حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الظُّهْرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ أَحْسَنُ حَدِيثٍ فِي هَذَا الْبَابِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ peshinni quyosh ogʻganda oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu sahih hadisdir va bu bobda eng yaxshi hadisdir. Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пешинни қуёш оғганда ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу саҳиҳ ҳадисдир ва бу бобда энг яхши ҳадисдир. Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَبِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَمُرَةَ وَأَبِي قَتَادَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَيُرْوَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ فِي الرَّجُلِ يَنْسَى الصَّلاَةَ قَالَ يُصَلِّيهَا مَتَى مَا ذَكَرَهَا فِي وَقْتٍ أَوْ فِي غَيْرِ وَقْتٍ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ وَإِسْحَاقَ . وَيُرْوَى عَنْ أَبِي بَكْرَةَ أَنَّهُ نَامَ عَنْ صَلاَةِ الْعَصْرِ فَاسْتَيْقَظَ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ فَلَمْ يُصَلِّ حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ . وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى هَذَا وَأَمَّا أَصْحَابُنَا فَذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ .
Qutayba va Bishr ibn Muoz bizga hadis aytdilar. Ular: Abu Avona bizga hadis aytdi, u Qatodadan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi, dedilar. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror namozni unutsa, uni eslagan vaqtida oʻqib olsin», dedilar. Bu bobda Samura va Abu Qatodadan ham rivoyat bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih hadisdir. Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, u namozni unutgan kishi haqida: «Uni vaqtida boʻladimi yoki vaqtidan tashqarida boʻladimi, qachon eslasa, oʻsha vaqtda oʻqib oladi», degan. Bu Shofeiy, Ahmad ibn Hanbal va Ishoqning soʻzidir. Abu Bakradan rivoyat qilinishicha, u asr namozini uxlab qoldirib, quyosh botayotgan paytda uygʻonibdi va quyosh botib boʻlmaguncha oʻqimabdi. Kufa ahlidan bir qavm shu fikrga borgan, bizning ashoblarimiz esa Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ning soʻziga borganlar.Қутайба ва Бишр ибн Муоз бизга ҳадис айтдилар. Улар: Абу Авона бизга ҳадис айтди, у Қатодадан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди, дедилар. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор намозни унутса, уни эслаган вақтида ўқиб олсин», дедилар. Бу бобда Самура ва Абу Қатодадан ҳам ривоят бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, у намозни унутган киши ҳақида: «Уни вақтида бўладими ёки вақтидан ташқарида бўладими, қачон эсласа, ўша вақтда ўқиб олади», деган. Бу Шофеий, Аҳмад ибн Ҳанбал ва Ишоқнинг сўзидир. Абу Бакрадан ривоят қилинишича, у аср намозини ухлаб қолдириб, қуёш ботаётган пайтда уйғонибди ва қуёш ботиб бўлмагунча ўқимабди. Куфа аҳлидан бир қавм шу фикрга борган, бизнинг ашобларимиз эса Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)нинг сўзига борганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، وَيَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أُمِرَ بِلاَلٌ أَنْ يَشْفَعَ، الأَذَانَ وَيُوتِرَ الإِقَامَةَ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Qutayba bizga, Abdulvahhob as-Saqafiy va Yazid ibn Zurayʼ bizga Xolid al-Hazzodan, u Abu Qilobadan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: «Bilolga azonni juft (qaytarib), iqomatni esa toq qilish buyurildi». Bu bobda Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu Nabiy ﷺ ashoblaridan va tobeinlardan baʼzi ilm ahlining soʻzidir. Molik, Shofeʼiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar.Қутайба бизга, Абдулваҳҳоб ас-Сақафий ва Язид ибн Зурайъ бизга Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: «Билолга азонни жуфт (қайтариб), иқоматни эса тоқ қилиш буюрилди». Бу бобда Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу Набий ﷺ ашобларидан ва тобеинлардан баъзи илм аҳлининг сўзидир. Молик, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، وَأَبُو أَحْمَدَ وَأَبُو نُعَيْمٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ، عَنْ أَبِي إِيَاسٍ، مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الدُّعَاءُ لاَ يُرَدُّ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ هَذَا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Azon bilan iqomat orasida (qilingan) duo rad qilinmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasandir. Buni Abu Ishoq al-Hamdoniy ham Burayd ibn Abu Maryamdan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan shu kabi rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Азон билан иқомат орасида (қилинган) дуо рад қилинмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасандир. Буни Абу Ишоқ ал-Ҳамдоний ҳам Бурайд ибн Абу Марямдан, у Анасдан, у Набий ﷺдан шу каби ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ فُرِضَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ الصَّلَوَاتُ خَمْسِينَ ثُمَّ نُقِصَتْ حَتَّى جُعِلَتْ خَمْسًا ثُمَّ نُودِيَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّهُ لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ وَإِنَّ لَكَ بِهَذِهِ الْخَمْسِ خَمْسِينَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَطَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَبِي قَتَادَةَ وَمَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Isro (meʼroj) kechasida Nabiy ﷺga ellik vaqt namoz farz qilindi, soʻngra (sekin-asta) kamaytirilib, beshga (etib) qilindi. Soʻng nido qilindi: «Ey Muhammad, Mening huzurimda soʻz oʻzgarmaydi; bu besh (namoz) evaziga senga ellik (savobi) bordir». U (Abu Iso) dedi: Bu bobda Ubada ibn as-Somit, Talha ibn Ubaydulloh, Abu Zar, Abu Qatoda, Molik ibn Saʼsaʼa va Abu Said al-Xudriydan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Исро (меърож) кечасида Набий ﷺга эллик вақт намоз фарз қилинди, сўнгра (секин-аста) камайтирилиб, бешга (этиб) қилинди. Сўнг нидо қилинди: «Эй Муҳаммад, Менинг ҳузуримда сўз ўзгармайди; бу беш (намоз) эвазига сенга эллик (савоби) бордир». У (Абу Исо) деди: Бу бобда Убада ибн ас-Сомит, Талҳа ибн Убайдуллоҳ, Абу Зар, Абу Қатода, Молик ибн Саъсаъа ва Абу Саид ал-Худрийдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَدَّتَهُ، مُلَيْكَةَ دَعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِطَعَامٍ صَنَعَتْهُ فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ قَالَ " قُومُوا فَلْنُصَلِّ بِكُمْ " . قَالَ أَنَسٌ فَقُمْتُ إِلَى حَصِيرٍ لَنَا قَدِ اسْوَدَّ مِنْ طُولِ مَا لُبِسَ فَنَضَحْتُهُ بِالْمَاءِ فَقَامَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَفَفْتُ عَلَيْهِ أَنَا وَالْيَتِيمُ وَرَاءَهُ وَالْعَجُوزُ مِنْ وَرَائِنَا فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا كَانَ مَعَ الإِمَامِ رَجُلٌ وَامْرَأَةٌ قَامَ الرَّجُلُ عَنْ يَمِينِ الإِمَامِ وَالْمَرْأَةُ خَلْفَهُمَا . وَقَدِ احْتَجَّ بَعْضُ النَّاسِ بِهَذَا الْحَدِيثِ فِي إِجَازَةِ الصَّلاَةِ إِذَا كَانَ الرَّجُلُ خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَقَالُوا إِنَّ الصَّبِيَّ لَمْ تَكُنْ لَهُ صَلاَةٌ وَكَأَنَّ أَنَسًا كَانَ خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحْدَهُ فِي الصَّفِّ . وَلَيْسَ الأَمْرُ عَلَى مَا ذَهَبُوا إِلَيْهِ لأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقَامَهُ مَعَ الْيَتِيمِ خَلْفَهُ فَلَوْلاَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَعَلَ لِلْيَتِيمِ صَلاَةً لَمَا أَقَامَ الْيَتِيمَ مَعَهُ وَلأَقَامَهُ عَنْ يَمِينِهِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسٍ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَقَامَهُ عَنْ يَمِينِهِ . وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ دَلاَلَةٌ أَنَّهُ إِنَّمَا صَلَّى تَطَوُّعًا أَرَادَ إِدْخَالَ الْبَرَكَةِ عَلَيْهِمْ .
