Ali ibn Abu Tolib

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ قَالَ كَانَتْ لِي شَارِفٌ مِنْ نَصِيبِي مِنَ الْمَغْنَمِ يَوْمَ بَدْرٍ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَانِي شَارِفًا مِنَ الْخُمُسِ يَوْمَئِذٍ فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَبْنِيَ بِفَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاعَدْتُ رَجُلاً صَوَّاغًا مِنْ بَنِي قَيْنُقَاعَ أَنْ يَرْتَحِلَ مَعِي فَنَأْتِيَ بِإِذْخِرٍ أَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهُ مِنَ الصَّوَّاغِينَ فَأَسْتَعِينَ بِهِ فِي وَلِيمَةِ عُرْسِي فَبَيْنَا أَنَا أَجْمَعُ لِشَارِفَىَّ مَتَاعًا مِنَ الأَقْتَابِ وَالْغَرَائِرِ وَالْحِبَالِ - وَشَارِفَاىَ مُنَاخَانِ إِلَى جَنْبِ حُجْرَةِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ - أَقْبَلْتُ حِينَ جَمَعْتُ مَا جَمَعْتُ فَإِذَا بِشَارِفَىَّ قَدِ اجْتُبَّتْ أَسْنِمَتُهُمَا وَبُقِرَتْ خَوَاصِرُهُمَا وَأُخِذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا فَلَمْ أَمْلِكْ عَيْنَىَّ حِينَ رَأَيْتُ ذَلِكَ الْمَنْظَرَ فَقُلْتُ مَنْ فَعَلَ هَذَا قَالُوا فَعَلَهُ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَهُوَ فِي هَذَا الْبَيْتِ فِي شَرْبٍ مِنَ الأَنْصَارِ غَنَّتْهُ قَيْنَةٌ وَأَصْحَابَهُ فَقَالَتْ فِي غِنَائِهَا أَلاَ يَا حَمْزُ لِلشُّرُفِ النِّوَاءِ فَوَثَبَ إِلَى السَّيْفِ فَاجْتَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا وَأَخَذَ مِنْ أَكْبَادِهِمَا ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ قَالَ فَعَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي لَقِيتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ عَدَا حَمْزَةُ عَلَى نَاقَتَىَّ فَاجْتَبَّ أَسْنِمَتَهُمَا وَبَقَرَ خَوَاصِرَهُمَا وَهَا هُوَ ذَا فِي بَيْتٍ مَعَهُ شَرْبٌ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِرِدَائِهِ فَارْتَدَاهُ ثُمَّ انْطَلَقَ يَمْشِي وَاتَّبَعْتُهُ أَنَا وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ حَتَّى جَاءَ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ حَمْزَةُ فَاسْتَأْذَنَ فَأُذِنَ لَهُ فَإِذَا هُمْ شَرْبٌ فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلُومُ حَمْزَةَ فِيمَا فَعَلَ فَإِذَا حَمْزَةُ ثَمِلٌ مُحْمَرَّةٌ عَيْنَاهُ فَنَظَرَ حَمْزَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ فَنَظَرَ إِلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ فَنَظَرَ إِلَى سُرَّتِهِ ثُمَّ صَعَّدَ النَّظَرَ فَنَظَرَ إِلَى وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ حَمْزَةُ وَهَلْ أَنْتُمْ إِلاَّ عَبِيدٌ لأَبِي فَعَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ثَمِلٌ فَنَكَصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَقِبَيْهِ الْقَهْقَرَى فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytadi: Mening Badr kuni oʻljadan tegishli ulushimdan boʻlgan keksa bir tuyam bor edi, Rasululloh ﷺ menga oʻsha kuni xumusdan ham yana bir keksa tuya bergan edilar. Men Rasululloh ﷺ qizlari Fotima bilan birga turmush qurmoqchi boʻlganimda, Banu Qaynuqodan boʻlgan zargar bir kishi bilan, u men bilan birga yoʻlga chiqib, izxir oʻti olib kelishimiz haqida kelishdim — men uni zargarlarga sotib, toʻyimning ziyofatida shuning bilan yordam olmoqchi edim. Men ikki tuyam uchun egarlar, xaltalar va arqonlardan asbob-anjom yigʻib turganimda — ikki tuyam ansorlardan boʻlgan bir kishining hujrasi yonida choʻktirilgan edi — yigʻgan narsamni yigʻib boʻlib kelsam, ikki tuyamning oʻrkachlari kesilgan, biqinlari yorilgan va jigarlaridan olingan ekan. Men u manzarani koʻrganimda koʻzlarimga (yoshim toʻkilishidan) erk bera olmadim. Men: «Buni kim qildi?» dedim. Ular: «Buni Hamza ibn Abdulmuttalib qildi, u shu uyda ansorlardan boʻlgan bir guruh ichuvchilar orasida. Bir qoʻshiqchi kaniz unga va sheriklariga qoʻshiq aytib, qoʻshigʻida: ‹Ey Hamza, semiz keksa tuyalarga (qarab tur)!› deganida, u qilichga sapchib, ularning oʻrkachlarini kesdi, biqinlarini yordi va jigarlaridan oldi», deyishdi. Ali dedi: Men yoʻlga chiqib, Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdim, u zotning yonlarida Zayd ibn Horisa bor edi. Rasululloh ﷺ men duch kelgan narsani (yuzimdan) bildilar va: «Senga nima boʻldi?» dedilar. Men: «Yo Rasululloh, men bugungidek (holatni) hech koʻrmagandim. Hamza ikki tuyamga tajovuz qilib, oʻrkachlarini kesib, biqinlarini yoribdi, mana u bir uyda ichuvchilar bilan birga», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ ridolarini soʻrab, uni yopindilar, soʻng yurib joʻnadilar, men va Zayd ibn Horisa u zotga ergashdik, toki u zot Hamza boʻlgan uyga keldilar va (kirishga) izn soʻradilar, izn berildi. Qarasalar, ular ichuvchilar ekan. Rasululloh ﷺ Hamzani qilgan ishi uchun malomat qila boshladilar. Hamza esa mast, koʻzlari qizargan edi. Hamza Rasululloh ﷺga qaradi, soʻng nigohini koʻtarib tizzalariga qaradi, soʻng yana nigohini koʻtarib kindigiga qaradi, soʻng yana nigohini koʻtarib u zotning yuzlariga qaradi-da: «Sizlar otamning qullaridan boshqa narsa emassizlar-ku!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uning mast ekanini bildilar va orqalariga, ortga tisarilib chiqdilar, biz ham u zot bilan birga chiqdik.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтади: Менинг Бадр куни ўлжадан тегишли улушимдан бўлган кекса бир туям бор эди, Расулуллоҳ ﷺ менга ўша куни хумусдан ҳам яна бир кекса туя берган эдилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ қизлари Фотима билан бирга турмуш қурмоқчи бўлганимда, Бану Қайнуқодан бўлган заргар бир киши билан, у мен билан бирга йўлга чиқиб, изхир ўти олиб келишимиз ҳақида келишдим — мен уни заргарларга сотиб, тўйимнинг зиёфатида шунинг билан ёрдам олмоқчи эдим. Мен икки туям учун эгарлар, халталар ва арқонлардан асбоб-анжом йиғиб турганимда — икки туям ансорлардан бўлган бир кишининг ҳужраси ёнида чўктирилган эди — йиғган нарсамни йиғиб бўлиб келсам, икки туямнинг ўркачлари кесилган, биқинлари ёрилган ва жигарларидан олинган экан. Мен у манзарани кўрганимда кўзларимга (ёшим тўкилишидан) эрк бера олмадим. Мен: «Буни ким қилди?» дедим. Улар: «Буни Ҳамза ибн Абдулмутталиб қилди, у шу уйда ансорлардан бўлган бир гуруҳ ичувчилар орасида. Бир қўшиқчи каниз унга ва шерикларига қўшиқ айтиб, қўшиғида: ‹Эй Ҳамза, семиз кекса туяларга (қараб тур)!› деганида, у қиличга сапчиб, уларнинг ўркачларини кесди, биқинларини ёрди ва жигарларидан олди», дейишди. Али деди: Мен йўлга чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдим, у зотнинг ёнларида Зайд ибн Ҳориса бор эди. Расулуллоҳ ﷺ мен дуч келган нарсани (юзимдан) билдилар ва: «Сенга нима бўлди?» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен бугунгидек (ҳолатни) ҳеч кўрмагандим. Ҳамза икки туямга тажовуз қилиб, ўркачларини кесиб, биқинларини ёрибди, мана у бир уйда ичувчилар билан бирга», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ридоларини сўраб, уни ёпиндилар, сўнг юриб жўнадилар, мен ва Зайд ибн Ҳориса у зотга эргашдик, токи у зот Ҳамза бўлган уйга келдилар ва (киришга) изн сўрадилар, изн берилди. Қарасалар, улар ичувчилар экан. Расулуллоҳ ﷺ Ҳамзани қилган иши учун маломат қила бошладилар. Ҳамза эса маст, кўзлари қизарган эди. Ҳамза Расулуллоҳ ﷺга қаради, сўнг нигоҳини кўтариб тиззаларига қаради, сўнг яна нигоҳини кўтариб киндигига қаради, сўнг яна нигоҳини кўтариб у зотнинг юзларига қаради-да: «Сизлар отамнинг қулларидан бошқа нарса эмассизлар-ку!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг маст эканини билдилар ва орқаларига, ортга тисарилиб чиқдилар, биз ҳам у зот билан бирга чиқдик.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هَانِئٍ أَبُو نُعَيْمٍ النَّخَعِيُّ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ حُدَيْرٍ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ لَئِنْ بَقِيتُ لِنَصَارَى بَنِي تَغْلِبَ لأَقْتُلَنَّ الْمُقَاتِلَةَ وَلأَسْبِيَنَّ الذُّرِّيَّةَ فَإِنِّي كَتَبْتُ الْكِتَابَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَنْ لاَ يُنَصِّرُوا أَبْنَاءَهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ بَلَغَنِي عَنْ أَحْمَدَ أَنَّهُ كَانَ يُنْكِرُ هَذَا الْحَدِيثَ إِنْكَارًا شَدِيدًا وَهُوَ عِنْدَ بَعْضِ النَّاسِ شِبْهُ الْمَتْرُوكِ وَأَنْكَرُوا هَذَا الْحَدِيثَ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هَانِئٍ قَالَ أَبُو عَلِيٍّ وَلَمْ يَقْرَأْهُ أَبُو دَاوُدَ فِي الْعَرْضَةِ الثَّانِيَةِ ‏.‏

