَبْدُ، اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ يَحْيَى حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو نَصْرٍ التَّمَّارُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ، بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ، ح وَحَدَّثَنَا الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ بِمَعْنَى حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ ‏.‏ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ وَصَالِحٍ ‏"‏ حَتَّى يَغِيبَ أَحَدُهُمْ فِي رَشْحِهِ إِلَى أَنْصَافِ أُذُنَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dan yuqoridagi hadis maʼnosida (rivoyat qilingan). Faqat (bu rivoyatda): «Toki ulardan biri quloqlarining oʻrtasiga yetadigan teri (oqimi) ichida koʻrinmay ketadi», deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дан юқоридаги ҳадис маъносида (ривоят қилинган). Фақат (бу ривоятда): «Токи улардан бири қулоқларининг ўртасига етадиган тери (оқими) ичида кўринмай кетади», дейилган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا مَاتَ عُرِضَ عَلَيْهِ مَقْعَدُهُ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ إِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ يُقَالُ هَذَا مَقْعَدُكَ حَتَّى يَبْعَثَكَ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta biringiz vafot etsa, unga ertayu kech oʻrni koʻrsatiladi: agar jannat ahlidan boʻlsa, jannat ahlidan (oʻrni); agar doʻzax ahlidan boʻlsa, doʻzax ahlidan (oʻrni). Unga: ‹Toki Alloh Qiyomat kunida seni shu (oʻringa) tirgizib yuborgunicha, mana shu sening oʻrning›, deyiladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта бирингиз вафот этса, унга эртаю кеч ўрни кўрсатилади: агар жаннат аҳлидан бўлса, жаннат аҳлидан (ўрни); агар дўзах аҳлидан бўлса, дўзах аҳлидан (ўрни). Унга: ‹Токи Аллоҳ Қиёмат кунида сени шу (ўринга) тиргизиб юборгунича, мана шу сенинг ўрнинг›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا مَاتَ الرَّجُلُ عُرِضَ عَلَيْهِ مَقْعَدُهُ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ إِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَالْجَنَّةُ وَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَالنَّارُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ يُقَالُ هَذَا مَقْعَدُكَ الَّذِي تُبْعَثُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u dedi: Nabiy ﷺ: «Kishi vafot etganda, unga ertayu kech oʻrni koʻrsatiladi: agar jannat ahlidan boʻlsa, jannat (koʻrsatiladi); agar doʻzax ahlidan boʻlsa, doʻzax (koʻrsatiladi)», dedilar. U zot: «Soʻngra unga: ‹Qiyomat kunida sen shu (oʻringa) tirgizib yuborilasan, mana shu sening oʻrning›, deyiladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у деди: Набий ﷺ: «Киши вафот этганда, унга эртаю кеч ўрни кўрсатилади: агар жаннат аҳлидан бўлса, жаннат (кўрсатилади); агар дўзах аҳлидан бўлса, дўзах (кўрсатилади)», дедилар. У зот: «Сўнгра унга: ‹Қиёмат кунида сен шу (ўринга) тиргизиб юбориласан, мана шу сенинг ўрнинг›, дейилади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ أَخْبَرَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ عَذَابًا أَصَابَ الْعَذَابُ مَنْ كَانَ فِيهِمْ ثُمَّ بُعِثُوا عَلَى أَعْمَالِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Alloh bir qavmga azob berishni iroda qilsa, azob ularning orasida boʻlgan kishiga ham yetadi, soʻng ular oʻz amallariga koʻra qayta tiriltiriladilar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ бир қавмга азоб беришни ирода қилса, азоб уларнинг орасида бўлган кишига ҳам етади, сўнг улар ўз амалларига кўра қайта тирилтириладилар», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُسْتَقْبِلُ الْمَشْرِقِ يَقُولُ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا أَلاَ إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ ni mashriqqa yuzlangan holda turib: «Ogoh boʻlinglar! Fitna ana shu yerdadir! Ogoh boʻlinglar! Fitna ana shu yerda — shayton shoxi koʻtariladigan tomonda!» — deyayotganlarini eshitdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ ни машриққа юзланган ҳолда туриб: «Огоҳ бўлинглар! Фитна ана шу ердадир! Огоҳ бўлинглар! Фитна ана шу ерда — шайтон шохи кўтариладиган томонда!» — деяётганларини эшитди.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ، سَعِيدٍ كُلُّهُمْ عَنْ يَحْيَى الْقَطَّانِ، قَالَ الْقَوَارِيرِيُّ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ، عُمَرَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ عِنْدَ بَابِ حَفْصَةَ فَقَالَ بِيَدِهِ نَحْوَ الْمَشْرِقِ ‏"‏ الْفِتْنَةُ هَا هُنَا مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ‏.