Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنَا ابْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَى خَيْبَرَ الْيَهُودَ عَلَى أَنْ يَعْمَلُوهَا وَيَزْرَعُوهَا، وَلَهُمْ شَطْرُ مَا خَرَجَ مِنْهَا‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Xaybar yerini — yahudiylar unda ishlab, dehqonchilik qilishi va hosilning yarmini olishi sharti bilan — ularga berdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Хайбар ерини — яҳудийлар унда ишлаб, деҳқончилик қилиши ва ҳосилнинг ярмини олиши шарти билан — уларга берди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَمَا ثَلاَثَةُ نَفَرٍ يَمْشُونَ أَخَذَهُمُ الْمَطَرُ، فَأَوَوْا إِلَى غَارٍ فِي جَبَلٍ، فَانْحَطَّتْ عَلَى فَمِ غَارِهِمْ صَخْرَةٌ مِنَ الْجَبَلِ فَانْطَبَقَتْ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ انْظُرُوا أَعْمَالاً عَمِلْتُمُوهَا صَالِحَةً لِلَّهِ فَادْعُوا اللَّهَ بِهَا لَعَلَّهُ يُفَرِّجُهَا عَنْكُمْ‏.‏ قَالَ أَحَدُهُمُ اللَّهُمَّ إِنَّهُ كَانَ لِي وَالِدَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ، وَلِي صِبْيَةٌ صِغَارٌ كُنْتُ أَرْعَى عَلَيْهِمْ، فَإِذَا رُحْتُ عَلَيْهِمْ حَلَبْتُ، فَبَدَأْتُ بِوَالِدَىَّ أَسْقِيهِمَا قَبْلَ بَنِيَّ، وَإِنِّي اسْتَأْخَرْتُ ذَاتَ يَوْمٍ فَلَمْ آتِ حَتَّى أَمْسَيْتُ، فَوَجَدْتُهُمَا نَامَا، فَحَلَبْتُ كَمَا كُنْتُ أَحْلُبُ، فَقُمْتُ عِنْدَ رُءُوسِهِمَا، أَكْرَهُ أَنْ أُوقِظَهُمَا، وَأَكْرَهُ أَنْ أَسْقِيَ الصِّبْيَةَ، وَالصِّبْيَةُ يَتَضَاغَوْنَ عِنْدَ قَدَمَىَّ، حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُهُ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ لَنَا فَرْجَةً نَرَى مِنْهَا السَّمَاءَ‏.‏ فَفَرَجَ اللَّهُ فَرَأَوُا السَّمَاءَ‏.‏ وَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنَّهَا كَانَتْ لِي بِنْتُ عَمٍّ أَحْبَبْتُهَا كَأَشَدِّ مَا يُحِبُّ الرِّجَالُ النِّسَاءَ، فَطَلَبْتُ مِنْهَا فَأَبَتْ حَتَّى أَتَيْتُهَا بِمِائَةِ دِينَارٍ، فَبَغَيْتُ حَتَّى جَمَعْتُهَا، فَلَمَّا وَقَعْتُ بَيْنَ رِجْلَيْهَا قَالَتْ يَا عَبْدَ اللَّهِ اتَّقِ اللَّهَ، وَلاَ تَفْتَحِ الْخَاتَمَ إِلاَّ بِحَقِّهِ، فَقُمْتُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُهُ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا فَرْجَةً‏.‏ فَفَرَجَ‏.‏ وَقَالَ الثَّالِثُ اللَّهُمَّ إِنِّي اسْتَأْجَرْتُ أَجِيرًا بِفَرَقِ أَرُزٍّ، فَلَمَّا قَضَى عَمَلَهُ قَالَ أَعْطِنِي حَقِّي‏.‏ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ، فَرَغِبَ عَنْهُ، فَلَمْ أَزَلْ أَزْرَعُهُ حَتَّى جَمَعْتُ مِنْهُ بَقَرًا وَرَاعِيهَا فَجَاءَنِي فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ‏.‏ فَقُلْتُ اذْهَبْ إِلَى ذَلِكَ الْبَقَرِ وَرُعَاتِهَا فَخُذْ‏.‏ فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَسْتَهْزِئْ بِي‏.‏ فَقُلْتُ إِنِّي لاَ أَسْتَهْزِئُ بِكَ فَخُذْ‏.‏ فَأَخَذَهُ، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ مَا بَقِيَ، فَفَرَجَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ ابْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ فَسَعَيْتُ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Uch kishi ketib borayotgan paytda, yomgʻir yogʻa boshladi va ular bir togʻdagi gʻorga (panoh tortdi) kirdi. Bir katta tosh togʻdan yumalab tushdi va gʻor ogʻzini berkitdi. Ular bir-biriga: ‹Faqat Alloh uchun qilgan solih amallaringizni oʻylanglar va oʻsha amallar(ni vasila qilib) Allohga duo qilinglar — toki U bu toshni sizdan koʻtarsa›, — dedi. Ulardan biri: ‹Allohim! Mening qari ota-onam va yosh bolalarim bor edi va men ular uchun qoʻy boqar edim. Kechqurun ular oldiga qaytganimda, (qoʻy) sogʻar va — bolalarimdan oldin — ota-onamga (sut) berishdan boshlar edim. Bir kun men kechikdim va kechqurun kech (uyga) keldim hamda ota-onamni uxlab yotgan topdim. Men (qoʻy) sogʻdim — odatdagidek — va (sut idishi bilan) ularning bosh tomonida turdim. Men ularni uygʻotishni yoqtirmadim va bolalarimga — ulardan oldin — (sut) berishni (ham) yoqtirmadim — garchi bolalarim oyoqlarim ostida (ochlikdan) — to tong otguncha — yigʻlab turgan boʻlsa ham. Allohim! Agar men buni faqat Sening (roziliging) uchun qilgan boʻlsam, bu toshni koʻtar — toki biz u orqali osmonni koʻraylik›, — dedi. Bas, Alloh toshni bir oz koʻtardi va ular osmonni koʻrdi. Ikkinchi kishi: ‹Allohim! Mening bir amakivachcha (qiz) singlim bor edi va men uni — erkak ayolni (qancha) sevishi mumkin boʻlgan eng chuqur muhabbat bilan — sevardim. Men uning iffatini buzmoqchi boʻldim, lekin u — men unga yuz dinor bermagunimcha — rad etdi. Bas, men oʻsha (pul)ni yigʻishga harakat qildim. Men uning ikki oyogʻi orasida oʻtirganimda, u: «Ey Allohning bandasi, Allohdan qoʻrq va meni — haqsiz (nikohsiz) ravishda — iffatimdan judo qilma», — dedi. Bas, men (oʻrnimdan) turdim. Allohim! Agar men buni faqat Sening (roziliging) uchun qilgan boʻlsam, bu toshni koʻtar›, — dedi. Bas, tosh yana bir oz siljidi. Soʻng uchinchi kishi: ‹Allohim! Men bir ishchini bir faraq (uch soʼ) guruch (ish haqi)ga yolladim va u oʻz ishini tugatib, oʻz haqini talab qilganda, men unga (haqini) berdim, lekin u uni olishni rad etdi. Bas, men oʻsha guruchni koʻp marta ekdim — to uning (hosili)dan sigirlar va ularning choʻponini (sotib) yiggunimcha. (Keyin bir muddatdan soʻng) u kelib, menga: «Allohdan qoʻrq (va menga haqimni ber)», — dedi. Men: «Bor va anavi sigirlar hamda choʻponni ol», — dedim. U: «Allohdan qoʻrq! Meni masxara qilma», — dedi. Men: «Men seni masxara qilmayapman; (bularning hammasini) ol», — dedim. Bas, u (bularning) hammasini oldi. Allohim! Agar men buni faqat Sening (roziliging) uchun qilgan boʻlsam, toshning qolgan (qismi)ni koʻtar›, — dedi. Bas, Alloh toshni (butunlay) koʻtardi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Уч киши кетиб бораётган пайтда, ёмғир ёға бошлади ва улар бир тоғдаги ғорга (паноҳ тортди) кирди. Бир катта тош тоғдан юмалаб тушди ва ғор оғзини беркитди. Улар бир-бирига: ‹Фақат Аллоҳ учун қилган солиҳ амалларингизни ўйланглар ва ўша амаллар(ни васила қилиб) Аллоҳга дуо қилинглар — токи У бу тошни сиздан кўтарса›, — деди. Улардан бири: ‹Аллоҳим! Менинг қари ота-онам ва ёш болаларим бор эди ва мен улар учун қўй боқар эдим. Кечқурун улар олдига қайтганимда, (қўй) соғар ва — болаларимдан олдин — ота-онамга (сут) беришдан бошлар эдим. Бир кун мен кечикдим ва кечқурун кеч (уйга) келдим ҳамда ота-онамни ухлаб ётган топдим. Мен (қўй) соғдим — одатдагидек — ва (сут идиши билан) уларнинг бош томонида турдим. Мен уларни уйғотишни ёқтирмадим ва болаларимга — улардан олдин — (сут) беришни (ҳам) ёқтирмадим — гарчи болаларим оёқларим остида (очликдан) — то тонг отгунча — йиғлаб турган