Ishoq al-Ansoriy bizga Maʼndan, u Molik ibn Anasdan, u Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Talhadan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, uning buvisi Mulayka Rasululloh ﷺni oʻzi tayyorlagan taomga taklif qildi. U zot undan yedilar, soʻng: «Turinglar, sizlarga (imom boʻlib) namoz oʻqib beraylik», dedilar. Anas aytdi: «Men uzoq ishlatilganidan qoraygan boʻyramizning oldiga borib, uni suv bilan sepdim. Rasululloh ﷺ uning ustida turdilar; men va yetim bola u zotning ortida saf tortdik, kampir esa bizning ortimizda turdi. U zot bizga ikki rakaat namoz oʻqib berib, soʻng qaytdilar». Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih hadisdir. Aksar ilm ahli amali ham shunga muvofiqdir; ular: «Qachon imom bilan bir erkak va bir ayol boʻlsa, erkak imomning oʻngida turadi, ayol esa ularning ortida turadi», dedilar. Baʼzi kishilar bu hadis bilan, kishi safning ortida yolgʻiz turib namoz oʻqishi joiz boʻlishiga hujjat keltirib: «Bola namozga (hisobga) kirmas edi, demak Anas Paygʻambar ﷺning ortida safda yolgʻiz turgan kabi edi», dedilar. Lekin ish ular boshlagan tomonga emas, chunki Paygʻambar ﷺ uni yetim bola bilan birga ortida turgʻizdilar. Agar Paygʻambar ﷺ yetim bolaning namozini (sahih deb) hisoblamaganlarida, yetim bolani u bilan birga turgʻizmas, balki uni oʻzlarining oʻnglariga turgʻizgan boʻlur edilar. Muso ibn Anasdan, u Anasdan rivoyat qilinishicha, u Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqigan va u zot uni oʻzlarining oʻnglariga turgʻizganlar. Bu hadisda u (Paygʻambar ﷺ) ularga baraka kiritishni xohlab, nafl namoz oʻqiganlariga dalolat bor.Ишоқ ал-Ансорий бизга Маъндан, у Молик ибн Анасдан, у Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, унинг бувиси Мулайка Расулуллоҳ ﷺни ўзи тайёрлаган таомга таклиф қилди. У зот ундан едилар, сўнг: «Туринглар, сизларга (имом бўлиб) намоз ўқиб берайлик», дедилар. Анас айтди: «Мен узоқ ишлатилганидан қорайган бўйрамизнинг олдига бориб, уни сув билан сепдим. Расулуллоҳ ﷺ унинг устида турдилар; мен ва етим бола у зотнинг ортида саф тортдик, кампир эса бизнинг ортимизда турди. У зот бизга икки ракаат намоз ўқиб бериб, сўнг қайтдилар». Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аксар илм аҳли амали ҳам шунга мувофиқдир; улар: «Қачон имом билан бир эркак ва бир аёл бўлса, эркак имомнинг ўнгида туради, аёл эса уларнинг ортида туради», дедилар. Баъзи кишилар бу ҳадис билан, киши сафнинг ортида ёлғиз туриб намоз ўқиши жоиз бўлишига ҳужжат келтириб: «Бола намозга (ҳисобга) кирмас эди, демак Анас Пайғамбар ﷺнинг ортида сафда ёлғиз турган каби эди», дедилар. Лекин иш улар бошлаган томонга эмас, чунки Пайғамбар ﷺ уни етим бола билан бирга ортида турғиздилар. Агар Пайғамбар ﷺ етим боланинг намозини (саҳиҳ деб) ҳисобламаганларида, етим болани у билан бирга турғизмас, балки уни ўзларининг ўнгларига турғизган бўлур эдилар. Мусо ибн Анасдан, у Анасдан ривоят қилинишича, у Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқиган ва у зот уни ўзларининг ўнгларига турғизганлар. Бу ҳадисда у (Пайғамбар ﷺ) уларга барака киритишни хоҳлаб, нафл намоз ўқиганларига далолат бор.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَخَفِّ النَّاسِ صَلاَةً فِي تَمَامٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاسْمُ أَبِي عَوَانَةَ وَضَّاحٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ قُتَيْبَةَ قُلْتُ أَبُو عَوَانَةَ مَا اسْمُهُ قَالَ وَضَّاحٌ . قُلْتُ ابْنُ مَنْ قَالَ لاَ أَدْرِي كَانَ عَبْدًا لاِمْرَأَةٍ بِالْبَصْرَةِ .
Qutayba bizga Abu Avonadan, u Qatodadan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U: «Rasululloh ﷺ namozni (toʻkis) toʻla qilgan holda, odamlarning eng yengil (qisqa) namoz oʻquvchisi edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Abu Avonaning ismi Vazzohdir. Abu Iso aytdi: Men Qutaybadan soʻrab: «Abu Avonaning ismi nima?» dedim. U: «Vazzoh», dedi. «Kimning oʻgʻli?» dedim. U: «Bilmayman, u Basrada bir ayolning quli edi», dedi.Қутайба бизга Абу Авонадан, у Қатодадан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У: «Расулуллоҳ ﷺ намозни (тўкис) тўла қилган ҳолда, одамларнинг энг енгил (қисқа) намоз ўқувчиси эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Авонанинг исми Ваззоҳдир. Абу Исо айтди: Мен Қутайбадан сўраб: «Абу Авонанинг исми нима?» дедим. У: «Ваззоҳ», деди. «Кимнинг ўғли?» дедим. У: «Билмайман, у Басрада бир аёлнинг қули эди», деди.
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ، وَنَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ، سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ عَنْ طُعْمَةَ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى لِلَّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا فِي جَمَاعَةٍ يُدْرِكُ التَّكْبِيرَةَ الأُولَى كُتِبَتْ لَهُ بَرَاءَتَانِ بَرَاءَةٌ مِنَ النَّارِ وَبَرَاءَةٌ مِنَ النِّفَاقِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَنَسٍ مَوْقُوفًا وَلاَ أَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ إِلاَّ مَا رَوَى سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ عَنْ طُعْمَةَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ .
وَإِنَّمَا يُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ الْبَجَلِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَوْلُهُ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ طَهْمَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ الْبَجَلِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَرَوَى إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا . وَهَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَهُوَ حَدِيثٌ مُرْسَلٌ وَعُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ لَمْ يُدْرِكْ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَبِيبُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ يُكْنَى أَبَا الْكَشُوثَى وَيُقَالُ أَبُو عُمَيْرَةَ .
Uqba ibn Mukram va Nasr ibn Ali al-Jahzamiy bizga: «Abu Qutayba Salm ibn Qutayba bizga Tuʼma ibn Amrdan, u Habib ibn Abu Sobitdan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi», deb aytdilar. U: «Rasululloh ﷺ shunday dedilar: ‹Kim Alloh uchun qirq kun jamoatda birinchi takbirga yetishgan holda namoz oʻqisa, unga ikki najot yoziladi: doʻzaxdan najot va nifoqdan najot›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Anasdan mavquf (sahobaning oʻz soʻzi sifatida) ham rivoyat qilingan. Men Salm ibn Qutaybaning Tuʼma ibn Amrdan, u Habib ibn Abu Sobitdan, u Anasdan (qilgan) rivoyatidan boshqa hech kim uni marfuʼ (Paygʻambarga) koʻtarib rivoyat qilganini bilmayman. Bu hadis aslida Habib ibn Abu Habib al-Bajaliydan, u Anas ibn Molikdan, uning oʻz soʻzi sifatida rivoyat qilinadi. Buni bizga Hannod, u Vakiydan, u Xolid ibn Tahmondan, u Habib ibn Abu Habib al-Bajaliydan, u Anasdan shunga oʻxshash rivoyat qildi, ammo uni (Paygʻambarga) koʻtarmadi. Ismoil ibn Ayyosh bu hadisni Umora ibn Gʻaziyadan, u Anas ibn Molikdan, u Umar ibn al-Xattobdan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Bu hadis mahfuz emas (saqlanmagan) boʻlib, mursal hadisdir, va Umora ibn Gʻaziya Anas ibn Molikka yetishmagan. Muhammad ibn Ismoil aytdi: Habib ibn Abu Habibning kunyasi Abul-Kashuso boʻlib, Abu Umayra ham deyiladi.Уқба ибн Мукрам ва Наср ибн Али ал-Жаҳзамий бизга: «Абу Қутайба Салм ибн Қутайба бизга Туъма ибн Амрдан, у Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди», деб айтдилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: ‹Ким Аллоҳ учун қирқ кун жамоатда биринчи такбирга етишган ҳолда намоз ўқиса, унга икки нажот ёзилади: дўзахдан нажот ва нифоқдан нажот›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Анасдан мавқуф (саҳобанинг ўз сўзи сифатида) ҳам ривоят қилинган. Мен Салм ибн Қутайбанинг Туъма ибн Амрдан, у Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Анасдан (қилган) ривоятидан бошқа ҳеч ким уни марфуъ (Пайғамбарга) кўтариб ривоят қилганини билмайман. Бу ҳадис аслида Ҳабиб ибн Абу Ҳабиб ал-Бажалийдан, у Анас ибн Моликдан, унинг ўз сўзи сифатида ривоят қилинади. Буни бизга Ҳаннод, у Вакийдан, у Холид ибн Таҳмондан, у Ҳабиб ибн Абу Ҳабиб ал-Бажалийдан, у Анасдан шунга ўхшаш ривоят қилди, аммо уни (Пайғамбарга) кўтармади. Исмоил ибн Айёш бу ҳадисни Умора ибн Ғазиядан, у Анас ибн Моликдан, у Умар ибн ал-Хаттобдан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Бу ҳадис маҳфуз эмас (сақланмаган) бўлиб, мурсал ҳадисдир, ва Умора ибн Ғазия Анас ибн Моликка етишмаган. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: Ҳабиб ибн Абу Ҳабибнинг куняси Абул-Кашусо бўлиб, Абу Умайра ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ يَفْتَتِحُونَ الْقِرَاءَةَ بِـ (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ) قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ كَانُوا يَسْتَفْتِحُونَ الْقِرَاءَةَ بِـ (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ) . قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ كَانُوا يَفْتَتِحُونَ الْقِرَاءَةَ بِـ (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ) مَعْنَاهُ أَنَّهُمْ كَانُوا يَبْدَءُونَ بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ قَبْلَ السُّورَةِ وَلَيْسَ مَعْنَاهُ أَنَّهُمْ كَانُوا لاَ يَقْرَءُونَ ( بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ) . وَكَانَ الشَّافِعِيُّ يَرَى أَنْ يُبْدَأَ بِـ( بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ) وَأَنْ يُجْهَرَ بِهَا إِذَا جُهِرَ بِالْقِرَاءَةِ .
Qutayba bizga Abu Avonadan, u Qatodadan, u Anas (ibn Molik) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U: «Rasululloh ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon qiroatni ‹Al-hamdu lillahi rabbil-olamin› bilan boshlar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan, tobeinlardan va ulardan keyingilardan boʻlgan ilm ahli amali ham shunga muvofiqdir; ular qiroatni ‹Al-hamdu lillahi rabbil-olamin› bilan boshlar edilar. Shofiʼiy aytdi: Bu hadisning maʼnosi shuki, Paygʻambar ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon qiroatni ‹Al-hamdu lillahi rabbil-olamin› bilan boshlar edilar — yaʼni ular suradan oldin Fotihani oʻqishni boshlar edilar; uning maʼnosi ular ‹Bismillahir-Rahmanir-Rahim›ni oʻqimas edilar, degani emas. Shofiʼiy ‹Bismillahir-Rahmanir-Rahim›dan boshlanishini va qiroat ovoz chiqarib oʻqilganda uni ham ovoz chiqarib oʻqilishini (maʼqul) koʻrar edi.Қутайба бизга Абу Авонадан, у Қатодадан, у Анас (ибн Молик) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У: «Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон қироатни ‹Ал-ҳамду лиллаҳи раббил-оламин› билан бошлар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан, тобеинлардан ва улардан кейингилардан бўлган илм аҳли амали ҳам шунга мувофиқдир; улар қироатни ‹Ал-ҳамду лиллаҳи раббил-оламин› билан бошлар эдилар. Шофиъий айтди: Бу ҳадиснинг маъноси шуки, Пайғамбар ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон қироатни ‹Ал-ҳамду лиллаҳи раббил-оламин› билан бошлар эдилар — яъни улар сурадан олдин Фотиҳани ўқишни бошлар эдилар; унинг маъноси улар ‹Бисмиллаҳир-Раҳманир-Раҳим›ни ўқимас эдилар, дегани эмас. Шофиъий ‹Бисмиллаҳир-Раҳманир-Раҳим›дан бошланишини ва қироат овоз чиқариб ўқилганда уни ҳам овоз чиқариб ўқилишини (маъқул) кўрар эди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اعْتَدِلُوا فِي السُّجُودِ وَلاَ يَبْسُطَنَّ أَحَدُكُمْ ذِرَاعَيْهِ فِي الصَّلاَةِ بَسْطَ الْكَلْبِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Qatoda aytdi: Men Anas (roziyallohu anhu)ning shunday deyayotganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Sajdada muʼtadil boʻlinglar va birortangiz namozda itning yozilishi kabi ikki bilagini (yerga) yozmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Қатода айтди: Мен Анас (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Саждада муътадил бўлинглар ва бирортангиз намозда итнинг ёзилиши каби икки билагини (ерга) ёзмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ الضُّبَعِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَالِطُنَا حَتَّى إِنْ كَانَ يَقُولُ لأَخٍ لِي صَغِيرٍ " يَا أَبَا عُمَيْرٍ مَا فَعَلَ النُّغَيْرُ " . قَالَ وَنُضِحَ بِسَاطٌ لَنَا فَصَلَّى عَلَيْهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ لَمْ يَرَوْا بِالصَّلاَةِ عَلَى الْبِسَاطِ وَالطُّنْفُسَةِ بَأْسًا . وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَاسْمُ أَبِي التَّيَّاحِ يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ biz bilan shu qadar aralashar edilarki, hatto mening kichik ukamga: ‹Ey Abu Umayr! Nugʻayr (chumchuq) nima qildi?