Abbos ibn Abdulazim bizga hadis aytdi, Abdurahmon ibn Honiʼ Abu Nuaym an-Naxaiy bizga hadis aytdi, Sharik bizga xabar berdi, u Ibrohim ibn Muhojirdan, u Ziyod ibn Hudayrdan rivoyat qiladi. U dedi: Ali (roziyallohu anhu) dedi: «Agar Bani Tagʻlib nasroniylariga (yetib) tirik qolsam, albatta jang qiluvchilarini oʻldiraman va zurriyotlarini asir olaman. Chunki men ular bilan Paygʻambar ﷺ orasidagi bitimni — bolalarini nasroniy qilmaslik shartiga koʻra — yozgan edim». Abu Dovud dedi: Bu munkar (rad etilgan) hadisdir. Menga Ahmad (ibn Hanbal) haqida yetib keldiki, u bu hadisni qattiq inkor qilar edi. Bu hadis baʼzi kishilar nazdida matruk (tark etilgan)ga oʻxshashdir. Ular bu hadisni Abdurahmon ibn Honiʼga (nisbat berishni) inkor qilganlar. Abu Ali dedi: Abu Dovud buni ikkinchi qiroatda (oʻquv majlisida) oʻqimagan.Аббос ибн Абдулазим бизга ҳадис айтди, Абдураҳмон ибн Ҳониъ Абу Нуайм ан-Нахаий бизга ҳадис айтди, Шарик бизга хабар берди, у Иброҳим ибн Муҳожирдан, у Зиёд ибн Ҳудайрдан ривоят қилади. У деди: Али (розияллоҳу анҳу) деди: «Агар Бани Тағлиб насронийларига (етиб) тирик қолсам, албатта жанг қилувчиларини ўлдираман ва зурриётларини асир оламан. Чунки мен улар билан Пайғамбар ﷺ орасидаги битимни — болаларини насроний қилмаслик шартига кўра — ёзган эдим». Абу Довуд деди: Бу мункар (рад этилган) ҳадисдир. Менга Аҳмад (ибн Ҳанбал) ҳақида етиб келдики, у бу ҳадисни қаттиқ инкор қилар эди. Бу ҳадис баъзи кишилар наздида матрук (тарк этилган)га ўхшашдир. Улар бу ҳадисни Абдураҳмон ибн Ҳониъга (нисбат беришни) инкор қилганлар. Абу Али деди: Абу Довуд буни иккинчи қироатда (ўқув мажлисида) ўқимаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ مَا مِنْ رَجُلٍ يَعُودُ مَرِيضًا مُمْسِيًا إِلاَّ خَرَجَ مَعَهُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ حَتَّى يُصْبِحَ وَكَانَ لَهُ خَرِيفٌ فِي الْجَنَّةِ وَمَنْ أَتَاهُ مُصْبِحًا خَرَجَ مَعَهُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ حَتَّى يُمْسِيَ وَكَانَ لَهُ خَرِيفٌ فِي الْجَنَّةِ ‏.‏

Muhammad ibn Kasir bizga xabar berib aytdi: Bizga Shuʼba al-Hakamdan, u Abdulloh ibn Nofeʼdan, u Alidan rivoyat qildi: U (Ali) aytdi: Qaysi bir kishi kasalni kechqurun yoʻqlab borsa, albatta u bilan birga yetmish ming farishta chiqib, toki tonggacha unga magʻfirat soʻrab turadi va unga jannatda bir bogʻ (xarif) boʻladi. Kim uni ertalab yoʻqlab borsa, u bilan birga yetmish ming farishta chiqib, toki kechgacha unga magʻfirat soʻrab turadi va unga jannatda bir bogʻ boʻladi.Муҳаммад ибн Касир бизга хабар бериб айтди: Бизга Шуъба ал-Ҳакамдан, у Абдуллоҳ ибн Нофеъдан, у Алидан ривоят қилди: У (Али) айтди: Қайси бир киши касални кечқурун йўқлаб борса, албатта у билан бирга етмиш минг фаришта чиқиб, токи тонггача унга мағфират сўраб туради ва унга жаннатда бир боғ (хариф) бўлади. Ким уни эрталаб йўқлаб борса, у билан бирга етмиш минг фаришта чиқиб, токи кечгача унга мағфират сўраб туради ва унга жаннатда бир боғ бўлади.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أُخْبِرْتُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُبْرِزْ فَخِذَكَ وَلاَ تَنْظُرَنَّ إِلَى فَخِذِ حَىٍّ وَلاَ مَيِّتٍ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Soningni ochib qoʻyma va tirik kishining ham, oʻlik kishining ham soniga qaramagin», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Сонингни очиб қўйма ва тирик кишининг ҳам, ўлик кишининг ҳам сонига қарамагин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ هَاشِمٍ أَبُو مَالِكٍ الْجَنْبِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ لاَ تَغَالِ لِي فِي كَفَنٍ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَغَالَوْا فِي الْكَفَنِ فَإِنَّهُ يُسْلَبُهُ سَلْبًا سَرِيعًا ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) shunday dedilar: Menga kafan (xarid qilishda) isrofgarchilik qilmang, chunki men Rasululloh ﷺning: «Kafanda isrofgarchilik qilmanglar, zero u tezda chirib yoʻq boʻladi», deyayotganlarini eshitganman.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) шундай дедилар: Менга кафан (харид қилишда) исрофгарчилик қилманг, чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Кафанда исрофгарчилик қилманглар, зеро у тезда чириб йўқ бўлади», деяётганларини эшитганман.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَامَ فِي الْجَنَائِزِ ثُمَّ قَعَدَ بَعْدُ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ janozalar (oʻtganda hurmat uchun) oʻrinlaridan turar edilar, soʻngra esa keyinroq oʻtiradigan boʻldilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ жанозалар (ўтганда ҳурмат учун) ўринларидан турар эдилар, сўнгра эса кейинроқ ўтирадиган бўлдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ نَاجِيَةَ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ عَمَّكَ الشَّيْخَ الضَّالَّ قَدْ مَاتَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَوَارِ أَبَاكَ ثُمَّ لاَ تُحْدِثَنَّ شَيْئًا حَتَّى تَأْتِيَنِي ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبْتُ فَوَارَيْتُهُ وَجِئْتُهُ فَأَمَرَنِي فَاغْتَسَلْتُ وَدَعَا لِي ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Men Paygʻambar ﷺ ga: «Sizning qari va adashgan amakingiz vafot etdi», dedim. U zot: «Bor, otangni koʻmib kelgin, soʻng to mening oldimga kelmaguningcha hech narsa qilmagin», dedilar. Bas, men borib uni koʻmdim va u zotning oldilariga keldim. U zot menga buyurdilar, men gʻusl qildim va u zot menga duo qildilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Мен Пайғамбар ﷺ га: «Сизнинг қари ва адашган амакингиз вафот этди», дедим. У зот: «Бор, отангни кўмиб келгин, сўнг то менинг олдимга келмагунингча ҳеч нарса қилмагин», дедилар. Бас, мен бориб уни кўмдим ва у зотнинг олдиларига келдим. У зот менга буюрдилар, мен ғусл қилдим ва у зот менга дуо қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا صَالِحُ أَبُو عَامِرٍ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا قَالَ مُحَمَّدٌ - حَدَّثَنَا شَيْخٌ، مِنْ بَنِي تَمِيمٍ قَالَ خَطَبَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ - أَوْ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ قَالَ ابْنُ عِيسَى هَكَذَا حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، - قَالَ سَيَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ عَضُوضٌ يَعَضُّ الْمُوسِرُ عَلَى مَا فِي يَدَيْهِ وَلَمْ يُؤْمَرْ بِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ وَلاَ تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ‏}‏ وَيُبَايَعُ الْمُضْطَرُّونَ وَقَدْ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْمُضْطَرِّ وَبَيْعِ الْغَرَرِ وَبَيْعِ الثَّمَرَةِ قَبْلَ أَنْ تُدْرِكَ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U bizga xutba qilib dedi: «Odamlar ustiga shunday qattiq (mashaqqatli) bir zamon keladiki, boy odam oʻz qoʻlidagi narsasini (mol-mulkini) qisib ushlaydi, holbuki bunga buyurilgan emasdi. Alloh taolo: {Oʻzaro saxovat (yaxshilik) qilishni unutmangiz} degan (Baqara, 237). Choragacha qolganlar (zorlikda bʼlganlar) bilan savdo qilinadi, holbuki Paygʻambar ﷺ zorlikda (nochor) qolgan kishi bilan savdo qilishdan, gʻarar (noaniqlik) bor savdodan va meva pishmasidan oldin uni sotishdan qaytarganlar».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У бизга хутба қилиб деди: «Одамлар устига шундай қаттиқ (машаққатли) бир замон келадики, бой одам ўз қўлидаги нарсасини (мол-мулкини) қисиб ушлайди, ҳолбуки бунга буюрилган эмасди. Аллоҳ таоло: {Ўзаро саховат (яхшилик) қилишни унутмангиз} деган (Бақара, 237). Чорагача қолганлар (зорликда бълганлар) билан савдо қилинади, ҳолбуки Пайғамбар ﷺ зорликда (ночор) қолган киши билан савдо қилишдан, ғарар (ноаниқлик) бор савдодан ва мева пишмасидан олдин уни сотишдан қайтарганлар».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ حَنَشٍ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ قَاضِيًا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُرْسِلُنِي وَأَنَا حَدِيثُ السِّنِّ وَلاَ عِلْمَ لِي بِالْقَضَاءِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ سَيَهْدِي قَلْبَكَ وَيُثَبِّتُ لِسَانَكَ فَإِذَا جَلَسَ بَيْنَ يَدَيْكَ الْخَصْمَانِ فَلاَ تَقْضِيَنَّ حَتَّى تَسْمَعَ مِنَ الآخَرِ كَمَا سَمِعْتَ مِنَ الأَوَّلِ فَإِنَّهُ أَحْرَى أَنْ يَتَبَيَّنَ لَكَ الْقَضَاءُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا زِلْتُ قَاضِيًا أَوْ مَا شَكَكْتُ فِي قَضَاءٍ بَعْدُ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ meni Yamanga qozi qilib joʻnatdilar. Men: «Yo Rasululloh! Meni joʻnatyapsiz, holbuki men yoshman va qozilik haqida bilimim yoʻq», dedim. Shunda u zot: «Albatta, Alloh sening qalbingni hidoyat qiladi va tilingni (haqda) sobit qiladi. Oldingda ikki davogar oʻtirsa, birinchisidan eshitganingdek ikkinchisidan ham eshitmaguningcha aslo hukm chiqarmagin. Zero, bu hukm senga aniqroq ravshan boʻlishi uchun loyiqroqdir», dedilar. (Ali) aytdi: Shundan keyin men doimo qozilik qildim — yoki: shundan keyin hech qachon biror hukmda shubhaga tushmadim.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени Яманга қози қилиб жўнатдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мени жўнатяпсиз, ҳолбуки мен ёшман ва қозилик ҳақида билимим йўқ», дедим. Шунда у зот: «Албатта, Аллоҳ сенинг қалбингни ҳидоят қилади ва тилингни (ҳақда) собит қилади. Олдингда икки давогар ўтирса, биринчисидан эшитганингдек иккинчисидан ҳам эшитмагунингча асло ҳукм чиқармагин. Зеро, бу ҳукм сенга аниқроқ равшан бўлиши учун лойиқроқдир», дедилар. (Али) айтди: Шундан кейин мен доимо қозилик қилдим — ёки: шундан кейин ҳеч қачон бирор ҳукмда шубҳага тушмадим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ دَعَاهُ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ فَسَقَاهُمَا قَبْلَ أَنْ تُحَرَّمَ الْخَمْرُ فَأَمَّهُمْ عَلِيٌّ فِي الْمَغْرِبِ فَقَرَأَ ‏{‏ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏}‏ فَخَلَطَ فِيهَا فَنَزَلَتْ ‏{‏ لاَ تَقْرَبُوا الصَّلاَةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ ‏}‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ansorlardan bir kishi uni va Abdurrahmon ibn Avfni (ziyofatga) chaqirib, xamr harom qilinishidan oldin ularga ichkilik berdi. Soʻng Ali ularga shom namozida imomlik qilib, {Ayt: ‹Ey kofirlar!›} surasini oʻqidi-yu, uni adashtirib yubordi. Shunda {Mast holatingizda — to nima deyotganingizni bilmaguningizgacha — namozga yaqinlashmangiz} oyati nozil boʻldi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ансорлардан бир киши уни ва Абдурраҳмон ибн Авфни (зиёфатга) чақириб, хамр ҳаром қилинишидан олдин уларга ичкилик берди. Сўнг Али уларга шом намозида имомлик қилиб, {Айт: ‹Эй кофирлар!›} сурасини ўқиди-ю, уни адаштириб юборди. Шунда {Маст ҳолатингизда — то нима деётганингизни билмагунингизгача — намозга яқинлашмангиз} ояти нозил бўлди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سُمَيْعٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ عُمَيْرٍ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالنَّقِيرِ وَالْجِعَةِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u kishi: «Rasululloh ﷺ bizni dubbo (qovoq idishi), hantam (yashil sopol kosa), naqir (oʻyilgan yogʻoch tanasi) va jiʼa (arpadan tayyorlangan ichimlik)dan qaytardilar», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у киши: «Расулуллоҳ ﷺ бизни дуббо (қовоқ идиши), ҳантам (яшил сопол коса), нақир (ўйилган ёғоч танаси) ва жиъа (арпадан тайёрланган ичимлик)дан қайтардилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُمْهَانَ، عَنْ سَفِينَةَ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ رَجُلاً، أَضَافَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَصَنَعَ لَهُ طَعَامًا فَقَالَتْ فَاطِمَةُ لَوْ دَعَوْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكَلَ مَعَنَا ‏.‏ فَدَعَوْهُ فَجَاءَ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى عِضَادَتَىِ الْبَابِ فَرَأَى الْقِرَامَ قَدْ ضُرِبَ بِهِ فِي نَاحِيَةِ الْبَيْتِ فَرَجَعَ فَقَالَتْ فَاطِمَةُ لِعَلِيٍّ الْحَقْهُ فَانْظُرْ مَا رَجَعَهُ ‏.‏ فَتَبِعْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا رَدَّكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَيْسَ لِي أَوْ لِنَبِيٍّ أَنْ يَدْخُلَ بَيْتًا مُزَوَّقًا ‏"‏ ‏.‏

