Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

وَحَدَّثَنِيهِ حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ، عَنْ يَحْيَى، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي ابْنُ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏.‏ مِثْلَ حَدِيثِ هَؤُلاَءِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim — ularning Ibn Umardan rivoyat qilgan hadisiga oʻxshash rivoyat qilindi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим — уларнинг Ибн Умардан ривоят қилган ҳадисига ўхшаш ривоят қилинди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ سُلَيْمَانَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ عَلَى رَأْسِ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَهَلَ النَّاسُ فِي مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ فِيمَا يَتَحَدَّثُونَ مِنْ هَذِهِ الأَحَادِيثِ عَنْ مِائَةِ سَنَةٍ وَإِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ ‏.‏ أَحَدٌ يُرِيدُ بِذَلِكَ أَنْ يَنْخَرِمَ ذَلِكَ الْقَرْنُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ umrlarining oxirida bir kechasi bizga xufton namozini oʻqib berdilar. Salom berib boʻlgach, oʻrinlaridan turib: ‹Mana shu kechangizni koʻryapsizlarmi? Albatta, shu kechadan boshlab yuz yil oxiriga kelganda yer yuzida boʻlgan kishilardan birortasi qolmaydi›, dedilar.» Ibn Umar dedi: «Odamlar Rasululloh ﷺ ning oʻsha soʻzlari haqida — bu yuz yil haqida soʻzlanayotgan hadislar borasida — adashdilar. Rasululloh ﷺ esa: ‹Bugun yer yuzida boʻlgan kishilardan birortasi qolmaydi›, deb aytgan edilar — bu bilan oʻsha avlodning tugashini koʻzda tutgan edilar.»Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ умрларининг охирида бир кечаси бизга хуфтон намозини ўқиб бердилар. Салом бериб бўлгач, ўринларидан туриб: ‹Мана шу кечангизни кўряпсизларми? Албатта, шу кечадан бошлаб юз йил охирига келганда ер юзида бўлган кишилардан бирортаси қолмайди›, дедилар.» Ибн Умар деди: «Одамлар Расулуллоҳ ﷺ нинг ўша сўзлари ҳақида — бу юз йил ҳақида сўзланаётган ҳадислар борасида — адашдилар. Расулуллоҳ ﷺ эса: ‹Бугун ер юзида бўлган кишилардан бирортаси қолмайди›, деб айтган эдилар — бу билан ўша авлоднинг тугашини кўзда тутган эдилар.»

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ - قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ، ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَجِدُونَ النَّاسَ كَإِبِلٍ مِائَةٍ لاَ يَجِدُ الرَّجُلُ فِيهَا رَاحِلَةً ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarni xuddi bir yuz tuyaga oʻxshash topasiz, (lekin) kishi ularning ichidan minishga yaroqli birorta (tuya) topa olmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларни худди бир юз туяга ўхшаш топасиз, (лекин) киши уларнинг ичидан минишга яроқли бирорта (туя) топа олмайди», дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنِ ابْنِ، الْهَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَبَرُّ الْبِرِّ أَنْ يَصِلَ الرَّجُلُ وُدَّ أَبِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yaxshilikning eng yaxshisi — kishining otasining doʻsti bilan aloqani saqlashidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Яхшиликнинг энг яхшиси — кишининг отасининг дўсти билан алоқани сақлашидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، أَخْبَرَنَا الضَّحَّاكُ، - وَهُوَ ابْنُ عُثْمَانَ - عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir moʻminga oʻz birodaridan uch kundan ortiq yuz oʻgirib yurishi halol emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир мўминга ўз биродаридан уч кундан ортиқ юз ўгириб юриши ҳалол эмас», дедилар.

وَحَدَّثَنِيهِ نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عُذِّبَتِ امْرَأَةٌ فِي هِرَّةٍ أَوْثَقَتْهَا فَلَمْ تُطْعِمْهَا وَلَمْ تَسْقِهَا وَلَمْ تَدَعْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir ayol oʻzi bogʻlab qoʻygan mushuk sababli azoblandi. U (mushukni) na yedirdi, na sugʻordi va na uni yer hashoratlaridan yesin deb qoʻyib yubordi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир аёл ўзи боғлаб қўйган мушук сабабли азобланди. У (мушукни) на едирди, на суғорди ва на уни ер ҳашоратларидан есин деб қўйиб юборди», — дедилар.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jabroil menga qoʻshni haqida shu qadar tavsiya qilaverdiki, hatto u qoʻshnini (qoʻshniga) meros qiluvchidek tuyuldi menga», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаброил менга қўшни ҳақида шу қадар тавсия қилавердики, ҳатто у қўшнини (қўшнига) мерос қилувчидек туюлди менга», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبَاحٍ الأَنْصَارِيُّ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو قَالَ هَجَّرْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا - قَالَ - فَسَمِعَ أَصْوَاتَ رَجُلَيْنِ اخْتَلَفَا فِي آيَةٍ فَخَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْرَفُ فِي وَجْهِهِ الْغَضَبُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِاخْتِلاَفِهِمْ فِي الْكِتَابِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men Rasululloh ﷺ huzurlariga erta (saharlab) bordim. (Roviy) dedi: (Shunda u zot) bir oyat haqida ixtilof qilgan ikki kishining ovozini eshitdilar. Bas, Rasululloh ﷺ yuzlarida gʻazab alomati bilinib, oldimizga chiqdilar va: «Sizlardan oldingilar (faqat) Kitob haqidagi ixtiloflari sababli halok boʻlganlar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига эрта (саҳарлаб) бордим. (Ровий) деди: (Шунда у зот) бир оят ҳақида ихтилоф қилган икки кишининг овозини эшитдилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ юзларида ғазаб аломати билиниб, олдимизга чиқдилар ва: «Сизлардан олдингилар (фақат) Китоб ҳақидаги ихтилофлари сабабли ҳалок бўлганлар», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، وَأَبُو أُسَامَةَ وَابْنُ نُمَيْرٍ وَعَبْدَةُ ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ بْنُ الْحَجَّاجِ، كُلُّهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ، اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِ جَرِيرٍ وَزَادَ فِي حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ ثُمَّ لَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ فَسَأَلْتُهُ فَرَدَّ عَلَيْنَا الْحَدِيثَ كَمَا حَدَّثَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺ dan Jarirning hadisi misli kabi rivoyat qilinadi. (Bir rivoyatda rovi shuni) ziyoda qildi: «Soʻng men yil oxirida Abdulloh ibn Amr bilan uchrashdim va undan soʻradim, u esa avval aytgani kabi bizga hadisni qaytarib (aytib) berdi». (U): «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺ дан Жарирнинг ҳадиси мисли каби ривоят қилинади. (Бир ривоятда рови шуни) зиёда қилди: «Сўнг мен йил охирида Абдуллоҳ ибн Амр билан учрашдим ва ундан сўрадим, у эса аввал айтгани каби бизга ҳадисни қайтариб (айтиб) берди». (У): «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ أَبُو زُرْعَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ، عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ مِنْ دُعَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِكَ وَتَحَوُّلِ عَافِيَتِكَ وَفُجَاءَةِ نِقْمَتِكَ وَجَمِيعِ سَخَطِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning duolaridan biri shu edi: «Allohim! Albatta, men neʼmatingning zavolidan, ofiyatingning oʻzgarishidan, qahringning toʻsatdan kelishidan va Sening barcha gʻazabingdan Senga panoh tilayman».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг дуоларидан бири шу эди: «Аллоҳим! Албатта, мен неъматингнинг заволидан, офиятингнинг ўзгаришидан, қаҳрингнинг тўсатдан келишидан ва Сенинг барча ғазабингдан Сенга паноҳ тилайман».