бўлса ҳам. Аллоҳим! Агар мен буни фақат Сенинг (розилигинг) учун қилган бўлсам, бу тошни кўтар — токи биз у орқали осмонни кўрайлик›, — деди. Бас, Аллоҳ тошни бир оз кўтарди ва улар осмонни кўрди. Иккинчи киши: ‹Аллоҳим! Менинг бир амакивачча (қиз) синглим бор эди ва мен уни — эркак аёлни (қанча) севиши мумкин бўлган энг чуқур муҳаббат билан — севардим. Мен унинг иффатини бузмоқчи бўлдим, лекин у — мен унга юз динор бермагунимча — рад этди. Бас, мен ўша (пул)ни йиғишга ҳаракат қилдим. Мен унинг икки оёғи орасида ўтирганимда, у: «Эй Аллоҳнинг бандаси, Аллоҳдан қўрқ ва мени — ҳақсиз (никоҳсиз) равишда — иффатимдан жудо қилма», — деди. Бас, мен (ўрнимдан) турдим. Аллоҳим! Агар мен буни фақат Сенинг (розилигинг) учун қилган бўлсам, бу тошни кўтар›, — деди. Бас, тош яна бир оз силжиди. Сўнг учинчи киши: ‹Аллоҳим! Мен бир ишчини бир фарақ (уч сў) гуруч (иш ҳақи)га ёлладим ва у ўз ишини тугатиб, ўз ҳақини талаб қилганда, мен унга (ҳақини) бердим, лекин у уни олишни рад этди. Бас, мен ўша гуручни кўп марта экдим — то унинг (ҳосили)дан сигирлар ва уларнинг чўпонини (сотиб) йиггунимча. (Кейин бир муддатдан сўнг) у келиб, менга: «Аллоҳдан қўрқ (ва менга ҳақимни бер)», — деди. Мен: «Бор ва анави сигирлар ҳамда чўпонни ол», — дедим. У: «Аллоҳдан қўрқ! Мени масхара қилма», — деди. Мен: «Мен сени масхара қилмаяпман; (буларнинг ҳаммасини) ол», — дедим. Бас, у (буларнинг) ҳаммасини олди. Аллоҳим! Агар мен буни фақат Сенинг (розилигинг) учун қилган бўлсам, тошнинг қолган (қисми)ни кўтар›, — деди. Бас, Аллоҳ тошни (бутунлай) кўтарди», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُرِيَ وَهْوَ فِي مُعَرَّسِهِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ فِي بَطْنِ الْوَادِي، فَقِيلَ لَهُ إِنَّكَ بِبَطْحَاءَ مُبَارَكَةٍ‏.‏ فَقَالَ مُوسَى وَقَدْ أَنَاخَ بِنَا سَالِمٌ بِالْمُنَاخِ الَّذِي كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُنِيخُ بِهِ، يَتَحَرَّى مُعَرَّسَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ أَسْفَلُ مِنَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِبَطْنِ الْوَادِي، بَيْنَهُ وَبَيْنَ الطَّرِيقِ وَسَطٌ مِنْ ذَلِكَ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Zulhulayfada — (Aqiq) vodiysi tubidagi — oʻz dam olish joyida tunni oʻtkazayotgan paytda, u zot bir tush koʻrdi va u zotga: «Sen muborak vodiydasan», — deyildi. Muso (rivoyatchi): «Solim — bizning tuyalarimizni Abdulloh oʻz tuyasini choʻktiradigan joyda choʻktirdi — Allohning Rasuli ﷺ dam oladigan joyni izlab; bu (joy) — vodiy tubidagi masjidning pastida, masjid bilan yoʻl orasining oʻrtasida (joylashgan)», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Зулҳулайфада — (Ақиқ) водийси тубидаги — ўз дам олиш жойида тунни ўтказаётган пайтда, у зот бир туш кўрди ва у зотга: «Сен муборак водийдасан», — дейилди. Мусо (ривоятчи): «Солим — бизнинг туяларимизни Абдуллоҳ ўз туясини чўктирадиган жойда чўктирди — Аллоҳнинг Расули ﷺ дам оладиган жойни излаб; бу (жой) — водий тубидаги масжиднинг пастида, масжид билан йўл орасининг ўртасида (жойлашган)», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى، أَخْبَرَنَا نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنهما ـ أَجْلَى الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى مِنْ أَرْضِ الْحِجَازِ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا ظَهَرَ عَلَى خَيْبَرَ أَرَادَ إِخْرَاجَ الْيَهُودِ مِنْهَا، وَكَانَتِ الأَرْضُ حِينَ ظَهَرَ عَلَيْهَا لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَلِلْمُسْلِمِينَ، وَأَرَادَ إِخْرَاجَ الْيَهُودِ، مِنْهَا فَسَأَلَتِ الْيَهُودُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيُقِرَّهُمْ بِهَا أَنْ يَكْفُوا عَمَلَهَا وَلَهُمْ نِصْفُ الثَّمَرِ، فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نُقِرُّكُمْ بِهَا عَلَى ذَلِكَ مَا شِئْنَا ‏"‏‏.‏ فَقَرُّوا بِهَا حَتَّى أَجْلاَهُمْ عُمَرُ إِلَى تَيْمَاءَ وَأَرِيحَاءَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar yahudiy va nasroniylarni Hijozdan haydab chiqardi. Allohning Rasuli ﷺ Xaybarni fath qilganda, u zot yahudiylarni undan haydab chiqarishni xohladi — chunki uning yeri Alloh, Uning Rasuli va musulmonlarning mulki boʻlib qoldi. Allohning Rasuli ﷺ yahudiylarni haydab chiqarishni niyat qildi, lekin ular u zotdan — ishlab, mevaning yarmini olish sharti bilan — u yerda qolishga (ruxsat) soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ ularga: «Biz sizlarni — xohlagan (vaqtimiz)gacha — shu shart bilan (bu yerda) qoldiramiz», — dedilar. Bas, ular (yahudiylar) — to Umar ularni Tayma va Ariha tomonga (koʻchib ketishga) majbur qilguncha — u yerda yashab turdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар яҳудий ва насронийларни Ҳижоздан ҳайдаб чиқарди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Хайбарни фатҳ қилганда, у зот яҳудийларни ундан ҳайдаб чиқаришни хоҳлади — чунки унинг ери Аллоҳ, Унинг Расули ва мусулмонларнинг мулки бўлиб қолди. Аллоҳнинг Расули ﷺ яҳудийларни ҳайдаб чиқаришни ният қилди, лекин улар у зотдан — ишлаб, меванинг ярмини олиш шарти билан — у ерда қолишга (рухсат) сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ уларга: «Биз сизларни — хоҳлаган (вақтимиз)гача — шу шарт билан (бу ерда) қолдирамиз», — дедилар. Бас, улар (яҳудийлар) — то Умар уларни Тайма ва Ариҳа томонга (кўчиб кетишга) мажбур қилгунча — у ерда яшаб турди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عُذِّبَتِ امْرَأَةٌ فِي هِرَّةٍ حَبَسَتْهَا، حَتَّى مَاتَتْ جُوعًا، فَدَخَلَتْ فِيهَا النَّارَ ـ قَالَ فَقَالَ وَاللَّهُ أَعْلَمُ ـ لاَ أَنْتِ أَطْعَمْتِهَا وَلاَ سَقَيْتِهَا حِينَ حَبَسْتِيهَا، وَلاَ أَنْتِ أَرْسَلْتِيهَا فَأَكَلَتْ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bir ayol — oʻzi ochlikdan oʻlguncha qamab qoʻygan bir mushuk sababli — azoblandi va doʻzaxga tashlandi», — dedilar. Allohning Rasuli ﷺ yana: «(Alloh yaxshiroq bilguvchi) Alloh (oʻsha ayolga): ‹Sen uni (mushukni) qamab qoʻyganingda, na uni boqding, na sugʻording, hamda uni — yer hasharotlarini yeb (tirik qolishi) uchun — qoʻyib (ham) yubormading›, — dedi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир аёл — ўзи очликдан ўлгунча қамаб қўйган бир мушук сабабли — азобланди ва дўзахга ташланди», — дедилар. Аллоҳнинг Расули ﷺ яна: «(Аллоҳ яхшироқ билгувчи) Аллоҳ (ўша аёлга): ‹Сен уни (мушукни) қамаб қўйганингда, на уни боқдинг, на суғординг, ҳамда уни — ер ҳашаротларини еб (тирик қолиши) учун — қўйиб (ҳам) юбормадинг›, — деди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنِّي أُخْدَعُ فِي الْبُيُوعِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا بَايَعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ ‏"‏‏.