Muso ibn Ismoil rivoyat qiladi. Bizga Hammod Said ibn Jumhondan, u Safina Abu Abdurrahmondan xabar berdiki, bir kishi Ali ibn Abu Tolibni mehmon qilib, unga taom tayyorladi. Shunda Fotima: «Koshki Rasullullohni ﷺ taklif qilsak-da, biz bilan birga taomlansalar», dedi. Bas, ular u zotni taklif qildilar. U zot kelib, qoʻllarini eshikning ikki kosagiga (ustunlariga) qoʻydilar va uyning bir tomoniga tortib qoʻyilgan naqshli pardani koʻrib, qaytib ketdilar. Shunda Fotima Aliga: «Orqalaridan boring-da, ularni nima qaytarganiga qarang», dedi. Men u zotning izlaridan bordim va: «Yo Rasululloh, sizni nima qaytardi?» dedim. U zot: «Men yoki (boshqa) bir paygʻambar uchun naqshlar bilan bezatilgan uyga kirish (loyiq) emasdir», dedilar.Мусо ибн Исмоил ривоят қилади. Бизга Ҳаммод Саид ибн Жумҳондан, у Сафина Абу Абдурраҳмондан хабар бердики, бир киши Али ибн Абу Толибни меҳмон қилиб, унга таом тайёрлади. Шунда Фотима: «Кошки Расуллуллоҳни ﷺ таклиф қилсак-да, биз билан бирга таомлансалар», деди. Бас, улар у зотни таклиф қилдилар. У зот келиб, қўлларини эшикнинг икки косагига (устунларига) қўйдилар ва уйнинг бир томонига тортиб қўйилган нақшли пардани кўриб, қайтиб кетдилар. Шунда Фотима Алига: «Орқаларидан боринг-да, уларни нима қайтарганига қаранг», деди. Мен у зотнинг изларидан бордим ва: «Ё Расулуллоҳ, сизни нима қайтарди?» дедим. У зот: «Мен ёки (бошқа) бир пайғамбар учун нақшлар билан безатилган уйга кириш (лойиқ) эмасдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا الْجَرَّاحُ أَبُو وَكِيعٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ نُهِيَ عَنْ أَكْلِ الثُّومِ، إِلاَّ مَطْبُوخًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ شَرِيكُ بْنُ حَنْبَلٍ ‏.‏