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُسَيَّبِيُّ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ، - يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ أَبَا ضَمْرَةَ - عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ بَيْنَمَا ثَلاَثَةُ نَفَرٍ يَتَمَشَّوْنَ أَخَذَهُمُ الْمَطَرُ فَأَوَوْا إِلَى غَارٍ فِي جَبَلٍ فَانْحَطَّتْ عَلَى فَمِ غَارِهِمْ صَخْرَةٌ مِنَ الْجَبَلِ فَانْطَبَقَتْ عَلَيْهِمْ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ انْظُرُوا أَعْمَالاً عَمِلْتُمُوهَا صَالِحَةً لِلَّهِ فَادْعُوا اللَّهَ تَعَالَى بِهَا لَعَلَّ اللَّهَ يَفْرُجُهَا عَنْكُمْ ‏.‏ فَقَالَ أَحَدُهُمُ اللَّهُمَّ إِنَّهُ كَانَ لِي وَالِدَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ وَامْرَأَتِي وَلِيَ صِبْيَةٌ صِغَارٌ أَرْعَى عَلَيْهِمْ فَإِذَا أَرَحْتُ عَلَيْهِمْ حَلَبْتُ فَبَدَأْتُ بِوَالِدَىَّ فَسَقَيْتُهُمَا قَبْلَ بَنِيَّ وَأَنَّهُ نَأَى بِي ذَاتَ يَوْمٍ الشَّجَرُ فَلَمْ آتِ حَتَّى أَمْسَيْتُ فَوَجَدْتُهُمَا قَدْ نَامَا فَحَلَبْتُ كَمَا كُنْتُ أَحْلُبُ فَجِئْتُ بِالْحِلاَبِ فَقُمْتُ عِنْدَ رُءُوسِهِمَا أَكْرَهُ أَنْ أُوقِظَهُمَا مِنْ نَوْمِهِمَا وَأَكْرَهُ أَنْ أَسْقِيَ الصِّبْيَةَ قَبْلَهُمَا وَالصِّبْيَةُ يَتَضَاغَوْنَ عِنْدَ قَدَمَىَّ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ دَأْبِي وَدَأْبَهُمْ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ لَنَا مِنْهَا فُرْجَةً نَرَى مِنْهَا السَّمَاءَ ‏.‏ فَفَرَجَ اللَّهُ مِنْهَا فُرْجَةً فَرَأَوْا مِنْهَا السَّمَاءَ ‏.‏ وَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنَّهُ كَانَتْ لِيَ ابْنَةُ عَمٍّ أَحْبَبْتُهَا كَأَشَدِّ مَا يُحِبُّ الرِّجَالُ النِّسَاءَ وَطَلَبْتُ إِلَيْهَا نَفْسَهَا فَأَبَتْ حَتَّى آتِيَهَا بِمِائَةِ دِينَارٍ فَتَعِبْتُ حَتَّى جَمَعْتُ مِائَةَ دِينَارٍ فَجِئْتُهَا بِهَا فَلَمَّا وَقَعْتُ بَيْنَ رِجْلَيْهَا قَالَتْ يَا عَبْدَ اللَّهِ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَفْتَحِ الْخَاتَمَ إِلاَّ بِحَقِّهِ ‏.‏ فَقُمْتُ عَنْهَا فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ لَنَا مِنْهَا فُرْجَةً ‏.‏ فَفَرَجَ لَهُمْ ‏.‏ وَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنِّي كُنْتُ اسْتَأْجَرْتُ أَجِيرًا بِفَرَقِ أَرُزٍّ فَلَمَّا قَضَى عَمَلَهُ قَالَ أَعْطِنِي حَقِّي ‏.‏ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ فَرَقَهُ فَرَغِبَ عَنْهُ فَلَمْ أَزَلْ أَزْرَعُهُ حَتَّى جَمَعْتُ مِنْهُ بَقَرًا وَرِعَاءَهَا فَجَاءَنِي فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَظْلِمْنِي حَقِّي ‏.‏ قُلْتُ اذْهَبْ إِلَى تِلْكَ الْبَقَرِ وَرِعَائِهَا فَخُذْهَا ‏.‏ فَقَالَ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَسْتَهْزِئْ بِي ‏.‏ فَقُلْتُ إِنِّي لاَ أَسْتَهْزِئُ بِكَ خُذْ ذَلِكَ الْبَقَرَ وَرِعَاءَهَا ‏.‏ فَأَخَذَهُ فَذَهَبَ بِهِ فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ لَنَا مَا بَقِيَ ‏.‏ فَفَرَجَ اللَّهُ مَا بَقِيَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Uch kishi yurib ketayotganida ularni yomgʻir ushlab qoldi. Bas, ular togʻdagi bir gʻorga panoh tortishdi. Shunda togʻdan bir qoya ularning gʻori ogʻzi ustiga qulab tushib, ularni (gʻor ichida) berkitib qoʻydi. Ular bir-birlariga: ‹Alloh uchun qilgan solih amallaringizni eslab, ular vositasida Alloh taologa duo qilinglar; shoyad Alloh uni (qoyani) sizdan ochsa›, dedilar. Biri dedi: ‹Allohim! Mening qarib qolgan keksa ota-onam, xotinim va kichkina bolalarim bor edi. Men ular uchun (chorva) boqar edim. Kechqurun ularning oldiga qaytsam, sigirni sogʻar, soʻng avval ota-onamdan boshlab, bolalarimdan oldin ularni (sut bilan) sugʻorar edim. Bir kuni (chorvani boqib) daraxtlar (oʻtloq) meni uzoqqa olib ketdi va men kech kirgunicha qaytib kelolmadim. Kelsam, ikkovini uxlab qolgan holda topdim. Men odatdagidek sogʻib, sutni olib keldim-da, ularni uyqudan uygʻotishni xush koʻrmay, bolalarni ulardan oldin sugʻorishni ham xush koʻrmay, ularning bosh tomonida turdim. Bolalar esa oyogʻim ostida (ochlikdan) yigʻlardi. Mana shu mening va ularning ahvolimiz tong otguncha shu zaylda davom etdi. Bas, agar Sen mening buni Sening yuzingni (rizoyatingni) izlab qilganimni bilsang, bizga undan (qoyadan) osmonni koʻradigan bir teshik och›, dedi. Shunda Alloh undan bir teshik ochdi va ular undan osmonni koʻrdilar. Boshqasi dedi: ‹Allohim! Mening amakimning qizi bor edi; men uni erkaklar ayollarni sevadigan eng kuchli (mahabbat) bilan sevardim. Men undan oʻzini (xilvatda) talab qildim. U yuzta dinor keltirmagunimcha rad etdi. Men mashaqqat chekib, yuzta dinor toʻpladim va uni unga keltirdim. Uning ikki oyogʻi orasiga tushganimda (yaqinlik qilmoqchi boʻlganimda) u: ‹Ey Abdulloh, Allohdan qoʻrq va muhrni (bokiralikni) faqat haqqi bilan (nikoh yoʻli bilan) ochgin›, dedi. Shunda men undan turib ketdim. Bas, agar Sen mening buni Sening yuzingni izlab qilganimni bilsang, bizga undan bir teshik ochgin›, dedi. Shunda (Alloh) ularga (yana) ochdi. Boshqasi dedi: ‹Allohim! Men bir yollanchini bir faraq (oʻlchov) guruch (sholi) evaziga yollagan edim. U ishini bitirgach: ‹Haqqimni ber›, dedi. Men unga uning faragʻini taqdim etdim, lekin u undan yuz oʻgirdi (olmadi). Shunda men uni (guruchni) ekishda davom etib, undan sigirlar va ularning choʻponlarini toʻpladim. Soʻng u mening oldimga kelib: ‹Allohdan qoʻrq va mening haqqim borasida menga zulm qilma›, dedi. Men: ‹Anavi sigirlar va ularning choʻponlari oldiga borib, ularni olgin›, dedim. U: ‹Allohdan qoʻrq va meni masxara qilma›, dedi. Men: ‹Men seni masxara qilmayapman; anavi sigirlar va ularning choʻponlarini olgin›, dedim. Bas, u ularni olib, (haydab) ketdi. Bas, agar Sen mening buni Sening yuzingni izlab qilganimni bilsang, bizga qolgan (teshik)ni ochgin›, dedi. Shunda Alloh qolganini ochdi (va ular gʻordan chiqdilar)».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Уч киши юриб кетаётганида уларни ёмғир ушлаб қолди. Бас, улар тоғдаги бир ғорга паноҳ тортишди. Шунда тоғдан бир қоя уларнинг ғори оғзи устига қулаб тушиб, уларни (ғор ичида) беркитиб қўйди. Улар бир-бирларига: ‹Аллоҳ учун қилган солиҳ амалларингизни эслаб, улар воситасида Аллоҳ таолога дуо қилинглар; шояд Аллоҳ уни (қояни) сиздан очса›, дедилар. Бири деди: ‹Аллоҳим! Менинг қариб қолган кекса ота-онам, хотиним ва кичкина болаларим бор эди. Мен улар учун (чорва) боқар эдим. Кечқурун уларнинг олдига қайтсам, сигирни соғар, сўнг аввал ота-онамдан бошлаб, болаларимдан олдин уларни (сут билан) суғорар эдим. Бир куни (чорвани боқиб) дарахтлар (ўтлоқ) мени узоққа олиб кетди ва мен кеч киргунича қайтиб келолмадим. Келсам, икковини ухлаб қолган ҳолда топдим. Мен одатдагидек соғиб, сутни олиб келдим-да, уларни уйқудан уйғотишни хуш кўрмай, болаларни улардан олдин суғоришни ҳам хуш кўрмай, уларнинг бош томонида турдим. Болалар эса оёғим остида (очликдан) йиғларди. Мана шу менинг ва уларнинг аҳволимиз тонг отгунча шу зайлда давом этди. Бас, агар Сен менинг буни Сенинг юзингни (ризоятингни) излаб қилганимни билсанг, бизга ундан (қоядан) осмонни кўрадиган бир тешик оч›, деди. Шунда Аллоҳ ундан бир тешик очди ва улар ундан осмонни кўрдилар. Бошқаси деди: ‹Аллоҳим! Менинг амакимнинг қизи бор эди; мен уни эркаклар аёлларни севадиган энг кучли (маҳаббат) билан севардим. Мен ундан ўзини (хилватда) талаб қилдим. У юзта динор келтирмагунимча рад этди. Мен машаққат чекиб, юзта динор тўпладим ва уни унга келтирдим. Унинг икки оёғи орасига тушганимда (яқинлик қилмоқчи бўлганимда) у: ‹Эй Абдуллоҳ, Аллоҳдан қўрқ ва муҳрни (бокираликни) фақат ҳаққи билан (никоҳ йўли билан) очгин›, деди. Шунда мен ундан туриб кетдим. Бас, агар Сен менинг буни Сенинг юзингни излаб қилганимни билсанг, бизга ундан бир тешик очгин›, деди. Шунда (Аллоҳ) уларга (яна) очди. Бошқаси деди: ‹Аллоҳим! Мен бир ёлланчини бир фарақ (ўлчов) гуруч (шоли) эвазига ёллаган эдим. У ишини битиргач: ‹Ҳаққимни бер›, деди. Мен унга унинг фарағини тақдим этдим, лекин у ундан юз ўгирди (олмади). Шунда мен уни (гуручни) экишда давом этиб, ундан сигирлар ва уларнинг чўпонларини тўпладим. Сўнг у менинг олдимга келиб: ‹Аллоҳдан қўрқ ва менинг ҳаққим борасида менга зулм қилма›, деди. Мен: ‹Анави сигирлар ва уларнинг чўпонлари олдига бориб, уларни олгин›, дедим. У: ‹Аллоҳдан қўрқ ва мени масхара қилма›, деди. Мен: ‹Мен сени масхара қилмаяпман; анави сигирлар ва уларнинг чўпонларини олгин›, дедим. Бас, у уларни олиб, (ҳайдаб) кетди. Бас, агар Сен менинг буни Сенинг юзингни излаб қилганимни билсанг, бизга қолган (тешик)ни очгин›, деди. Шунда Аллоҳ қолганини очди (ва улар ғордан чиқдилар)».