‏ فَكَانَ الرَّجُلُ يَقُولُهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Men savdoda tez-tez aldanaman (firib yeyman)», — dedi. Paygʻambar ﷺ unga: «Sen biror narsani sotib olganingda, (sotuvchiga): ‹Aldash (firib) yoʻq (yaʼni uch kun ichida qaytarish huquqim bor)›, — degin», — deb maslahat berdi. U kishi shundan keyin shunday der edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Мен савдода тез-тез алданаман (фириб ейман)», — деди. Пайғамбар ﷺ унга: «Сен бирор нарсани сотиб олганингда, (сотувчига): ‹Алдаш (фириб) йўқ (яъни уч кун ичида қайтариш ҳуқуқим бор)›, — дегин», — деб маслаҳат берди. У киши шундан кейин шундай дер эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَالإِمَامُ رَاعٍ، وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ رَاعٍ، وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ وَهْىَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالْخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ، وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَسَمِعْتُ هَؤُلاَءِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَحْسِبُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَالرَّجُلُ فِي مَالِ أَبِيهِ رَاعٍ، وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَكُلُّكُمْ رَاعٍ، وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Har biringiz — posbon(dir) va oʻz qoʻlidagi (masʼuliyati)dan javobgar(dir). Hokim (rahbar) — oʻz fuqarosining posboni va ulardan javobgar(dir); er — oʻz oilasining posboni va undan javobgar(dir); ayol — oʻz erining uyining posboni va undan javobgar(dir); xizmatkor (qul) — oʻz xojasining molining posboni va undan javobgar(dir)». Men buni Allohning Rasuli ﷺ dan eshitdim va menimcha, Paygʻambar ﷺ yana: «Kishi — oʻz otasining molining posboni va undan javobgar(dir); bas, hammangiz — posbon(siz) va oʻz qoʻl ostingizdagi (narsa)dan javobgar(siz)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Ҳар бирингиз — посбон(дир) ва ўз қўлидаги (масъулияти)дан жавобгар(дир). Ҳоким (раҳбар) — ўз фуқаросининг посбони ва улардан жавобгар(дир); эр — ўз оиласининг посбони ва ундан жавобгар(дир); аёл — ўз эрининг уйининг посбони ва ундан жавобгар(дир); хизматкор (қул) — ўз хожасининг молининг посбони ва ундан жавобгар(дир)». Мен буни Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитдим ва менимча, Пайғамбар ﷺ яна: «Киши — ўз отасининг молининг посбони ва ундан жавобгар(дир); бас, ҳаммангиз — посбон(сиз) ва ўз қўл остингиздаги (нарса)дан жавобгар(сиз)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ رَجُلٌ يُخْدَعُ فِي الْبَيْعِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا بَايَعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ ‏"‏‏.‏ فَكَانَ يَقُولُهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi savdoda tez-tez aldanar (firib yer) edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Sen biror narsani sotib olganingda, (sotuvchiga): ‹Aldash (firib) yoʻq›, — degin», — dedilar. U kishi shundan keyin shunday der edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши савдода тез-тез алданар (фириб ер) эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Сен бирор нарсани сотиб олганингда, (сотувчига): ‹Алдаш (фириб) йўқ›, — дегин», — дедилар. У киши шундан кейин шундай дер эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحْلُبَنَّ أَحَدٌ مَاشِيَةَ امْرِئٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِ، أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تُؤْتَى مَشْرُبَتُهُ فَتُكْسَرَ خِزَانَتُهُ، فَيُنْتَقَلَ طَعَامُهُ فَإِنَّمَا تَخْزُنُ لَهُمْ ضُرُوعُ مَوَاشِيهِمْ أَطْعِمَاتِهِمْ، فَلاَ يَحْلُبَنَّ أَحَدٌ مَاشِيَةَ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Hayvon — egasining ruxsatisiz — sogʻilmasligi (kerak). Birortangiz — kimdir uning omboriga kelib, idishini sindirib, taomini olib ketishini — yoqtirar(midi)? Hayvonlarning yelinlari — egalarining omborlari(dir): ularning oziq-ovqati oʻshanda saqlanadi; bas, hech kim — egasining ruxsatisiz — birovning hayvonlarini sogʻmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ҳайвон — эгасининг рухсатисиз — соғилмаслиги (керак). Бирортангиз — кимдир унинг омборига келиб, идишини синдириб, таомини олиб кетишини — ёқтирар(миди)? Ҳайвонларнинг елинлари — эгаларининг омборлари(дир): уларнинг озиқ-овқати ўшанда сақланади; бас, ҳеч ким — эгасининг рухсатисиз — бировнинг ҳайвонларини соғмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمًا، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ، وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرُبَاتِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Musulmon — boshqa musulmonning birodari(dir); bas, u uni zulm qilmasligi va uni zolimga (ham) topshirmasligi (kerak). Kim oʻz birodarining ehtiyojini bajarsa, Alloh uning ehtiyojini bajaradi; kim oʻz (musulmon) birodarini bir gʻamdan (qiyinchilikdan) chiqarsa, Alloh uni Qiyomat kuni gʻamlarining biridan chiqaradi; va kim bir musulmonni (uning aybini) toʻssa, Alloh uni Qiyomat kuni toʻsadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мусулмон — бошқа мусулмоннинг биродари(дир); бас, у уни зулм қилмаслиги ва уни золимга (ҳам) топширмаслиги (керак). Ким ўз биродарининг эҳтиёжини бажарса, Аллоҳ унинг эҳтиёжини бажаради; ким ўз (мусулмон) биродарини бир ғамдан (қийинчиликдан) чиқарса, Аллоҳ уни Қиёмат куни ғамларининг биридан чиқаради; ва ким бир мусулмонни (унинг айбини) тўсса, Аллоҳ уни Қиёмат куни тўсади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الْمَاجِشُونُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Zulm — Qiyomat kuni (bir) zulmat (qorongʻulik) boʻladi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Зулм — Қиёмат куни (бир) зулмат (қоронғулик) бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَخَذَ مِنَ الأَرْضِ شَيْئًا بِغَيْرِ حَقِّهِ خُسِفَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى سَبْعِ أَرَضِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ هَذَا الْحَدِيثُ لَيْسَ بِخُرَاسَانَ فِي كِتَابِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، أَمْلاَهُ عَلَيْهِمْ بِالْبَصْرَةِ‏.‏

