حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ تَوَضَّأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَيَدَيْهِ ثَلاَثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَقَالَ " الأُذُنَانِ مِنَ الرَّأْسِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لاَ أَدْرِي هَذَا مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مِنْ قَوْلِ أَبِي أُمَامَةَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ الْقَائِمِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنَّ الأُذُنَيْنِ مِنَ الرَّأْسِ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مَا أَقْبَلَ مِنَ الأُذُنَيْنِ فَمِنَ الْوَجْهِ وَمَا أَدْبَرَ فَمِنَ الرَّأْسِ . قَالَ إِسْحَاقُ وَأَخْتَارُ أَنْ يَمْسَحَ مُقَدَّمَهُمَا مَعَ الْوَجْهِ وَمُؤَخَّرَهُمَا مَعَ رَأْسِهِ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ هُمَا سُنَّةٌ عَلَى حِيَالِهِمَا يَمْسَحُهُمَا بِمَاءٍ جَدِيدٍ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu) aytadi: Paygʻambar ﷺ tahorat olib, yuzlarini uch marta, qoʻllarini uch marta yuvdilar, boshlariga mash tortdilar va: «Quloqlar boshdandir (boshning bir qismidir)», dedilar.
Abu Iso aytdi: Qutayba: «Hammod: ‹Bu (soʻz) Paygʻambar ﷺ ning soʻzlarimi yoki Abu Umomaning soʻzimi — bilmayman›, dedi», dedi. (Rovi) aytdi: Bu bobda Anasdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hasan hadis boʻlib, uning isnodi unchalik mustahkam emas. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan koʻpchilik ilm ahli va ulardan keyingilar nazdida quloqlar boshdandir, deb amal qilinadi. Sufyon Savriy, Ibn al-Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytishadi. Baʼzi ilm ahli: «Quloqlarning old (tomoni) yuzdan, orqa (tomoni) esa boshdandir», deyishgan. Ishoq: «Men ularning old qismini yuz bilan, orqa qismini boshi bilan mash tortishni ixtiyor qilaman», dedi. Shofeiy: «Ular oʻz holicha (alohida) sunnatdir; ularga yangi suv bilan mash tortadi», dedi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) айтади: Пайғамбар ﷺ таҳорат олиб, юзларини уч марта, қўлларини уч марта ювдилар, бошларига маш тортдилар ва: «Қулоқлар бошдандир (бошнинг бир қисмидир)», дедилар.
Абу Исо айтди: Қутайба: «Ҳаммод: ‹Бу (сўз) Пайғамбар ﷺ нинг сўзларими ёки Абу Умоманинг сўзими — билмайман›, деди», деди. (Рови) айтди: Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадис бўлиб, унинг исноди унчалик мустаҳкам эмас. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан кўпчилик илм аҳли ва улардан кейингилар наздида қулоқлар бошдандир, деб амал қилинади. Суфён Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтишади. Баъзи илм аҳли: «Қулоқларнинг олд (томони) юздан, орқа (томони) эса бошдандир», дейишган. Ишоқ: «Мен уларнинг олд қисмини юз билан, орқа қисмини боши билан маш тортишни ихтиёр қиламан», деди. Шофеий: «Улар ўз ҳолича (алоҳида) суннатдир; уларга янги сув билан маш тортади», деди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ " الْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ وَالزَّعِيمُ غَارِمٌ وَالدَّيْنُ مَقْضِيٌّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ سَمُرَةَ وَصَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ وَأَنَسٍ . قَالَ وَحَدِيثُ أَبِي أُمَامَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺning vidolashuv haji yilidagi xutbalarida: «Ariyat (qarzga olingan narsa) qaytariladi, kafil (zomin) toʻlovchidir va qarz ado etiladi», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu bobda Samura, Safvon ibn Umayya va Anasdan ham (rivoyat) bor. Abu Umomaning hadisi hasan hadisdir. Abu Umomadan Nabiy ﷺdan bu yoʻldan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺнинг видолашув ҳажи йилидаги хутбаларида: «Арият (қарзга олинган нарса) қайтарилади, кафил (зомин) тўловчидир ва қарз адо этилади», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу бобда Самура, Сафвон ибн Умайя ва Анасдан ҳам (ривоят) бор. Абу Умоманинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Абу Умомадан Набий ﷺдан бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، أَخْبَرَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَبِيعُوا الْقَيْنَاتِ وَلاَ تَشْتَرُوهُنَّ وَلاَ تُعَلِّمُوهُنَّ وَلاَ خَيْرَ فِي تِجَارَةٍ فِيهِنَّ وَثَمَنُهُنَّ حَرَامٌ فِي مِثْلِ هَذَا أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي أُمَامَةَ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِثْلَ هَذَا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ وَضَعَّفَهُ وَهُوَ شَامِيٌّ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qoʻshiqchi choʻrilarni sotmanglar, ularni sotib ham olmanglar va ularga (qoʻshiq) oʻrgatmanglar. Ular borasidagi tijoratda hech qanday yaxshilik yoʻq va ularning bahosi haromdir. Shunga oʻxshash narsa haqida bu oyat nozil boʻldi: {Odamlar