Ali (alayhissalom) aytadilar: Pishirilganidan boshqa sarimsoq yeyishdan qaytarildi. Abu Dovud aytdi: Sharik (ning toʻliq ismi) Sharik ibn Hanbaldir.Али (алайҳиссалом) айтадилар: Пиширилганидан бошқа саримсоқ ейишдан қайтарилди. Абу Довуд айтди: Шарик (нинг тўлиқ исми) Шарик ибн Ҳанбалдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أُخْبِرْتُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَكْشِفْ فَخِذَكَ وَلاَ تَنْظُرْ إِلَى فَخِذِ حَىٍّ وَلاَ مَيِّتٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْحَدِيثُ فِيهِ نَكَارَةٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Soningni ochma va tirik yoki oʻlikning soniga qarama.» Abu Dovud aytadi: Bu hadisda nakorat (mashhur rivoyatlarga ziddiyat) bordir.Али (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Сонингни очма ва тирик ёки ўликнинг сонига қарама.» Абу Довуд айтади: Бу ҳадисда накорат (машҳур ривоятларга зиддият) бордир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عَوْنٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ أُهْدِيَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُلَّةٌ سِيَرَاءُ فَأَرْسَلَ بِهَا إِلَىَّ فَلَبِسْتُهَا فَأَتَيْتُهُ فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ وَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لَمْ أُرْسِلْ بِهَا إِلَيْكَ لِتَلْبَسَهَا ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَنِي فَأَطَرْتُهَا بَيْنَ نِسَائِي ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytadilar: «Rasululloh ﷺga ipakli yoʻl-yoʻl bir sidra kiyim hadya qilindi. U zot uni menga yubordilar. Men uni kiyib, u zotning huzurlariga keldim. Shunda yuzlarida gʻazabni koʻrdim. U zot: ‹Men buni senga kiyishing uchun yuborgan emasman›, dedilar. Soʻng menga buyurdilar va men uni ayollarim orasida boʻlib berdim».Али (розияллоҳу анҳу) айтадилар: «Расулуллоҳ ﷺга ипакли йўл-йўл бир сидра кийим ҳадя қилинди. У зот уни менга юбордилар. Мен уни кийиб, у зотнинг ҳузурларига келдим. Шунда юзларида ғазабни кўрдим. У зот: ‹Мен буни сенга кийишинг учун юборган эмасман›, дедилар. Сўнг менга буюрдилар ва мен уни аёлларим орасида бўлиб бердим».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَعَنْ لُبْسِ الْمُعَصْفَرِ وَعَنْ تَخَتُّمِ الذَّهَبِ وَعَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الرُّكُوعِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qassiy (ipakli) kiyim kiyishdan, asfar (zaʼfaron rangli) bilan boʻyalgan kiyim kiyishdan, oltin uzuk taqishdan va rukuʼda Qurʼon oʻqishdan man qildilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қассий (ипакли) кийим кийишдан, асфар (заъфарон рангли) билан бўялган кийим кийишдан, олтин узук тақишдан ва рукуъда Қуръон ўқишдан ман қилдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - أَنَّهُ قَالَ نَهَى عَنْ مَيَاثِرِ الأُرْجُوَانِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Toʻq qizil (urjuvon) egar-toʻshamalardan qaytarildi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Тўқ қизил (уржувон) эгар-тўшамалардан қайтарилди», деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هُبَيْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ وَعَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَالْمِيثَرَةِ الْحَمْرَاءِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni oltin uzuk taqishdan, qassiy (ipakli) kiyim kiyishdan va qizil egar-toʻshamadan qaytardilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени олтин узук тақишдан, қассий (ипакли) кийим кийишдан ва қизил эгар-тўшамадан қайтардилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي أَفْلَحَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَيْرٍ، - يَعْنِي الْغَافِقِيَّ - أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - يَقُولُ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ حَرِيرًا فَجَعَلَهُ فِي يَمِينِهِ وَأَخَذَ ذَهَبًا فَجَعَلَهُ فِي شِمَالِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَيْنِ حَرَامٌ عَلَى ذُكُورِ أُمَّتِي ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Zurayr — yaʼni al-Gʻofiqiy — Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ning shunday deyayotganini eshitdi: Allohning Nabiysi ﷺ ipakni olib, uni oʻng qoʻllariga, oltinni olib, uni chap qoʻllariga qoʻydilar, soʻng shunday dedilar: «Albatta, bu ikkisi ummatimning erkaklari uchun haromdir».Абдуллоҳ ибн Зурайр — яъни ал-Ғофиқий — Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деяётганини эшитди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ ипакни олиб, уни ўнг қўлларига, олтинни олиб, уни чап қўлларига қўйдилар, сўнг шундай дедилар: «Албатта, бу иккиси умматимнинг эркаклари учун ҳаромдир».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُجَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ صُورَةٌ وَلاَ كَلْبٌ وَلاَ جُنُبٌ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Ichida surat, it yoki junub (kishi) boʻlgan uyga farishtalar kirmaydilar», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Ичида сурат, ит ёки жунуб (киши) бўлган уйга фаришталар кирмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ اهْدِنِي وَسَدِّدْنِي وَاذْكُرْ بِالْهِدَايَةِ هِدَايَةَ الطَّرِيقِ وَاذْكُرْ بِالسَّدَادِ تَسْدِيدَكَ السَّهْمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَنَهَانِي أَنْ أَضَعَ الْخَاتَمَ فِي هَذِهِ أَوْ فِي هَذِهِ لِلسَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى - شَكَّ عَاصِمٌ - وَنَهَانِي عَنِ الْقَسِّيَّةِ وَالْمِيثَرَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَقُلْنَا لِعَلِيٍّ مَا الْقَسِّيَّةُ قَالَ ثِيَابٌ تَأْتِينَا مِنَ الشَّامِ أَوْ مِنْ مِصْرَ مُضَلَّعَةٌ فِيهَا أَمْثَالُ الأُتْرُجِّ قَالَ وَالْمِيثَرَةُ شَىْءٌ كَانَتْ تَصْنَعُهُ النِّسَاءُ لِبُعُولَتِهِنَّ ‏.‏

Musaddad, unga Bishr ibn al-Mufazzal, unga Osim ibn Kulayb, unga Abu Burda, unga Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «‹Allohumma-hdiniy va saddidniy› deb ayt. Hidoyat (deganda) yoʻlning toʻgʻriligini esla, sadod (toʻgʻrilik deganda) oʻqni nishonga toʻgʻrilab otishingni esla», dedilar. U (Ali) aytdi: Va u zot meni uzukni mana bunga yoki mana bunga — koʻrsatkich va oʻrta barmoqqa — taqishimdan qaytardilar. Osim shak qildi. Yana meni qassiy (ipak aralash kiyim) va miysaradan qaytardilar. Abu Burda aytdi: Biz Aliga: «Qassiy nima?» dedik. U: «Bizga Shomdan yoki Misrdan keladigan, turunj (sitrus mevasi) naqshlari kabi yoʻl-yoʻl chizilgan matolardir», dedi. U aytdi: Miysara esa ayollar erlari uchun yasaydigan bir narsa edi.Мусаддад, унга Бишр ибн ал-Муфаззал, унга Осим ибн Кулайб, унга Абу Бурда, унга Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «‹Аллоҳумма-ҳдиний ва саддидний› деб айт. Ҳидоят (деганда) йўлнинг тўғрилигини эсла, садод (тўғрилик деганда) ўқни нишонга тўғрилаб отишингни эсла», дедилар. У (Али) айтди: Ва у зот мени узукни мана бунга ёки мана бунга — кўрсаткич ва ўрта бармоққа — тақишимдан қайтардилар. Осим шак қилди. Яна мени қассий (ипак аралаш кийим) ва мийсарадан қайтардилар. Абу Бурда айтди: Биз Алига: «Қассий нима?» дедик. У: «Бизга Шомдан ёки Мисрдан келадиган, турунж (ситрус меваси) нақшлари каби йўл-йўл чизилган матолардир», деди. У айтди: Мийсара эса аёллар эрлари учун ясайдиган бир нарса эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله تعالى عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ شَرِيكٌ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ ‏.‏

Ahmad ibn Solih, unga Ibn Vahb, unga Sulaymon ibn Bilol, unga Sharik ibn Abu Namir, unga Ibrohim ibn Abdulloh ibn Hunayn, unga otasi, unga Ali (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qildi. Sharik aytdi: Menga Abu Salama ibn Abdurrahmon ham xabar berdiki, Nabiy ﷺ oʻng qoʻllariga uzuk taqar edilar.Аҳмад ибн Солиҳ, унга Ибн Ваҳб, унга Сулаймон ибн Билол, унга Шарик ибн Абу Намир, унга Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳунайн, унга отаси, унга Али (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилди. Шарик айтди: Менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон ҳам хабар бердики, Набий ﷺ ўнг қўлларига узук тақар эдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا فِطْرٌ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ أَبِي بَزَّةَ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله تعالى عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدَّهْرِ إِلاَّ يَوْمٌ لَبَعَثَ اللَّهُ رَجُلاً مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يَمْلأُهَا عَدْلاً كَمَا مُلِئَتْ جَوْرًا ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga hadis aytdi, Fazl ibn Dukayn bizga hadis aytdi, Fitr bizga hadis aytdi, u Qosim ibn Abu Bazzadan, u Abut-Tufayldan, u Alidan (roziyallohu taolo anhu), u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot dedilar: «Agar zamonadan bir kungina qolgan boʻlsa ham, Alloh ahli baytimdan bir kishini chiqaradi; u yer yuzini jabr bilan toʻlganidek, adolat bilan toʻldiradi».Усмон ибн Абу Шайба бизга ҳадис айтди, Фазл ибн Дукайн бизга ҳадис айтди, Фитр бизга ҳадис айтди, у Қосим ибн Абу Баззадан, у Абут-Туфайлдан, у Алидан (розияллоҳу таоло анҳу), у Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот дедилар: «Агар замонадан бир кунгина қолган бўлса ҳам, Аллоҳ аҳли байтимдан бир кишини чиқаради; у ер юзини жабр билан тўлганидек, адолат билан тўлдиради».