Solimning otasi (Abdulloh ibn Umar) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim birovning yeridan bir parcha (joy)ni nohaq olsa, u Qiyomat kuni yetti (qavat) yerga choʻkadi (gʻarq boʻladi)», — dedilar.Солимнинг отаси (Абдуллоҳ ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким бировнинг еридан бир парча (жой)ни ноҳақ олса, у Қиёмат куни етти (қават) ерга чўкади (ғарқ бўлади)», — дедилар.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا جَبَلَةُ بْنُ سُحَيْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْرُنَ الرَّجُلُ بَيْنَ التَّمْرَتَيْنِ جَمِيعًا، حَتَّى يَسْتَأْذِنَ أَصْحَابَهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — kishi bir vaqtda ikkita xurmoni (qoʻshib) yemasligini, magar (taomni u bilan boʻlishayotgan) sheriklaridan ruxsat olsa — deb hukm qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — киши бир вақтда иккита хурмони (қўшиб) емаслигини, магар (таомни у билан бўлишаётган) шерикларидан рухсат олса — деб ҳукм қилди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ وَجَبَ عَلَيْهِ أَنْ يُعْتِقَ كُلَّهُ، إِنْ كَانَ لَهُ مَالٌ قَدْرَ ثَمَنِهِ يُقَامُ قِيمَةَ عَدْلٍ وَيُعْطَى شُرَكَاؤُهُ حِصَّتَهُمْ وَيُخَلَّى سَبِيلُ الْمُعْتَقِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim sherikli quldagi oʻz ulushini ozod qilsa, unga — agar qolgan narxni (adolatli baholangan) toʻlashga yetarli puli boʻlsa — qulni toʻliq ozod qilish vojib(dir): u sheriklariga ularning ulushlarini toʻlasin va uni (ozod qilinganni) qoʻyib yuborsin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким шерикли қулдаги ўз улушини озод қилса, унга — агар қолган нархни (адолатли баҳоланган) тўлашга етарли пули бўлса — қулни тўлиқ озод қилиш вожиб(дир): у шерикларига уларнинг улушларини тўласин ва уни (озод қилинганни) қўйиб юборсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ عَبْدًا بَيْنَ اثْنَيْنِ، فَإِنْ كَانَ مُوسِرًا قُوِّمَ عَلَيْهِ ثُمَّ يُعْتَقُ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim ikki xojaga tegishli qulni (ozod qilsa), — agar u boy boʻlsa — uning narxi baholangandan soʻng, uni toʻliq (qisman emas) ozod qilsin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким икки хожага тегишли қулни (озод қилса), — агар у бой бўлса — унинг нархи баҳолангандан сўнг, уни тўлиқ (қисман эмас) озод қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ، فَكَانَ لَهُ مَالٌ يَبْلُغُ ثَمَنَ الْعَبْدِ قُوِّمَ الْعَبْدُ قِيمَةَ عَدْلٍ، فَأَعْطَى شُرَكَاءَهُ حِصَصَهُمْ وَعَتَقَ عَلَيْهِ، وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim sherikli quldagi oʻz ulushini ozod qilsa va — uni toʻliq ozod qilishga yetarli puli boʻlsa — uning narxi adolatli kishi tomonidan baholansin, soʻng u sheriklariga ularning ulushlarining narxini berib, qulni ozod qilsin; aks holda (yaʼni yetarli puli boʻlmasa), u qulni qisman ozod qiladi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким шерикли қулдаги ўз улушини озод қилса ва — уни тўлиқ озод қилишга етарли пули бўлса — унинг нархи адолатли киши томонидан баҳолансин, сўнг у шерикларига уларнинг улушларининг нархини бериб, қулни озод қилсин; акс ҳолда (яъни етарли пули бўлмаса), у қулни қисман озод қилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ فَعَلَيْهِ عِتْقُهُ كُلِّهِ، إِنْ كَانَ لَهُ مَالٌ يَبْلُغُ ثَمَنَهُ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ يُقَوَّمُ عَلَيْهِ قِيمَةَ عَدْلٍ، فَأُعْتِقَ مِنْهُ مَا أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، اخْتَصَرَهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim quldagi oʻz ulushini ozod qilsa, unga — buni qilishga puli boʻlgan ekan — oʻsha qulni toʻliq ozod qilish lozim(dir). Agar uning — (qul narxi adolatli baholangandan soʻng) boshqa ulushlarning narxini toʻlashga — yetarli puli boʻlmasa, ozod qilgan kishi qulni qisman ozod qiladi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким қулдаги ўз улушини озод қилса, унга — буни қилишга пули бўлган экан — ўша қулни тўлиқ озод қилиш лозим(дир). Агар унинг — (қул нархи адолатли баҳолангандан сўнг) бошқа улушларнинг нархини тўлашга — етарли пули бўлмаса, озод қилган киши қулни қисман озод қилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ أَوْ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ، وَكَانَ لَهُ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ قِيمَتَهُ بِقِيمَةِ الْعَدْلِ، فَهْوَ عَتِيقٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَافِعٌ وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ لاَ أَدْرِي أَشَىْءٌ قَالَهُ نَافِعٌ، أَوْ شَىْءٌ فِي الْحَدِيثِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim quldagi oʻz ulushini ozod qilsa va — uning (adolatli baholangan) qolgan narxini ozod qilishga yetarli puli boʻlsa — uni (toʻliq) ozod qilsin (qolgan narxini boshqa hamkor egalarga berib)», — dedilar. Nofiʼ qoʻshdi: «Aks holda, qul qisman ozod boʻladi». Ayyub — bu oxirgi (gap Paygʻambar ﷺ danmi yoki Nofiʼdan) — ishonchli emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким қулдаги ўз улушини озод қилса ва — унинг (адолатли баҳоланган) қолган нархини озод қилишга етарли пули бўлса — уни (тўлиқ) озод қилсин (қолган нархини бошқа ҳамкор эгаларга бериб)», — дедилар. Нофиъ қўшди: «Акс ҳолда, қул қисман озод бўлади». Айюб — бу охирги (гап Пайғамбар ﷺ данми ёки Нофиъдан) — ишончли эмас.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مِقْدَامٍ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ كَانَ يُفْتِي فِي الْعَبْدِ أَوِ الأَمَةِ يَكُونُ بَيْنَ شُرَكَاءَ، فَيُعْتِقُ أَحَدُهُمْ نَصِيبَهُ مِنْهُ، يَقُولُ قَدْ وَجَبَ عَلَيْهِ عِتْقُهُ كُلِّهِ، إِذَا كَانَ لِلَّذِي أَعْتَقَ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ، يُقَوَّمُ مِنْ مَالِهِ قِيمَةَ الْعَدْلِ، وَيُدْفَعُ إِلَى الشُّرَكَاءِ أَنْصِبَاؤُهُمْ، وَيُخَلَّى سَبِيلُ الْمُعْتَقِ‏.‏ يُخْبِرُ ذَلِكَ ابْنُ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَرَوَاهُ اللَّيْثُ وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ وَابْنُ إِسْحَاقَ وَجُوَيْرِيَةُ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُخْتَصَرًا‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U birdan ortiq xojaga tegishli — ulardan biri oʻz ulushini ozod qilishi mumkin boʻlgan — erkak yoki ayol qullar haqida fatvo berar edi. Ibn Umar bunday holda (shunday) der edi: «Ozod qilgan (kishi) — agar oʻsha qulning (adolatli baholanadigan) qolgan narxini toʻlashga yetarli puli boʻlsa — qulni toʻliq ozod qilsin».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бирдан ортиқ хожага тегишли — улардан бири ўз улушини озод қилиши мумкин бўлган — эркак ёки аёл қуллар ҳақида фатво берар эди. Ибн Умар бундай ҳолда (шундай) дер эди: «Озод қилган (киши) — агар ўша қулнинг (адолатли баҳоланадиган) қолган нархини тўлашга етарли пули бўлса — қулни тўлиқ озод қилсин».