‏ وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ فِي رِوَايَتِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ بَابِ عَائِشَةَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hafsaning eshigi oldida turib, qoʻllari bilan mashriq tomonga ishora qilib: «Fitna ana shu yerda — shayton shoxi koʻtariladigan tomonda!» — dedilar. Buni ikki yoki uch marta aytdilar. Bir rivoyatda: «Rasululloh ﷺ Oishaning eshigi oldida turdilar», — deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳафсанинг эшиги олдида туриб, қўллари билан машриқ томонга ишора қилиб: «Фитна ана шу ерда — шайтон шохи кўтариладиган томонда!» — дедилар. Буни икки ёки уч марта айтдилар. Бир ривоятда: «Расулуллоҳ ﷺ Оишанинг эшиги олдида турдилар», — дейилган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَيْتِ عَائِشَةَ فَقَالَ ‏"‏ رَأْسُ الْكُفْرِ مِنْ هَا هُنَا مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْمَشْرِقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Oishaning uyidan chiqib: «Kufrning boshi ana shu yerdan — shayton shoxi koʻtariladigan tomondan (boshlanadi)», — dedilar. Bu bilan mashriqni nazarda tutdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Оишанинг уйидан чиқиб: «Куфрнинг боши ана шу ердан — шайтон шохи кўтариладиган томондан (бошланади)», — дедилар. Бу билан машриқни назарда тутдилар.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ - أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمًا، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُشِيرُ بِيَدِهِ نَحْوَ الْمَشْرِقِ وَيَقُولُ ‏"‏ هَا إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا هَا إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏"‏ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنَا الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning qoʻllari bilan mashriq tomonga ishora qilib: «Mana, fitna ana shu yerdadir! Mana, fitna ana shu yerdadir!» — deb (uch marta), «shayton shoxlari koʻtariladigan tomonda!» — deyayotganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг қўллари билан машриқ томонга ишора қилиб: «Мана, фитна ана шу ердадир! Мана, фитна ана шу ердадир!» — деб (уч марта), «шайтон шохлари кўтариладиган томонда!» — деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَتُقَاتِلُنَّ الْيَهُودَ فَلَتَقْتُلُنَّهُمْ حَتَّى يَقُولَ الْحَجَرُ يَا مُسْلِمُ هَذَا يَهُودِيٌّ فَتَعَالَ فَاقْتُلْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, sizlar yahudiylarga qarshi urush qilasizlar va ularni qatl etasizlar. Hatto tosh: ‹Ey musulmon! Mana bu yahudiy, kel, uni oʻldir!› deb (aytadigan) holatga yetasizlar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, сизлар яҳудийларга қарши уруш қиласизлар ва уларни қатл этасизлар. Ҳатто тош: ‹Эй мусулмон! Мана бу яҳудий, кел, уни ўлдир!› деб (айтадиган) ҳолатга етасизлар», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمًا، يَقُولُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَقْتَتِلُونَ أَنْتُمْ وَيَهُودُ حَتَّى يَقُولَ الْحَجَرُ يَا مُسْلِمُ هَذَا يَهُودِيٌّ وَرَائِي تَعَالَ فَاقْتُلْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar va yahudiylar bir-biringizga qarshi urush qilasizlar. Hatto tosh: ‹Ey musulmon! Mana bu yahudiy mening ortimda, kel, uni oʻldir!› deb (aytadigan) holatga yetasizlar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар ва яҳудийлар бир-бирингизга қарши уруш қиласизлар. Ҳатто тош: ‹Эй мусулмон! Мана бу яҳудий менинг ортимда, кел, уни ўлдир!› деб (айтадиган) ҳолатга етасизлар», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تُقَاتِلُكُمُ الْيَهُودُ فَتُسَلَّطُونَ عَلَيْهِمْ حَتَّى يَقُولَ الْحَجَرُ يَا مُسْلِمُ هَذَا يَهُودِيٌّ وَرَائِي فَاقْتُلْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yahudiylar sizlarga qarshi urush qiladilar, sizlar esa ular ustidan gʻalaba qozonasizlar. Hatto tosh: ‹Ey musulmon! Mana bu yahudiy mening ortimda, uni oʻldir!› deb (aytadigan) holatga yetasizlar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яҳудийлар сизларга қарши уруш қиладилар, сизлар эса улар устидан ғалаба қозонасизлар. Ҳатто тош: ‹Эй мусулмон! Мана бу яҳудий менинг ортимда, уни ўлдир!› деб (айтадиган) ҳолатга етасизлар», — дедилар.

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَرْمَلَةَ بْنِ عِمْرَانَ التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنِي ابْنُ، وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ انْطَلَقَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ قِبَلَ ابْنِ صَيَّادٍ حَتَّى وَجَدَهُ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَقَدْ قَارَبَ ابْنُ صَيَّادٍ يَوْمَئِذٍ الْحُلُمَ فَلَمْ يَشْعُرْ حَتَّى ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاِبْنِ صَيَّادٍ ‏"‏ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ابْنُ صَيَّادٍ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ الأُمِّيِّينَ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَرَفَضَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَبِرُسُلِهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَاذَا تَرَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ يَأْتِينِي صَادِقٌ وَكَاذِبٌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُلِّطَ عَلَيْكَ الأَمْرُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي قَدْ خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ ‏"‏ هُوَ الدُّخُّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ذَرْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَضْرِبْ عُنُقَهُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ يَكُنْهُ فَلَنْ تُسَلَّطَ عَلَيْهِ وَإِنْ لَمْ يَكُنْهُ فَلاَ خَيْرَ لَكَ فِي قَتْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ انْطَلَقَ بَعْدَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ الأَنْصَارِيُّ إِلَى النَّخْلِ الَّتِي فِيهَا ابْنُ صَيَّادٍ حَتَّى إِذَا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّخْلَ طَفِقَ يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ وَهُوَ يَخْتِلُ أَنْ يَسْمَعَ مِنِ ابْنِ صَيَّادٍ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ يَرَاهُ ابْنُ صَيَّادٍ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى فِرَاشٍ فِي قَطِيفَةٍ لَهُ فِيهَا زَمْزَمَةٌ فَرَأَتْ أُمُّ ابْنِ صَيَّادٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ فَقَالَتْ لاِبْنِ صَيَّادٍ يَا صَافِ - وَهُوَ اسْمُ ابْنِ صَيَّادٍ - هَذَا مُحَمَّدٌ ‏.