› — der edilar». U (Anas) aytdi: «Bizning gilamimizga (suv) sepilar, soʻng u zot uning ustida namoz oʻqir edilar». (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va ulardan keyingilardan boʻlgan aksar ahli ilmning amali shunga (muvofiq)dir — ular gilam va palos ustida namoz oʻqishni makruh koʻrmaganlar. Ahmad va Ishoq ham shuni aytadi. Abut Tayyohning ismi Yazid ibn Humayddir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ биз билан шу қадар аралашар эдиларки, ҳатто менинг кичик укамга: ‹Эй Абу Умайр! Нуғайр (чумчуқ) нима қилди?› — дер эдилар». У (Анас) айтди: «Бизнинг гиламимизга (сув) сепилар, сўнг у зот унинг устида намоз ўқир эдилар». (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва улардан кейингилардан бўлган аксар аҳли илмнинг амали шунга (мувофиқ)дир — улар гилам ва палос устида намоз ўқишни макруҳ кўрмаганлар. Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтади. Абут Тайёҳнинг исми Язид ибн Ҳумайддир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ الضُّبَعِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو التَّيَّاحِ الضُّبَعِيُّ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ qoʻylarning qoʻrasida namoz oʻqir edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Abut-Tayyoh ad-Dubaʼiyning ismi Yazid ibn Humayddir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қўйларнинг қўрасида намоз ўқир эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абут-Тайёҳ ад-Дубаъийнинг исми Язид ибн Ҳумайддир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الأَسَدِيُّ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ دَلْهَمٍ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَةً رَجُلٌ أَمَّ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ وَامْرَأَةٌ بَاتَتْ وَزَوْجُهَا عَلَيْهَا سَاخِطٌ وَرَجُلٌ سَمِعَ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ ثُمَّ لَمْ يُجِبْ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَطَلْحَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي أُمَامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ لاَ يَصِحُّ لأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ تَكَلَّمَ فِيهِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَضَعَّفَهُ وَلَيْسَ بِالْحَافِظِ . وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَؤُمَّ الرَّجُلُ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ فَإِذَا كَانَ الإِمَامُ غَيْرَ ظَالِمٍ فَإِنَّمَا الإِثْمُ عَلَى مَنْ كَرِهَهُ . وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ فِي هَذَا إِذَا كَرِهَ وَاحِدٌ أَوِ اثْنَانِ أَوْ ثَلاَثَةٌ فَلاَ بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِمْ حَتَّى يَكْرَهَهُ أَكْثَرُ الْقَوْمِ .
Hasan aytdi: Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ni shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ uch (toifa) kishini laʼnatladilar: bir qavmga, ular uni yoqtirmagan holda, imomlik qilgan kishini; eri undan gʻazablangan holda tunni oʻtkazgan ayolni; va «Hayya alal-faloh (najotga shoshilinglar)»ni eshitib, soʻng (azonga) javob bermagan kishini. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos, Talha, Abdulloh ibn Amr va Abu Umomadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi sahih emas; chunki bu hadis Hasandan, uning Nabiy ﷺdan mursal (oraliq rovii tushib qolgan) holda ham rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Muhammad ibn al-Qosim haqida Ahmad ibn Hanbal gap (eʼtiroz) bildirib, uni zaif sanagan; u hofiz (mustahkam yodlovchi) emas. Bir guruh ilm ahli kishining bir qavmga, ular uni yoqtirmagan holda, imomlik qilishini makruh sanaganlar. Agar imom zolim boʻlmasa, gunoh faqat uni yoqtirmagan kishining zimmasiga boʻladi. Ahmad bilan Ishoq bu borada: agar bir, ikki yoki uch kishi yoqtirmasa, ularga imomlik qilib namoz oʻqitishida eʼtiroz yoʻq; qachonki qavmning koʻpchiligi uni yoqtirmasagina (eʼtiroz boʻladi), deyishdi.Ҳасан айтди: Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)ни шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ уч (тоифа) кишини лаънатладилар: бир қавмга, улар уни ёқтирмаган ҳолда, имомлик қилган кишини; эри ундан ғазабланган ҳолда тунни ўтказган аёлни; ва «Ҳайя алал-фалоҳ (нажотга шошилинглар)»ни эшитиб, сўнг (азонга) жавоб бермаган кишини. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Аббос, Талҳа, Абдуллоҳ ибн Амр ва Абу Умомадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси саҳиҳ эмас; чунки бу ҳадис Ҳасандан, унинг Набий ﷺдан мурсал (оралиқ ровии тушиб қолган) ҳолда ҳам ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Муҳаммад ибн ал-Қосим ҳақида Аҳмад ибн Ҳанбал гап (эътироз) билдириб, уни заиф санаган; у ҳофиз (мустаҳкам ёдловчи) эмас. Бир гуруҳ илм аҳли кишининг бир қавмга, улар уни ёқтирмаган ҳолда, имомлик қилишини макруҳ санаганлар. Агар имом золим бўлмаса, гуноҳ фақат уни ёқтирмаган кишининг зиммасига бўлади. Аҳмад билан Ишоқ бу борада: агар бир, икки ёки уч киши ёқтирмаса, уларга имомлик қилиб намоз ўқитишида эътироз йўқ; қачонки қавмнинг кўпчилиги уни ёқтирмасагина (эътироз бўлади), дейишди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ خَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ فَصَلَّى بِنَا قَاعِدًا فَصَلَّيْنَا مَعَهُ قُعُودًا ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ " إِنَّمَا الإِمَامُ أَوْ إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا وَإِذَا صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا أَجْمَعُونَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَمُعَاوِيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَّ عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْهُمْ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَأُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَأَبُو هُرَيْرَةَ وَغَيْرُهُمْ . وَبِهَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا صَلَّى الإِمَامُ جَالِسًا لَمْ يُصَلِّ مَنْ خَلْفَهُ إِلاَّ قِيَامًا فَإِنْ صَلَّوْا قُعُودًا لَمْ تُجْزِهِمْ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ .
Qutayba ibn Said bizga aytib berdi, Lays bizga aytib berdi, u Ibn Shihobdan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U shunday dedi: Rasululloh ﷺ otdan yiqilib, (badanlari) shilindi. Soʻng bizga oʻtirgan holda imom boʻlib (namoz oʻqib) berdilar, biz ham u zot bilan oʻtirgan holda oʻqidik. Soʻngra (namozdan) bursildilar-da, shunday dedilar: «Imom — unga ergashilishi uchungina (tayinlangan). Bas, qachon u takbir aytsa, takbir ayting; qachon ruku qilsa, ruku qiling; qachon (boshini) koʻtarsa, koʻtaring; qachon u ‹Samiʼallohu liman hamidah› desa, ‹Robbano va lakal-hamd› (Ey Robbimiz, hamd Sengadir) deng; qachon sajda qilsa, sajda qiling; qachon u oʻtirgan holda namoz oʻqisa, hammangiz oʻtirgan holda oʻqing». U (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Oisha, Abu Hurayra, Jobir, Ibn Umar va Muoviyadan (ham hadis) bor. Abu Iso aytdi: Anasning Rasululloh ﷺ otdan yiqilib (badanlari) shilingani haqidagi hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning ashoblaridan baʼzilari ushbu hadisga (amal qilish)ga oʻtganlar; ulardan Jobir ibn Abdulloh, Usayd ibn Huzayr, Abu Hurayra va boshqalar (bor). Ahmad va Ishoq ham ushbu hadis bilan (fatvo) aytadi. Ahli ilmdan baʼzilari esa: «Imom oʻtirgan holda namoz oʻqisa, uning ortidagilar faqat tik turgan holda oʻqiydilar; agar oʻtirgan holda oʻqisalar, ularga (namozi) kifoya qilmaydi», dedi. Bu Sufyon as-Savriy, Molik ibn Anas, Ibnul-Muborak va Shofiyning soʻzidir.Қутайба ибн Саид бизга айтиб берди, Лайс бизга айтиб берди, у Ибн Шиҳобдан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ отдан йиқилиб, (баданлари) шилинди. Сўнг бизга ўтирган ҳолда имом бўлиб (намоз ўқиб) бердилар, биз ҳам у зот билан ўтирган ҳолда ўқидик. Сўнгра (намоздан) бурсилдилар-да, шундай дедилар: «Имом — унга эргашилиши учунгина (тайинланган). Бас, қачон у такбир айтса, такбир айтинг; қачон руку қилса, руку қилинг; қачон (бошини) кўтарса, кўтаринг; қачон у ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деса, ‹Роббано ва лакал-ҳамд› (Эй Роббимиз, ҳамд Сенгадир) денг; қачон сажда қилса, сажда қилинг; қачон у ўтирган ҳолда намоз ўқиса, ҳаммангиз ўтирган ҳолда ўқинг». У (Абу Исо) айтди: Бу бобда Оиша, Абу Ҳурайра, Жобир, Ибн Умар ва Муовиядан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг Расулуллоҳ ﷺ отдан йиқилиб (баданлари) шилингани ҳақидаги ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг ашобларидан баъзилари ушбу ҳадисга (амал қилиш)га ўтганлар; улардан Жобир ибн Абдуллоҳ, Усайд ибн Ҳузайр, Абу Ҳурайра ва бошқалар (бор). Аҳмад ва Ишоқ ҳам ушбу ҳадис билан (фатво) айтади. Аҳли илмдан баъзилари эса: «Имом ўтирган ҳолда намоз ўқиса, унинг ортидагилар фақат тик турган ҳолда ўқийдилар; агар ўтирган ҳолда ўқисалар, уларга (намози) кифоя қилмайди», деди. Бу Суфён ас-Саврий, Молик ибн Анас, Ибнул-Муборак ва Шофийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ قَاعِدًا فِي ثَوْبٍ مُتَوَشِّحًا بِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَهَكَذَا رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ . وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ ثَابِتٍ . وَمَنْ ذَكَرَ فِيهِ عَنْ ثَابِتٍ فَهُوَ أَصَحُّ .
Abdulloh ibn Abu Ziyod bizga aytib berdi, Shaboba ibn Savvor bizga aytib berdi, Muhammad ibn Talha bizga aytib berdi, u Humayddan, u Sobitdan, u Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Rasululloh ﷺ kasalliklarida Abu Bakrning ortida, oʻtirgan holda, bir kiyimga oʻralib (namoz) oʻqidilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U (Abu Iso) aytdi: Yahyo ibn Ayyub ham buni Humayddan, u Sobitdan, u Anasdan shunday rivoyat qilgan. Buni bir necha (rovi) Humayddan, u Anasdan (deb) rivoyat qilgan va unda Sobitni zikr etmaganlar. Unda Sobitni zikr etganlarning (rivoyati) esa asahhdir (ishonchliroqdir).Абдуллоҳ ибн Абу Зиёд бизга айтиб берди, Шабоба ибн Саввор бизга айтиб берди, Муҳаммад ибн Талҳа бизга айтиб берди, у Ҳумайддан, у Собитдан, у Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Расулуллоҳ ﷺ касалликларида Абу Бакрнинг ортида, ўтирган ҳолда, бир кийимга ўралиб (намоз) ўқидилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У (Абу Исо) айтди: Яҳё ибн Айюб ҳам буни Ҳумайддан, у Собитдан, у Анасдан шундай ривоят қилган. Буни бир неча (рови) Ҳумайддан, у Анасдан (деб) ривоят қилган ва унда Собитни зикр этмаганлар. Унда Собитни зикр этганларнинг (ривояти) эса асаҳҳдир (ишончлироқдир).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَاللَّهِ إِنِّي لأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ وَأَنَا فِي الصَّلاَةِ فَأُخَفِّفُ مَخَافَةَ أَنْ تُفْتَتَنَ أُمُّهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Allohga qasamki, men namozda boʻlsam, goʻdakning yigʻisini eshitib, onasi behalovat boʻlishidan qoʻrqib, (namozni) qisqartiraman», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Qatoda, Abu Said va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih hadisdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга қасамки, мен намозда бўлсам, гўдакнинг йиғисини эшитиб, онаси беҳаловат бўлишидан қўрқиб, (намозни) қисқартираман», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Қатода, Абу Саид ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَطَّارُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نَذَرَتِ امْرَأَةٌ أَنْ تَمْشِيَ، إِلَى بَيْتِ اللَّهِ فَسُئِلَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنْ مَشْيِهَا مُرُوهَا فَلْتَرْكَبْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالُوا إِذَا نَذَرَتِ امْرَأَةٌ أَنْ تَمْشِيَ فَلْتَرْكَبْ وَلْتُهْدِ شَاةً .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Bir ayol Allohning uyiga (Kaʼbaga) piyoda borishni nazr qilibdi. Shu haqda Allohning Nabiysi ﷺdan soʻralganda, u zot: «Albatta, Alloh uning piyoda yurishidan behojatdir. Unga buyuringlar, mingashib borsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Baʼzi ilm ahlining amali shunga koʻradir; ular: Agar bir ayol piyoda yurishni nazr qilsa, mingashib borsin va bir qoʻy (sodaqa qilib) yuborsin, deyishgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Бир аёл Аллоҳнинг уйига (Каъбага) пиёда боришни назр қилибди. Шу ҳақда Аллоҳнинг Набийси ﷺдан сўралганда, у зот: «Албатта, Аллоҳ унинг пиёда юришидан беҳожатдир. Унга буюринглар, мингашиб борсин», дедилар. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Баъзи илм аҳлининг амали шунга кўрадир; улар: Агар бир аёл пиёда юришни назр қилса, мингашиб борсин ва бир қўй (содақа қилиб) юборсин, дейишган.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ خَرَجَ إِلَى خَيْبَرَ أَتَاهَا لَيْلاً وَكَانَ إِذَا جَاءَ قَوْمًا بِلَيْلٍ لَمْ يُغِرْ عَلَيْهِمْ حَتَّى يُصْبِحَ فَلَمَّا أَصْبَحَ خَرَجَتْ يَهُودُ بِمَسَاحِيهِمْ وَمَكَاتِلِهِمْ فَلَمَّا رَأَوْهُ قَالُوا مُحَمَّدٌ وَافَقَ وَاللَّهِ مُحَمَّدٌ الْخَمِيسَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ " .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybarga chiqqanlarida, u yerga kechasi yetib bordilar. U zot bir qavmga kechasi kelsalar, tonggacha ularga hujum qilmas edilar. Tong otgach, yahudiylar belkurak va savatlari bilan chiqdilar. Ular u zotni koʻrishlari bilanoq: «Muhammad! Vallohi, Muhammad qoʻshin bilan keldi!» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi! Biz bir qavmning maydoniga tushsak, ogohlantirilganlarning tongi naqadar yomon boʻladi!» dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбарга чиққанларида, у ерга кечаси етиб бордилар. У зот бир қавмга кечаси келсалар, тонггача уларга ҳужум қилмас эдилар. Тонг отгач, яҳудийлар белкурак ва саватлари билан чиқдилар. Улар у зотни кўришлари биланоқ: «Муҳаммад! Валлоҳи, Муҳаммад қўшин билан келди!» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди! Биз бир қавмнинг майдонига тушсак, огоҳлантирилганларнинг тонги нақадар ёмон бўлади!» дедилар.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْزُو بِأُمِّ سُلَيْمٍ وَنِسْوَةٍ مَعَهَا مِنَ الأَنْصَارِ يَسْقِينَ الْمَاءَ وَيُدَاوِينَ الْجَرْحَى . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Sulaym va u bilan birga ansorlardan boʻlgan ayollar bilan gʻazotga chiqar edilar; ular suv berib, yaradorlarni davolar edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Rubayyiʼ binti Muavvizdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Сулайм ва у билан бирга ансорлардан бўлган аёллар билан ғазотга чиқар эдилар; улар сув бериб, ярадорларни даволар эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Рубаййиъ бинти Муаввиздан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ انْتَهَبَ فَلَيْسَ مِنَّا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَنَسٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim (omma molini) talon-toroj qilsa, u bizdan emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Anasning hadisidan hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (омма молини) талон-торож қилса, у биздан эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Анаснинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ عَدْوَى وَلاَ طِيَرَةَ وَأُحِبُّ الْفَأْلَ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْفَأْلُ قَالَ " الْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yuqumli kasallik (yuqishi) yoʻq, tiyara (fol) ham yoʻq, men yaxshi fol (faʼl)ni yaxshi koʻraman», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, faʼl nima?» dedilar. U zot: «Yaxshi soʻzdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Юқумли касаллик (юқиши) йўқ, тияра (фол) ҳам йўқ, мен яхши фол (фаъл)ни яхши кўраман», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, фаъл нима?» дедилар. У зот: «Яхши сўздир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعْجِبُهُ إِذَا خَرَجَ لِحَاجَةٍ أَنْ يَسْمَعَ يَا رَاشِدُ يَا نَجِيحُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ biror hojat uchun chiqqanlarida, «Yo Roshid, yo Najih (Ey toʻgʻri yoʻl topgan, ey muvaffaq boʻlgan)» degan (soʻz)ni eshitish u zotga yoqar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бирор ҳожат учун чиққанларида, «Ё Рошид, ё Нажиҳ (Эй тўғри йўл топган, эй муваффақ бўлган)» деган (сўз)ни эшитиш у зотга ёқар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي مَرْزُوقٌ أَبُو بَكْرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْنِي " يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ هُوَ عَلَىَّ ضَامِنٌ إِنْ قَبَضْتُهُ أَوْرَثْتُهُ الْجَنَّةَ وَإِنْ رَجَعْتُهُ رَجَعْتُهُ بِأَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ " . قَالَ هُوَ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla aytadi: ‹Alloh yoʻlidagi mujohid Mening zimmamdadir. Agar uning jonini olsam, uni jannatga voris qildim; agar uni qaytarsam, ajr yoki gʻanimat bilan qaytardim›», dedilar. (U) aytdi: Bu (hadis) bu yoʻldan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла айтади: ‹Аллоҳ йўлидаги мужоҳид Менинг зиммамдадир. Агар унинг жонини олсам, уни жаннатга ворис қилдим; агар уни қайтарсам, ажр ёки ғанимат билан қайтардим›», дедилар. (У) айтди: Бу (ҳадис) бу йўлдан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ طَلْحَةَ الْيَرْبُوعِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْقَتْلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُكَفِّرُ كُلَّ خَطِيئَةٍ " . فَقَالَ جِبْرِيلُ إِلاَّ الدَّيْنَ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِلاَّ الدَّيْنَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ وَجَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي قَتَادَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي بَكْرٍ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَذَا الشَّيْخِ . قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَقَالَ أُرَى أَنَّهُ أَرَادَ حَدِيثَ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا إِلاَّ الشَّهِيدُ " .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida oʻldirilish har bir xatoni kechiradi», dedilar. Shunda Jibril: «Qarzdan boshqasini», dedi. Nabiy ﷺ ham: «Qarzdan boshqasini», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Kaʼb ibn Ujra, Jobir, Abu Hurayra va Abu Qatodadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis gʻaribdir, biz uni Abu Bakr (rivoyatchi)ning hadisi sifatida faqat shu shayx (Yahyo ibn Talha) orqaligina bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoildan bu hadis haqida soʻradim, u uni bilmadi va: «Menimcha, u Humaydning Anasdan, uning Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan ‹Jannat ahlidan biror kishi dunyoga qaytishni xohlamaydi, faqat shahiddan boshqasi› degan hadisini nazarda tutgan», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида ўлдирилиш ҳар бир хатони кечиради», дедилар. Шунда Жибрил: «Қарздан бошқасини», деди. Набий ﷺ ҳам: «Қарздан бошқасини», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Каъб ибн Ужра, Жобир, Абу Ҳурайра ва Абу Қатодадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Абу Бакр (ривоятчи)нинг ҳадиси сифатида фақат шу шайх (Яҳё ибн Талҳа) орқалигина биламиз. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у уни билмади ва: «Менимча, у Ҳумайднинг Анасдан, унинг Набий ﷺдан ривоят қилган ‹Жаннат аҳлидан бирор киши дунёга қайтишни хоҳламайди, фақат шаҳиддан бошқаси› деган ҳадисини назарда тутган», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَا مِنْ عَبْدٍ يَمُوتُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا وَأَنَّ لَهُ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا إِلاَّ الشَّهِيدُ لِمَا يَرَى مِنْ فَضْلِ الشَّهَادَةِ فَإِنَّهُ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَيُقْتَلَ مَرَّةً أُخْرَى " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ كَانَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَسَنَّ مِنَ الزُّهْرِيِّ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohning huzurida yaxshilik (savob) topadigan biror banda oʻlsa, agar unga dunyo va undagi barcha narsa berilsa ham, dunyoga qaytishni xohlamaydi, faqat shahid bundan mustasno. U shahidlik fazlini koʻrgani uchun, dunyoga qaytib yana bir bor oʻldirilishni xohlaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ibn Abu Umar aytdi: Sufyon ibn Uyayna: ‹Amr ibn Dinor az-Zuhriydan yoshroq edi›, dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳнинг ҳузурида яхшилик (савоб) топадиган бирор банда ўлса, агар унга дунё ва ундаги барча нарса берилса ҳам, дунёга қайтишни хоҳламайди, фақат шаҳид бундан мустасно. У шаҳидлик фазлини кўргани учун, дунёга қайтиб яна бир бор ўлдирилишни хоҳлайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Абу Умар айтди: Суфён ибн Уяйна: ‹Амр ибн Динор аз-Зуҳрийдан ёшроқ эди›, деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَغَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَلَقَابُ قَوْسِ أَحَدِكُمْ أَوْ مَوْضِعُ يَدِهِ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَلَوْ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ اطَّلَعَتْ إِلَى الأَرْضِ لأَضَاءَتْ مَا بَيْنَهُمَا وَلَمَلأَتْ مَا بَيْنَهُمَا رِيحًا وَلَنَصِيفُهَا عَلَى رَأْسِهَا خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida ertalab yoki kechqurun (bir bor) chiqish dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir. Jannatda sizlardan biringizning kamoni qadar yoki qoʻli turadigan joy dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir. Agar jannat ahli ayollaridan bir ayol yer (ahli)ga moʻralasa, osmon bilan yer orasini yoritib yuborardi va u (joy)ni xushboʻylikka toʻldirib yuborardi. Uning boshidagi roʻmol dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида эрталаб ёки кечқурун (бир бор) чиқиш дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир. Жаннатда сизлардан бирингизнинг камони қадар ёки қўли турадиган жой дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир. Агар жаннат аҳли аёлларидан бир аёл ер (аҳли)га мўраласа, осмон билан ер орасини ёритиб юборарди ва у (жой)ни хушбўйликка тўлдириб юборарди. Унинг бошидаги рўмол дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا غَيْرُ الشَّهِيدِ فَإِنَّهُ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا يَقُولُ حَتَّى أُقْتَلَ عَشْرَ مَرَّاتٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مِمَّا يَرَى مِمَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الْكَرَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat ahlidan biror kishi shahiddan boshqa dunyoga qaytishni xush koʻrmaydi. Albatta u, Alloh oʻziga bergan ulugʻvorlik (karomat)ni koʻrgani sababli, Alloh yoʻlida oʻn marta oʻldirilgunimcha dunyoga qaytishni orzu qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳлидан бирор киши шаҳиддан бошқа дунёга қайтишни хуш кўрмайди. Албатта у, Аллоҳ ўзига берган улуғворлик (каромат)ни кўргани сабабли, Аллоҳ йўлида ўн марта ўлдирилгунимча дунёга қайтишни орзу қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ رَكِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا لأَبِي طَلْحَةَ يُقَالُ لَهُ مَنْدُوبٌ فَقَالَ " مَا كَانَ مِنْ فَزَعٍ وَإِنْ وَجَدْنَاهُ لَبَحْرًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abu Talhaning «Mandub» deb atalgan otiga mindilar va: «Hech qanday qoʻrqinchli narsa yoʻq edi, biz uni (chopishi) dengizdek (tez) topdik», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Amr ibn al-Osdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абу Талҳанинг «Мандуб» деб аталган отига миндилар ва: «Ҳеч қандай қўрқинчли нарса йўқ эди, биз уни (чопиши) денгиздек (тез) топдик», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Амр ибн ал-Осдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَأَبُو دَاوُدَ قَالُوا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ فَزَعٌ بِالْمَدِينَةِ فَاسْتَعَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا لَنَا يُقَالُ لَهُ مَنْدُوبٌ فَقَالَ " مَا رَأَيْنَا مِنْ فَزَعٍ وَإِنْ وَجَدْنَاهُ لَبَحْرًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madinada bir qoʻrqinch yuz berdi. Shunda Rasululloh ﷺ bizning «Mandub» deb atalgan otimizni ariyat olib (minib) chiqdilar va: «Biz hech qanday qoʻrqinchli narsa koʻrmadik, ammo biz uni (chopishi) dengizdek (tez) topdik», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадинада бир қўрқинч юз берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизнинг «Мандуб» деб аталган отимизни арият олиб (миниб) чиқдилар ва: «Биз ҳеч қандай қўрқинчли нарса кўрмадик, аммо биз уни (чопиши) денгиздек (тез) топдик», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْرَإِ النَّاسِ وَأَجْوَدِ النَّاسِ وَأَشْجَعِ النَّاسِ . قَالَ وَقَدْ فَزِعَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ لَيْلَةً سَمِعُوا صَوْتًا قَالَ فَتَلَقَّاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى فَرَسٍ لأَبِي طَلْحَةَ عُرْىٍ وَهُوَ مُتَقَلِّدٌ سَيْفَهُ فَقَالَ " لَمْ تُرَاعُوا لَمْ تُرَاعُوا " . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَجَدْتُهُ بَحْرًا " . يَعْنِي الْفَرَسَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ odamlarning eng botiri, eng saxiysi va eng jasuri edilar. (Anas) dedi: Bir kechasi Madina ahli bir ovozni eshitib qoʻrqib ketdi. Shunda Nabiy ﷺ Abu Talhaning egarsiz otiga minib, qilichlarini boʻyinlariga osib olgan holda ularning oldiga peshvoz chiqdilar va: «Qoʻrqmanglar, qoʻrqmanglar», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ — otni nazarda tutib — «Men uni (chopishi) dengizdek (tez) topdim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ одамларнинг энг ботири, энг сахийси ва энг жасури эдилар. (Анас) деди: Бир кечаси Мадина аҳли бир овозни эшитиб қўрқиб кетди. Шунда Набий ﷺ Абу Талҳанинг эгарсиз отига миниб, қиличларини бўйинларига осиб олган ҳолда уларнинг олдига пешвоз чиқдилар ва: «Қўрқманглар, қўрқманглар», дедилар. Сўнг Набий ﷺ — отни назарда тутиб — «Мен уни (чопиши) денгиздек (тез) топдим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَتْ قَبِيعَةُ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ قَالَ كَانَتْ قَبِيعَةُ سَيْفِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qilichlarining qabzasi (dastasi) kumushdan edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Shuningdek, u Hammomdan, u Qatodadan, u Anasdan (shu tarzda) rivoyat qilingan. Baʼzilar esa uni Qatodadan, u Said ibn Abul-Hasandan rivoyat qilib: «Rasululloh ﷺning qilichlarining qabzasi kumushdan edi», degan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларининг қабзаси (дастаси) кумушдан эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Шунингдек, у Ҳаммомдан, у Қатодадан, у Анасдан (шу тарзда) ривоят қилинган. Баъзилар эса уни Қатодадан, у Саид ибн