orasida shundaylar borki, (Allohning) yoʻlidan adashtirish uchun behuda gap-soʻzni sotib oladi…} (Luqmon 6) oyatini oxirigacha», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Umar ibn al-Xattobdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Umomaning hadisini biz faqat shu yoʻl bilan shunday (tarzda) bilamiz. Ilm ahlidan baʼzilari Ali ibn Yazid haqida (tanqid) gapirgan va uni zaif sanagan, u shomlikdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қўшиқчи чўриларни сотманглар, уларни сотиб ҳам олманглар ва уларга (қўшиқ) ўргатманглар. Улар борасидаги тижоратда ҳеч қандай яхшилик йўқ ва уларнинг баҳоси ҳаромдир. Шунга ўхшаш нарса ҳақида бу оят нозил бўлди: {Одамлар орасида шундайлар борки, (Аллоҳнинг) йўлидан адаштириш учун беҳуда гап-сўзни сотиб олади…} (Луқмон 6) оятини охиригача», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Умар ибн ал-Хаттобдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Умоманинг ҳадисини биз фақат шу йўл билан шундай (тарзда) биламиз. Илм аҳлидан баъзилари Али ибн Язид ҳақида (танқид) гапирган ва уни заиф санаган, у шомликдир.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، عَنْ عُفَيْرِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ الأُضْحِيَةِ الْكَبْشُ وَخَيْرُ الْكَفَنِ الْحُلَّةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَعُفَيْرُ بْنُ مَعْدَانَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Eng yaxshi qurbonlik — qoʻchqor, eng yaxshi kafan — hulla (yaʼni butun matodan tikilgan kiyim)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Ufayr ibn Maʼdon hadisda zaif sanaladi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Энг яхши қурбонлик — қўчқор, энг яхши кафан — ҳулла (яъни бутун матодан тикилган кийим)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Уфайр ибн Маъдон ҳадисда заиф саналади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو غَالِبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثَةٌ لاَ تُجَاوِزُ صَلاَتُهُمْ آذَانَهُمُ الْعَبْدُ الآبِقُ حَتَّى يَرْجِعَ وَامْرَأَةٌ بَاتَتْ وَزَوْجُهَا عَلَيْهَا سَاخِطٌ وَإِمَامُ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَأَبُو غَالِبٍ اسْمُهُ حَزَوَّرٌ .
Muhammad ibn Ismoil bizga aytib berdi, Ali ibn al-Hasan bizga aytib berdi, Husayn ibn Voqid bizga aytib berdi, Abu Gʻolib bizga aytib berdi, u aytdi: Men Abu Umoma (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa) kishi borki, ularning namozi quloqlaridan oshib oʻtmaydi: qochib ketgan qul — to qaytib kelguniga qadar, eri undan gʻazabnok holda tunni oʻtkazgan ayol va qavmiga imom boʻlganu ular undan norozi boʻlgan kishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻnalishdan hasan gʻaribdir. Abu Gʻolibning ismi Hazavvardir.Муҳаммад ибн Исмоил бизга айтиб берди, Али ибн ал-Ҳасан бизга айтиб берди, Ҳусайн ибн Воқид бизга айтиб берди, Абу Ғолиб бизга айтиб берди, у айтди: Мен Абу Умома (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа) киши борки, уларнинг намози қулоқларидан ошиб ўтмайди: қочиб кетган қул — то қайтиб келгунига қадар, эри ундан ғазабнок ҳолда тунни ўтказган аёл ва қавмига имом бўлгану улар ундан норози бўлган киши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўналишдан ҳасан ғарибдир. Абу Ғолибнинг исми Ҳазаввардир.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ جَعَلَ اللَّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّارِ خَنْدَقًا كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ " . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي أُمَامَةَ .
Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida bir kun roʻza tutsa, Alloh uning bilan doʻzax orasiga osmon bilan yer orasidagidek (uzoqlikda) bir xandaq qiladi», dedilar. Bu hadis Abu Umoma hadisidan gʻaribdir.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллоҳ унинг билан дўзах орасига осмон билан ер орасидагидек (узоқликда) бир хандақ қилади», дедилар. Бу ҳадис Абу Умома ҳадисидан ғарибдир.
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْضَلُ الصَّدَقَاتِ ظِلُّ فُسْطَاطٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَنِيحَةُ خَادِمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ طَرُوقَةُ فَحْلٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَهُوَ أَصَحُّ عِنْدِي مِنْ حَدِيثِ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqalarning afzali — Alloh yoʻlidagi chodir soyasi, Alloh yoʻlida xizmatkorni (vaqtincha foydalanishga) berish, yoki Alloh yoʻlida (urugʻlantirish uchun) erkak tuyani (berish)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, va u mening nazdimda Muoviya ibn Solih hadisidan sahihroqdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақаларнинг афзали — Аллоҳ йўлидаги чодир сояси, Аллоҳ йўлида хизматкорни (вақтинча