‏ فَثَارَ ابْنُ صَيَّادٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ تَرَكَتْهُ بَيَّنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَالِمٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ ذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لأُنْذِرُكُمُوهُ مَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَهُ قَوْمَهُ لَقَدْ أَنْذَرَهُ نُوحٌ قَوْمَهُ وَلَكِنْ أَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلاً لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ تَعَلَّمُوا أَنَّهُ أَعْوَرُ وَأَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَيْسَ بِأَعْوَرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ حَذَّرَ النَّاسَ الدَّجَّالَ ‏"‏ إِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ يَقْرَؤُهُ مَنْ كَرِهَ عَمَلَهُ أَوْ يَقْرَؤُهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ تَعَلَّمُوا أَنَّهُ لَنْ يَرَى أَحَدٌ مِنْكُمْ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَمُوتَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob bir guruh kishilar bilan birga Rasululloh ﷺ hamrohligida Ibn Sayyod tomon yoʻl oldi, hatto u zot uni (Ibn Sayyodni) Bani Magʻola istehkomi yonida bolalar bilan oʻynab oʻtirganini topdilar. Ibn Sayyod oʻsha kunlari balogʻatga yaqinlashib qolgan edi. U (Rasululloh ﷺ kelganini) sezmadi, hatto Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan uning yelkasiga urdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ Ibn Sayyodga: «Sen mening Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik berasanmi?» dedilar. Ibn Sayyod u zotga qarab: «Sizning ummiylar (yozuv-chizuvni bilmaydiganlar)ning rasuli ekanligingizga guvohlik beraman», dedi. Soʻng Ibn Sayyod Rasululloh ﷺ ga: «Siz mening Allohning rasuli ekanligimga guvohlik berasizmi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uni (eʼtiborga olmay) qoldirib: «Men Allohga va Uning rasullariga iymon keltirdim», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ unga: «Sen nima koʻryapsan?» dedilar. Ibn Sayyod: «Menga rost (xabarchi) ham, yolgʻonchi ham keladi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «(Demak,) ish senga aralash-quralash boʻlibdi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ unga: «Men sening uchun bir narsani yashirib qoʻydim», dedilar. Ibn Sayyod: «U ad-duxx (tutun)», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Yoʻqol! Sen oʻz darajangdan oʻtolmaysan», dedilar. Umar ibn al-Xattob: «Yo Rasululloh! Meni qoʻyib bering, uning boʻynini uray», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Agar u oʻsha (Dajjol) boʻlsa, sen unga (kuching yetib) galaba qila olmaysan; agar u oʻsha boʻlmasa, uni oʻldirishingda sen uchun yaxshilik yoʻq», dedilar. Solim ibn Abdulloh dedi: Men Abdulloh ibn Umarning shunday deyayotganini eshitdim: Shundan keyin Rasululloh ﷺ va Ubay ibn Kaʼb al-Ansoriy Ibn Sayyod (yashayotgan) xurmozor tomon yoʻl oldilar. Rasululloh ﷺ xurmozorga kirgach, Ibn Sayyod u zotni koʻrishidan oldin undan biror narsa eshitishni istab, xurmo tanalari panasiga berkinib, ohista yaqinlasha boshladilar. Shunda Rasululloh ﷺ uni (Ibn Sayyodni) oʻz toʻshagida bir choyshab ostida yotgan, choyshab ichidan esa gʻoʻldirash (ovozi) chiqayotgan holatda koʻrdilar. Ibn Sayyodning onasi Rasululloh ﷺ ni xurmo tanalari panasiga berkinib (kelayotganini) koʻrib qoldi-da, Ibn Sayyodga: «Ey Sof — bu Ibn Sayyodning ismi edi — mana Muhammad keldi», dedi. Shunda Ibn Sayyod (sapchib) turdi. Rasululloh ﷺ: «Agar (onasi) uni (oʻz holiga) qoldirsa edi, (ishini) oydinlashtirardi», dedilar. Solim dedi: Abdulloh ibn Umar dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ odamlar orasida turib, Allohga loyiq tarzda hamd aytdilar, soʻng Dajjolni zikr qilib: «Men sizlarni undan ogohlantiraman. Hech bir nabiy boʻlmaganki, oʻz qavmini undan ogohlantirmagan boʻlsin. Nuh ham oʻz qavmini undan ogohlantirgan. Lekin men sizlarga u haqida shunday bir soʻz aytamanki, uni biror nabiy oʻz qavmiga aytmagan: bilib qoʻyingki, u koʻzi ojizdir (bir koʻzi koʻr), Alloh tabaroka va taolo esa koʻzi ojiz emasdir», dedilar. Ibn Shihob dedi: Menga Umar ibn Sobit al-Ansoriy xabar berishicha, unga Rasululloh ﷺ ning baʼzi sahobalari xabar berib aytdilarki, Rasululloh ﷺ odamlarni Dajjoldan ogohlantirgan kuni: «Albatta, uning ikki koʻzi orasida ‹kofir› deb yozib qoʻyilgan boʻladi, uni (Dajjolning) amalini yomon koʻrgan kishi oʻqiydi, yoki uni har bir moʻmin oʻqiydi», dedilar. Va: «Bilib qoʻyinglarki, sizlardan hech kim oʻlmaguncha oʻzining Robbi azza va jallani koʻrmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб бир гуруҳ кишилар билан бирга Расулуллоҳ ﷺ ҳамроҳлигида Ибн Сайёд томон йўл олди, ҳатто у зот уни (Ибн Сайёдни) Бани Мағола истеҳкоми ёнида болалар билан ўйнаб ўтирганини топдилар. Ибн Сайёд ўша кунлари балоғатга яқинлашиб қолган эди. У (Расулуллоҳ ﷺ келганини) сезмади, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан унинг елкасига урдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Ибн Сайёдга: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. Ибн Сайёд у зотга қараб: «Сизнинг уммийлар (ёзув-чизувни билмайдиганлар)нинг расули эканлигингизга гувоҳлик бераман», деди. Сўнг Ибн Сайёд Расулуллоҳ ﷺ га: «Сиз менинг Аллоҳнинг расули эканлигимга гувоҳлик берасизми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни (эътиборга олмай) қолдириб: «Мен Аллоҳга ва Унинг расулларига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен нима кўряпсан?» дедилар. Ибн Сайёд: «Менга рост (хабарчи) ҳам, ёлғончи ҳам келади», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «(Демак,) иш сенга аралаш-қуралаш бўлибди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унга: «Мен сенинг учун бир нарсани яшириб қўйдим», дедилар. Ибн Сайёд: «У ад-духх (тутун)», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Йўқол! Сен ўз даражангдан ўтолмайсан», дедилар. Умар ибн ал-Хаттоб: «Ё Расулуллоҳ! Мени қўйиб беринг, унинг бўйнини урай», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Агар у ўша (Дажжол) бўлса, сен унга (кучинг етиб) галаба қила олмайсан; агар у ўша бўлмаса, уни ўлдиришингда сен учун яхшилик йўқ», дедилар. Солим ибн Абдуллоҳ деди: Мен Абдуллоҳ ибн Умарнинг шундай деяётганини эшитдим: Шундан кейин Расулуллоҳ ﷺ ва Убай ибн Каъб ал-Ансорий Ибн Сайёд (яшаётган) хурмозор томон йўл олдилар. Расулуллоҳ ﷺ хурмозорга киргач, Ибн Сайёд у зотни кўришидан олдин ундан бирор нарса эшитишни истаб, хурмо таналари панасига беркиниб, оҳиста яқинлаша бошладилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни (Ибн Сайёдни) ўз тўшагида бир чойшаб остида ётган, чойшаб ичидан эса ғўлдираш (овози) чиқаётган ҳолатда кўрдилар. Ибн Сайёднинг онаси Расулуллоҳ ﷺ ни хурмо таналари панасига беркиниб (келаётганини) кўриб қолди-да, Ибн Сайёдга: «Эй Соф — бу Ибн Сайёднинг исми эди — мана Муҳаммад келди», деди. Шунда Ибн Сайёд (сапчиб) турди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар (онаси) уни (ўз ҳолига) қолдирса эди, (ишини) ойдинлаштирарди», дедилар. Солим деди: Абдуллоҳ ибн Умар деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ одамлар орасида туриб, Аллоҳга лойиқ тарзда ҳамд айтдилар, сўнг Дажжолни зикр қилиб: «Мен сизларни ундан огоҳлантираман. Ҳеч бир набий бўлмаганки, ўз қавмини ундан огоҳлантирмаган бўлсин. Нуҳ ҳам ўз қавмини ундан огоҳлантирган. Лекин мен сизларга у ҳақида шундай бир сўз айтаманки, уни бирор набий ўз қавмига айтмаган: билиб қўйингки, у кўзи ожиздир (бир кўзи кўр), Аллоҳ табарока ва таоло эса кўзи ожиз эмасдир», дедилар. Ибн Шиҳоб деди: Менга Умар ибн Собит ал-Ансорий хабар беришича, унга Расулуллоҳ ﷺ нинг баъзи саҳобалари хабар бериб айтдиларки, Расулуллоҳ ﷺ одамларни Дажжолдан огоҳлантирган куни: «Албатта, унинг икки кўзи орасида ‹кофир› деб ёзиб қўйилган бўлади, уни (Дажжолнинг) амалини ёмон кўрган киши ўқийди, ёки уни ҳар бир мўмин ўқийди», дедилар. Ва: «Билиб қўйингларки, сизлардан ҳеч ким ўлмагунча ўзининг Робби азза ва жаллани кўрмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّالله عليه وسلم وَمَعَهُ رَهْطٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ حَتَّى وَجَدَ ابْنَ صَيَّادٍ غُلاَمًا قَدْ نَاهَزَ الْحُلُمَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مُعَاوِيَةَ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ إِلَى مُنْتَهَى حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ وَفِي الْحَدِيثِ عَنْ يَعْقُوبَ قَالَ قَالَ أُبَىٌّ - يَعْنِي فِي قَوْلِهِ لَوْ تَرَكَتْهُ بَيَّنَ - قَالَ لَوْ تَرَكَتْهُ أُمُّهُ بَيَّنَ أَمْرَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Rasululloh ﷺ) sahobalaridan bir guruhi bilan — ular ichida Umar ibn al-Xattob ham bor edi — (yoʻl oldilar), hatto Ibn Sayyodni balogʻatga yaqinlashgan bir oʻgʻil bola holida Bani Muoviya istehkomi yonida bolalar bilan oʻynayotgan topdilar. Va u Yunusning hadisidek qilib, Umar ibn Sobitning hadisi oxirigacha rivoyat qildi. Yaʼqubdan (kelgan) hadisda (qoʻshimcha) bor: Ubay — yaʼni (Rasululloh ﷺ) ning «Agar (onasi) uni qoldirsa edi, oydinlashtirardi» degan soʻzlari haqida — dedi: «Agar onasi uni (oʻz holiga) qoldirsa edi, ishini oydinlashtirardi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Расулуллоҳ ﷺ) саҳобаларидан бир гуруҳи билан — улар ичида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди — (йўл олдилар), ҳатто Ибн Сайёдни балоғатга яқинлашган бир ўғил бола ҳолида Бани Муовия истеҳкоми ёнида болалар билан ўйнаётган топдилар. Ва у Юнуснинг ҳадисидек қилиб, Умар ибн Собитнинг ҳадиси охиригача ривоят қилди. Яъқубдан (келган) ҳадисда (қўшимча) бор: Убай — яъни (Расулуллоҳ ﷺ) нинг «Агар (онаси) уни қолдирса эди, ойдинлаштирарди» деган сўзлари ҳақида — деди: «Агар онаси уни (ўз ҳолига) қолдирса эди, ишини ойдинлаштирарди».