وَقَالَ هَارُونُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ طَرِيفٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ وَرَاءِ النَّهْرِ يُقَالُ لَهُ الْحَارِثُ بْنُ حَرَّاثٍ عَلَى مُقَدِّمَتِهِ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ مَنْصُورٌ يُوَطِّئُ أَوْ يُمَكِّنُ لآلِ مُحَمَّدٍ كَمَا مَكَّنَتْ قُرَيْشٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَبَ عَلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ نَصْرُهُ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ إِجَابَتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Horun dedi: Amr ibn Abu Qays bizga hadis aytdi, u Mutarrif ibn Tarifdan, u Abul-Hasandan, u Hilol ibn Amrdan rivoyat qildi. U dedi: Men Alining (roziyallohu anhu) shunday deganini eshitdim: Nabiy ﷺ dedilar: «Nahr ortidan (Movarounnahrdan) bir kishi chiqadiki, unga al-Horis ibn Harros deyiladi. Uning lashkari oldida Mansur deb ataladigan bir kishi boʻladi; u Quraysh Rasululloh ﷺga makon hozirlab berganidek, Muhammad oilasiga makon hozirlaydi yoki imkon yaratadi. Har bir moʻminga uni nusrat berish (yordamlashish) vojibdir». Yoki: «unga ijobat qilish (chaqirigʻiga javob berish vojibdir)», dedilar.Ҳорун деди: Амр ибн Абу Қайс бизга ҳадис айтди, у Мутарриф ибн Тарифдан, у Абул-Ҳасандан, у Ҳилол ибн Амрдан ривоят қилди. У деди: Мен Алининг (розияллоҳу анҳу) шундай деганини эшитдим: Набий ﷺ дедилар: «Наҳр ортидан (Мовароуннаҳрдан) бир киши чиқадики, унга ал-Ҳорис ибн Ҳаррос дейилади. Унинг лашкари олдида Мансур деб аталадиган бир киши бўлади; у Қурайш Расулуллоҳ ﷺга макон ҳозирлаб берганидек, Муҳаммад оиласига макон ҳозирлайди ёки имкон яратади. Ҳар бир мўминга уни нусрат бериш (ёрдамлашиш) вожибдир». Ёки: «унга ижобат қилиш (чақириғига жавоб бериш вожибдир)», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ يَهُودِيَّةً، كَانَتْ تَشْتِمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَتَقَعُ فِيهِ فَخَنَقَهَا رَجُلٌ حَتَّى مَاتَتْ فَأَبْطَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَمَهَا ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir yahudiy ayol Nabiy ﷺni soʻkar va u zotning haqlarida yomon gaplar aytar edi. Shunda bir kishi uni boʻgʻib, oʻldirib qoʻydi. Rasululloh ﷺ uning qonini behuda (qisossiz) deb hukm qildilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир яҳудий аёл Набий ﷺни сўкар ва у зотнинг ҳақларида ёмон гаплар айтар эди. Шунда бир киши уни бўғиб, ўлдириб қўйди. Расулуллоҳ ﷺ унинг қонини беҳуда (қисоссиз) деб ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُتِيَ عُمَرُ بِمَجْنُونَةٍ قَدْ زَنَتْ فَاسْتَشَارَ فِيهَا أُنَاسًا فَأَمَرَ بِهَا عُمَرُ أَنْ تُرْجَمَ فَمُرَّ بِهَا عَلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَقَالَ مَا شَأْنُ هَذِهِ قَالُوا مَجْنُونَةُ بَنِي فُلاَنٍ زَنَتْ فَأَمَرَ بِهَا عُمَرُ أَنْ تُرْجَمَ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ ارْجِعُوا بِهَا ثُمَّ أَتَاهُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْقَلَمَ قَدْ رُفِعَ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَبْرَأَ وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَعْقِلَ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَمَا بَالُ هَذِهِ تُرْجَمُ قَالَ لاَ شَىْءَ ‏.‏ قَالَ فَأَرْسِلْهَا ‏.‏ قَالَ فَأَرْسَلَهَا ‏.‏ قَالَ فَجَعَلَ يُكَبِّرُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Umarning huzuriga zino qilgan bir majnuna ayol keltirildi. U (Umar) uning haqida bir necha kishilar bilan maslahatlashdi, soʻng uni toshboʻron qilishga buyurdi. (Ayolni) Ali ibn Abu Tolib (rizvonullohi alayhi) yonidan olib oʻtishdi. (Ali): «Bu (ayol)ning ahvoli nima?» dedi. Ular: «Bu falon urugʻining majnuna ayoli, zino qilgan. Umar uni toshboʻron qilishga buyurgan», dedilar. (Ali): «Uni qaytaringlar», dedi. Soʻng (Umarning) huzuriga kelib: «Ey moʻminlar amiri! Uch (toifa)dan qalam koʻtarilganini bilmaysanmi? Sogʻayguniga qadar majnundan, uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan va aqli yetguniga qadar boladan (koʻtarilgan)», dedi. (Umar): «Ha (bilaman)», dedi. (Ali): «Unday boʻlsa bu (ayol) nega toshboʻron qilinadi?» dedi. (Umar): «Sababi yoʻq ekan», dedi. (Ali): «Uni qoʻyib yubor», dedi. Soʻng u (Umar) uni qoʻyib yubordi. Ana shunda (Umar) takbir ayta boshladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Умарнинг ҳузурига зино қилган бир мажнуна аёл келтирилди. У (Умар) унинг ҳақида бир неча кишилар билан маслаҳатлашди, сўнг уни тошбўрон қилишга буюрди. (Аёлни) Али ибн Абу Толиб (ризвонуллоҳи алайҳи) ёнидан олиб ўтишди. (Али): «Бу (аёл)нинг аҳволи нима?» деди. Улар: «Бу фалон уруғининг мажнуна аёли, зино қилган. Умар уни тошбўрон қилишга буюрган», дедилар. (Али): «Уни қайтаринглар», деди. Сўнг (Умарнинг) ҳузурига келиб: «Эй мўминлар амири! Уч (тоифа)дан қалам кўтарилганини билмайсанми? Соғайгунига қадар мажнундан, уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан ва ақли етгунига қадар боладан (кўтарилган)», деди. (Умар): «Ҳа (биламан)», деди. (Али): «Ундай бўлса бу (аёл) нега тошбўрон қилинади?» деди. (Умар): «Сабаби йўқ экан», деди. (Али): «Уни қўйиб юбор», деди. Сўнг у (Умар) уни қўйиб юборди. Ана шунда (Умар) такбир айта бошлади.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مُرَّ عَلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه بِمَعْنَى عُثْمَانَ ‏.‏ قَالَ أَوَمَا تَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ الْمَجْنُونِ الْمَغْلُوبِ عَلَى عَقْلِهِ حَتَّى يُفِيقَ وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ فَخَلَّى عَنْهَا سَبِيلَهَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) yonidan (bir majnuna ayol) olib oʻtildi, — Usmon(ning rivoyati) maʼnosida (keltirdi). (Ali): «Rasululloh ﷺ: ‹Uch (toifa)dan qalam koʻtarilgan: hushiga kelguniga qadar aqli butunlay yoʻqolgan majnundan, uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan va balogʻatga yetguniga qadar boladan›, deganlarini eslamaysanmi?» dedi. (Umar): «Rost aytding», dedi. Soʻng u (ayol)ning yoʻlini boʻsh qoʻyib (ozod qilib) yubordi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ёнидан (бир мажнуна аёл) олиб ўтилди, — Усмон(нинг ривояти) маъносида (келтирди). (Али): «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: ҳушига келгунига қадар ақли бутунлай йўқолган мажнундан, уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан ва балоғатга етгунига қадар боладан›, деганларини эсламайсанми?» деди. (Умар): «Рост айтдинг», деди. Сўнг у (аёл)нинг йўлини бўш қўйиб (озод қилиб) юборди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، - قَالَ هَنَّادٌ - الْجَنْبِيِّ قَالَ أُتِيَ عُمَرُ بِامْرَأَةٍ قَدْ فَجَرَتْ فَأَمَرَ بِرَجْمِهَا فَمَرَّ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَأَخَذَهَا فَخَلَّى سَبِيلَهَا فَأُخْبِرَ عُمَرُ قَالَ ادْعُوا لِي عَلِيًّا ‏.‏ فَجَاءَ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَبْلُغَ وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الْمَعْتُوهِ حَتَّى يَبْرَأَ ‏"‏ ‏.‏ وَإِنَّ هَذِهِ مَعْتُوهَةُ بَنِي فُلاَنٍ لَعَلَّ الَّذِي أَتَاهَا أَتَاهَا وَهِيَ فِي بَلاَئِهَا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أَدْرِي ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَأَنَا لاَ أَدْرِي ‏.‏

Abu Zabyon (al-Janbiy) shunday dedi: Umarning huzuriga zino qilgan bir ayol keltirildi. U (Umar) uni toshboʻron qilishga buyurdi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) yonidan oʻtib qoldi-da, uni (ayolni) olib, yoʻlini boʻsh qoʻyib (ozod qilib) yubordi. Umarga bu xabar yetkazildi. U: «Menga Alini chaqiringlar», dedi. Ali (roziyallohu anhu) kelib: «Ey moʻminlar amiri! Rasululloh ﷺ: ‹Uch (toifa)dan qalam koʻtarilgan: balogʻatga yetguniga qadar boladan, uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan va sogʻayguniga qadar aqli zaif (telba)dan›, deganlarini albatta bilasan. Bu (ayol) esa falon urugʻining telbasidir. Ehtimol, unga (yaqinlik qilib) kelgan kishi u oʻz balosida (telbaligida) turganida kelgandir», dedi. (Roviy): «Shunda Umar: ‹Bilmasdim›, dedi. Ali (alayhissalom): ‹Men ham bilmasdim›, dedi», dedi.Абу Забён (ал-Жанбий) шундай деди: Умарнинг ҳузурига зино қилган бир аёл келтирилди. У (Умар) уни тошбўрон қилишга буюрди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) ёнидан ўтиб қолди-да, уни (аёлни) олиб, йўлини бўш қўйиб (озод қилиб) юборди. Умарга бу хабар етказилди. У: «Менга Алини чақиринглар», деди. Али (розияллоҳу анҳу) келиб: «Эй мўминлар амири! Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: балоғатга етгунига қадар боладан, уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан ва соғайгунига қадар ақли заиф (телба)дан›, деганларини албатта биласан. Бу (аёл) эса фалон уруғининг телбасидир. Эҳтимол, унга (яқинлик қилиб) келган киши у ўз балосида (телбалигида) турганида келгандир», деди. (Ровий): «Шунда Умар: ‹Билмасдим›, деди. Али (алайҳиссалом): ‹Мен ҳам билмасдим›, деди», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَلِيٍّ رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَادَ فِيهِ ‏"‏ وَالْخَرِفِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (alayhissalom)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: (Nabiy ﷺ): «Uch (toifa)dan qalam koʻtarilgan: uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan, balogʻatga yetguniga qadar boladan va aqli yetguniga qadar majnundan», dedilar. Abu Dovud aytdi: Uni Ibn Jurayj ham Qosim ibn Yaziddan, u Ali (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilib, unda: «va aqldan ozgan keksadan», deb ziyoda qildi.Али (алайҳиссалом)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади: (Набий ﷺ): «Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан, балоғатга етгунига қадар боладан ва ақли етгунига қадар мажнундан», дедилар. Абу Довуд айтди: Уни Ибн Журайж ҳам Қосим ибн Язиддан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилиб, унда: «ва ақлдан озган кексадан», деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ فَجَرَتْ جَارِيَةٌ لآلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا عَلِيُّ انْطَلِقْ فَأَقِمْ عَلَيْهَا الْحَدَّ ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا بِهَا دَمٌ يَسِيلُ لَمْ يَنْقَطِعْ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَلِيُّ أَفَرَغْتَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَتَيْتُهَا وَدَمُهَا يَسِيلُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ دَعْهَا حَتَّى يَنْقَطِعَ دَمُهَا ثُمَّ أَقِمْ عَلَيْهَا الْحَدَّ وَأَقِيمُوا الْحُدُودَ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَبُو الأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى فَقَالَ فِيهِ ‏"‏ لاَ تَضْرِبْهَا حَتَّى تَضَعَ ‏"‏ ‏.‏ وَالأَوَّلُ أَصَحُّ ‏.‏