фойдаланишга) бериш, ёки Аллоҳ йўлида (уруғлантириш учун) эркак туяни (бериш)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, ва у менинг наздимда Муовия ибн Солиҳ ҳадисидан саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ الْفِلَسْطِينِيُّ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ شَيْءٌ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنْ قَطْرَتَيْنِ وَأَثَرَيْنِ قَطْرَةٌ مِنْ دُمُوعٍ فِي خَشْيَةِ اللَّهِ وَقَطْرَةُ دَمٍ تُهَرَاقُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ . وَأَمَّا الأَثَرَانِ فَأَثَرٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأَثَرٌ فِي فَرِيضَةٍ مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Allohga ikki tomchi va ikki asardan koʻ koʻra mahbubroq narsa yoʻq: Alloh qoʻrquvidan toʻkilgan koʻzyoshi tomchisi va Alloh yoʻlida toʻkilgan qon tomchisi. Ikki asarga kelsak: biri Alloh yoʻlidagi asar, ikkinchisi Allohning farzlaridan bir farzni (ado etishdagi) asardir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Аллоҳга икки томчи ва икки асардан кў кўра маҳбуброқ нарса йўқ: Аллоҳ қўрқувидан тўкилган кўзёши томчиси ва Аллоҳ йўлида тўкилган қон томчиси. Икки асарга келсак: бири Аллоҳ йўлидаги асар, иккинчиси Аллоҳнинг фарзларидан бир фарзни (адо этишдаги) асардир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ أَبِي غَسَّانَ، مُحَمَّدِ بْنِ مُطَرِّفٍ عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْحَيَاءُ وَالْعِيُّ شُعْبَتَانِ مِنَ الإِيمَانِ وَالْبَذَاءُ وَالْبَيَانُ شُعْبَتَانِ مِنَ النِّفَاقِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي غَسَّانَ مُحَمَّدِ بْنِ مُطَرِّفٍ . قَالَ وَالْعِيُّ قِلَّةُ الْكَلاَمِ وَالْبَذَاءُ هُوَ الْفُحْشُ فِي الْكَلاَمِ وَالْبَيَانُ هُوَ كَثْرَةُ الْكَلاَمِ مِثْلُ هَؤُلاَءِ الْخُطَبَاءِ الَّذِينَ يَخْطُبُونَ فَيُوَسِّعُونَ فِي الْكَلاَمِ وَيَتَفَصَّحُونَ فِيهِ مِنْ مَدْحِ النَّاسِ فِيمَا لاَ يُرْضِي اللَّهَ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Hayo va (kamgaplikdan kelib chiquvchi) tortinchoqlik imondan boʻlgan ikki shoxobchadir; behayolik (gapdagi qoʻpollik) va (ortiqcha) sergaplik esa nifoqdan boʻlgan ikki shoxobchadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Abu Gʻasson Muhammad ibn Mutarrifning hadisidan bilamiz. Abu Iso aytdi: «al-Iy» — kamgaplik, «al-Bazoʼ» — gapdagi qoʻpollik (fahsh), «al-Bayon» esa — sergaplik, xuddi xutba qiluvchi notiqlarga oʻxshab gapni choʻzib, odamlarni Allohni rozi qilmaydigan narsalarda maqtab, soʻzni avjiga yetkazib gapirishdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳаё ва (камгапликдан келиб чиқувчи) тортинчоқлик имондан бўлган икки шохобчадир; беҳаёлик (гапдаги қўполлик) ва (ортиқча) сергаплик эса нифоқдан бўлган икки шохобчадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абу Ғассон Муҳаммад ибн Мутаррифнинг ҳадисидан биламиз. Абу Исо айтди: «ал-Ий» — камгаплик, «ал-Базў» — гапдаги қўполлик (фаҳш), «ал-Баён» эса — сергаплик, худди хутба қилувчи нотиқларга ўхшаб гапни чўзиб, одамларни Аллоҳни рози қилмайдиган нарсаларда мақтаб, сўзни авжига етказиб гапиришдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، - هُوَ الْيَمَامِيُّ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا شَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ إِنْ تَبْذُلِ الْفَضْلَ خَيْرٌ لَكَ وَإِنْ تُمْسِكْهُ شَرٌّ لَكَ وَلاَ تُلاَمُ عَلَى كَفَافٍ وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَشَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُكْنَى أَبَا عَمَّارٍ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey odam bolasi! Agar ortiqcha (mol)ni ehson qilsang, bu sen uchun yaxshiroq, agar uni ushlab qolsang, sen uchun yomonroqdir. Yetarlicha (saqlab qolganing) uchun esa malomat qilinmaysan. (Ehsonni) oʻzing boqadiganlardan boshla. Yuqori qoʻl (beruvchi qoʻl) quyi qoʻldan (oluvchi qoʻldan) yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Shaddod ibn Abdullohning kunyasi Abu Ammordir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй одам боласи! Агар ортиқча (мол)ни эҳсон қилсанг, бу сен учун яхшироқ, агар уни ушлаб қолсанг, сен учун ёмонроқдир. Етарлича (сақлаб қолганинг) учун эса маломат қилинмайсан. (Эҳсонни) ўзинг боқадиганлардан бошла. Юқори қўл (берувчи қўл) қуйи қўлдан (олувчи қўлдан) яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шаддод ибн Абдуллоҳнинг куняси Абу Аммордир.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَغْبَطَ أَوْلِيَائِي عِنْدِي لَمُؤْمِنٌ خَفِيفُ الْحَاذِ ذُو حَظٍّ مِنَ الصَّلاَةِ أَحْسَنَ عِبَادَةَ رَبِّهِ وَأَطَاعَهُ فِي السِّرِّ وَكَانَ غَامِضًا فِي النَّاسِ لاَ يُشَارُ إِلَيْهِ بِالأَصَابِعِ وَكَانَ رِزْقُهُ كَفَافًا فَصَبَرَ عَلَى ذَلِكَ " . ثُمَّ نَفَضَ بِيَدِهِ فَقَالَ " عُجِّلَتْ مَنِيَّتُهُ قَلَّتْ بَوَاكِيهِ قَلَّ تُرَاثُهُ " .
وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " عَرَضَ عَلَىَّ رَبِّي لِيَجْعَلَ لِي بَطْحَاءَ مَكَّةَ ذَهَبًا قُلْتُ لاَ يَا رَبِّ وَلَكِنْ أَشْبَعُ يَوْمًا وَأَجُوعُ يَوْمًا أَوْ قَالَ ثَلاَثًا أَوْ نَحْوَ هَذَا فَإِذَا جُعْتُ تَضَرَّعْتُ إِلَيْكَ وَذَكَرْتُكَ وَإِذَا شَبِعْتُ شَكَرْتُكَ وَحَمِدْتُكَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ . وَالْقَاسِمُ هَذَا هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهُوَ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ وَهُوَ شَامِيٌّ ثِقَةٌ وَعَلِيُّ بْنُ يَزِيدَ ضَعِيفُ الْحَدِيثِ وَيُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْمَلِكِ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mening huzurimda avliyolarimning eng havas qilingani — moli oz boʻlgan, namozdan nasibasi bor, Robbiga eng goʻzal ibodat qiladigan, Unga yashirincha ham itoat etadigan, odamlar orasida koʻzga tashlanmaydigan, barmoq bilan koʻrsatilmaydigan, rizqi faqat oʻziga yetadigan miqdorda boʻlib, shunga sabr qilgan moʻmindir», dedilar. Soʻng qoʻllarini silkitib: «Uning ajali tez keldi, yigʻlovchilari oz boʻldi, merosi ham kam boʻldi», dedilar. Yana shu sanad bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot: «Robbim Makkaning vodiysini menga oltinga aylantirib berishni taklif qildi. Men: ‹Yoʻq, ey Robbim, balki men bir kun toʻyay, bir kun och qolay›, dedim — yoki ‹uch kun› dedilar yoxud shunga oʻxshash (gap aytdilar) — ‹Och qolganimda Senga zorlanaman va Seni yod etaman, toʻyganimda esa Senga shukr qilaman va hamd aytaman›, dedim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda Fazola ibn Ubayddan ham (rivoyat) bor.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Менинг ҳузуримда авлиёларимнинг энг ҳавас қилингани — моли оз бўлган, намоздан насибаси бор, Роббига энг гўзал ибодат қиладиган, Унга яширинча ҳам итоат этадиган, одамлар орасида кўзга ташланмайдиган, бармоқ билан кўрсатилмайдиган, ризқи фақат ўзига етадиган миқдорда бўлиб, шунга сабр қилган мўминдир», дедилар. Сўнг қўлларини силкитиб: «Унинг ажали тез келди, йиғловчилари оз бўлди, мероси ҳам кам бўлди», дедилар. Яна шу санад билан Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот: «Роббим Макканинг водийсини менга олтинга айлантириб беришни таклиф қилди. Мен: ‹Йўқ, эй Роббим, балки мен бир кун тўяй, бир кун оч қолай›, дедим — ёки ‹уч кун› дедилар ёхуд шунга ўхшаш (гап айтдилар) — ‹Оч қолганимда Сенга зорланаман ва Сени ёд этаман, тўйганимда эса Сенга шукр қиламан ва ҳамд айтаман›, дедим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда Фазола ибн Убайддан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، يَقُولُ مَا كَانَ يَفْضُلُ عَنْ أَهْلِ، بَيْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خُبْزُ الشَّعِيرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَيَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ هَذَا كُوفِيٌّ وَأَبُو بُكَيْرٍ وَالِدُ يَحْيَى رَوَى لَهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَيَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ مِصْرِيٌّ صَاحِبُ اللَّيْثِ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺning ahli baytidan arpa noni ham ortib qolmas edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺнинг аҳли байтидан арпа нони ҳам ортиб қолмас эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الأَلْهَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " وَعَدَنِي رَبِّي أَنْ يُدْخِلَ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعِينَ أَلْفًا لاَ حِسَابَ عَلَيْهِمْ وَلاَ عَذَابَ مَعَ كُلِّ أَلْفٍ سَبْعُونَ أَلْفًا وَثَلاَثُ حَثَيَاتٍ مِنْ حَثَيَاتِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Robbim menga ummatimdan yetmish mingtasini hisob-kitobsiz va azobsiz jannatga kiritishni vaʼda qildi. Har bir ming bilan birga yetmish ming va Uning hovuchlaridan uch hovuch (bordir)», deyayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Роббим менга умматимдан етмиш мингтасини ҳисоб-китобсиз ва азобсиз жаннатга киритишни ваъда қилди. Ҳар бир минг билан бирга етмиш минг ва Унинг ҳовучларидан уч ҳовуч (бордир)», деяётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ: (يُسْقَى مِنْ مَاءٍ صَدِيدٍ * يَتَجَرَّعُهُ ) قَالَ " يُقَرَّبُ إِلَى فِيهِ فَيَكْرَهُهُ فَإِذَا أُدْنِيَ مِنْهُ شَوَى وَجْهَهُ وَوَقَعَتْ فَرْوَةُ رَأْسِهِ فَإِذَا شَرِبَهُ قَطَّعَ أَمْعَاءَهُ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ دُبُرِهِ يَقُولُ اللَّهُ: (وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ ) وَيَقُولُ: (وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَهَكَذَا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ وَلاَ نَعْرِفُ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ بُسْرٍ إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَقَدْ رَوَى صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ صَاحِبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ لَهُ أَخٌ قَدْ سَمِعَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَأُخْتُهُ قَدْ سَمِعَتْ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ الَّذِي رَوَى عَنْهُ صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو حَدِيثَ أَبِي أُمَامَةَ لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ أَخَا عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Allohning {Unga yiringli suv ichiriladi. Uni zoʻrgʻa yutadi} (Ibrohim 16-17) degan soʻzi haqida: «U ogʻziga yaqinlashtiriladi, u esa undan jirkanadi. Unga yaqinlashtirilganda yuzini kuydiradi va boshining terisi (toʻkilib) tushadi. Uni ichganda esa ichaklarini kesib tashlaydi, hatto orqasidan chiqib ketadi», dedilar. Alloh: {Ularga qaynoq suv ichirildi va u ichaklarini parcha-parcha qildi} (Muhammad 15) deydi. Yana: {Ular (suv) soʻrasalar, yuzlarni kuydiradigan, eritilgan maʼdandek suv bilan suvga qondiriladilar. Naqadar yomon ichimlik!