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ، وَعَنْ هِبَتِهِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ozod qilingan qulning valosi (meros huquqi)ni sotish yoki hadya qilishdan qaytardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ озод қилинган қулнинг валоси (мерос ҳуқуқи)ни сотиш ёки ҳадя қилишдан қайтарди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعَبْدُ إِذَا نَصَحَ سَيِّدَهُ وَأَحْسَنَ عِبَادَةَ رَبِّهِ كَانَ لَهُ أَجْرُهُ مَرَّتَيْنِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Agar qul xojasiga sodiq va halol boʻlsa hamda oʻz Robbiga (Allohga) mukammal tarzda ibodat qilsa, u ikki barobar (ajr) oladi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Агар қул хожасига содиқ ва ҳалол бўлса ҳамда ўз Роббига (Аллоҳга) мукаммал тарзда ибодат қилса, у икки баробар (ажр) олади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا لَهُ مِنَ الْعَبْدِ، فَكَانَ لَهُ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ قِيمَتَهُ، يُقَوَّمُ عَلَيْهِ قِيمَةَ عَدْلٍ، وَأُعْتِقَ مِنْ مَالِهِ، وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar kishi sherikli quldagi (abd) oʻz ulushini ozod qilsa va — qulning (adolatli baholangan) qolgan narxini ozod qilishga yetarli puli boʻlsa — u qolgan narxini toʻlab, qulni toʻliq ozod qilsin; aks holda, qul qisman ozod qilinadi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар киши шерикли қулдаги (абд) ўз улушини озод қилса ва — қулнинг (адолатли баҳоланган) қолган нархини озод қилишга етарли пули бўлса — у қолган нархини тўлаб, қулни тўлиқ озод қилсин; акс ҳолда, қул қисман озод қилинади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَالإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ رَاعٍ وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ وَهْىَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالْخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ وَهْوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَسَمِعْتُ هَؤُلاَءِ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَحْسِبُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَالرَّجُلُ فِي مَالِ أَبِيهِ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdi: «Har biringiz — posbon(dir) va oʻz qoʻl ostidagilar uchun masʼul(dir); rahbar — posbon va oʻz raiyati (fuqarosi) uchun masʼul(dir); kishi — oʻz oilasida posbon va oʻz qoʻl ostidagilar uchun masʼul(dir); ayol — eri uyining posboni va oʻz qoʻl ostidagilar uchun masʼul(dir); va xizmatkor — oʻz xojasining molining posboni va uning uchun masʼul(dir)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитди: «Ҳар бирингиз — посбон(дир) ва ўз қўл остидагилар учун масъул(дир); раҳбар — посбон ва ўз раияти (фуқароси) учун масъул(дир); киши — ўз оиласида посбон ва ўз қўл остидагилар учун масъул(дир); аёл — эри уйининг посбони ва ўз қўл остидагилар учун масъул(дир); ва хизматкор — ўз хожасининг молининг посбони ва унинг учун масъул(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ ذَكَرَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ تُصِيبُهُ الْجَنَابَةُ مِنَ اللَّيْلِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَوَضَّأْ وَاغْسِلْ ذَكَرَكَ ثُمَّ نَمْ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob Rasululloh ﷺ ga: «Men kechasi junub boʻlib qoldim», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Avratlaringni yuvib, tahorat ol, soʻng uxla», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб Расулуллоҳ ﷺ га: «Мен кечаси жунуб бўлиб қолдим», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Авратларингни ювиб, таҳорат ол, сўнг ухла», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَرَادَتْ عَائِشَةُ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ تَشْتَرِيَ جَارِيَةً لِتُعْتِقَهَا، فَقَالَ أَهْلُهَا عَلَى أَنَّ وَلاَءَهَا لَنَا‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكِ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Oisha — bir choriyani (kanizni) ozod qilish uchun — uni sotib olishni xohladi. Qizning xojalari — uning valosi oʻzlariga boʻlishi — sharti(ni qoʻydi). Allohning Rasuli ﷺ (Oishaga): «Ularning sharti seni toʻxtatmasin — chunki valo (ozod) qilgan kishi uchun(dir)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Оиша — бир чорияни (канизни) озод қилиш учун — уни сотиб олишни хоҳлади. Қизнинг хожалари — унинг валоси ўзларига бўлиши — шарти(ни қўйди). Аллоҳнинг Расули ﷺ (Оишага): «Уларнинг шарти сени тўхтатмасин — чунки вало (озод) қилган киши учун(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَكَانَ عَلَى بَكْرٍ لِعُمَرَ صَعْبٍ، فَكَانَ يَتَقَدَّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ أَبُوهُ يَا عَبْدَ اللَّهِ لاَ يَتَقَدَّمِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَحَدٌ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ هُوَ لَكَ‏.‏ فَاشْتَرَاهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هُوَ لَكَ يَا عَبْدَ اللَّهِ، فَاصْنَعْ بِهِ مَا شِئْتَ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edi va Umarga tegishli — bezovta (qiyin) bir tuyaga mingan edi. Tuya Paygʻambar ﷺ dan oʻtib (oldinga) ketaverdi, shuning uchun Ibn Umarning otasi: «Ey Abdulloh! Hech kim Paygʻambar ﷺ dan oldinga oʻtmasin», — der edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Uni menga sot», — dedilar. Umar Paygʻambar ﷺ ga: «U — siz uchun(dir)», — dedi. Bas, u zot uni sotib oldi va: «Ey Abdulloh! U — sen uchun(dir) va sen u bilan xohlaganingni qilishing mumkin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эди ва Умарга тегишли — безовта (қийин) бир туяга минган эди. Туя Пайғамбар ﷺ дан ўтиб (олдинга) кетаверди, шунинг учун Ибн Умарнинг отаси: «Эй Абдуллоҳ! Ҳеч ким Пайғамбар ﷺ дан олдинга ўтмасин», — дер эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Уни менга сот», — дедилар. Умар Пайғамбар ﷺ га: «У — сиз учун(дир)», — деди. Бас, у зот уни сотиб олди ва: «Эй Абдуллоҳ! У — сен учун(дир) ва сен у билан хоҳлаганингни қилишинг мумкин», — дедилар.

وَقَالَ الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ، وَكُنْتُ عَلَى بَكْرٍ صَعْبٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعُمَرَ ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏‏.‏ فَابْتَاعَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ لَكَ يَا عَبْدَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edik va men bezovta (qiyin) bir tuyaga mingan edim. Paygʻambar ﷺ Umardan — oʻsha tuyani oʻziga sotishni — soʻradi. Bas, Umar uni u zotga sotdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Ey Abdulloh! Tuya — sen uchun(dir)», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдик ва мен безовта (қийин) бир туяга минган эдим. Пайғамбар ﷺ Умардан — ўша туяни ўзига сотишни — сўради. Бас, Умар уни у зотга сотди. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Эй Абдуллоҳ! Туя — сен учун(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَى عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ حُلَّةً سِيَرَاءَ عِنْدَ باب الْمَسْجِدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اشْتَرَيْتَهَا فَلَبِسْتَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلِلْوَفْدِ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَلْبَسُهَا مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ جَاءَتْ حُلَلٌ فَأَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عُمَرَ مِنْهَا حُلَّةً، وَقَالَ أَكَسَوْتَنِيهَا وَقُلْتَ فِي حُلَّةِ عُطَارِدٍ مَا قُلْتَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا ‏"‏‏.