Абул-Ҳасандан ривоят қилиб: «Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларининг қабзаси кумушдан эди», деган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ فَقِيلَ لَهُ ابْنُ خَطَلٍ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ . فَقَالَ " اقْتُلُوهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُ كَبِيرَ أَحَدٍ رَوَاهُ غَيْرَ مَالِكٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Fath (Makka fathi) yili boshlarida (temir) dubulgʻa bor holda (Makkaga) kirdilar. Shunda u zotga: «Ibn Xatal Kaʼba pardalariga osilib turibdi», deyildi. U zot: «Uni oʻldiringlar!», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Biz uni Molikdan, u az-Zuhriydan rivoyat qilganidan boshqa biror eʼtiborli kishining rivoyatini bilmaymiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Фатҳ (Макка фатҳи) йили бошларида (темир) дубулға бор ҳолда (Маккага) кирдилар. Шунда у зотга: «Ибн Хатал Каъба пардаларига осилиб турибди», дейилди. У зот: «Уни ўлдиринглар!», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Биз уни Моликдан, у аз-Зуҳрийдан ривоят қилганидан бошқа бирор эътиборли кишининг ривоятини билмаймиз.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ، شَكَيَا الْقَمْلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ لَهُمَا فَرَخَّصَ لَهُمَا فِي قُمُصِ الْحَرِيرِ قَالَ وَرَأَيْتُهُ عَلَيْهِمَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abdurrahmon ibn Avf va Zubayr ibn al-Avvom oʻzlarining bir gʻazotlarida Nabiy ﷺga bitlardan shikoyat qildilar. Shunda u zot ularga ipak koʻylak (kiyish)ga ruxsat berdilar. (Anas) aytdi: Men ularning ustida (oʻsha koʻylakni) koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абдурраҳмон ибн Авф ва Зубайр ибн ал-Аввом ўзларининг бир ғазотларида Набий ﷺга битлардан шикоят қилдилар. Шунда у зот уларга ипак кўйлак (кийиш)га рухсат бердилар. (Анас) айтди: Мен уларнинг устида (ўша кўйлакни) кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ خَاتَمُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ وَرِقٍ وَكَانَ فَصُّهُ حَبَشِيًّا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَبُرَيْدَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning uzuklari kumushdan edi, koʻzi (qoshi) esa habashiy (toshdan) edi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Umar va Buraydadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu vajhdan hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг узуклари кумушдан эди, кўзи (қоши) эса ҳабаший (тошдан) эди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Умар ва Бурайдадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ أَبُو خَيْثَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ فَصُّهُ مِنْهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning uzuklari kumushdan edi, koʻzi (qoshi) ham oʻzidan (kumushdan) edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu vajhdan hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг узуклари кумушдан эди, кўзи (қоши) ҳам ўзидан (кумушдан) эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ خَاتَمًا مِنْ وَرِقٍ فَنَقَشَ فِيهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ " لاَ تَنْقُشُوا عَلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " لاَ تَنْقُشُوا عَلَيْهِ " . نَهَى أَنْ يَنْقُشَ أَحَدٌ عَلَى خَاتَمِهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ kumushdan uzuk yasatib, unga «Muhammadun Rasululloh» deb naqsh oʻydirdilar, soʻngra: «Bunga (oʻxshatib) naqsh oʻydirmanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih hasandir. U zotning «Bunga naqsh oʻydirmanglar» degan soʻzlarining maʼnosi shuki, hech kim oʻz uzugiga «Muhammadun Rasululloh» deb naqsh oʻydirishdan qaytarganlaridir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ кумушдан узук ясатиб, унга «Муҳаммадун Расулуллоҳ» деб нақш ўйдирдилар, сўнгра: «Бунга (ўхшатиб) нақш ўйдирманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ҳасандир. У зотнинг «Бунга нақш ўйдирманглар» деган сўзларининг маъноси шуки, ҳеч ким ўз узугига «Муҳаммадун Расулуллоҳ» деб нақш ўйдиришдан қайтарганларидир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، وَالْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ الْخَلاَءَ نَزَعَ خَاتَمَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ hojatxonaga kirganlarida uzuklarini yechib qoʻyar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонага кирганларида узукларини ечиб қўяр эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُحَمَّدٌ سَطْرٌ وَرَسُولُ سَطْرٌ وَاللَّهِ سَطْرٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ uzuklarining naqshi (uch satr edi): «Muhammad» bir satr, «Rasul» bir satr, «Olloh» bir satr edi. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ узукларининг нақши (уч сатр эди): «Муҳаммад» бир сатр, «Расул» бир сатр, «Оллоҳ» бир сатр эди. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَةَ أَسْطُرٍ مُحَمَّدٌ سَطْرٌ وَرَسُولُ سَطْرٌ وَاللَّهِ سَطْرٌ . وَلَمْ يَذْكُرْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ ثَلاَثَةَ أَسْطُرٍ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺning uzugʻining naqshi uch satr edi: bir satrda ‹Muhammad›, bir satrda ‹Rasul›, bir satrda ‹Alloh›», dedi. Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning bu hadisi hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺнинг узуғининг нақши уч сатр эди: бир сатрда ‹Муҳаммад›, бир сатрда ‹Расул›, бир сатрда ‹Аллоҳ›», деди. Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг бу ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَبْعَةً لَيْسَ بِالطَّوِيلِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ حَسَنَ الْجِسْمِ أَسْمَرَ اللَّوْنِ وَكَانَ شَعْرُهُ لَيْسَ بِجَعْدٍ وَلاَ سَبْطٍ إِذَا مَشَى يَتَكَفَّأُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالْبَرَاءِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأُمِّ هَانِئٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدٍ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Rasululloh ﷺ oʻrta boʻyli edilar — uzun ham, kalta ham emas, badanlari chiroyli, rangi bugʻdoyrang edi. Sochlari juda jingalak ham, juda tekis ham emas edi. Yurganlarida (ozgina) chayqalib yurardilar.» Bu bobda Oisha, Baro, Abu Hurayra, Ibn Abbos, Abu Said, Jobir, Voil ibn Hujr va Ummu Honiydan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi bu yoʻldan, Humayd hadisidan, hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ўрта бўйли эдилар — узун ҳам, калта ҳам эмас, баданлари чиройли, ранги буғдойранг эди. Сочлари жуда жингалак ҳам, жуда текис ҳам эмас эди. Юрганларида (озгина) чайқалиб юрардилар.» Бу бобда Оиша, Баро, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Абу Саид, Жобир, Воил ибн Ҳужр ва Умму Ҳонийдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси бу йўлдан, Ҳумайд ҳадисидан, ҳасан саҳиҳ ғарибдир.