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَسَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِابْنِ صَيَّادٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَهُوَ غُلاَمٌ ‏.‏ بِمَعْنَى حَدِيثِ يُونُسَ وَصَالِحٍ غَيْرَ أَنَّ عَبْدَ بْنَ حُمَيْدٍ لَمْ يَذْكُرْ حَدِيثَ ابْنِ عُمَرَ فِي انْطِلاَقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ إِلَى النَّخْلِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir guruh — ular ichida Umar ibn al-Xattob ham bor edi — bilan birga Ibn Sayyod yonidan oʻtdilar. U Bani Magʻola istehkomi yonida bolalar bilan oʻynayotgan edi va oʻgʻil bola edi. (Hadis) Yunus va Solihning hadisi maʼnosida (rivoyat qilindi). Faqat Abd ibn Humayd Ibn Umarning Nabiy ﷺ ning Ubay ibn Kaʼb bilan xurmozor tomon yoʻl olganliklari haqidagi hadisni zikr qilmadi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир гуруҳ — улар ичида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди — билан бирга Ибн Сайёд ёнидан ўтдилар. У Бани Мағола истеҳкоми ёнида болалар билан ўйнаётган эди ва ўғил бола эди. (Ҳадис) Юнус ва Солиҳнинг ҳадиси маъносида (ривоят қилинди). Фақат Абд ибн Ҳумайд Ибн Умарнинг Набий ﷺ нинг Убай ибн Каъб билан хурмозор томон йўл олганликлари ҳақидаги ҳадисни зикр қилмади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ، اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ الدَّجَّالَ بَيْنَ ظَهْرَانَىِ النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَيْسَ بِأَعْوَرَ ‏.‏ أَلاَ وَإِنَّ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ أَعْوَرُ الْعَيْنِ الْيُمْنَى كَأَنَّ عَيْنَهُ عِنَبَةٌ طَافِئَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlar orasida Dajjolni zikr qilib: «Albatta, Alloh taolo krivoʻz (bir koʻzi koʻr) emasdir. Ogoh boʻlinglar, Masih Dajjol esa oʻng koʻzi koʻrdir, uning koʻzi xuddi boʻrtib chiqqan uzum donasiga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамлар орасида Дажжолни зикр қилиб: «Албатта, Аллоҳ таоло кривўз (бир кўзи кўр) эмасдир. Огоҳ бўлинглар, Масиҳ Дажжол эса ўнг кўзи кўрдир, унинг кўзи худди бўртиб чиққан узум донасига ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ، وَأَبُو كَامِلٍ قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - وَهُوَ ابْنُ زَيْدٍ - عَنْ أَيُّوبَ، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، كِلاَهُمَا عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺ dan xuddi shunday (rivoyat qilinadi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺ дан худди шундай (ривоят қилинади).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، جَمِيعًا عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ، بْنَ عُمَرَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِ الْحِجْرِ ‏"‏ لاَ تَدْخُلُوا عَلَى هَؤُلاَءِ الْقَوْمِ الْمُعَذَّبِينَ إِلاَّ أَنْ تَكُونُوا بَاكِينَ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا بَاكِينَ فَلاَ تَدْخُلُوا عَلَيْهِمْ أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hijr ahli haqida: «Bu azoblangan qavmning oldiga yigʻlab kirgan holatingizdagina kiringlar. Agar yigʻlamasangiz, ularning boshiga tushgan narsa sizning ham boshingizga tushmasligi uchun ularning oldiga kirmanglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳижр аҳли ҳақида: «Бу азобланган қавмнинг олдига йиғлаб кирган ҳолатингиздагина киринглар. Агар йиғламасангиз, уларнинг бошига тушган нарса сизнинг ҳам бошингизга тушмаслиги учун уларнинг олдига кирманглар», дедилар.

حَدَّثَنِي الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى أَبُو صَالِحٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّاسَ نَزَلُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْحِجْرِ أَرْضِ ثَمُودَ فَاسْتَقَوْا مِنْ آبَارِهَا وَعَجَنُوا بِهِ الْعَجِينَ فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُهَرِيقُوا مَا اسْتَقَوْا وَيَعْلِفُوا الإِبِلَ الْعَجِينَ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَسْتَقُوا مِنَ الْبِئْرِ الَّتِي كَانَتْ تَرِدُهَا النَّاقَةُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: odamlar Rasululloh ﷺ bilan birga Hijrga — Samud (qavmi)ning yeriga tushib, uning quduqlaridan suv olishdi va oʻsha (suv) bilan xamir qorishdi. Shunda Rasululloh ﷺ ularni olgan suvlarini toʻkib tashlashga va xamirni tuyalarga yedirishga buyurdilar hamda tuya (Solih paygʻambarning tuyasi) suv ichishga keladigan quduqdan suv olishlariga buyurdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: одамлар Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Ҳижрга — Самуд (қавми)нинг ерига тушиб, унинг қудуқларидан сув олишди ва ўша (сув) билан хамир қоришди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларни олган сувларини тўкиб ташлашга ва хамирни туяларга едиришга буюрдилар ҳамда туя (Солиҳ пайғамбарнинг туяси) сув ичишга келадиган қудуқдан сув олишларига буюрдилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا صَخْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ جُوَيْرِيَةَ - عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَرَانِي فِي الْمَنَامِ أَتَسَوَّكُ بِسِوَاكٍ فَجَذَبَنِي رَجُلاَنِ أَحَدُهُمَا أَكْبَرُ مِنَ الآخَرِ فَنَاوَلْتُ السِّوَاكَ الأَصْغَرَ مِنْهُمَا فَقِيلَ لِي كَبِّرْ ‏.