‏ فَكَسَا عُمَرُ أَخًا لَهُ بِمَكَّةَ مُشْرِكًا‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Xattob masjid eshigi oldida sotilayotgan ipak kiyim (chopon)ni koʻrdi va: «Yo Rasululloh, koshki siz buni sotib olib, juma kunlari va vakillar sizning oldingizga kelganda kiysangiz!» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Buni — oxiratda (hech) nasibasi boʻlmaydigan kishi kiyadi», — dedilar. Keyinchalik baʼzi ipak kiyimlar (Paygʻambar ﷺ ga) keltirildi va Allohning Rasuli ﷺ ulardan birini Umarga yubordi. Umar: «Siz menga — Utoridning kiyimi haqida aytganingizni aytgan — holda, buni qanday kiyishga berasiz?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Men uni senga — kiyishing uchun bermadim», — dedilar. Bas, Umar uni Makkadagi mushrik (birodari)ga berdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн Хаттоб масжид эшиги олдида сотилаётган ипак кийим (чопон)ни кўрди ва: «Ё Расулуллоҳ, кошки сиз буни сотиб олиб, жума кунлари ва вакиллар сизнинг олдингизга келганда кийсангиз!» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Буни — охиратда (ҳеч) насибаси бўлмайдиган киши кияди», — дедилар. Кейинчалик баъзи ипак кийимлар (Пайғамбар ﷺ га) келтирилди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ улардан бирини Умарга юборди. Умар: «Сиз менга — Уториднинг кийими ҳақида айтганингизни айтган — ҳолда, буни қандай кийишга берасиз?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мен уни сенга — кийишинг учун бермадим», — дедилар. Бас, Умар уни Маккадаги мушрик (биродари)га берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ أَبُو جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ فَاطِمَةَ فَلَمْ يَدْخُلْ عَلَيْهَا، وَجَاءَ عَلِيٌّ فَذَكَرَتْ لَهُ ذَلِكَ فَذَكَرَهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي رَأَيْتُ عَلَى بَابِهَا سِتْرًا مَوْشِيًّا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي وَلِلدُّنْيَا ‏"‏‏.‏ فَأَتَاهَا عَلِيٌّ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهَا فَقَالَتْ لِيَأْمُرْنِي فِيهِ بِمَا شَاءَ‏.‏ قَالَ تُرْسِلُ بِهِ إِلَى فُلاَنٍ‏.‏ أَهْلِ بَيْتٍ بِهِمْ حَاجَةٌ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ Fotimaning uyiga bordi, lekin unga kirmadi. Ali keldi va u (Fotima) unga bu haqda aytdi. Ali Paygʻambar ﷺ dan bu haqda soʻraganda, u zot: «Men uning eshigida (rang-barang) bezatilgan bir pardani koʻrdim. Men dunyo (matolari)ga qiziqmayman», — dedi. Ali Fotimaning oldiga borib, unga bu haqda aytdi. Fotima: «Men u (zot) aytgandek (uni biror narsaga) sarflashga tayyorman», — dedi. Paygʻambar ﷺ unga — uni falon-falon muhtoj odamlarga yuborishni — buyurdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ Фотиманинг уйига борди, лекин унга кирмади. Али келди ва у (Фотима) унга бу ҳақда айтди. Али Пайғамбар ﷺ дан бу ҳақда сўраганда, у зот: «Мен унинг эшигида (ранг-баранг) безатилган бир пардани кўрдим. Мен дунё (матолари)га қизиқмайман», — деди. Али Фотиманинг олдига бориб, унга бу ҳақда айтди. Фотима: «Мен у (зот) айтгандек (уни бирор нарсага) сарфлашга тайёрман», — деди. Пайғамбар ﷺ унга — уни фалон-фалон муҳтож одамларга юборишни — буюрди.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَى عُمَرُ حُلَّةً عَلَى رَجُلٍ تُبَاعُ فَقَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ابْتَعْ هَذِهِ الْحُلَّةَ تَلْبَسْهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَإِذَا جَاءَكَ الْوَفْدُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذَا مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا بِحُلَلٍ فَأَرْسَلَ إِلَى عُمَرَ مِنْهَا بِحُلَّةٍ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ كَيْفَ أَلْبَسُهَا وَقَدْ قُلْتَ فِيهَا مَا قُلْتَ قَالَ ‏"‏ إِنِّي لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا، تَبِيعُهَا أَوْ تَكْسُوهَا ‏"‏‏.‏ فَأَرْسَلَ بِهَا عُمَرُ إِلَى أَخٍ لَهُ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar bir kishining ustida — sotilayotgan — bir ipak chopon(ni) koʻrdi va Paygʻambar ﷺ dan — uni juma kunlari hamda vakillar bilan uchrashganda kiyish uchun — sotib olishni soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Buni — oxiratda (hech) nasibasi boʻlmaydigan kishi kiyadi», — dedilar. Keyinchalik Allohning Rasuli ﷺ ga shunga oʻxshash baʼzi ipak choponlar keldi va u zot ulardan birini Umarga yubordi (va u (Umar) uni Makkadagi mushrik birodariga berdi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар бир кишининг устида — сотилаётган — бир ипак чопон(ни) кўрди ва Пайғамбар ﷺ дан — уни жума кунлари ҳамда вакиллар билан учрашганда кийиш учун — сотиб олишни сўради. Пайғамбар ﷺ: «Буни — охиратда (ҳеч) насибаси бўлмайдиган киши кияди», — дедилар. Кейинчалик Аллоҳнинг Расули ﷺ га шунга ўхшаш баъзи ипак чопонлар келди ва у зот улардан бирини Умарга юборди (ва у (Умар) уни Маккадаги мушрик биродарига берди).

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَالِمٌ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ انْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ الأَنْصَارِيُّ يَؤُمَّانِ النَّخْلَ الَّتِي فِيهَا ابْنُ صَيَّادٍ حَتَّى إِذَا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ، وَهْوَ يَخْتِلُ أَنْ يَسْمَعَ مِنِ ابْنِ صَيَّادٍ شَيْئًا قَبْلَ أَنْ يَرَاهُ، وَابْنُ صَيَّادٍ مُضْطَجِعٌ عَلَى فِرَاشِهِ فِي قَطِيفَةٍ لَهُ فِيهَا رَمْرَمَةٌ ـ أَوْ زَمْزَمَةٌ ـ فَرَأَتْ أُمُّ ابْنِ صَيَّادٍ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَتَّقِي بِجُذُوعِ النَّخْلِ، فَقَالَتْ لاِبْنِ صَيَّادِ أَىْ صَافِ، هَذَا مُحَمَّدٌ‏.‏ فَتَنَاهَى ابْنُ صَيَّادٍ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ تَرَكَتْهُ بَيَّنَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ va Ubay ibn Kaʼb al-Ansoriy — Ibn Sayyod yashaydigan bogʻga bordi. Allohning Rasuli ﷺ (bogʻga) kirganda, u zot — Ibn Sayyodni (u zotni koʻrishidan oldin) yashirincha tinglash uchun — xurmo daraxtlari orqasida (oʻzini) yashira boshladi. Ibn Sayyod yumshoq, bezatilgan bir choyshabga oʻranib, oʻz toʻshagida (nimanidir) gʻudranib yotar edi. Ibn Sayyodning onasi Paygʻambar ﷺ ning xurmo daraxtlari poyasi orqasida (yashirib turganini) koʻrib qoldi va Ibn Sayyodga: «Ey Sof, mana bu — Muhammad», — dedi. Buni eshitib, Ibn Sayyod gʻudrashdan toʻxtadi (yoki ehtiyotkor boʻldi). Paygʻambar ﷺ: «Agar u (ona) uni (Ibn Sayyodni) bezovta qilmaganida, u oʻz haqiqatini (kim ekanini) oshkor qilgan boʻlar edi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ва Убай ибн Каъб ал-Ансорий — Ибн Сайёд яшайдиган боғга борди. Аллоҳнинг Расули ﷺ (боғга) кирганда, у зот — Ибн Сайёдни (у зотни кўришидан олдин) яширинча тинглаш учун — хурмо дарахтлари орқасида (ўзини) яшира бошлади. Ибн Сайёд юмшоқ, безатилган бир чойшабга ўраниб, ўз тўшагида (ниманидир) ғудраниб ётар эди. Ибн Сайёднинг онаси Пайғамбар ﷺ нинг хурмо дарахтлари пояси орқасида (яшириб турганини) кўриб қолди ва Ибн Сайёдга: «Эй Соф, мана бу — Муҳаммад», — деди. Буни эшитиб, Ибн Сайёд ғудрашдан тўхтади (ёки эҳтиёткор бўлди). Пайғамбар ﷺ: «Агар у (она) уни (Ибн Сайёдни) безовта қилмаганида, у ўз ҳақиқатини (ким эканини) ошкор қилган бўлар эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ بِلاَلاً يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ـ أَوْ قَالَ حَتَّى تَسْمَعُوا ـ أَذَانَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ رَجُلاً أَعْمَى، لاَ يُؤَذِّنُ حَتَّى يَقُولَ لَهُ النَّاسُ أَصْبَحْتَ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bilol hali tun (boʻlgan) paytda (tongdan oldin) azon aytadi; bas, ikkinchi azon aytilgunicha (yoki siz Ibn Ummu Maktumning azonini eshitgunicha) yeb-ichaveringlar», — dedilar. Ibn Ummu Maktum — koʻr (aʼmo) kishi edi va u — unga ‹tong otdi›, deb aytilmaguncha — azon aytmas edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Билол ҳали тун (бўлган) пайтда (тонгдан олдин) азон айтади; бас, иккинчи азон айтилгунича (ёки сиз Ибн Умму Мактумнинг азонини эшитгунича) еб-ичаверинглар», — дедилар. Ибн Умму Мактум — кўр (аъмо) киши эди ва у — унга ‹тонг отди›, деб айтилмагунча — азон айтмас эди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَرَضَهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَهْوَ ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ سَنَةً، فَلَمْ يُجِزْنِي، ثُمَّ عَرَضَنِي يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ فَأَجَازَنِي‏.