Muhammad ibn Kasir bizga Isroildan, u Abdulaʼlodan, u Abu Jamiyladan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺning ahli (xonadoni)ga tegishli bir choʻri zino qildi. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Ey Ali, bor, unga had jazosini ado et», dedilar. Men bordim, qarasam undan qon oqayotgan, toʻxtamayotgan ekan. Shunda u zotning oldilariga keldim. (Rasululloh ﷺ): «Ey Ali, bajardingmi?» dedilar. Men: «Uning oldiga bordim, qoni oqayotgan ekan», dedim. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Uni qoldir, qoni toʻxtaguncha, soʻng unga had jazosini ado et. Va qoʻl ostingizdagi (qaramligingizdagi) kishilarga hadlarni ado etinglar», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abulahvas ham Abdulaʼlodan shunday rivoyat qilgan. Shuʼba esa uni Abdulaʼlodan rivoyat qilib, unda: «Uni tugʻmaguncha urma», degan. Birinchisi sahihroqdir.Муҳаммад ибн Касир бизга Исроилдан, у Абдулаълодан, у Абу Жамийладан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺнинг аҳли (хонадони)га тегишли бир чўри зино қилди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Эй Али, бор, унга ҳад жазосини адо эт», дедилар. Мен бордим, қарасам ундан қон оқаётган, тўхтамаётган экан. Шунда у зотнинг олдиларига келдим. (Расулуллоҳ ﷺ): «Эй Али, бажардингми?» дедилар. Мен: «Унинг олдига бордим, қони оқаётган экан», дедим. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Уни қолдир, қони тўхтагунча, сўнг унга ҳад жазосини адо эт. Ва қўл остингиздаги (қарамлигингиздаги) кишиларга ҳадларни адо этинглар», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Абулаҳвас ҳам Абдулаълодан шундай ривоят қилган. Шуъба эса уни Абдулаълодан ривоят қилиб, унда: «Уни туғмагунча урма», деган. Биринчиси саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنِ الدَّانَاجِ، عَنْ حُضَيْنِ بْنِ الْمُنْذِرِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ جَلَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْخَمْرِ وَأَبُو بَكْرٍ أَرْبَعِينَ وَكَمَّلَهَا عُمَرُ ثَمَانِينَ وَكُلٌّ سُنَّةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ الأَصْمَعِيُّ وَلِّ حَارَّهَا مَنْ تَوَلَّى قَارَّهَا وَلِّ شَدِيدَهَا مَنْ تَوَلَّى هَيِّنَهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا كَانَ سَيِّدَ قَوْمِهِ حُضَيْنُ بْنُ الْمُنْذِرِ أَبُو سَاسَانَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aroq (ichganlik) uchun va Abu Bakr qirq (darra) urdilar, Umar esa uni saksonga toʻldirdi. Bularning hammasi sunnatdir. Abu Dovud aytdi: Asmaʼiy ‹Uning issigʻini koʻtargan kishi sovugʻini ham koʻtarsin› degan maqolni izohlab: «Uning yengilini koʻtargan kishi ogʻirini ham koʻtarsin (maʼnosida)» dedi. Abu Dovud aytdi: Bu — Huzayn ibnul-Munzir Abu Sosan oʻz qavmining sayyidi (boshligʻi) edi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ароқ (ичганлик) учун ва Абу Бакр қирқ (дарра) урдилар, Умар эса уни саксонга тўлдирди. Буларнинг ҳаммаси суннатдир. Абу Довуд айтди: Асмаъий ‹Унинг иссиғини кўтарган киши совуғини ҳам кўтарсин› деган мақолни изоҳлаб: «Унинг енгилини кўтарган киши оғирини ҳам кўтарсин (маъносида)» деди. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳузайн ибнул-Мунзир Абу Сосан ўз қавмининг саййиди (бошлиғи) эди.

وَبِهِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فِي شِبْهِ الْعَمْدِ خَمْسٌ وَعِشْرُونَ حِقَّةً وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ جَذَعَةً وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ بَنَاتِ لَبُونٍ وَخَمْسٌ وَعِشْرُونَ بَنَاتِ مَخَاضٍ ‏.‏