} (Kahf 29) deydi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Muhammad ibn Ismoil ham Ubaydulloh ibn Busrdan shunday (rivoyat) qilgan, biz Ubaydulloh ibn Busrni faqat shu hadisda bilamiz. Safvon ibn Amr Nabiy ﷺning sahobasi Abdulloh ibn Busrdan bundan boshqa hadisni ham rivoyat qilgan. Abdulloh ibn Busrning Nabiy ﷺdan eshitgan bir akasi bor, singlisi ham Nabiy ﷺdan eshitgan. Safvon ibn Amr Abu Umomaning hadisini undan rivoyat qilgan Ubaydulloh ibn Busr ehtimol Abdulloh ibn Busrning akasidir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Аллоҳнинг {Унга йирингли сув ичирилади. Уни зўрға ютади} (Иброҳим 16-17) деган сўзи ҳақида: «У оғзига яқинлаштирилади, у эса ундан жирканади. Унга яқинлаштирилганда юзини куйдиради ва бошининг териси (тўкилиб) тушади. Уни ичганда эса ичакларини кесиб ташлайди, ҳатто орқасидан чиқиб кетади», дедилар. Аллоҳ: {Уларга қайноқ сув ичирилди ва у ичакларини парча-парча қилди} (Муҳаммад 15) дейди. Яна: {Улар (сув) сўрасалар, юзларни куйдирадиган, эритилган маъдандек сув билан сувга қондириладилар. Нақадар ёмон ичимлик!} (Каҳф 29) дейди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил ҳам Убайдуллоҳ ибн Бусрдан шундай (ривоят) қилган, биз Убайдуллоҳ ибн Бусрни фақат шу ҳадисда биламиз. Сафвон ибн Амр Набий ﷺнинг саҳобаси Абдуллоҳ ибн Бусрдан бундан бошқа ҳадисни ҳам ривоят қилган. Абдуллоҳ ибн Бусрнинг Набий ﷺдан эшитган бир акаси бор, синглиси ҳам Набий ﷺдан эшитган. Сафвон ибн Амр Абу Умоманинг ҳадисини ундан ривоят қилган Убайдуллоҳ ибн Буср эҳтимол Абдуллоҳ ибн Бусрнинг акасидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ جَمِيلٍ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، قَالَ ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاَنِ أَحَدُهُمَا عَابِدٌ وَالآخَرُ عَالِمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ وَمَلاَئِكَتَهُ وَأَهْلَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ حَتَّى النَّمْلَةَ فِي جُحْرِهَا وَحَتَّى الْحُوتَ لَيُصَلُّونَ عَلَى مُعَلِّمِ النَّاسِ الْخَيْرَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَمَّارٍ الْحُسَيْنَ بْنَ حُرَيْثٍ الْخُزَاعِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ الْفُضَيْلَ بْنَ عِيَاضٍ يَقُولُ عَالِمٌ عَامِلٌ مُعَلِّمٌ يُدْعَى كَبِيرًا فِي مَلَكُوتِ السَّمَوَاتِ .
Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlarida ikki kishi — biri obid, ikkinchisi olim zikr qilindi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Olimning obiddan afzalligi mening sizlarning eng oddiyingizdan afzalligim kabidir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh, Uning farishtalari, osmonlar va yer ahli, hatto inidagi chumoli, hatto baliq ham odamlarga yaxshilikni oʻrgatuvchi kishiga (xayrli) duo qiladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида икки киши — бири обид, иккинчиси олим зикр қилинди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Олимнинг обиддан афзаллиги менинг сизларнинг энг оддийингиздан афзаллигим кабидир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ, Унинг фаришталари, осмонлар ва ер аҳли, ҳатто инидаги чумоли, ҳатто балиқ ҳам одамларга яхшиликни ўргатувчи кишига (хайрли) дуо қиладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا قُرَّانُ بْنُ تَمَّامٍ الأَسَدِيُّ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ الرَّهَاوِيِّ، يَزِيدَ بْنِ سِنَانٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلاَنِ يَلْتَقِيَانِ أَيُّهُمَا يَبْدَأُ بِالسَّلاَمِ فَقَالَ " أَوْلاَهُمَا بِاللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . قَالَ مُحَمَّدٌ أَبُو فَرْوَةَ الرَّهَاوِيُّ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ إِلاَّ أَنَّ ابْنَهُ مُحَمَّدَ بْنَ يَزِيدَ يَرْوِي عَنْهُ مَنَاكِيرَ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Rasululloh, ikki kishi uchrashib qolsa, qaysi biri avval salom beradi?», deyildi. U zot: «Allohga eng yaqin boʻlgani», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Muhammad aytdi: Abu Farva ar-Rahoviy hadisi muqorib (qabul qilsa boʻladigan)dir, lekin uning oʻgʻli Muhammad ibn Yazid undan munkar (rivoyat)larni naql qiladi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Расулуллоҳ, икки киши учрашиб қолса, қайси бири аввал салом беради?», дейилди. У зот: «Аллоҳга энг яқин бўлгани», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Муҳаммад айтди: Абу Фарва ар-Раҳовий ҳадиси муқориб (қабул қилса бўладиган)дир, лекин унинг ўғли Муҳаммад ибн Язид ундан мункар (ривоят)ларни нақл қилади.