‏ قَالَ نَافِعٌ فَقَدِمْتُ عَلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَهْوَ خَلِيفَةٌ، فَحَدَّثْتُهُ هَذَا الْحَدِيثَ، فَقَالَ إِنَّ هَذَا لَحَدٌّ بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ‏.‏ وَكَتَبَ إِلَى عُمَّالِهِ أَنْ يَفْرِضُوا لِمَنْ بَلَغَ خَمْسَ عَشْرَةَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ meni — Uhud (jangi) arafasida oʻz huzurida (koʻrikdan oʻtishga) chaqirdi — men oʻsha paytda oʻn toʻrt yoshda edim, va u zot meni oʻsha jangda qatnashishga qoʻymadi; lekin u zot meni — Xandaq (jangi) arafasida, men oʻn besh yoshda ekanimda, oʻz huzuriga chaqirdi va menga (jangga qoʻshilishga) ruxsat berdi. Nofiʼ: «Men — oʻsha paytda xalifa boʻlgan Umar ibn Abdulazizning oldiga bordim va unga yuqoridagi rivoyatni aytdim. U: ‹Bu yosh (oʻn besh) — bolalik bilan voyaga yetishlik orasidagi chegara(dir)›, — dedi va oʻz noiblariga — oʻn besh yoshga yetganlarga maosh berishni — yozdi», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ мени — Уҳуд (жанги) арафасида ўз ҳузурида (кўрикдан ўтишга) чақирди — мен ўша пайтда ўн тўрт ёшда эдим, ва у зот мени ўша жангда қатнашишга қўймади; лекин у зот мени — Хандақ (жанги) арафасида, мен ўн беш ёшда эканимда, ўз ҳузурига чақирди ва менга (жангга қўшилишга) рухсат берди. Нофиъ: «Мен — ўша пайтда халифа бўлган Умар ибн Абдулазизнинг олдига бордим ва унга юқоридаги ривоятни айтдим. У: ‹Бу ёш (ўн беш) — болалик билан вояга етишлик орасидаги чегара(дир)›, — деди ва ўз ноибларига — ўн беш ёшга етганларга маош беришни — ёзди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مُعْتَمِرًا، فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ، فَنَحَرَ هَدْيَهُ، وَحَلَقَ رَأْسَهُ بِالْحُدَيْبِيَةِ، وَقَاضَاهُمْ عَلَى أَنْ يَعْتَمِرَ الْعَامَ الْمُقْبِلَ، وَلاَ يَحْمِلَ سِلاَحًا عَلَيْهِمْ إِلاَّ سُيُوفًا، وَلاَ يُقِيمَ بِهَا إِلاَّ مَا أَحَبُّوا، فَاعْتَمَرَ مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فَدَخَلَهَا كَمَا كَانَ صَالَحَهُمْ، فَلَمَّا أَقَامَ بِهَا ثَلاَثًا أَمَرُوهُ أَنْ يَخْرُجَ فَخَرَجَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ umra (qilish) uchun yoʻlga chiqdi, lekin Quraysh mushriklari uni Kaʼbaga yetib borishdan toʻsdi. Bas, u zot Hudaybiyada oʻz qurbonligini soʻydi va boshini oldirdi hamda ular bilan — keyingi yili umra qilishi, qurol (olib yurmaslik), faqat qilichlardan boshqa (qurol olib kirmaslik) va Makkada — ular ruxsat bergan muddatdan boshqa — qolmasligi (sharti) bilan — kelishdi. Bas, Paygʻambar ﷺ keyingi yili umrani bajardi va shartnomaga koʻra Makkaga kirdi; u uch kun qolganda, mushriklar unga — chiqib ketishni — buyurdi va u chiqib ketdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ умра (қилиш) учун йўлга чиқди, лекин Қурайш мушриклари уни Каъбага етиб боришдан тўсди. Бас, у зот Ҳудайбияда ўз қурбонлигини сўйди ва бошини олдирди ҳамда улар билан — кейинги йили умра қилиши, қурол (олиб юрмаслик), фақат қиличлардан бошқа (қурол олиб кирмаслик) ва Маккада — улар рухсат берган муддатдан бошқа — қолмаслиги (шарти) билан — келишди. Бас, Пайғамбар ﷺ кейинги йили умрани бажарди ва шартномага кўра Маккага кирди; у уч кун қолганда, мушриклар унга — чиқиб кетишни — буюрди ва у чиқиб кетди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ بَاعَ نَخْلاً قَدْ أُبِّرَتْ فَثَمَرَتُهَا لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim changlatilgan (urugʻlantirilgan) xurmo daraxtlarini sotsa, ularning mevasi — sotuvchi uchun(dir), magar xaridor aksini shart qilsa (yaʼni mevani ham soʻrasa)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким чанглатилган (уруғлантирилган) хурмо дарахтларини соца, уларнинг меваси — сотувчи учун(дир), магар харидор аксини шарт қилса (яъни мевани ҳам сўраса)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ بْنُ أَسْمَاءَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ الْيَهُودَ أَنْ يَعْمَلُوهَا وَيَزْرَعُوهَا، وَلَهُمْ شَطْرُ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Xaybar yerini yahudiylarga — ular unda ishlab, dehqonchilik qilishi va hosilning yarmini olishi sharti bilan — berdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Хайбар ерини яҳудийларга — улар унда ишлаб, деҳқончилик қилиши ва ҳосилнинг ярмини олиши шарти билан — берди.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى أَبُو غَسَّانَ الْكِنَانِيُّ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا فَدَعَ أَهْلُ خَيْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَامَ عُمَرُ خَطِيبًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَامَلَ يَهُودَ خَيْبَرَ عَلَى أَمْوَالِهِمْ، وَقَالَ ‏"‏ نُقِرُّكُمْ مَا أَقَرَّكُمُ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ وَإِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ خَرَجَ إِلَى مَالِهِ هُنَاكَ فَعُدِيَ عَلَيْهِ مِنَ اللَّيْلِ، فَفُدِعَتْ يَدَاهُ وَرِجْلاَهُ، وَلَيْسَ لَنَا هُنَاكَ عَدُوٌّ غَيْرُهُمْ، هُمْ عَدُوُّنَا وَتُهَمَتُنَا، وَقَدْ رَأَيْتُ إِجْلاَءَهُمْ، فَلَمَّا أَجْمَعَ عُمَرُ عَلَى ذَلِكَ أَتَاهُ أَحَدُ بَنِي أَبِي الْحُقَيْقِ، فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، أَتُخْرِجُنَا وَقَدْ أَقَرَّنَا مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم وَعَامَلَنَا عَلَى الأَمْوَالِ، وَشَرَطَ ذَلِكَ لَنَا فَقَالَ عُمَرُ أَظَنَنْتَ أَنِّي نَسِيتُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَيْفَ بِكَ إِذَا أُخْرِجْتَ مِنْ خَيْبَرَ تَعْدُو بِكَ قَلُوصُكَ، لَيْلَةً بَعْدَ لَيْلَةٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ كَانَتْ هَذِهِ هُزَيْلَةً مِنْ أَبِي الْقَاسِمِ‏.‏ قَالَ كَذَبْتَ يَا عَدُوَّ اللَّهِ‏.‏ فَأَجْلاَهُمْ عُمَرُ وَأَعْطَاهُمْ قِيمَةَ مَا كَانَ لَهُمْ مِنَ الثَّمَرِ مَالاً وَإِبِلاً وَعُرُوضًا، مِنْ أَقْتَابٍ وَحِبَالٍ وَغَيْرِ ذَلِكَ‏.