Shu isnod bilan Abu Isʼhoqdan, u Alqama va Aswaddan rivoyat qilinadiki, Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) shibhi amd (qasdga oʻxshash xato qotillik) toʻgʻrisida shunday degan: «Yigirma beshta hiqqa (uchga toʻlib, toʻrtga kirgan tuya), yigirma beshta jazaʼa (toʻrtga toʻlib, beshga kirgan tuya), yigirma beshta binti labun (ikkiga toʻlib, uchga kirgan urgʻochi tuya) va yigirma beshta binti maxoz (birga toʻlib, ikkiga kirgan urgʻochi tuya)».Шу иснод билан Абу Исъҳоқдан, у Алқама ва Асwаддан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) шибҳи амд (қасдга ўхшаш хато қотиллик) тўғрисида шундай деган: «Йигирма бешта ҳиққа (учга тўлиб, тўртга кирган туя), йигирма бешта жазаъа (тўртга тўлиб, бешга кирган туя), йигирма бешта бинти лабун (иккига тўлиб, учга кирган урғочи туя) ва йигирма бешта бинти махоз (бирга тўлиб, иккига кирган урғочи туя)».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ مَنْصُورَ بْنَ الْمُعْتَمِرِ، يُحَدِّثُ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِيبٍ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ كُنَّا فِي جَنَازَةٍ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِبَقِيعِ الْغَرْقَدِ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ وَمَعَهُ مِخْصَرَةٌ فَجَعَلَ يَنْكُتُ بِالْمِخْصَرَةِ فِي الأَرْضِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ مَا مِنْ نَفْسٍ مَنْفُوسَةٍ إِلاَّ قَدْ كَتَبَ اللَّهُ مَكَانَهَا مِنَ النَّارِ أَوْ مِنَ الْجَنَّةِ إِلاَّ قَدْ كُتِبَتْ شَقِيَّةً أَوْ سَعِيدَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَفَلاَ نَمْكُثُ عَلَى كِتَابِنَا وَنَدَعُ الْعَمَلَ فَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ لَيَكُونَنَّ إِلَى السَّعَادَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الشِّقْوَةِ لَيَكُونَنَّ إِلَى الشِّقْوَةِ قَالَ ‏"‏ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ أَمَّا أَهْلُ السَّعَادَةِ فَيُيَسَّرُونَ لِلسَّعَادَةِ وَأَمَّا أَهْلُ الشِّقْوَةِ فَيُيَسَّرُونَ لِلشِّقْوَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ ‏"‏ ‏{‏ فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى * وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى * وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى * ‏.‏ فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad ibn Musarhad bizga aytib berdi: al-Muʼtamir bizga aytib berdi: Mansur ibn al-Muʼtamirdan eshitdim, u Saʼd ibn Ubaydadan, u Abdulloh ibn Habib Abu Abdurrahmon as-Sulamiydan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. Ali (roziyallohu anhu) dedi: Biz Baqiʼul-Gʻarqadda bir janozada edik, unda Rasululloh ﷺ ham bor edilar. Rasululloh ﷺ kelib oʻtirdilar, qoʻllarida bir tayoqcha bor edi. U zot tayoqcha bilan yerni chiza boshladilar, soʻng boshlarini koʻtarib: «Sizlardan hech bir kishi yoʻq, jonli bir jon yoʻqki, illo Alloh uning doʻzaxdagi yoki jannatdagi joyini yozib qoʻygan boʻlsa va u baxtsiz yoki baxtli deb yozilgan boʻlmasin», dedilar. (Ali) dedi: Shunda qavmdan bir kishi: «Ey Allohning Nabiysi, biz oʻz yozilganimizga suyanib, amal qilishni tark etsak boʻlmaydimi? Kim baxtli ahlidan boʻlsa, albatta baxtga yetadi, kim baxtsiz ahlidan boʻlsa, albatta baxtsizlikka yetadi-ku?» dedi. U zot: «Amal qilinglar, har kim oʻziga oson qilingan narsaga (yoʻnaltirilgandir). Baxtli ahli boʻlganlar baxt amaliga oson qilinurlar, baxtsiz ahli boʻlganlar esa baxtsizlik amaliga oson qilinurlar», dedilar. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ: {Ato qilgan va taqvo qilgan, hamda eng yaxshini (kalimai tavhidni) tasdiqlagan kishiga, Biz uni eng oson (yoʻl)ga muyassar qilurmiz. Baxillik qilgan, oʻzini behojat (boy) sanagan, hamda eng yaxshini yolgʻonga chiqargan kishini esa, Biz uni eng ogʻir (yoʻl)ga muyassar qilurmiz} (Layl 5-10), deb oʻqidilar.Мусаддад ибн Мусарҳад бизга айтиб берди: ал-Муътамир бизга айтиб берди: Мансур ибн ал-Муътамирдан эшитдим, у Саъд ибн Убайдадан, у Абдуллоҳ ибн Ҳабиб Абу Абдурраҳмон ас-Суламийдан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. Али (розияллоҳу анҳу) деди: Биз Бақиъул-Ғарқадда бир жанозада эдик, унда Расулуллоҳ ﷺ ҳам бор эдилар. Расулуллоҳ ﷺ келиб ўтирдилар, қўлларида бир таёқча бор эди. У зот таёқча билан ерни чиза бошладилар, сўнг бошларини кўтариб: «Сизлардан ҳеч бир киши йўқ, жонли бир жон йўқки, илло Аллоҳ унинг дўзахдаги ёки жаннатдаги жойини ёзиб қўйган бўлса ва у бахтсиз ёки бахтли деб ёзилган бўлмасин», дедилар. (Али) деди: Шунда қавмдан бир киши: «Эй Аллоҳнинг Набийси, биз ўз ёзилганимизга суяниб, амал қилишни тарк этсак бўлмайдими? Ким бахтли аҳлидан бўлса, албатта бахтга етади, ким бахтсиз аҳлидан бўлса, албатта бахтсизликка етади-ку?» деди. У зот: «Амал қилинглар, ҳар ким ўзига осон қилинган нарсага (йўналтирилгандир). Бахтли аҳли бўлганлар бахт амалига осон қилинурлар, бахтсиз аҳли бўлганлар эса бахтсизлик амалига осон қилинурлар», дедилар. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ: {Ато қилган ва тақво қилган, ҳамда энг яхшини (калимаи тавҳидни) тасдиқлаган кишига, Биз уни энг осон (йўл)га муяссар қилурмиз. Бахиллик қилган, ўзини беҳожат (бой) санаган, ҳамда энг яхшини ёлғонга чиқарган кишини эса, Биз уни энг оғир (йўл)га муяссар қилурмиз} (Лайл 5-10), деб ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ ‏:‏ إِذَا حَدَّثْتُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثًا فَلأَنْ أَخِرَّ مِنَ السَّمَاءِ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَكْذِبَ عَلَيْهِ وَإِذَا حَدَّثْتُكُمْ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ فَإِنَّمَا الْحَرْبُ خُدْعَةٌ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏:‏ ‏"‏ يَأْتِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ حُدَثَاءُ الأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ، يَقُولُونَ مِنْ قَوْلِ خَيْرِ الْبَرِيَّةِ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لاَ يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ، فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ لِمَنْ قَتَلَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Suvayd ibn Gʻafala (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ali (roziyallohu anhu) aytdi: «Qachon men sizlarga Rasululloh ﷺdan bir hadis aytsam, u zotning nomidan yolgʻon gapirgandan koʻra, men uchun osmondan qulab tushishim sevimliroqdir. Qachon men sizlarga oʻzim bilan sizlar oʻrtangizdagi ishlar haqida gapirsam, bilingki, urush hiyladir. Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Oxirzamonda yoshi yosh, aqli yengil bir qavm keladi. Ular maxluqotning eng yaxshisining soʻzidan gapiradilar. Ular Islomdan, xuddi kamondan otilgan oʻq ovni teshib oʻtganidek, chiqib ketadilar. Ularning iymoni tomoqlaridan oʻtmaydi. Bas, ularni qayerda uchratsangiz, oʻldiringlar. Chunki ularni oʻldirish, ularni oʻldirgan kishi uchun Qiyomat kunida ajrdir›».Сувайд ибн Ғафала (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Али (розияллоҳу анҳу) айтди: «Қачон мен сизларга Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис айтсам, у зотнинг номидан ёлғон гапиргандан кўра, мен учун осмондан қулаб тушишим севимлироқдир. Қачон мен сизларга ўзим билан сизлар ўртангиздаги ишлар ҳақида гапирсам, билингки, уруш ҳийладир. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Охирзамонда ёши ёш, ақли енгил бир қавм келади. Улар махлуқотнинг энг яхшисининг сўзидан гапирадилар. Улар Исломдан, худди камондан отилган ўқ овни тешиб ўтганидек, чиқиб кетадилар. Уларнинг иймони томоқларидан ўтмайди. Бас, уларни қаерда учратсангиз, ўлдиринглар. Чунки уларни ўлдириш, уларни ўлдирган киши учун Қиёмат кунида ажрдир›».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ مُرَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَضِيءِ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏:‏ اطْلُبُوا الْمُخْدَجَ ‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَاسْتَخْرَجُوهُ مِنْ تَحْتِ الْقَتْلَى فِي طِينٍ، قَالَ أَبُو الْوَضِيءِ ‏:‏ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ حَبَشِيٌّ عَلَيْهِ قُرَيْطَقٌ لَهُ إِحْدَى يَدَيْنِ مِثْلُ ثَدْىِ الْمَرْأَةِ عَلَيْهَا شُعَيْرَاتٌ مِثْلُ شُعَيْرَاتِ الَّتِي تَكُونُ عَلَى ذَنَبِ الْيَرْبُوعِ ‏.‏

Abul-Vaziyʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ali (roziyallohu anhu): «Qoʻli nuqsonli kishini qidiringlar», dedi. Soʻng u hadisni zikr qildi. Ular uni oʻliklar ostidan, loy ichidan chiqarib oldilar. Abul-Vaziyʼ aytdi: «Goʻyo men hozir ham unga qarab turganga oʻxshayman: u bir habashiy boʻlib, ustida kalta koʻylak bor edi. Uning bir qoʻli ayol koʻkragiga oʻxshar, unda yarbuʼ (sahro kalamushi) dumidagi tuklarga oʻxshash mayda tuklar bor edi».Абул-Вазийъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Али (розияллоҳу анҳу): «Қўли нуқсонли кишини қидиринглар», деди. Сўнг у ҳадисни зикр қилди. Улар уни ўликлар остидан, лой ичидан чиқариб олдилар. Абул-Вазийъ айтди: «Гўё мен ҳозир ҳам унга қараб турганга ўхшайман: у бир ҳабаший бўлиб, устида калта кўйлак бор эди. Унинг бир қўли аёл кўкрагига ўхшар, унда ярбуъ (саҳро каламуши) думидаги тукларга ўхшаш майда туклар бор эди».