‏ فَدَفَعْتُهُ إِلَى الأَكْبَرِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tushimda men misvok bilan tish tozalayotganimni koʻrdim. Shunda ikki kishi meni (misvokka) tortdi, biri ikkinchisidan kattaroq edi. Men misvokni ulardan kichigiga uzatdim. Shunda menga: ‹Kattasiga ber›, deyildi. Bas, men uni kattasiga berdim», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тушимда мен мисвок билан тиш тозалаётганимни кўрдим. Шунда икки киши мени (мисвокка) тортди, бири иккинчисидан каттароқ эди. Мен мисвокни улардан кичигига узатдим. Шунда менга: ‹Каттасига бер›, дейилди. Бас, мен уни каттасига бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ خَطَبَ عُمَرُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ أَلاَ وَإِنَّ الْخَمْرَ نَزَلَ تَحْرِيمُهَا يَوْمَ نَزَلَ وَهْىَ مِنْ خَمْسَةِ أَشْيَاءَ مِنَ الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ وَالزَّبِيبِ وَالْعَسَلِ ‏.‏ وَالْخَمْرُ مَا خَامَرَ الْعَقْلَ وَثَلاَثَةُ أَشْيَاءَ وَدِدْتُ أَيُّهَا النَّاسُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَهِدَ إِلَيْنَا فِيهَا الْجَدُّ وَالْكَلاَلَةُ وَأَبْوَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الرِّبَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar Rasululloh ﷺ ning minbarida xutba qilib, Allohga hamd aytib, Uni maqtadi, soʻng dedi: «Ammo baʼd. Ogoh boʻlinglarki, xamr (sharob) — uni harom qilish (hukmi) nozil boʻlgan kuni — besh narsadan: bugʻdoy, arpa, xurmo, mayiz va asaldan (tayyorlanar) edi. Xamr esa aqlni toʻsib qoʻyadigan (mast qiladigan) narsadir. Ey insonlar! Uch narsa borki, koshki Rasululloh ﷺ ular haqida bizga (aniq) ahd-tavsiya qoldirib ketganlarida edi: bobo (merosi), kalola (otasiz va farzandsiz oʻlgan kishining merosi) va ribo (sudxoʻrlik) eshiklaridan baʼzi eshiklar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар Расулуллоҳ ﷺ нинг минбарида хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни мақтади, сўнг деди: «Аммо баъд. Огоҳ бўлингларки, хамр (шароб) — уни ҳаром қилиш (ҳукми) нозил бўлган куни — беш нарсадан: буғдой, арпа, хурмо, майиз ва асалдан (тайёрланар) эди. Хамр эса ақлни тўсиб қўядиган (маст қиладиган) нарсадир. Эй инсонлар! Уч нарса борки, кошки Расулуллоҳ ﷺ улар ҳақида бизга (аниқ) аҳд-тавсия қолдириб кетганларида эди: бобо (мероси), калола (отасиз ва фарзандсиз ўлган кишининг мероси) ва рибо (судхўрлик) эшикларидан баъзи эшиклар».

وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَيَّانَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ، عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ أَمَّا بَعْدُ أَيُّهَا النَّاسُ فَإِنَّهُ نَزَلَ تَحْرِيمُ الْخَمْرِ وَهْىَ مِنْ خَمْسَةٍ مِنَ الْعِنَبِ وَالتَّمْرِ وَالْعَسَلِ وَالْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالْخَمْرُ مَا خَامَرَ الْعَقْلَ وَثَلاَثٌ أَيُّهَا النَّاسُ وَدِدْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَهِدَ إِلَيْنَا فِيهِنَّ عَهْدًا نَنْتَهِي إِلَيْهِ الْجَدُّ وَالْكَلاَلَةُ وَأَبْوَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الرِّبَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Umar ibn al-Xattobning Rasululloh ﷺ ning minbarida turib: «Ammo baʼd. Ey insonlar! Xamrni harom qilish (hukmi) nozil boʻldi; u (xamr) besh narsadan: uzum, xurmo, asal, bugʻdoy va arpadan (tayyorlanar) edi. Xamr esa aqlni toʻsib qoʻyadigan (mast qiladigan) narsadir. Ey insonlar! Uch narsa borki, koshki Rasululloh ﷺ ular haqida biz amal qiladigan bir ahd-tavsiyani bizga qoldirib ketganlarida edi: bobo (merosi), kalola va ribo eshiklaridan baʼzi eshiklar», deb aytayotganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Умар ибн ал-Хаттобнинг Расулуллоҳ ﷺ нинг минбарида туриб: «Аммо баъд. Эй инсонлар! Хамрни ҳаром қилиш (ҳукми) нозил бўлди; у (хамр) беш нарсадан: узум, хурмо, асал, буғдой ва арпадан (тайёрланар) эди. Хамр эса ақлни тўсиб қўядиган (маст қиладиган) нарсадир. Эй инсонлар! Уч нарса борки, кошки Расулуллоҳ ﷺ улар ҳақида биз амал қиладиган бир аҳд-тавсияни бизга қолдириб кетганларида эди: бобо (мероси), калола ва рибо эшикларидан баъзи эшиклар», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ وَأَبُو بَكْرٍ بَعْدَهُ وَعُمَرُ بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ وَعُثْمَانُ صَدْرًا مِنْ خِلاَفَتِهِ ثُمَّ إِنَّ عُثْمَانَ صَلَّى بَعْدُ أَرْبَعًا ‏.‏ فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا صَلَّى مَعَ الإِمَامِ صَلَّى أَرْبَعًا وَإِذَا صَلاَّهَا وَحْدَهُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Minoda ikki rakaat oʻqidilar, undan keyin Abu Bakr, Abu Bakrdan keyin Umar va Usmon ham xalifaligining boshlarida (shunday oʻqidi). Soʻng Usmon keyinroq toʻrt rakaat oʻqidi». Ibn Umar imom bilan oʻqiganida toʻrt rakaat oʻqir, yolgʻiz oʻqiganida esa ikki rakaat oʻqir edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Минода икки ракаат ўқидилар, ундан кейин Абу Бакр, Абу Бакрдан кейин Умар ва Усмон ҳам халифалигининг бошларида (шундай ўқиди). Сўнг Усмон кейинроқ тўрт ракаат ўқиди». Ибн Умар имом билан ўқиганида тўрт ракаат ўқир, ёлғиз ўқиганида эса икки ракаат ўқир эди.

وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، سَمِعَ حَفْصَ بْنَ عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمِنًى صَلاَةَ الْمُسَافِرِ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ ثَمَانِيَ سِنِينَ أَوْ قَالَ سِتَّ سِنِينَ ‏.‏ قَالَ حَفْصٌ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يُصَلِّي بِمِنًى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَأْتِي فِرَاشَهُ ‏.‏ فَقُلْتُ أَىْ عَمِّ لَوْ صَلَّيْتَ بَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ لَوْ فَعَلْتُ لأَتْمَمْتُ الصَّلاَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Minoda musofir namozini oʻqidilar, Abu Bakr, Umar va Usmon ham sakkiz yil — yoki olti yil dedi — (shunday oʻqishdi)». Hafs dedi: Ibn Umar Minoda ikki rakaat oʻqir, soʻng oʻrniga (yotishga) borardi. Men: «Ey amaki, agar undan keyin ikki rakaat (nafl) oʻqisangiz (boʻlardi)», dedim. U: «Agar shunday qilsam, namozni (toʻrt rakaatga) toʻldirgan boʻlardim», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Минода мусофир намозини ўқидилар, Абу Бакр, Умар ва Усмон ҳам саккиз йил — ёки олти йил деди — (шундай ўқишди)». Ҳафс деди: Ибн Умар Минода икки ракаат ўқир, сўнг ўрнига (ётишга) борарди. Мен: «Эй амаки, агар ундан кейин икки ракаат (нафл) ўқисангиз (бўларди)», дедим. У: «Агар шундай қилсам, намозни (тўрт ракаатга) тўлдирган бўлардим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ نَادَى بِالصَّلاَةِ فِي لَيْلَةٍ ذَاتِ بَرْدٍ وَرِيحٍ وَمَطَرٍ فَقَالَ فِي آخِرِ نِدَائِهِ أَلاَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ الْمُؤَذِّنَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ بَارِدَةٌ أَوْ ذَاتُ مَطَرٍ فِي السَّفَرِ أَنْ يَقُولَ أَلاَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u sovuq, shamolli va yomgʻirli bir kechada namozga (odamlarni) chaqirdi va azonining oxirida: «Diqqat, manzillaringizda namoz oʻqinglar! Diqqat, manzillarda namoz oʻqinglar!» dedi. Soʻng dedi: Albatta Rasululloh ﷺ safarda sovuq yoki yomgʻirli kecha boʻlganda muazzinga: «Diqqat, manzillaringizda namoz oʻqinglar!» deyishni buyurar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у совуқ, шамолли ва ёмғирли бир кечада намозга (одамларни) чақирди ва азонининг охирида: «Диққат, манзилларингизда намоз ўқинглар! Диққат, манзилларда намоз ўқинглар!» деди. Сўнг деди: Албатта Расулуллоҳ ﷺ сафарда совуқ ёки ёмғирли кеча бўлганда муаззинга: «Диққат, манзилларингизда намоз ўқинглар!» дейишни буюрар эдилар.

وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ نَادَى بِالصَّلاَةِ بِضَجْنَانَ ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِهِ وَقَالَ أَلاَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ ‏.‏ وَلَمْ يُعِدْ ثَانِيَةً أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ ‏.‏ مِنْ قَوْلِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Zajnon (degan joy)da namozga (odamlarni) chaqirdi. Soʻng (rovi yuqoridagining) misli (oʻxshashi)ni zikr qildi va: «Diqqat, manzillaringizda namoz oʻqinglar!» dedi. Ammo ikkinchi marta «Diqqat, manzillarda namoz oʻqinglar!» (degan) Ibn Umarning soʻzini takrorlamadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Зажнон (деган жой)да намозга (одамларни) чақирди. Сўнг (рови юқоридагининг) мисли (ўхшаши)ни зикр қилди ва: «Диққат, манзилларингизда намоз ўқинглар!» деди. Аммо иккинчи марта «Диққат, манзилларда намоз ўқинглар!» (деган) Ибн Умарнинг сўзини такрорламади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي سُبْحَتَهُ حَيْثُمَا تَوَجَّهَتْ بِهِ نَاقَتُهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tuyasi qaysi tomonga yuzlansa, oʻsha (tomonga qarab) oʻzining nafl namozini oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ туяси қайси томонга юзланса, ўша (томонга қараб) ўзининг нафл намозини ўқир эдилар.

وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ حَيْثُ تَوَجَّهَتْ بِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ulovi qaysi tomonga yuzlansa, oʻsha (tomonga qarab) ulovi ustida namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ улови қайси томонга юзланса, ўша (томонга қараб) улови устида намоз ўқир эдилар.

وَحَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَهُوَ مُقْبِلٌ مِنْ مَكَّةَ إِلَى الْمَدِينَةِ عَلَى رَاحِلَتِهِ حَيْثُ كَانَ وَجْهُهُ - قَالَ - وَفِيهِ نَزَلَتْ ‏{‏ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ‏}‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkadan Madinaga kelayotganlarida ulovi ustida, yuzlari qaysi tomonga boʻlsa, (oʻsha tomonga qarab) namoz oʻqir edilar. (Ibn Umar) dedi: Shu (haqida) {Qaysi tomonga yuzlansangiz, oʻsha yerda Allohning yuzi (vajhi) bordir} (Baqara 115) (oyati) nozil boʻldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккадан Мадинага келаётганларида улови устида, юзлари қайси томонга бўлса, (ўша томонга қараб) намоз ўқир эдилар. (Ибн Умар) деди: Шу (ҳақида) {Қайси томонга юзлансангиз, ўша ерда Аллоҳнинг юзи (важҳи) бордир} (Бақара 115) (ояти) нозил бўлди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى حِمَارٍ وَهُوَ مُوَجِّهٌ إِلَى خَيْبَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ni eshak ustida, yuzlari Xaybar tomon yuzlangan holda namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ни эшак устида, юзлари Хайбар томон юзланган ҳолда намоз ўқиётганларини кўрдим.

وَحَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيُّ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ عَلَى رَاحِلَتِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ulovlari ustida vitr oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уловлари устида витр ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا عَجِلَ بِهِ السَّيْرُ جَمَعَ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yurish (safar)ni tezlatmoqchi boʻlsalar, shom va xufton (namozlarini) jamlar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ юриш (сафар)ни тезлатмоқчи бўлсалар, шом ва хуфтон (намозларини) жамлар эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ حَفْصَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ مِنَ الأَذَانِ لِصَلاَةِ الصُّبْحِ وَبَدَا الصُّبْحُ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ تُقَامَ الصَّلاَةُ ‏.‏

Hafsa — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muazzin bomdod namozi uchun aytgan azonni tugatib jim boʻlganida va tong yorishganida, namozga iqomat aytilishidan oldin ikki yengil rakaat oʻqir edilar.Ҳафса — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муаззин бомдод намози учун айтган азонни тугатиб жим бўлганида ва тонг ёришганида, намозга иқомат айтилишидан олдин икки енгил ракаат ўқир эдилар.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ سَعِيدٍ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ الظُّهْرِ سَجْدَتَيْنِ وَبَعْدَهَا سَجْدَتَيْنِ وَبَعْدَ الْمَغْرِبِ سَجْدَتَيْنِ وَبَعْدَ الْعِشَاءِ سَجْدَتَيْنِ وَبَعْدَ الْجُمُعَةِ سَجْدَتَيْنِ فَأَمَّا الْمَغْرِبُ وَالْعِشَاءُ وَالْجُمُعَةُ فَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan peshindan oldin ikki rakaat, undan keyin ikki rakaat, shomdan keyin ikki rakaat, xuftondan keyin ikki rakaat va jumadan keyin ikki rakaat oʻqidim. Shom, xufton va jumaga kelsak, ularni Nabiy ﷺ bilan uyida oʻqidim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан пешиндан олдин икки ракаат, ундан кейин икки ракаат, шомдан кейин икки ракаат, хуфтондан кейин икки ракаат ва жумадан кейин икки ракаат ўқидим. Шом, хуфтон ва жумага келсак, уларни Набий ﷺ билан уйида ўқидим.

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ اللَّيْلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى فَإِذَا خَشِيَ أَحَدُكُمُ الصُّبْحَ صَلَّى رَكْعَةً وَاحِدَةً تُوتِرُ لَهُ مَا قَدْ صَلَّى ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ dan tun namozi haqida soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Tun namozi ikki-ikki (rakʼatdan)dir. Qachon biringiz tong (otishi)dan qoʻrqsa, bir rakʼat oʻqisin, u oʻqigan (namoz)ini toq (vitr) qiladi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан тун намози ҳақида сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Тун намози икки-икки (ракъатдан)дир. Қачон бирингиз тонг (отиши)дан қўрқса, бир ракъат ўқисин, у ўқиган (намоз)ини тоқ (витр) қилади», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَحُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ حَدَّثَاهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّهُ قَالَ قَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ صَلاَةُ اللَّيْلِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى فَإِذَا خِفْتَ الصُّبْحَ فَأَوْتِرْ بِوَاحِدَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi turib: «Yo Rasululloh! Tun namozi qanday (oʻqiladi)?» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Tun namozi ikki-ikki (rakʼatdan)dir. Qachon tong (otishi)dan qoʻrqsang, bir (rakʼat) bilan vitr qil», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ! Тун намози қандай (ўқилади)?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Тун намози икки-икки (ракъатдан)дир. Қачон тонг (отиши)дан қўрқсанг, бир (ракъат) билан витр қил», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، وَبُدَيْلٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّائِلِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ صَلاَةُ اللَّيْلِ قَالَ ‏"‏ مَثْنَى مَثْنَى فَإِذَا خَشِيتَ الصُّبْحَ فَصَلِّ رَكْعَةً وَاجْعَلْ آخِرَ صَلاَتِكَ وِتْرًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ وَأَنَا بِذَلِكَ الْمَكَانِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلاَ أَدْرِي هُوَ ذَلِكَ الرَّجُلُ أَوْ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ dan soʻradi, men esa u zot bilan soʻrovchi orasida edim. U (kishi): «Yo Rasululloh! Tun namozi qanday (oʻqiladi)?» — dedi. U zot: «Ikki-ikki (rakʼatdan)dir. Qachon tong (otishi)dan qoʻrqsang, bir rakʼat oʻqi va namozingning oxirini vitr (toq) qil», — dedilar. Soʻng bir yil oʻtgach, bir kishi u zotdan soʻradi, men esa Rasululloh ﷺ ga nisbatan oʻsha (avvalgi) joyda edim — u oʻsha kishimi yoki boshqa kishimi, bilmayman — u zot unga ham xuddi shuningdek (javob) aytdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ дан сўради, мен эса у зот билан сўровчи орасида эдим. У (киши): «Ё Расулуллоҳ! Тун намози қандай (ўқилади)?» — деди. У зот: «Икки-икки (ракъатдан)дир. Қачон тонг (отиши)дан қўрқсанг, бир ракъат ўқи ва намозингнинг охирини витр (тоқ) қил», — дедилар. Сўнг бир йил ўтгач, бир киши у зотдан сўради, мен эса Расулуллоҳ ﷺ га нисбатан ўша (аввалги) жойда эдим — у ўша кишими ёки бошқа кишими, билмайман — у зот унга ҳам худди шунингдек (жавоб) айтдилар.

وَحَدَّثَنِي أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، وَبُدَيْلٌ، وَعِمْرَانُ بْنُ حُدَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، وَالزُّبَيْرُ بْنُ الْخِرِّيتِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَذَكَرَا بِمِثْلِهِ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِمَا ثُمَّ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ وَمَا بَعْدَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ dan soʻradi. Soʻng ular (avvalgi hadisning) oʻxshashini zikr qildilar, biroq ularning hadisida «Soʻng yil oxirida bir kishi undan soʻradi» degan (jumla) va undan keyingisi yoʻq.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ дан сўради. Сўнг улар (аввалги ҳадиснинг) ўхшашини зикр қилдилар, бироқ уларнинг ҳадисида «Сўнг йил охирида бир киши ундан сўради» деган (жумла) ва ундан кейингиси йўқ.