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَمَامُ عِيَادَةِ الْمَرِيضِ أَنْ يَضَعَ أَحَدُكُمْ يَدَهُ عَلَى جَبْهَتِهِ أَوْ قَالَ عَلَى يَدِهِ فَيَسْأَلَهُ كَيْفَ هُوَ وَتَمَامُ تَحِيَّاتِكُمْ بَيْنَكُمُ الْمُصَافَحَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا إِسْنَادٌ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زَحْرٍ ثِقَةٌ وَعَلِيُّ بْنُ يَزِيدَ ضَعِيفٌ وَالْقَاسِمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يُكْنَى أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهُوَ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ وَهُوَ ثِقَةٌ وَالْقَاسِمُ شَامِيٌّ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bemorni toʻliq yoʻqlash — sizlardan biringizning qoʻlini uning peshonasiga (yoki: qoʻliga) qoʻyib, ahvolini soʻrashidir. Bir-biringiz orasidagi salomlaringizning toʻliqligi esa qoʻl olishishdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu isnod kuchli emas. Muhammad dedi: Ubaydulloh ibn Zahr ishonchli (siqa), Ali ibn Yazid esa zaifdir. Qosim ibn Abdurahmon Abu Abdurahmon kunyasi bilan ataladi, u Abdurahmon ibn Xolid ibn Yazid ibn Muoviyaning mavlosi boʻlib, ishonchli kishidir. Qosim Shomlikdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Беморни тўлиқ йўқлаш — сизлардан бирингизнинг қўлини унинг пешонасига (ёки: қўлига) қўйиб, аҳволини сўрашидир. Бир-бирингиз орасидаги саломларингизнинг тўлиқлиги эса қўл олишишдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу иснод кучли эмас. Муҳаммад деди: Убайдуллоҳ ибн Заҳр ишончли (сиқа), Али ибн Язид эса заифдир. Қосим ибн Абдураҳмон Абу Абдураҳмон куняси билан аталади, у Абдураҳмон ибн Холид ибн Язид ибн Муовиянинг мавлоси бўлиб, ишончли кишидир. Қосим Шомликдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَهُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَبِيعُوا الْقَيْنَاتِ وَلاَ تَشْتَرُوهُنَّ وَلاَ تُعَلِّمُوهُنَّ وَلاَ خَيْرَ فِي تِجَارَةٍ فِيهِنَّ وَثَمَنُهُنَّ حَرَامٌ " . فِي مِثْلِ ذَلِكَ أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ هَذِهِ الآيَةُ : (ومِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا يُرْوَى مِنْ حَدِيثِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ . وَالْقَاسِمُ ثِقَةٌ وَعَلِيُّ بْنُ يَزِيدَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ الْقَاسِمُ ثِقَةٌ وَعَلِيُّ بْنُ يَزِيدَ يُضَعَّفُ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qoʻshiqchi kanizlarni sotmang, ularni sotib olmang va ularga (qoʻshiqchilikni) oʻrgatmang. Ular ila (qilingan) savdoda yaxshilik yoʻq va ularning narxi haromdir», dedilar. Mana shunga oʻxshash narsa haqida u zotga bu oyat nozil qilingan: {Odamlar orasida shunday kishi borki, Alloh yoʻlidan adashtirish uchun behuda soʻzni sotib oladi} (Luqmon 6) — oyatning oxirigacha. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, u faqat al-Qosimning Abu Umomadan (qilgan) hadisidan rivoyat qilinadi. Al-Qosim ishonchli, Ali ibn Yazid esa hadisda zaif sanaladi. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoilning: «Al-Qosim ishonchli, Ali ibn Yazid esa zaif sanaladi», deganini eshitdim.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қўшиқчи канизларни сотманг, уларни сотиб олманг ва уларга (қўшиқчиликни) ўргатманг. Улар ила (қилинган) савдода яхшилик йўқ ва уларнинг нархи ҳаромдир», дедилар. Мана шунга ўхшаш нарса ҳақида у зотга бу оят нозил қилинган: {Одамлар орасида шундай киши борки, Аллоҳ йўлидан адаштириш учун беҳуда сўзни сотиб олади} (Луқмон 6) — оятнинг охиригача. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, у фақат ал-Қосимнинг Абу Умомадан (қилган) ҳадисидан ривоят қилинади. Ал-Қосим ишончли, Али ибн Язид эса ҳадисда заиф саналади. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг: «Ал-Қосим ишончли, Али ибн Язид эса заиф саналади», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، وَيَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي غَالِبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا ضَلَّ قَوْمٌ بَعْدَ هُدًى كَانُوا عَلَيْهِ إِلاَّ أُوتُوا الْجَدَلَ " . ثُمَّ تَلاَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذِهِ الآيَةَ : (ما ضَرَبُوهُ لَكَ إِلاَّ جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ حَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ . وَحَجَّاجٌ ثِقَةٌ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ وَأَبُو غَالِبٍ اسْمُهُ حَزَوَّرُ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir qavm oʻzlari (ergashgan) hidoyatdan keyin, faqat ularga jadal (bahslashish) berilgani sababidan adashadi», dedilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ ushbu oyatni tilovat qildilar: {Ular buni senga faqat bahslashish uchun keltirdilar, balki ular janjalkash qavmdirlar} (Zuxruf 58). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, biz uni faqat Hajjoj ibn Dinorning hadisidan bilamiz. Hajjoj — ishonchli, hadisi maqbul (rovi)dir. Abu Gʻolibning ismi Hazavvardir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир қавм ўзлари (эргашган) ҳидоятдан кейин, фақат уларга жадал (баҳслашиш) берилгани сабабидан адашади», дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ ушбу оятни тиловат қилдилар: {Улар буни сенга фақат баҳслашиш учун келтирдилар, балки улар жанжалкаш қавмдирлар} (Зухруф 58). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, биз уни фақат Ҳажжож ибн Динорнинг ҳадисидан биламиз. Ҳажжож — ишончли, ҳадиси мақбул (рови)дир. Абу Ғолибнинг исми Ҳазаввардир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ يَقُولُ " الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مُوَدَّعٍ وَلاَ مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبُّنَا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺning oldilaridan dasturxon koʻtarilganda, u zot: ‹Alhamdu lillahi hamdan kasiran tayyiban muborakan fihi, gʻayra muvaddain va la mustagʻnan anhu Rabbana — Allohga koʻp, pok, barakali hamdlar boʻlsin; (bu hamd) tark etilmaydigan va (Undan) behojat boʻlinmaydigan (hamddir), ey Rabbimiz›, der edilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларидан дастурхон кўтарилганда, у зот: ‹Алҳамду лиллаҳи ҳамдан касиран таййибан муборакан фиҳи, ғайра муваддаин ва ла мустағнан анҳу Раббана — Аллоҳга кўп, пок, баракали ҳамдлар бўлсин; (бу ҳамд) тарк этилмайдиган ва (Ундан) беҳожат бўлинмайдиган (ҳамддир), эй Раббимиз›, дер эдилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الثَّقَفِيُّ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الدُّعَاءِ أَسْمَعُ قَالَ " جَوْفُ اللَّيْلِ الآخِرُ وَدُبُرَ الصَّلَوَاتِ الْمَكْتُوبَاتِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " جَوْفُ اللَّيْلِ الآخِرُ الدُّعَاءُ فِيهِ أَفْضَلُ أَوْ أَرْجَى " . أَوْ نَحْوَ هَذَا .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, qaysi duo eng (yaxshi) eshitiladi?» deyildi. U zot: «Kechaning oxirgi qismida va farz namozlar ortidan (qilingan duo)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Abu Zar va Ibn Umardan Paygʻambar ﷺdan: «Kechaning oxirgi qismi — undagi duo afzalroq yoki ijobatga umidliroqdir» yoki shunga oʻxshash (soʻzlar) ham rivoyat qilingan.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси дуо энг (яхши) эшитилади?» дейилди. У зот: «Кечанинг охирги қисмида ва фарз намозлар ортидан (қилинган дуо)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Абу Зар ва Ибн Умардан Пайғамбар ﷺдан: «Кечанинг охирги қисми — ундаги дуо афзалроқ ёки ижобатга умидлироқдир» ёки шунга ўхшаш (сўзлар) ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ مُحَمَّدٍ ابْنُ أُخْتِ، سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِدُعَاءٍ كَثِيرٍ لَمْ نَحْفَظْ مِنْهُ شَيْئًا قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعَوْتَ بِدُعَاءٍ كَثِيرٍ لَمْ نَحْفَظْ مِنْهُ شَيْئًا . فَقَالَ " أَلاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا يَجْمَعُ ذَلِكَ كُلَّهُ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ مَا سَأَلَكَ مِنْهُ نَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا اسْتَعَاذَ بِكَ مِنْهُ نَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ وَأَنْتَ الْمُسْتَعَانُ وَعَلَيْكَ الْبَلاَغُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ koʻp duolar bilan duo qildilar, ulardan biror narsani yodlab qola olmadik. Biz: ‹Ey Allohning Rasuli, siz koʻp duolar bilan duo qildingiz, ulardan biror narsani yodlay olmadik›, dedik. Shunda u zot: ‹Sizlarga shularning hammasini jamlaydigan narsani koʻrsataymi? Shuni ayt: Alloohumma innaa nasʼaluka min xoyri maa saʼalaka minhu nabiyyuka Muhammadun, va naʼuuzu bika min sharri mastaʼaazaka bihi nabiyyuka Muhammadun, va antal-mustaʼaanu va ʼalaykal-balaagu va laa havla va laa quvvata illaa billaah (Ey Alloh, biz Sendan Paygʻambaring Muhammad ﷺ Sendan soʻragan narsalarning yaxshisini soʻraymiz va Paygʻambaring Muhammad ﷺ Sendan panoh tilagan narsalarning yomonligidan Senga panoh tilaymiz. Yordam soʻraladigan Zot Sansan, yetkazish Senga bogʻliq va Allohdan boshqada kuch-quvvat yoʻq)›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ кўп дуолар билан дуо қилдилар, улардан бирор нарсани ёдлаб қола олмадик. Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сиз кўп дуолар билан дуо қилдингиз, улардан бирор нарсани ёдлай олмадик›, дедик. Шунда у зот: ‹Сизларга шуларнинг ҳаммасини жамлайдиган нарсани кўрсатайми? Шуни айт: Аллооҳумма иннаа насъалука мин хойри маа саъалака минҳу набийюка Муҳаммадун, ва наъуузу бика мин шарри мастаъаазака биҳи набийюка Муҳаммадун, ва антал-мустаъаану ва ъалайкал-балаагу ва лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ (Эй Аллоҳ, биз Сендан Пайғамбаринг Муҳаммад ﷺ Сендан сўраган нарсаларнинг яхшисини сўраймиз ва Пайғамбаринг Муҳаммад ﷺ Сендан паноҳ тилаган нарсаларнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилаймиз. Ёрдам сўраладиган Зот Сансан, етказиш Сенга боғлиқ ва Аллоҳдан бошқада куч-қувват йўқ)›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ طَاهِرًا يَذْكُرُ اللَّهَ حَتَّى يُدْرِكَهُ النُّعَاسُ لَمْ يَنْقَلِبْ سَاعَةً مِنَ اللَّيْلِ يَسْأَلُ اللَّهَ شَيْئًا مِنْ خَيْرِ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ إِلاَّ أَعْطَاهُ اللَّهُ إِيَّاهُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي ظَبْيَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Umama al-Bohiliy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Kim toza (tahoratli) holda oʻrniga yotib, mudroq bosguncha Allohni zikr qilsa, kechaning qaysi soatida boʻlmasin ortga oʻgirilib (uygʻonib), Allohdan dunyo va oxirat yaxshiliklaridan biror narsa soʻrasa, albatta Alloh uni