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا الأَحْوَصُ، - يَعْنِي ابْنَ جَوَّابٍ - حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، وَأَبِي، مَيْسَرَةَ عَنْ عَلِيٍّ، رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ عِنْدَ مَضْجَعِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ وَكَلِمَاتِكَ التَّامَّةِ مِنْ شَرِّ مَا أَنْتَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهِ اللَّهُمَّ أَنْتَ تَكْشِفُ الْمَغْرَمَ وَالْمَأْثَمَ اللَّهُمَّ لاَ يُهْزَمُ جُنْدُكَ وَلاَ يُخْلَفُ وَعْدُكَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot toʻshaklariga yotganlarida shunday der edilar: «Allohim, Sen peshonasidan ushlab turadigan narsaning yomonligidan Sening karamli Yuzing va mukammal Kalimalaring bilan panoh tilayman. Allohim, Sen qarz va gunohni daf etuvchisan. Allohim, Sening qoʻshining magʻlub boʻlmaydi, Sening vaʼdang xilof qilinmaydi va boylik egasiga Sening (oldingda) boyligi naf bermaydi. Sen poksan va Senga hamd boʻlsin».Али (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинадики, у зот тўшакларига ётганларида шундай дер эдилар: «Аллоҳим, Сен пешонасидан ушлаб турадиган нарсанинг ёмонлигидан Сенинг карамли Юзинг ва мукаммал Калималаринг билан паноҳ тилайман. Аллоҳим, Сен қарз ва гуноҳни даф этувчисан. Аллоҳим, Сенинг қўшининг мағлуб бўлмайди, Сенинг ваъданг хилоф қилинмайди ва бойлик эгасига Сенинг (олдингда) бойлиги наф бермайди. Сен поксан ва Сенга ҳамд бўлсин».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، - الْمَعْنَى - عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، - قَالَ مُسَدَّدٌ - قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، قَالَ شَكَتْ فَاطِمَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا تَلْقَى فِي يَدِهَا مِنَ الرَّحَى فَأُتِيَ بِسَبْىٍ فَأَتَتْهُ تَسْأَلُهُ فَلَمْ تَرَهُ فَأَخْبَرَتْ بِذَلِكَ عَائِشَةَ فَلَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ فَأَتَانَا وَقَدْ أَخَذْنَا مَضَاجِعَنَا فَذَهَبْنَا لِنَقُومَ فَقَالَ ‏"‏ عَلَى مَكَانِكُمَا ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَ فَقَعَدَ بَيْنَنَا حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ قَدَمَيْهِ عَلَى صَدْرِي فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى خَيْرٍ مِمَّا سَأَلْتُمَا إِذَا أَخَذْتُمَا مَضَاجِعَكُمَا فَسَبِّحَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَاحْمَدَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَكَبِّرَا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنْ خَادِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Fotima (roziyallohu anho) qoʻliga tegirmondan yetgan mashaqqatdan Nabiy ﷺga shikoyat qildi. Shu payt (Nabiy ﷺga) asirlar keltirilgan edi. (Fotima) undan (xizmatkor) soʻragani keldi, biroq u zotni topmadi va buni Oishaga aytdi. Nabiy ﷺ kelganlarida, (Oisha) u zotga xabar berdi. Soʻng biz oʻrinlarimizga yotgan paytimizda u zot huzurimizga keldilar. Biz turmoqchi boʻlgan edik: «Joyingizda qolaveringlar», dedilar. Soʻng kelib, ikkimizning oramizda oʻtirdilar, hatto men oyoqlarining sovuqligini koʻkragimda sezdim. Soʻng: «Sizlar soʻragan narsadan yaxshiroq narsaga sizlarni yoʻllab qoʻyaymi? Oʻrinlaringizga yotganlaringizda, oʻttiz uch marta ‹Subhanalloh›, oʻttiz uch marta ‹Alhamdu lillah› va oʻttiz toʻrt marta ‹Allohu akbar› deb ayting. Bu sizlar uchun xizmatkordan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Фотима (розияллоҳу анҳо) қўлига тегирмондан етган машаққатдан Набий ﷺга шикоят қилди. Шу пайт (Набий ﷺга) асирлар келтирилган эди. (Фотима) ундан (хизматкор) сўрагани келди, бироқ у зотни топмади ва буни Оишага айтди. Набий ﷺ келганларида, (Оиша) у зотга хабар берди. Сўнг биз ўринларимизга ётган пайтимизда у зот ҳузуримизга келдилар. Биз турмоқчи бўлган эдик: «Жойингизда қолаверинглар», дедилар. Сўнг келиб, иккимизнинг орамизда ўтирдилар, ҳатто мен оёқларининг совуқлигини кўкрагимда сездим. Сўнг: «Сизлар сўраган нарсадан яхшироқ нарсага сизларни йўллаб қўяйми? Ўринларингизга ётганларингизда, ўттиз уч марта ‹Субҳаналлоҳ›, ўттиз уч марта ‹Алҳамду лиллаҳ› ва ўттиз тўрт марта ‹Аллоҳу акбар› деб айтинг. Бу сизлар учун хизматкордан кўра яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ الْيَشْكُرِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْوَرْدِ بْنِ ثُمَامَةَ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ لاِبْنِ أَعْبَدَ أَلاَ أُحَدِّثُكَ عَنِّي وَعَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ أَحَبَّ أَهْلِهِ إِلَيْهِ وَكَانَتْ عِنْدِي فَجَرَّتْ بِالرَّحَى حَتَّى أَثَّرَتْ بِيَدِهَا وَاسْتَقَتْ بِالْقِرْبَةِ حَتَّى أَثَّرَتْ فِي نَحْرِهَا وَقَمَّتِ الْبَيْتَ حَتَّى اغْبَرَّتْ ثِيَابُهَا وَأَوْقَدَتِ الْقِدْرَ حَتَّى دَكِنَتْ ثِيَابُهَا وَأَصَابَهَا مِنْ ذَلِكَ ضُرٌّ فَسَمِعْنَا أَنَّ رَقِيقًا أُتِيَ بِهِمْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَوْ أَتَيْتِ أَبَاكِ فَسَأَلْتِيهِ خَادِمًا يَكْفِيكِ ‏.‏ فَأَتَتْهُ فَوَجَدَتْ عِنْدَهُ حُدَّاثًا فَاسْتَحْيَتْ فَرَجَعَتْ فَغَدَا عَلَيْنَا وَنَحْنُ فِي لِفَاعِنَا فَجَلَسَ عِنْدَ رَأْسِهَا فَأَدْخَلَتْ رَأْسَهَا فِي اللِّفَاعِ حَيَاءً مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ ‏"‏ مَا كَانَ حَاجَتُكِ أَمْسِ إِلَى آلِ مُحَمَّدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَسَكَتَتْ مَرَّتَيْنِ فَقُلْتُ أَنَا وَاللَّهِ أُحَدِّثُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذِهِ جَرَّتْ عِنْدِي بِالرَّحَى حَتَّى أَثَّرَتْ فِي يَدِهَا وَاسْتَقَتْ بِالْقِرْبَةِ حَتَّى أَثَّرَتْ فِي نَحْرِهَا وَكَسَحَتِ الْبَيْتَ حَتَّى اغْبَرَّتْ ثِيَابُهَا وَأَوْقَدَتِ الْقِدْرَ حَتَّى دَكِنَتْ ثِيَابُهَا وَبَلَغَنَا أَنَّهُ قَدْ أَتَاكَ رَقِيقٌ أَوْ خَدَمٌ فَقُلْتُ لَهَا سَلِيهِ خَادِمًا ‏.‏ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ الْحَكَمِ وَأَتَمَّ ‏.‏

Abul Vard ibn Sumoma aytdi: Ali (roziyallohu anhu) Ibn Aʼbadga: «Sizga oʻzim va Rasululloh ﷺning qizlari Fotima (roziyallohu anho) haqida soʻzlab beraymi? U (Fotima) u zotga oilasining eng suyuklisi edi. U mening oldimda edi. U tegirmon tortib, oqibat qoʻlida iz qoldi, mesh bilan suv tashib, oqibat koʻkragida iz qoldi, uyni supurib, oqibat kiyimlari changga belandi, qozon yoqib, oqibat kiyimlari qorayib ketdi va shundan unga zarar yetdi. Biz Nabiy ﷺ huzurlariga asirlar keltirilganini eshitdik. Men: ‹Otangning oldiga borib, sendan oʻzingga kifoya qiladigan bir xizmatkor soʻrasang›, dedim. (Fotima) u zotning oldiga bordi, biroq huzurlarida (suhbatlashayotgan) kishilarni koʻrib, uyaldi va qaytib keldi. Ertasiga biz adyolimiz ichida ekanimizda u zot huzurimizga keldilar va uning bosh tomonida oʻtirdilar. (Fotima) otasidan uyalganidan boshini adyol ichiga tortdi. U zot: ‹Kecha Muhammad oilasidan hojating nima edi?›, dedilar. (Fotima) ikki marta jim qoldi. Men: ‹Ey Rasululloh, Vallohi, men sizga soʻzlab beraman. Albatta, bu (Fotima) mening oldimda tegirmon tortib, qoʻlida iz qoldi, mesh bilan suv tashib, koʻkragida iz qoldi, uyni supurib, kiyimlari changga belandi va qozon yoqib, kiyimlari qorayib ketdi. Bizga huzuringizga asirlar yoki xizmatkorlar kelgani haqida xabar yetdi. Men unga: ‹Undan xizmatkor soʻra›, dedim›, dedim», dedi. Soʻng Hakamning hadisi maʼnosini zikr qildi va uni toʻliqroq keltirdi.Абул Вард ибн Сумома айтди: Али (розияллоҳу анҳу) Ибн Аъбадга: «Сизга ўзим ва Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Фотима (розияллоҳу анҳо) ҳақида сўзлаб берайми? У (Фотима) у зотга оиласининг энг суюклиси эди. У менинг олдимда эди. У тегирмон тортиб, оқибат қўлида из қолди, меш билан сув ташиб, оқибат кўкрагида из қолди, уйни супуриб, оқибат кийимлари чангга беланди, қозон ёқиб, оқибат кийимлари қорайиб кетди ва шундан унга зарар етди. Биз Набий ﷺ ҳузурларига асирлар келтирилганини эшитдик. Мен: ‹Отангнинг олдига бориб, сендан ўзингга кифоя қиладиган бир хизматкор сўрасанг›, дедим. (Фотима) у зотнинг олдига борди, бироқ ҳузурларида (суҳбатлашаётган) кишиларни кўриб, уялди ва қайтиб келди. Эртасига биз адёлимиз ичида эканимизда у зот ҳузуримизга келдилар ва унинг бош томонида ўтирдилар. (Фотима) отасидан уялганидан бошини адёл ичига тортди. У зот: ‹Кеча Муҳаммад оиласидан ҳожатинг нима эди?›, дедилар. (Фотима) икки марта жим қолди. Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, Валлоҳи, мен сизга сўзлаб бераман. Албатта, бу (Фотима) менинг олдимда тегирмон тортиб, қўлида из қолди, меш билан сув ташиб, кўкрагида из қолди, уйни супуриб, кийимлари чангга беланди ва қозон ёқиб, кийимлари қорайиб кетди. Бизга ҳузурингизга асирлар ёки хизматкорлар келгани ҳақида хабар етди. Мен унга: ‹Ундан хизматкор сўра›, дедим›, дедим», деди. Сўнг Ҳакамнинг ҳадиси маъносини зикр қилди ва уни тўлиқроқ келтирди.

حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، عَنْ شَبَثِ بْنِ رِبْعِيٍّ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ فِيهِ قَالَ عَلِيٌّ فَمَا تَرَكْتُهُنَّ مُنْذُ سَمِعْتُهُنَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ لَيْلَةَ صِفِّينَ فَإِنِّي ذَكَرْتُهَا مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَقُلْتُهَا ‏.‏

Shabas ibn Ribʼiy Ali (alayhis-salom)dan, u Nabiy ﷺdan shu xabarni rivoyat qildi va unda shunday dedi: Ali aytdi: «Men ularni (bu zikrlarni) Rasululloh ﷺdan eshitganimdan beri tark qilmadim, faqat Siffiyn kechasidagina (tark qilgan edim), albatta men ularni kechaning oxirida eslab, aytib oldim».Шабас ибн Рибъий Али (алайҳис-салом)дан, у Набий ﷺдан шу хабарни ривоят қилди ва унда шундай деди: Али айтди: «Мен уларни (бу зикрларни) Расулуллоҳ ﷺдан эшитганимдан бери тарк қилмадим, фақат Сиффийн кечасидагина (тарк қилган эдим), албатта мен уларни кечанинг охирида эслаб, айтиб олдим».

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ أُمِّ مُوسَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ كَانَ آخِرُ كَلاَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الصَّلاَةَ الصَّلاَةَ اتَّقُوا اللَّهَ فِيمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning eng oxirgi soʻzlari: «Namozga (ahamiyat bering), namozga! Qoʻl ostingizdagi qullaringiz haqida Allohdan qoʻrqing», degan soʻzlari boʻldi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг энг охирги сўзлари: «Намозга (аҳамият беринг), намозга! Қўл остингиздаги қулларингиз ҳақида Аллоҳдан қўрқинг», деган сўзлари бўлди.