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلٍ التَّمِيمِيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بَهْرَامَ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ ابْنُ سَهْلٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ انْطَلَقَ ثَلاَثَةُ رَهْطٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَتَّى آوَاهُمُ الْمَبِيتُ إِلَى غَارٍ ‏"‏ ‏.‏ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَجُلٌ مِنْهُمُ ‏"‏ اللَّهُمَّ كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ فَكُنْتُ لاَ أَغْبُقُ قَبْلَهُمَا أَهْلاً وَلاَ مَالاً ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ فَامْتَنَعَتْ مِنِّي حَتَّى أَلَمَّتْ بِهَا سَنَةٌ مِنَ السِّنِينَ فَجَاءَتْنِي فَأَعْطَيْتُهَا عِشْرِينَ وَمِائَةَ دِينَارٍ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ فَثَمَّرْتُ أَجْرَهُ حَتَّى كَثُرَتْ مِنْهُ الأَمْوَالُ فَارْتَعَجَتْ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ فَخَرَجُوا مِنَ الْغَارِ يَمْشُونَ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ni shunday deganlarini eshitdim: «Sizlardan oldingi (ummatlardan) uch kishi yoʻlga chiqib, tunash uchun bir gʻorga kirib panoh topdilar». U Nofeʼdan, u Ibn Umardan (rivoyat qilgan) hadis maʼnosida hadisni naql qildi, faqat shuni dediki, ulardan biri: «Ey Alloh! Mening keksayib qolgan ikki qarib ota-onam bor edi. Men ulardan oldin na ahlimga, na xizmatkorimga (sut) ichirmas edim», dedi. Va: «(U ayol) mendan oʻzini tortdi, toki yillardan bir yil (qahatchilik yili) unga ogʻir keldi. Shunda u mening oldimga keldi, men unga bir yuz yigirma dinor berdim», dedi. Va: «Men uning haqqini (ish haqini) koʻpaytirib bordim, hatto undan mol-mulk koʻpayib, mavjlanib ketdi», dedi. Va: «Ular gʻordan yurib chiqdilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деганларини эшитдим: «Сизлардан олдинги (умматлардан) уч киши йўлга чиқиб, тунаш учун бир ғорга кириб паноҳ топдилар». У Нофеъдан, у Ибн Умардан (ривоят қилган) ҳадис маъносида ҳадисни нақл қилди, фақат шуни дедики, улардан бири: «Эй Аллоҳ! Менинг кексайиб қолган икки қариб ота-онам бор эди. Мен улардан олдин на аҳлимга, на хизматкоримга (сут) ичирмас эдим», деди. Ва: «(У аёл) мендан ўзини тортди, токи йиллардан бир йил (қаҳатчилик йили) унга оғир келди. Шунда у менинг олдимга келди, мен унга бир юз йигирма динор бердим», деди. Ва: «Мен унинг ҳаққини (иш ҳақини) кўпайтириб бордим, ҳатто ундан мол-мулк кўпайиб, мавжланиб кетди», деди. Ва: «Улар ғордан юриб чиқдилар», деди.

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَيْنَمَا النَّاسُ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ بِقُبَاءٍ إِذْ جَاءَهُمْ آتٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ اللَّيْلَةَ ‏.‏ وَقَدْ أُمِرَ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ فَاسْتَقْبِلُوهَا ‏.‏ وَكَانَتْ وُجُوهُهُمْ إِلَى الشَّامِ فَاسْتَدَارُوا إِلَى الْكَعْبَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar Quboʼda bomdod namozini oʻqiyotgan paytda ularning oldiga bir kishi kelib: «Albatta, bu kecha Rasululloh ﷺ ga (vahiy) nozil qilindi va u zot Kaʼbaga yuzlanishga buyurildilar, bas, siz ham unga yuzlaninglar», dedi. Ularning yuzlari Shom tomonga edi, shunda ular Kaʼba tomon aylandilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар Қубўда бомдод намозини ўқиётган пайтда уларнинг олдига бир киши келиб: «Албатта, бу кеча Расулуллоҳ ﷺ га (ваҳий) нозил қилинди ва у зот Каъбага юзланишга буюрилдилар, бас, сиз ҳам унга юзланинглар», деди. Уларнинг юзлари Шом томонга эди, шунда улар Каъба томон айландилар.

حَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَيْنَمَا النَّاسُ فِي صَلاَةِ الْغَدَاةِ إِذْ جَاءَهُمْ رَجُلٌ ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِ مَالِكٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar bomdod namozini oʻqiyotgan paytda ularning oldiga bir kishi keldi... — Molikning hadisi kabi (davom etadi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар бомдод намозини ўқиётган пайтда уларнинг олдига бир киши келди... — Моликнинг ҳадиси каби (давом этади).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى بُصَاقًا فِي جِدَارِ الْقِبْلَةِ فَحَكَّهُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ يُصَلِّي فَلاَ يَبْصُقْ قِبَلَ وَجْهِهِ فَإِنَّ اللَّهَ قِبَلَ وَجْهِهِ إِذَا صَلَّى ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qibla devorida tupuk koʻrib qoldilar-da, uni qirib tashladilar. Soʻng odamlarga yuzlanib: «Biringiz namoz oʻqiyotgan boʻlsa, oʻz yuzi oldiga tupurmasin. Chunki u namoz oʻqiyotganida Alloh uning yuzi oldidadir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қибла деворида тупук кўриб қолдилар-да, уни қириб ташладилар. Сўнг одамларга юзланиб: «Бирингиз намоз ўқиётган бўлса, ўз юзи олдига тупурмасин. Чунки у намоз ўқиётганида Аллоҳ унинг юзи олдидадир», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو أُسَامَةَ ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي جَمِيعًا، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ - عَنْ أَيُّوبَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، أَخْبَرَنَا الضَّحَّاكُ، - يَعْنِي ابْنَ عُثْمَانَ ح وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، كُلُّهُمْ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَأَى نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ ‏.‏ إِلاَّ الضَّحَّاكَ فَإِنَّ فِي حَدِيثِهِ نُخَامَةً فِي الْقِبْلَةِ ‏.‏ بِمَعْنَى حَدِيثِ مَالِكٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zot masjidning qiblasida balgʻam koʻrdilar. Faqat Zahhok (rivoyatida) farq bor: uning hadisida «qiblada balgʻam» (deyilgan). Molikning hadisi maʼnosida (keladi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зот масжиднинг қибласида балғам кўрдилар. Фақат Заҳҳок (ривоятида) фарқ бор: унинг ҳадисида «қиблада балғам» (дейилган). Моликнинг ҳадиси маъносида (келади).

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، قَالَ وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا وُضِعَ عَشَاءُ أَحَدِكُمْ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ وَلاَ يَعْجَلَنَّ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning kechki ovqati qoʻyilib, namozga iqomat aytilsa, avval kechki ovqatdan boshlanglar va u (kishi) undan (ovqatdan) boʻshamaguncha shoshilmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг кечки овқати қўйилиб, намозга иқомат айтилса, аввал кечки овқатдан бошланглар ва у (киши) ундан (овқатдан) бўшамагунча шошилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ الْقَطَّانُ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي غَزْوَةِ خَيْبَرَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ - يَعْنِي الثُّومَ - فَلاَ يَأْتِيَنَّ الْمَسَاجِدَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زُهَيْرٌ فِي غَزْوَةٍ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ خَيْبَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar gʻazotida: «Kim bu daraxtdan — yaʼni sarimsoqdan — yegan boʻlsa, masjidlarga aslo kelmasin», dedilar. Zuhayr (rivoyatida) «bir gʻazotda» dedi va Xaybarni zikr qilmadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар ғазотида: «Ким бу дарахтдан — яъни саримсоқдан — еган бўлса, масжидларга асло келмасин», дедилар. Зуҳайр (ривоятида) «бир ғазотда» деди ва Хайбарни зикр қилмади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الْبَقْلَةِ فَلاَ يَقْرَبَنَّ مَسَاجِدَنَا حَتَّى يَذْهَبَ رِيحُهَا ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الثُّومَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bu koʻkatdan yegan boʻlsa, uning hidi ketmaguncha bizning masjidlarimizga aslo yaqinlashmasin», dedilar — yaʼni sarimsoqni (nazarda tutdilar).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бу кўкатдан еган бўлса, унинг ҳиди кетмагунча бизнинг масжидларимизга асло яқинлашмасин», дедилар — яъни саримсоқни (назарда тутдилар).

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، كُلُّهُمْ عَنْ يَحْيَى الْقَطَّانِ، - قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَيَقْرَأُ سُورَةً فِيهَا سَجْدَةٌ فَيَسْجُدُ وَنَسْجُدُ مَعَهُ حَتَّى مَا يَجِدُ بَعْضُنَا مَوْضِعًا لِمَكَانِ جَبْهَتِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Qurʼon oʻqirdilar, oʻqigan suralarida sajda (oyati) boʻlsa sajda qilardilar, biz ham u zot bilan birga sajda qilardik, hatto baʼzimiz peshanasini qoʻyishga joy topolmasdik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Қуръон ўқирдилар, ўқиган сураларида сажда (ояти) бўлса сажда қилардилар, биз ҳам у зот билан бирга сажда қилардик, ҳатто баъзимиз пешанасини қўйишга жой тополмасдик.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رُبَّمَا قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقُرْآنَ فَيَمُرُّ بِالسَّجْدَةِ فَيَسْجُدُ بِنَا حَتَّى ازْدَحَمْنَا عِنْدَهُ حَتَّى مَا يَجِدُ أَحَدُنَا مَكَانًا لِيَسْجُدَ فِيهِ فِي غَيْرِ صَلاَةٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Baʼzan Rasululloh ﷺ Qurʼon oʻqib, sajda (oyati)ga oʻtardilar-da, biz bilan birga sajda qilardilar, hatto u zotning yonida shu qadar tigʻiz boʻlib qolardikki, hatto birortamiz sajda qilishga joy topolmasdik — namozdan tashqari (holatda).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Баъзан Расулуллоҳ ﷺ Қуръон ўқиб, сажда (ояти)га ўтардилар-да, биз билан бирга сажда қилардилар, ҳатто у зотнинг ёнида шу қадар тиғиз бўлиб қолардикки, ҳатто бирортамиз сажда қилишга жой тополмасдик — намоздан ташқари (ҳолатда).

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ وَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَرَفَعَ إِصْبَعَهُ الْيُمْنَى الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ فَدَعَا بِهَا وَيَدَهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُسْرَى بَاسِطُهَا عَلَيْهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ namozda oʻtirganlarida, ikki qoʻllarini ikki tizzalari ustiga qoʻyar, bosh barmoqqa yondosh boʻlgan oʻng barmoqlarini koʻtarib, u bilan duo qilar, chap qoʻllarini chap tizzalari ustiga uni yoyib qoʻyar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ намозда ўтирганларида, икки қўлларини икки тиззалари устига қўяр, бош бармоққа ёндош бўлган ўнг бармоқларини кўтариб, у билан дуо қилар, чап қўлларини чап тиззалари устига уни ёйиб қўяр эдилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، أَخْبَرَنِي الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ اللَّهُ أَكْبَرُ كَبِيرًا وَالْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا وَسُبْحَانَ اللَّهِ بُكْرَةً وَأَصِيلاً ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ الْقَائِلُ كَلِمَةَ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَجِبْتُ لَهَا فُتِحَتْ لَهَا أَبْوَابُ السَّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَمَا تَرَكْتُهُنَّ مُنْذُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ذَلِكَ ‏.

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiyotgan paytimizda, jamoatdan bir kishi: «Allohu akbaru kabiran val-hamdu lillahi kasiran va subhanallohi bukratan va asiilan» (Alloh ulugʻdir, gʻoyat ulugʻ; hamd Allohga xosdir, koʻp hamd bilan; Allohga ertayu kech tasbeh aytaman), dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Falon-falon kalimani kim aytdi?» dedilar. Jamoatdan bir kishi: «Men, yo Rasululloh», dedi. (Rasululloh ﷺ): «Men undan hayratga tushdim, u uchun osmonning eshiklari ochildi», dedilar. Ibn Umar dedi: Rasululloh ﷺ ning buni aytganlarini eshitganimdan beri men u (kalimalar)ni tark qilmadim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқиётган пайтимизда, жамоатдан бир киши: «Аллоҳу акбару кабиран вал-ҳамду лиллаҳи касиран ва субҳаналлоҳи букратан ва асиилан» (Аллоҳ улуғдир, ғоят улуғ; ҳамд Аллоҳга хосдир, кўп ҳамд билан; Аллоҳга эртаю кеч тасбеҳ айтаман), деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Фалон-фалон калимани ким айтди?» дедилар. Жамоатдан бир киши: «Мен, ё Расулуллоҳ», деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Мен ундан ҳайратга тушдим, у учун осмоннинг эшиклари очилди», дедилар. Ибн Умар деди: Расулуллоҳ ﷺ нинг буни айтганларини эшитганимдан бери мен у (калималар)ни тарк қилмадим.

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الَّذِي تَفُوتُهُ صَلاَةُ الْعَصْرِ كَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning asr namozi qazo boʻlsa, goʻyo u ahli oilasi va molidan mahrum etilganga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг аср намози қазо бўлса, гўё у аҳли оиласи ва молидан маҳрум этилганга ўхшайди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ، زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ مَكَثْنَا ذَاتَ لَيْلَةٍ نَنْتَظِرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ فَخَرَجَ إِلَيْنَا حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ أَوْ بَعْدَهُ فَلاَ نَدْرِي أَشَىْءٌ شَغَلَهُ فِي أَهْلِهِ أَوْ غَيْرُ ذَلِكَ فَقَالَ حِينَ خَرَجَ ‏"‏ إِنَّكُمْ لَتَنْتَظِرُونَ صَلاَةً مَا يَنْتَظِرُهَا أَهْلُ دِينٍ غَيْرُكُمْ وَلَوْلاَ أَنْ يَثْقُلَ عَلَى أُمَّتِي لَصَلَّيْتُ بِهِمْ هَذِهِ السَّاعَةَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَمَرَ الْمُؤَذِّنَ فَأَقَامَ الصَّلاَةَ وَصَلَّى ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz bir tun oxirgi xufton namozi uchun Rasululloh ﷺ ni kutib turdik. U zot bizning oldimizga tunning uchdan biri oʻtganida yoki undan keyin chiqdilar. Biz uni oilasidagi biror ish band qildimi yoki boshqa narsami — bilmaymiz. Chiqqanlarida shunday dedilar: ‹Albatta, siz shunday namozni kutyapsizki, uni sizdan boshqa hech bir din ahli kutmaydi. Agar ummatimga ogʻir boʻlmasligini (bilganimda), ularga bu namozni mana shu soatda oʻqib berardim›». Soʻng muazzinga buyurdilar, u takbir aytdi va (u zot) namoz oʻqitdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз бир тун охирги хуфтон намози учун Расулуллоҳ ﷺ ни кутиб турдик. У зот бизнинг олдимизга туннинг учдан бири ўтганида ёки ундан кейин чиқдилар. Биз уни оиласидаги бирор иш банд қилдими ёки бошқа нарсами — билмаймиз. Чиққанларида шундай дедилар: ‹Албатта, сиз шундай намозни кутяпсизки, уни сиздан бошқа ҳеч бир дин аҳли кутмайди. Агар умматимга оғир бўлмаслигини (билганимда), уларга бу намозни мана шу соатда ўқиб берардим›». Сўнг муаззинга буюрдилар, у такбир айтди ва (у зот) намоз ўқитдилар.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شُغِلَ عَنْهَا لَيْلَةً فَأَخَّرَهَا حَتَّى رَقَدْنَا فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ اسْتَيْقَظْنَا ثُمَّ رَقَدْنَا ثُمَّ اسْتَيْقَظْنَا ثُمَّ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ اللَّيْلَةَ يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ غَيْرُكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir tun u (xufton namozi)dan band boʻlib, uni biz masjidda uxlab qolgunimizcha kechiktirdilar. Soʻng biz uygʻondik, yana uxladik, yana uygʻondik. Soʻng Rasululloh ﷺ bizning oldimizga chiqib, keyin: «Bu tun yer ahlidan sizdan boshqa hech kim namozni kutib turmaydi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир тун у (хуфтон намози)дан банд бўлиб, уни биз масжидда ухлаб қолгунимизча кечиктирдилар. Сўнг биз уйғондик, яна ухладик, яна уйғондик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга чиқиб, кейин: «Бу тун ер аҳлидан сиздан бошқа ҳеч ким намозни кутиб турмайди», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَبِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَغْلِبَنَّكُمُ الأَعْرَابُ عَلَى اسْمِ صَلاَتِكُمْ أَلاَ إِنَّهَا الْعِشَاءُ وَهُمْ يُعْتِمُونَ بِالإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyotganlarini eshitdim: «Aʼrobiylar (sahroyilar) namozingizning nomi borasida sizlarni yengib qoʻymasinlar. Ogʻoh boʻlinglarki, u xufton (al-ishoʼ)dir; ular esa tuyalarni (kech) sogʻib, uni atama deb ataydilar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деётганларини эшитдим: «Аъробийлар (саҳройилар) намозингизнинг номи борасида сизларни енгиб қўймасинлар. Оғоҳ бўлингларки, у хуфтон (ал-ишў)дир; улар эса туяларни (кеч) соғиб, уни атама деб атайдилар».

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي لَبِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَغْلِبَنَّكُمُ الأَعْرَابُ عَلَى اسْمِ صَلاَتِكُمُ الْعِشَاءِ فَإِنَّهَا فِي كِتَابِ اللَّهِ الْعِشَاءُ وَإِنَّهَا تُعْتِمُ بِحِلاَبِ الإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Aʼrobiylar (sahroyilar) namozingizning — xufton namozining nomi borasida sizlarni yengib qoʻymasinlar, chunki u Allohning Kitobida ‹al-ishoʼ› (deb atalgan)dir. Ular esa tuyalarini (kech) sogʻishlari sababli uni ‹atama› deydilar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аъробийлар (саҳройилар) намозингизнинг — хуфтон намозининг номи борасида сизларни енгиб қўймасинлар, чунки у Аллоҳнинг Китобида ‹ал-ишў› (деб аталган)дир. Улар эса туяларини (кеч) соғишлари сабабли уни ‹атама› дейдилар».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلاَةُ الْجَمَاعَةِ أَفْضَلُ مِنْ صَلاَةِ الْفَذِّ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jamoat namozi yolgʻiz (oʻqilgan) namozdan yigirma yetti darajaga afzaldir», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жамоат намози ёлғиз (ўқилган) намоздан йигирма етти даражага афзалдир», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلاَةُ الرَّجُلِ فِي الْجَمَاعَةِ تَزِيدُ عَلَى صَلاَتِهِ وَحْدَهُ سَبْعًا وَعِشْرِينَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kishining jamoatdagi namozi uning yolgʻiz oʻqigan namozidan yigirma yettiga ziyoda boʻladi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кишининг жамоатдаги намози унинг ёлғиз ўқиган намозидан йигирма еттига зиёда бўлади», — дедилар.

وَحَدَّثَنَاهُ ابْنُ رَافِعٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، أَخْبَرَنَا الضَّحَّاكُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بِضْعًا وَعِشْرِينَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «yigirmadan ziyodroq» — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «йигирмадан зиёдроқ» — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ جَاءَ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ أَنْ يُعْطِيَهُ قَمِيصَهُ يُكَفِّنُ فِيهِ أَبَاهُ فَأَعْطَاهُ ثُمَّ سَأَلَهُ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَامَ عُمَرُ فَأَخَذَ بِثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُصَلِّي عَلَيْهِ وَقَدْ نَهَاكَ اللَّهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا خَيَّرَنِي اللَّهُ فَقَالَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاَ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً وَسَأَزِيدُهُ عَلَى سَبْعِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِنَّهُ مُنَافِقٌ ‏.‏ فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَلاَ تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلاَ تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ‏}‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Abdulloh ibn Ubay ibn Salul vafot etganida, uning oʻgʻli Abdulloh ibn Abdulloh Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, otasini kafanlash uchun u zotdan oʻz koʻylaklarini berishlarini soʻradi. U zot uni unga berdilar. Soʻng u zotdan unga janoza namozini oʻqib berishlarini soʻradi. Rasululloh ﷺ unga (janoza namozini) oʻqish uchun turdilar. Shunda Umar turib, Rasululloh ﷺ ning kiyimlaridan ushlab oldi-da: ‹Yo Rasululloh! Siz unga namoz oʻqiysizmi? Holbuki Alloh sizni unga namoz oʻqishdan qaytargan-ku!› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Alloh meni faqat ixtiyorli qildi, xolos. U: {Ular uchun magʻfirat soʻra yoki ular uchun magʻfirat soʻrama, agar ular uchun yetmish marta magʻfirat soʻrasang ham...} dedi. Men esa yetmishdan ham koʻproq qilaman›, dedilar. (Umar): ‹U munofiq-ku!› dedi. Shunday boʻlsa-da, Rasululloh ﷺ unga (janoza) namozini oʻqidilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Ulardan oʻlgan biron kishiga hech qachon namoz oʻqima va uning qabri ustida turma} (oyatini) nozil qildi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул вафот этганида, унинг ўғли Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, отасини кафанлаш учун у зотдан ўз кўйлакларини беришларини сўради. У зот уни унга бердилар. Сўнг у зотдан унга жаноза намозини ўқиб беришларини сўради. Расулуллоҳ ﷺ унга (жаноза намозини) ўқиш учун турдилар. Шунда Умар туриб, Расулуллоҳ ﷺ нинг кийимларидан ушлаб олди-да: ‹Ё Расулуллоҳ! Сиз унга намоз ўқийсизми? Ҳолбуки Аллоҳ сизни унга намоз ўқишдан қайтарган-ку!› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ мени фақат ихтиёрли қилди, холос. У: {Улар учун мағфират сўра ёки улар учун мағфират сўрама, агар улар учун етмиш марта мағфират сўрасанг ҳам...} деди. Мен эса етмишдан ҳам кўпроқ қиламан›, дедилар. (Умар): ‹У мунофиқ-ку!› деди. Шундай бўлса-да, Расулуллоҳ ﷺ унга (жаноза) намозини ўқидилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Улардан ўлган бирон кишига ҳеч қачон намоз ўқима ва унинг қабри устида турма} (оятини) нозил қилди».

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، - يَعْنِي الثَّقَفِيَّ - حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الْمُنَافِقِ كَمَثَلِ الشَّاةِ الْعَائِرَةِ بَيْنَ الْغَنَمَيْنِ تَعِيرُ إِلَى هَذِهِ مَرَّةً وَإِلَى هَذِهِ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. U zot: «Munofiqning misoli ikki poda oʻrtasida tentirab yurgan qoʻyga oʻxshaydi: u goh u tarafga, goh bu tarafga oʻtib turadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилинади. У зот: «Мунофиқнинг мисоли икки пода ўртасида тентираб юрган қўйга ўхшайди: у гоҳ у тарафга, гоҳ бу тарафга ўтиб туради», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيَّ - عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ تَكِرُّ فِي هَذِهِ مَرَّةً وَفِي هَذِهِ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺ dan uning misli (kabi) rivoyat qilinadi. Faqat u: «U goh bu tarafga, goh u tarafga oʻtib turadi», dedilar (deb keltirdi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺ дан унинг мисли (каби) ривоят қилинади. Фақат у: «У гоҳ бу тарафга, гоҳ у тарафга ўтиб туради», дедилар (деб келтирди).

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ، عَنْ سَالِمِ، بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَطْوِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ السَّمَوَاتِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ يَأْخُذُهُنَّ بِيَدِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ ثُمَّ يَطْوِي الأَرَضِينَ بِشِمَالِهِ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla qiyomat kuni osmonlarni yigʻishtiradi, soʻng ularni oʻng qoʻli bilan oladi, soʻng: ‹Men Podshohman! Jabbor (zolim)lar qani? Mutakabbirlar qani?› deydi. Soʻng yerlarni chap qoʻli bilan yigʻishtiradi, soʻng: ‹Men Podshohman! Jabbor (zolim)lar qani? Mutakabbirlar qani?› deydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла қиёмат куни осмонларни йиғиштиради, сўнг уларни ўнг қўли билан олади, сўнг: ‹Мен Подшоҳман! Жаббор (золим)лар қани? Мутакаббирлар қани?› дейди. Сўнг ерларни чап қўли билан йиғиштиради, сўнг: ‹Мен Подшоҳман! Жаббор (золим)лар қани? Мутакаббирлар қани?› дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنُونَ ابْنَ جَعْفَرٍ - أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ، اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنَ الشَّجَرِ شَجَرَةً لاَ يَسْقُطُ وَرَقُهَا وَإِنَّهَا مَثَلُ الْمُسْلِمِ فَحَدِّثُونِي مَا هِيَ ‏"‏ ‏.‏ فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَوَادِي ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَاسْتَحْيَيْتُ ثُمَّ قَالُوا حَدِّثْنَا مَا هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ ‏"‏ هِيَ النَّخْلَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعُمَرَ قَالَ لأَنْ تَكُونَ قُلْتَ هِيَ النَّخْلَةُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ كَذَا وَكَذَا ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Albatta, daraxtlar orasida bargi toʻkilmaydigan bir daraxt bor, u musulmonning misolidir. Menga ayting-chi, u qaysi (daraxt)?» Odamlar choʻl daraxtlari (haqida oʻylab) bosh qotirdilar. Abdulloh dedi: «Koʻnglimga u xurmo (daraxti) ekani tushdi, biroq (aytishga) uyaldim». Soʻng ular: «Bizga ayting, u qaysi (daraxt), yo Rasululloh?» dedilar. (Abdulloh) dedi: Shunda (Rasululloh ﷺ): «U — xurmo daraxti», dedilar. (Abdulloh) dedi: «Men buni Umarga aytdim. U: ‹Sen ‹U xurmo daraxti› deb aytganing menga shu-shu (narsalar)dan koʻra mahbubroq edi», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Албатта, дарахтлар орасида барги тўкилмайдиган бир дарахт бор, у мусулмоннинг мисолидир. Менга айтинг-чи, у қайси (дарахт)?» Одамлар чўл дарахтлари (ҳақида ўйлаб) бош қотирдилар. Абдуллоҳ деди: «Кўнглимга у хурмо (дарахти) экани тушди, бироқ (айтишга) уялдим». Сўнг улар: «Бизга айтинг, у қайси (дарахт), ё Расулуллоҳ?» дедилар. (Абдуллоҳ) деди: Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «У — хурмо дарахти», дедилар. (Абдуллоҳ) деди: «Мен буни Умарга айтдим. У: ‹Сен ‹У хурмо дарахти› деб айтганинг менга шу-шу (нарсалар)дан кўра маҳбуброқ эди», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، الضُّبَعِيِّ عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا لأَصْحَابِهِ ‏"‏ أَخْبِرُونِي عَنْ شَجَرَةٍ مَثَلُهَا مَثَلُ الْمُؤْمِنِ ‏"‏ ‏.‏ فَجَعَلَ الْقَوْمُ يَذْكُرُونَ شَجَرًا مِنْ شَجَرِ الْبَوَادِي ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَأُلْقِيَ فِي نَفْسِي أَوْ رُوعِيَ أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَجَعَلْتُ أُرِيدُ أَنْ أَقُولَهَا فَإِذَا أَسْنَانُ الْقَوْمِ فَأَهَابُ أَنْ أَتَكَلَّمَ فَلَمَّا سَكَتُوا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هِيَ النَّخْلَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ ashoblariga: «Menga moʻminning misoliga oʻxshaydigan bir daraxt haqida xabar bering», dedilar. Shunda jamoa choʻl daraxtlaridan biror daraxtni tilga ola boshladi. Ibn Umar dedi: «Koʻnglimga solindi yoxud yodimga keldiki, u xurmo daraxti. Shuni aytmoqchi boʻldim, biroq jamoaning (yoshi ulugʻlari) bor ekan, gapirishga hayiqdim. Ular jim boʻlganlarida, Rasululloh ﷺ: ‹U — xurmo daraxti›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ашобларига: «Менга мўминнинг мисолига ўхшайдиган бир дарахт ҳақида хабар беринг», дедилар. Шунда жамоа чўл дарахтларидан бирор дарахтни тилга ола бошлади. Ибн Умар деди: «Кўнглимга солинди ёхуд ёдимга келдики, у хурмо дарахти. Шуни айтмоқчи бўлдим, бироқ жамоанинг (ёши улуғлари) бор экан, гапиришга ҳайиқдим. Улар жим бўлганларида, Расулуллоҳ ﷺ: ‹У — хурмо дарахти›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَخْبِرُونِي بِشَجَرَةٍ شِبْهِ أَوْ كَالرَّجُلِ الْمُسْلِمِ لاَ يَتَحَاتُّ وَرَقُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لَعَلَّ مُسْلِمًا قَالَ وَتُؤْتِي أُكُلَهَا ‏.‏ وَكَذَا وَجَدْتُ عِنْدَ غَيْرِي أَيْضًا وَلاَ تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ وَرَأَيْتُ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ لاَ يَتَكَلَّمَانِ فَكَرِهْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ أَوْ أَقُولَ شَيْئًا فَقَالَ عُمَرُ لأَنْ تَكُونَ قُلْتَهَا أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ كَذَا وَكَذَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ huzurida edik, shunda u zot: «Menga bargi toʻkilmaydigan, musulmon kishiga oʻxshash yoki uning misolidagi bir daraxt haqida xabar bering», dedilar. Ibrohim dedi: «Ehtimol Muslim: ‹U mevasini ham beradi› degandir». Boshqa (nusxa)da ham shunday topdim: «U mevasini har vaqtda bermaydi». Ibn Umar dedi: «Koʻnglimga u xurmo daraxti ekani tushdi, lekin Abu Bakr va Umarning gapirmayotganini koʻrdim-da, gapirishni yoki biror narsa aytishni yoqtirmadim. Shunda Umar: ‹Sen buni aytganing menga shu-shu (narsalar)dan koʻra mahbubroq edi›, dedi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида эдик, шунда у зот: «Менга барги тўкилмайдиган, мусулмон кишига ўхшаш ёки унинг мисолидаги бир дарахт ҳақида хабар беринг», дедилар. Иброҳим деди: «Эҳтимол Муслим: ‹У мевасини ҳам беради› дегандир». Бошқа (нусха)да ҳам шундай топдим: «У мевасини ҳар вақтда бермайди». Ибн Умар деди: «Кўнглимга у хурмо дарахти экани тушди, лекин Абу Бакр ва Умарнинг гапирмаётганини кўрдим-да, гапиришни ёки бирор нарса айтишни ёқтирмадим. Шунда Умар: ‹Сен буни айтганинг менга шу-шу (нарсалар)дан кўра маҳбуброқ эди›, деди».

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنُونَ ابْنَ سَعِيدٍ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ‏}‏ قَالَ ‏"‏ يَقُومُ أَحَدُهُمْ فِي رَشْحِهِ إِلَى أَنْصَافِ أُذُنَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ الْمُثَنَّى قَالَ ‏"‏ يَقُومُ النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ لَمْ يَذْكُرْ يَوْمَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ {Odamlar olamlar Robbi (huzurida) turadigan kun} (Mutaffifin 6) (degan oyat haqida): «Ulardan biri quloqlarining oʻrtasiga yetgan teri (oqimi) ichida turadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ {Одамлар оламлар Робби (ҳузурида) турадиган кун} (Мутаффифин 6) (деган оят ҳақида): «Улардан бири қулоқларининг ўртасига етган тери (оқими) ичида туради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُسَيَّبِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ، ح وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، كِلاَهُمَا عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ، بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، ح وَحَدَّثَنِي عَبْدُ، اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ يَحْيَى حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو نَصْرٍ التَّمَّارُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ، بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ، ح وَحَدَّثَنَا الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ بِمَعْنَى حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ ‏.‏ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ وَصَالِحٍ ‏"‏ حَتَّى يَغِيبَ أَحَدُهُمْ فِي رَشْحِهِ إِلَى أَنْصَافِ أُذُنَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dan yuqoridagi hadis maʼnosida (rivoyat qilingan). Faqat (bu rivoyatda): «Toki ulardan biri quloqlarining oʻrtasiga yetadigan teri (oqimi) ichida koʻrinmay ketadi», deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дан юқоридаги ҳадис маъносида (ривоят қилинган). Фақат (бу ривоятда): «Токи улардан бири қулоқларининг ўртасига етадиган тери (оқими) ичида кўринмай кетади», дейилган.