‏ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَحْسِبُهُ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، اخْتَصَرَهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Xaybar ahli Abdulloh ibn Umarning qoʻl-oyoqlarini chiqarganda (jarohatlaganda), Umar (oʻrnidan) turib xutba qilib: «Shubhasiz, Allohning Rasuli ﷺ yahudiylar bilan — ularning mol-mulklari haqida — shartnoma tuzgan va ularga: ‹Alloh sizlarni (bu yerda) qoldirgan ekan, biz (ham) sizlarni (bu yerda) qoldiramiz›, — degan edi. Endi Abdulloh ibn Umar oʻz yeriga bordi va kechasi unga hujum qilindi hamda uning qoʻl-oyoqlari chiqarildi; bizda u yerda — oʻsha yahudiylardan boshqa — dushman yoʻq, ular bizning dushmanimiz va biz shubha qiladigan yagona odamlar(dir); shuning uchun men ularni surgun qilishni (chiqarib yuborishni) qaror qildim», — dedi. Umar oʻz qarorini amalga oshirmoqchi boʻlganda, Abu Huqayqning bir oʻgʻli kelib, Umarga: «Ey moʻminlarning amiri! Muhammad bizga — oʻz joylarimizda qolishga (ruxsat) bergan, mol-mulkimiz haqida biz bilan shartnoma tuzgan va bizning (oʻz) yerimizda yashashimiz sharti(ni qabul qilgan) boʻlsa (ham), sizlar bizni surgun qilasizmi?» — dedi. Umar: «Sen — men Allohning Rasuli ﷺ ning soʻzini, yaʼni: ‹Sen Xaybardan quvilganda va tuyang seni kecha-kechalab olib ketayotganda, sening holing qanday boʻladi?› — degan(ini) unutdim deb oʻylaysanmi?» — dedi. Yahudiy: «Bu — Abulqosimdan (boʻlgan) bir hazil edi», — dedi. Umar: «Ey Allohning dushmani! Sen yolgʻon aytyapsan», — dedi. Soʻng Umar ularni (Xaybardan) chiqarib yubordi va ularga — mol-mulklarining narxini — meva, pul, tuya egarlari, arqonlar va boshqa (narsalar) shaklida — toʻlab berdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Хайбар аҳли Абдуллоҳ ибн Умарнинг қўл-оёқларини чиқарганда (жароҳатлаганда), Умар (ўрнидан) туриб хутба қилиб: «Шубҳасиз, Аллоҳнинг Расули ﷺ яҳудийлар билан — уларнинг мол-мулклари ҳақида — шартнома тузган ва уларга: ‹Аллоҳ сизларни (бу ерда) қолдирган экан, биз (ҳам) сизларни (бу ерда) қолдирамиз›, — деган эди. Энди Абдуллоҳ ибн Умар ўз ерига борди ва кечаси унга ҳужум қилинди ҳамда унинг қўл-оёқлари чиқарилди; бизда у ерда — ўша яҳудийлардан бошқа — душман йўқ, улар бизнинг душманимиз ва биз шубҳа қиладиган ягона одамлар(дир); шунинг учун мен уларни сургун қилишни (чиқариб юборишни) қарор қилдим», — деди. Умар ўз қарорини амалга оширмоқчи бўлганда, Абу Ҳуқайқнинг бир ўғли келиб, Умарга: «Эй мўминларнинг амири! Муҳаммад бизга — ўз жойларимизда қолишга (рухсат) берган, мол-мулкимиз ҳақида биз билан шартнома тузган ва бизнинг (ўз) еримизда яшашимиз шарти(ни қабул қилган) бўлса (ҳам), сизлар бизни сургун қиласизми?» — деди. Умар: «Сен — мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг сўзини, яъни: ‹Сен Хайбардан қувилганда ва туянг сени кеча-кечалаб олиб кетаётганда, сенинг ҳолинг қандай бўлади?› — деган(ини) унутдим деб ўйлайсанми?» — деди. Яҳудий: «Бу — Абулқосимдан (бўлган) бир ҳазил эди», — деди. Умар: «Эй Аллоҳнинг душмани! Сен ёлғон айтяпсан», — деди. Сўнг Умар уларни (Хайбардан) чиқариб юборди ва уларга — мол-мулкларининг нархини — мева, пул, туя эгарлари, арқонлар ва бошқа (нарсалар) шаклида — тўлаб берди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَنْبَأَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، أَصَابَ أَرْضًا بِخَيْبَرَ، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْمِرُهُ فِيهَا، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي أَصَبْتُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ، لَمْ أُصِبْ مَالاً قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ، فَمَا تَأْمُرُ بِهِ قَالَ ‏"‏ إِنْ شِئْتَ حَبَسْتَ أَصْلَهَا، وَتَصَدَّقْتَ بِهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَتَصَدَّقَ بِهَا عُمَرُ أَنَّهُ لاَ يُبَاعُ وَلاَ يُوهَبُ وَلاَ يُورَثُ، وَتَصَدَّقَ بِهَا فِي الْفُقَرَاءِ وَفِي الْقُرْبَى، وَفِي الرِّقَابِ، وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَابْنِ السَّبِيلِ، وَالضَّيْفِ، لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ، وَيُطْعِمَ غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ بِهِ ابْنَ سِيرِينَ فَقَالَ غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالاً‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Xattob Xaybarda biroz yer (ulush) oldi va bu haqda maslahat olish uchun Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib: «Yo Rasululloh, men Xaybarda — undan koʻra yaxshiroq (mol)ni hech qachon (qoʻlga) kiritmagan — bir yer oldim; siz menga u bilan nima qilishni maslahat berasiz?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Agar xohlasang, yerni vaqf (qilib), uning mevasini sadaqa qilish», — dedi. Bas, Umar uni — sotilmaslik, hadya qilinmaslik va meros qilinmaslik sharti bilan — vaqf (xayriya mulki) qilib sadaqa qildi; lekin uning hosili — kambagʻallarga, qarindoshlarga, qul ozod qilishga, Alloh yoʻliga (jihodga), yoʻlovchilarga va mehmonlarga — sadaqa qilinar edi; va vaqfning nozimi (homiysi) — yaxshi niyat bilan, oʻz ehtiyojiga koʻra undan yesa va boshqalarni — (kelajak uchun) toʻplab qoʻymay — boqsa, (bunda) hech zarar yoʻq.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн Хаттоб Хайбарда бироз ер (улуш) олди ва бу ҳақда маслаҳат олиш учун Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб: «Ё Расулуллоҳ, мен Хайбарда — ундан кўра яхшироқ (мол)ни ҳеч қачон (қўлга) киритмаган — бир ер олдим; сиз менга у билан нима қилишни маслаҳат берасиз?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Агар хоҳласанг, ерни вақф (қилиб), унинг мевасини садақа қилиш», — деди. Бас, Умар уни — сотилмаслик, ҳадя қилинмаслик ва мерос қилинмаслик шарти билан — вақф (хайрия мулки) қилиб садақа қилди; лекин унинг ҳосили — камбағалларга, қариндошларга, қул озод қилишга, Аллоҳ йўлига (жиҳодга), йўловчиларга ва меҳмонларга — садақа қилинар эди; ва вақфнинг нозими (ҳомийси) — яхши ният билан, ўз эҳтиёжига кўра ундан еса ва бошқаларни — (келажак учун) тўплаб қўймай — боқса, (бунда) ҳеч зарар йўқ.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ، يُوصِي فِيهِ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ، إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرٍو عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Vasiyat qiladigan narsasi boʻlgan biror musulmonga — oʻz vasiyati yozilib, oʻzi bilan tayyor (saqlanib) turmagan holda — ikki kecha (ham) turishi joiz emas», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Васият қиладиган нарсаси бўлган бирор мусулмонга — ўз васияти ёзилиб, ўзи билан тайёр (сақланиб) турмаган ҳолда — икки кеча (ҳам) туриши жоиз эмас», — дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ السَّخْتِيَانِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي أَهْلِهِ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ وَمَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالْخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَحَسِبْتُ أَنْ قَدْ قَالَ ‏"‏ وَالرَّجُلُ رَاعٍ فِي مَالِ أَبِيهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Barchangiz — (masʼul) choʻponsiz va oʻz qaramogʻingizdagilar uchun javobgarsiz: hukmdor (imom) — choʻpon(dir) va oʻz raiyati uchun javobgar; kishi — oʻz oilasining choʻponi va oʻz qaramogʻidagilar uchun javobgar; ayol — oʻz erining uyida choʻpon(dir) va oʻz qaramogʻidagilar uchun javobgar; xizmatchi — oʻz xojasining moli (boyligi)ning choʻponi va oʻz qaramogʻidagilar uchun javobgar», — dedilar. Menimcha, u zot: «Kishi — oʻz otasining molining choʻponi(dir)», — (ham) dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Барчангиз — (масъул) чўпонсиз ва ўз қарамоғингиздагилар учун жавобгарсиз: ҳукмдор (имом) — чўпон(дир) ва ўз раияти учун жавобгар; киши — ўз оиласининг чўпони ва ўз қарамоғидагилар учун жавобгар; аёл — ўз эрининг уйида чўпон(дир) ва ўз қарамоғидагилар учун жавобгар; хизматчи — ўз хожасининг моли (бойлиги)нинг чўпони ва ўз қарамоғидагилар учун жавобгар», — дедилар. Менимча, у зот: «Киши — ўз отасининг молининг чўпони(дир)», — (ҳам) деди.