unga ato etadi». (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu (hadis) yana Shahr ibn Havshabdan, u Abu Zabyadan, u Amr ibn Abasadan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Абу Умама ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ким тоза (таҳоратли) ҳолда ўрнига ётиб, мудроқ босгунча Аллоҳни зикр қилса, кечанинг қайси соатида бўлмасин ортга ўгирилиб (уйғониб), Аллоҳдан дунё ва охират яхшиликларидан бирор нарса сўраса, албатта Аллоҳ уни унга ато этади». (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу (ҳадис) яна Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Абу Забядан, у Амр ибн Абасадан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَسُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا الأَصْبَغُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ لَبِسَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه ثَوْبًا جَدِيدًا فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَسَانِي مَا أُوَارِي بِهِ عَوْرَتِي وَأَتَجَمَّلُ بِهِ فِي حَيَاتِي . ثُمَّ عَمَدَ إِلَى الثَّوْبِ الَّذِي أَخْلَقَ فَتَصَدَّقَ بِهِ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ لَبِسَ ثَوْبًا جَدِيدًا فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَسَانِي مَا أُوَارِي بِهِ عَوْرَتِي وَأَتَجَمَّلُ بِهِ فِي حَيَاتِي ثُمَّ عَمَدَ إِلَى الثَّوْبِ الَّذِي أَخْلَقَ فَتَصَدَّقَ بِهِ كَانَ فِي كَنَفِ اللَّهِ وَفِي حِفْظِ اللَّهِ وَفِي سَتْرِ اللَّهِ حَيًّا وَمَيِّتًا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ .
Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) yangi kiyim kiydi-da: «Menga avratimni yopadigan va hayotimda chiroyli koʻrinadigan (kiyimni) kiydirgan Allohga hamd boʻlsin», dedi. Soʻng eskirgan kiyimini olib, uni sadaqa qildi, keyin dedi: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim yangi kiyim kiyib, «Menga avratimni yopadigan va hayotimda chiroyli koʻrinadigan (kiyimni) kiydirgan Allohga hamd boʻlsin» desa, soʻng eskirgan kiyimini olib uni sadaqa qilsa, u tirikligida ham, oʻlganidan keyin ham Allohning panohida, Allohning hifzida va Allohning himoyasida boʻladi›, deganlarini eshitganman.» Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) янги кийим кийди-да: «Менга авратимни ёпадиган ва ҳаётимда чиройли кўринадиган (кийимни) кийдирган Аллоҳга ҳамд бўлсин», деди. Сўнг эскирган кийимини олиб, уни садақа қилди, кейин деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким янги кийим кийиб, «Менга авратимни ёпадиган ва ҳаётимда чиройли кўринадиган (кийимни) кийдирган Аллоҳга ҳамд бўлсин» деса, сўнг эскирган кийимини олиб уни садақа қилса, у тириклигида ҳам, ўлганидан кейин ҳам Аллоҳнинг паноҳида, Аллоҳнинг ҳифзида ва Аллоҳнинг ҳимоясида бўлади›, деганларини эшитганман.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنِي مَعْنٌ، حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ حَبِيبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الرَّبُّ مِنَ الْعَبْدِ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ الآخِرِ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَكُونَ مِمَّنْ يَذْكُرُ اللَّهَ فِي تِلْكَ السَّاعَةِ فَكُنْ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning: «Robb bandaga eng yaqin boʻladigan (payt) — tunning oxirgi qaʼridir. Agar oʻsha soatda Allohni zikr qiluvchilardan boʻlishga qodir boʻlsang, (shunday) boʻl», deganlarini eshitdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻl bilan hasan sahih gʻaribdir.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг: «Робб бандага энг яқин бўладиган (пайт) — туннинг охирги қаъридир. Агар ўша соатда Аллоҳни зикр қилувчилардан бўлишга қодир бўлсанг, (шундай) бўл», деганларини эшитди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўл билан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا شُرَحْبِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْخَوْلاَنِيُّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ يَقُولُ " لاَ تُنْفِقُ امْرَأَةٌ شَيْئًا مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا إِلاَّ بِإِذْنِ زَوْجِهَا " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ الطَّعَامُ قَالَ " ذَاكَ أَفْضَلُ أَمْوَالِنَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي أُمَامَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni Vidolashuv haji yilidagi xutbalarida shunday deyayotganlarini eshitdim: «Ayol kishi eri uyidan biror narsani erining iznisiz infoq qilmasin». «Yo Rasululloh, taom ham (shundaymi)?» deyildi. U zot: «Bu bizning eng afzal molimizdir», dedilar. Bu bobda Saʼd ibn Abu Vaqqos, Asmo bint Abu Bakr, Abu Hurayra, Abdulloh ibn Amr va Oishadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Umomaning hadisi hasan hadisdir.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни Видолашув ҳажи йилидаги хутбаларида шундай деяётганларини эшитдим: «Аёл киши эри уйидан бирор нарсани эрининг изнисиз инфоқ қилмасин». «Ё Расулуллоҳ, таом ҳам (шундайми)?» дейилди. У зот: «Бу бизнинг энг афзал молимиздир», дедилар. Бу бобда Саъд ибн Абу Ваққос, Асмо бинт Абу Бакр, Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Амр ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Умоманинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир.