أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ، قَالَ قُلْتُ لِفَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ أَرَأَيْتَ تَعْلِيقَ الْيَدِ فِي عُنُقِ السَّارِقِ مِنَ السُّنَّةِ هُوَ قَالَ نَعَمْ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَارِقٍ فَقَطَعَ يَدَهُ وَعَلَّقَهُ فِي عُنُقِهِ . قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ ضَعِيفٌ وَلاَ يُحْتَجُّ بِحَدِيثِهِ .
Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Abdurrahmon ibn Muhayriz aytadi: «Men Fazola ibn Ubaydga: ‹Oʻgʻrining qoʻlini boʻyniga osib qoʻyish sunnatdanmi?› dedim. U: ‹Ha. Rasululloh ﷺ huzurlariga bir oʻgʻri keltirildi, u zot uning qoʻlini kesib, boʻyniga osib qoʻydilar›, dedi». Abu Abdurrahmon (an-Nasoiy): «Hajjoj ibn Artot zaifdir, uning hadisi bilan hujjat keltirilmaydi», dedi.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Абдурраҳмон ибн Муҳайриз айтади: «Мен Фазола ибн Убайдга: ‹Ўғрининг қўлини бўйнига осиб қўйиш суннатданми?› дедим. У: ‹Ҳа. Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бир ўғри келтирилди, у зот унинг қўлини кесиб, бўйнига осиб қўйдилар›, деди». Абу Абдурраҳмон (ан-Насоий): «Ҳажжож ибн Артот заифдир, унинг ҳадиси билан ҳужжат келтирилмайди», деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، وَسَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، وَحَجَّاجٌ، - وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ - قَالُوا حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا عَامِرٌ الأَحْوَلُ، حَدَّثَنِي مَكْحُولٌ، أَنَّ ابْنَ مُحَيْرِيزٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا مَحْذُورَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَّمَهُ الأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً وَالإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً الأَذَانُ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَالإِقَامَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ حَىَّ عَلَى الْفَلاَحِ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . كَذَا فِي كِتَابِهِ فِي حَدِيثِ أَبِي مَحْذُورَةَ .
Hasan ibn Ali bizga aytib berdi: Affon, Said ibn Omir va Hajjoj — maʼnosi bir xil — bizga aytib berdilar. Ular: Hammom bizga aytib berdi, dedilar: Omir al-Ahval bizga aytib berdi: Menga Makhul aytib berdiki, Ibn Muhayriz unga aytib berdi: Abu Mahzura (roziyallohu anhu) unga aytib berdiki, Rasululloh ﷺ unga azonni oʻn toʻqqiz kalima va iqomatni oʻn yetti kalima qilib oʻrgatdilar. Azon — «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-salah, hayya alas-salah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh». Iqomat esa — «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-salah, hayya alas-salah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Qad qomatis-salah, qad qomatis-salah. Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh». Uning (Abu Mahzura) hadisi haqidagi kitobida shu tarzdadir.Ҳасан ибн Али бизга айтиб берди: Аффон, Саид ибн Омир ва Ҳажжож — маъноси бир хил — бизга айтиб бердилар. Улар: Ҳаммом бизга айтиб берди, дедилар: Омир ал-Аҳвал бизга айтиб берди: Менга Макҳул айтиб бердики, Ибн Муҳайриз унга айтиб берди: Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу) унга айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ унга азонни ўн тўққиз калима ва иқоматни ўн етти калима қилиб ўргатдилар. Азон — «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-салаҳ, ҳайя алас-салаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ». Иқомат эса — «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-салаҳ, ҳайя алас-салаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Қад қоматис-салаҳ, қад қоматис-салаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ». Унинг (Абу Маҳзура) ҳадиси ҳақидаги китобида шу тарздадир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ، قَالَ سَأَلْتُ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ عَنْ تَعْلِيقِ الْيَدِ، فِي عُنُقِ السَّارِقِ أَمِنَ السُّنَّةِ هُوَ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَارِقٍ فَقُطِعَتْ يَدُهُ ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَعُلِّقَتْ فِي عُنُقِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيِّ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَيْرِيزٍ هُوَ أَخُو عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ شَامِيٌّ .
Abdurrahmon ibn Muhayriz (rahimahulloh) aytadi: Men Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan oʻgʻrining boʻyniga qoʻlini osib qoʻyish (hukmi) haqida: «Bu sunnatdanmi?», deb soʻradim. U: «Rasululloh ﷺning huzurlariga bir oʻgʻri keltirildi va uning qoʻli kesildi. Soʻng u zot buyurdilar va u (kesilgan qoʻl) uning boʻyniga osib qoʻyildi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Umar ibn Ali Muqaddamiyning Hajjoj ibn Artoʼdan (qilgan) rivoyati orqaligina bilamiz. Abdurrahmon ibn Muhayriz — Abdulloh ibn Muhayrizning akasi boʻlib, shomlikdir.Абдурраҳмон ибн Муҳайриз (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ўғрининг бўйнига қўлини осиб қўйиш (ҳукми) ҳақида: «Бу суннатданми?», деб сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бир ўғри келтирилди ва унинг қўли кесилди. Сўнг у зот буюрдилар ва у (кесилган қўл) унинг бўйнига осиб қўйилди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Умар ибн Али Муқаддамийнинг Ҳажжож ибн Артўдан (қилган) ривояти орқалигина биламиз. Абдурраҳмон ибн Муҳайриз — Абдуллоҳ ибн Муҳайризнинг акаси бўлиб, шомликдир.
أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ سُفْيَانَ ، أَخْبَرَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ ، أَخْبَرَنِي رَجَاءُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ حَازِمٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ مُسْلِمٍ الْقُرَشِيِّ ، قَالَ : كُنْتُ مَعَ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، بِمَرْجِ الدِّيبَاجِ فَرَأَيْتُ مِنْهُ خَلْوَةً، فَسَأَلْتُهُ عَنْ مَسْأَلَةٍ، فَقَالَ لِي : مَا تَصْنَعُ بِالْمَسَائِلِ؟، قُلْتُ : " لَوْلَا الْمَسَائِلُ، لَذَهَبَ الْعِلْمُ، قَالَ : " لَا تَقُلْ ذَهَبَ الْعِلْمُ، إِنَّهُ لَا يَذْهَبُ الْعِلْمُ مَا قُرِئَ الْقُرْآنُ، وَلَكِنْ لَوْ قُلْتَ : يَذْهَبُ الْفِقْهُ "
Hishom ibn Muslim al-Qurashiy aytdi: Men Marj ad-Diyboj degan joyda Ibn Muhayriz bilan birga edim. Uni yolgʻiz koʻrib qolib, undan bir masala haqida soʻradim. U menga: «Masalalarni nima qilasan?» dedi. Men: «Masalalar boʻlmasa, ilm ketib qolar edi», dedim. U: «Ilm ketadi dema. Qurʼon oʻqilar ekan, ilm ketmaydi. Lekin: fiqh ketadi, desang (boʻlar edi)», dedi.Ҳишом ибн Муслим ал-Қураший айтди: Мен Марж ад-Дийбож деган жойда Ибн Муҳайриз билан бирга эдим. Уни ёлғиз кўриб қолиб, ундан бир масала ҳақида сўрадим. У менга: «Масалаларни нима қиласан?» деди. Мен: «Масалалар бўлмаса, илм кетиб қолар эди», дедим. У: «Илм кетади дема. Қуръон ўқилар экан, илм кетмайди. Лекин: фиқҳ кетади, десанг (бўлар эди)», деди.
نا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ ، نا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ مُؤَذِّنُ مَسْجِدِ الْحَرَامِ ، حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ الْعَزِيزِ ، وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ ، جَمِيعًا ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْعَدَهُ فَأَلْقَى عَلَيْهِ الأَذَانَ حَرْفًا حَرْفًا ، قَالَ بِشْرٌ : قَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ : هُوَ مِثْلُ أَذَانِنَا هَذَا ، فَقُلْتُ لَهُ : أَعِدْ عَلَيَّ ، فَقَالَ : " اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ مَرَّتَيْنِ ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ ، قَالَ : بِصَوْتٍ دُونَ ذَلِكَ الصَّوْتِ يُسْمِعُ مَنْ حَوْلَهُ ، أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ مَرَّتَيْنِ ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ ، ثُمَّ رَفَعَ صَوْتَهُ ، فَقَالَ : حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ مَرَّتَيْنِ ، حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ مَرَّتَيْنِ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْخَبَرِ مِنْ أَبِي مَحْذُورَةَ ، إِنَّمَا رَوَاهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ . نَاهُ بُنْدَارٌ ، نا أَبُو عَاصِمٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ . ح وَحَدَّثَنَاهُ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا رَوْحٌ ، نا ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الْمَلَكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَيْرِيزٍ أَخْبَرَهُ ، وَكَانَ يَتِيمًا فِي حِجْرِ أَبِي مَحْذُورَةَ بْنِ مِعْيَرٍ حِينَ جَهَّزَهُ إِلَى الشَّامِ ، فَقُلْتُ لأَبِي مَحْذُورَةَ : إِنِّي خَارِجٌ إِلَى الشَّامِ ، وَإِنِّي أُسْأَلُ عَنْ تَأْذِينِكَ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ ، إِلا أَنَّ بُنْدَارًا قَالَ فِي الْخَبَرِ : مِنْ أَوَّلِ الأَذَانِ ، وَأَلْقَى عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّأْذِينَ هُوَ نَفْسِهِ ، فَقَالَ : قُلْ : " اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ " ، ثُمَّ ذَكَرَ بَقِيَّةَ الأَذَانِ مِثْلَ خَبَرِ مَكْحُولٍ ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ ، وَلَمْ يَذْكُرِ الإِقَامَةَ ، وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ زِيَادَةً كَثِيرَةً قَبْلَ ذِكْرِ الأَذَانِ وَبَعْدَهُ . وَقَالَ الدَّوْرَقِيُّ ، قَالَ فِي أَوَّلِ الأَذَانِ : " اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ " وَبَاقِي حَدِيثِهِ مِثْلُ لَفْظِ بُنْدَارٍ . وَهَكَذَا رَوَاهُ رَوْحٌ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ السَّائِبِ ، عَنْ أُمِّ عَبْدِ الْمَلَكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ ، عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ ، قَالَ فِي أَوَّلِ الأَذَانِ : اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، لَمْ يَقُلْهُ أَرْبَعًا . قَدْ خَرَّجْتُهُ فِي بَابِ التَّثْوِيبِ فِي أَذَانِ الصُّبْحِ . وَرَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، وَقَالا فِي أَوَّلِ الأَذَانِ : " اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ ، اللَّهُ أَكْبَرُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَخَبَرُ ابْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ ثَابِتٌ صَحِيحٌ مِنْ جِهَةِ النَّقْلِ ، وَخَبَرُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ ، عَنْ أَبِي ثَابِتٍ صَحِيحٌ مِنْ جِهَةِ النَّقْلِ ، لأَنَّ ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ قَدْ سَمِعَهُ مِنْ أَبِيهِ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ قَدْ سَمِعَهُ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ ، وَلَيْسَ هُوَ مِمَّا دَلَّسَهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، وَخَبَرُ أَيُّوبَ وَخَالِدٍ ، عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ صَحِيحٌ لا شَكَّ وَلا ارْتِيَابَ فِي صِحَّتِهِ ، وَقَدْ دَلَّلْنَا عَلَى أَنَّ الآمِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا غَيْرُهُ ، فَأَمَّا مَا رَوَى الْعِرَاقِيُّونَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، فَقَدْ ثَبَتَ مِنْ جِهَةِ النَّقْلِ ، وَقَدْ خَلَطُوا فِي أَسَانِيدِهِمُ الَّتِي رَوَوْهَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ فِي تَثْنِيَةِ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ جَمِيعًا ، فَرَوَاهُ الأَعْمَشُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، قَالَ : حَدَّثَنَا أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ لَمَّا رَأَى الأَذَانَ ، أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَخْبَرَهُ ، فَقَالَ : عَلِّمْهُ بِلالا ، فَقَامَ بِلالٌ ، فَأَذَّنَ مَثْنَى مَثْنَى ، وَأَقَامَ مَثْنَى مَثْنَى ، وَقَعَدَ قَعْدَةً . نا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا وَكِيعٌ ، عَنِ الأَعْمَشِ . وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ . حَدَّثَنَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ يَعْنِي ابْنَ خَالِدٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ ، حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ نُمَيْرٍ ، نا ابْنُ أَبِي لَيْلَى . وَرَوَاهُ الْمَسْعُودِيُّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ . وَهَكَذَا ، رَوَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، فَقَالَ : عَنْ مُعَاذٍ ، حَدَّثَنَا بِخَبَرِ الْمَسْعُودِيِّ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا الْمَسْعُودِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا زِيَادٌ أَيْضًا ، نا عَاصِمٌ يَعْنِي ابْنَ عَلِيٍّ ، نا الْمَسْعُودِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا بِخَبَرِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ الْحَسَنُ بْنُ يُونُسَ بْنِ مِهْرَانَ الزَّيَّاتُ ، نا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ ، نا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ مُعَاذٍ . وَرَوَاهُ حَصِينُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى مُرْسَلا ، فَلَمْ يَقُلْ : عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، وَلا عَنْ مُعَاذٍ ، وَلا ذَكَرَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، إِنَّمَا قَالَ : لَمَّا رَأَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ مِنَ النِّدَاءِ مَا رَأَى ، قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . نا الْمَخْزُومِيُّ ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى . وَرَوَاهُ الثَّوْرِيُّ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، وَعَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، وَلَمْ يَقُلْ : عَنْ مُعَاذٍ ، وَلا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، وَلا قَالَ : حَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا ، وَلا أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ ، بَلْ أَرْسَلَهُ . نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، وَحُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، قَالَ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَاهَمَهُ الأَذَانُ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ . قَالَ : سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى ، يَقُولُ : وَابْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يُدْرِكِ ابْنَ زَيْدٍ . وَرَوَى هَذَا الْخَبَرَ شَرِيكٌ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، فَقَالَ : عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ . حَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ حُصَيْنٍ . وَرَوَاهُ شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، وَلَمْ يَقُلْ : عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ، وَلا عَنْ مُعَاذٍ ، وَقَالَ : حَدَّثَنَا أَصْحَابُنَا ، وَلَمْ يُسَمِّ أَحَدًا مِنْهُمْ
Abu Mahzuradan (roziyallohu anhu) rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni oʻtqazib qoʻyib, azonni unga harfma-harf oʻrgatdilar. Bishr aytdi: Ibrohim menga: «U mana shu bizning azonimizga oʻxshaydi», dedi. Men unga: «Menga qaytadan aytib ber», dedim. U dedi: «Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh — ikki marta. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh — ikki marta». Soʻng oʻsha ovozdan pastroq ovoz bilan, atrofidagilarga eshittirib: «Ashhadu an la ilaha illalloh — ikki marta. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh — ikki marta», dedi. Soʻng ovozini koʻtarib: «Hayya alas-solah — ikki marta. Hayya alal-falah — ikki marta. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh», dedi. Abu Bakr aytdi: Abdulaziz ibn Abdulmalik bu xabarni Abu Mahzuradan eshitmagan; uni faqat Abdulloh ibn Muhayrizdan, u Abu Mahzuradan rivoyat qilgan. Abdulloh ibn Muhayriz xabar berishicha, u Abu Mahzura ibn Miʼyarning tarbiyasidagi yetim edi; u uni Shomga joʻnatayotganida, men Abu Mahzuraga: «Men Shomga chiqmoqdaman, mendan sening azoning haqida soʻraladi», dedim. Soʻng u hadisni toʻliq zikr qildi. Faqat Bundor xabarda azonning avvalidan boshlab: Rasululloh ﷺ unga azonni oʻzlari oʻrgatdilar va: «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, deb ayt», dedilar, dedi. Soʻng azonning qolganini Makhulning Ibn Muhayrizdan rivoyat qilgan xabari kabi zikr qildi, iqomatni zikr qilmadi va hadisda azon zikridan oldin ham, keyin ham koʻp ziyodalar keltirdi. Davraqiy aytdi: U azonning avvalida: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi; hadisining qolgani esa Bundorning lafzi kabidir. Ravh ham Ibn Jurayjdan, u Usmon ibn Soibdan, u Abdulmalik ibn Abu Mahzuraning onasidan, u Abu Mahzuradan shunday rivoyat qilgan: u azonning avvalida: «Allohu akbar, Allohu akbar», dedi, uni toʻrt marta aytmadi. Men buni bomdod azonidagi tasvib bobida chiqarganman. Uni Abu Osim va Abdurrazzoq ham Ibn Jurayjdan rivoyat qilishgan va ikkovi azonning avvalida: «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar», deyishgan. Abu Bakr aytdi: Ibn Abu Mahzuraning xabari naql jihatidan sobit va sahihdir; Muhammad ibn Ishoqning Muhammad ibn Ibrohimdan, uning Muhammad ibn Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbihidan, uning otasidan rivoyat qilgan xabari ham naql jihatidan sahihdir — chunki Muhammad ibn Abdulloh ibn Zayd uni otasidan eshitgan, Muhammad ibn Ishoq esa uni Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Horis at-Taymiydan eshitgan va bu Muhammad ibn Ishoq tadlis qilgan narsalardan emas. Ayyub va Xolidning Abu Qilobadan, uning Anasdan rivoyat qilgan xabari esa sahihdir — uning sahihligida shak ham, shubha ham yoʻq; biz bunga buyurgan Zot Nabiy ﷺ ekanlariga, boshqasi emasligiga dalil keltirdik. Iroqliklarning Abdulloh ibn Zayddan rivoyat qilgan narsasiga kelsak, ular Abdulloh ibn Zayddan azon va iqomatning ikkalasini ham juft qilish haqida rivoyat qilgan isnodlarida chalkashtirganlar. Aʼmash uni Amr ibn Murradan, u Abdurrahmon ibn Abu Laylodan rivoyat qilib, u: «Bizga Muhammad ﷺ ning ashoblari hadis aytishicha, Abdulloh ibn Zayd azonni tushida koʻrganida, Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u zotga xabar berdi. U zot: ‹Buni Bilolga oʻrgat›, dedilar. Bilol turib, azonni ikki martadan aytdi, iqomatni ham ikki martadan aytdi va bir oʻtirish oʻtirdi», dedi. Uni Ibn Abu Laylo ham Amr ibn Murradan, u Abdurrahmon ibn Abu Laylodan, u Abdulloh ibn Zayddan rivoyat qilgan. Masʼudiy esa uni Amr ibn Murradan, u Abdurrahmon ibn Abu Laylodan, u Muoz ibn Jabaldan rivoyat qilgan. Abu Bakr ibn Ayyosh ham Aʼmashdan, u Amr ibn Murradan, u Abdurrahmon ibn Abu Laylodan, u Muozdan deb shunday rivoyat qilgan. Husayn ibn Abdurrahmon esa uni Ibn Abu Laylodan mursal qilib rivoyat qilgan: na Abdulloh ibn Zayddan, na Muozdan demagan va Nabiy ﷺ ning ashoblaridan hech kimni zikr qilmagan; u faqat: «Abdulloh ibn Zayd nidodan koʻrganini koʻrganida, Rasululloh ﷺ unga aytdilar», degan. Savriy ham uni Husayn va Amr ibn Murradan, ular Abdurrahmon ibn Abu Laylodan rivoyat qilgan va na Muozdan, na Abdulloh ibn Zayddan demagan, na: bizga ashoblarimiz hadis aytdi, na: Muhammadning ashoblari, degan — balki uni mursal qilgan. Men Muhammad ibn Yahyoning: «Ibn Abu Laylo Ibn Zaydga yetishmagan», deganini eshitdim. Bu xabarni Sharik ham Husayndan rivoyat qilib: Abdurrahmon ibn Abu Laylodan, u Abdulloh ibn Zayddan, deb hadisni zikr qilgan. Shuʼba esa uni Amr ibn Murradan, u Abdurrahmon ibn Abu Laylodan rivoyat qilib, na Abdulloh ibn Zayddan, na Muozdan demagan va: bizga ashoblarimiz hadis aytdi, deb ulardan hech birining nomini aytmagan.Абу Маҳзурадан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни ўтқазиб қўйиб, азонни унга ҳарфма-ҳарф ўргатдилар. Бишр айтди: Иброҳим менга: «У мана шу бизнинг азонимизга ўхшайди», деди. Мен унга: «Менга қайтадан айтиб бер», дедим. У деди: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ — икки марта. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ — икки марта». Сўнг ўша овоздан пастроқ овоз билан, атрофидагиларга эшиттириб: «Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ — икки марта. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ — икки марта», деди. Сўнг овозини кўтариб: «Ҳайя алас-солаҳ — икки марта. Ҳайя алал-фалаҳ — икки марта. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ», деди. Абу Бакр айтди: Абдулазиз ибн Абдулмалик бу хабарни Абу Маҳзурадан эшитмаган; уни фақат Абдуллоҳ ибн Муҳайриздан, у Абу Маҳзурадан ривоят қилган. Абдуллоҳ ибн Муҳайриз хабар беришича, у Абу Маҳзура ибн Миъярнинг тарбиясидаги етим эди; у уни Шомга жўнатаётганида, мен Абу Маҳзурага: «Мен Шомга чиқмоқдаман, мендан сенинг азонинг ҳақида сўралади», дедим. Сўнг у ҳадисни тўлиқ зикр қилди. Фақат Бундор хабарда азоннинг аввалидан бошлаб: Расулуллоҳ ﷺ унга азонни ўзлари ўргатдилар ва: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, деб айт», дедилар, деди. Сўнг азоннинг қолганини Макҳулнинг Ибн Муҳайриздан ривоят қилган хабари каби зикр қилди, иқоматни зикр қилмади ва ҳадисда азон зикридан олдин ҳам, кейин ҳам кўп зиёдалар келтирди. Даврақий айтди: У азоннинг аввалида: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди; ҳадисининг қолгани эса Бундорнинг лафзи кабидир. Равҳ ҳам Ибн Журайждан, у Усмон ибн Соибдан, у Абдулмалик ибн Абу Маҳзуранинг онасидан, у Абу Маҳзурадан шундай ривоят қилган: у азоннинг аввалида: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди, уни тўрт марта айтмади. Мен буни бомдод азонидаги тасвиб бобида чиқарганман. Уни Абу Осим ва Абдурраззоқ ҳам Ибн Журайждан ривоят қилишган ва иккови азоннинг аввалида: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», дейишган. Абу Бакр айтди: Ибн Абу Маҳзуранинг хабари нақл жиҳатидан собит ва саҳиҳдир; Муҳаммад ибн Ишоқнинг Муҳаммад ибн Иброҳимдан, унинг Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Абду Раббиҳидан, унинг отасидан ривоят қилган хабари ҳам нақл жиҳатидан саҳиҳдир — чунки Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Зайд уни отасидан эшитган, Муҳаммад ибн Ишоқ эса уни Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорис ат-Таймийдан эшитган ва бу Муҳаммад ибн Ишоқ тадлис қилган нарсалардан эмас. Айюб ва Холиднинг Абу Қилобадан, унинг Анасдан ривоят қилган хабари эса саҳиҳдир — унинг саҳиҳлигида шак ҳам, шубҳа ҳам йўқ; биз бунга буюрган Зот Набий ﷺ эканларига, бошқаси эмаслигига далил келтирдик. Ироқликларнинг Абдуллоҳ ибн Зайддан ривоят қилган нарсасига келсак, улар Абдуллоҳ ибн Зайддан азон ва иқоматнинг иккаласини ҳам жуфт қилиш ҳақида ривоят қилган иснодларида чалкаштирганлар. Аъмаш уни Амр ибн Муррадан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан ривоят қилиб, у: «Бизга Муҳаммад ﷺ нинг ашоблари ҳадис айтишича, Абдуллоҳ ибн Зайд азонни тушида кўрганида, Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у зотга хабар берди. У зот: ‹Буни Билолга ўргат›, дедилар. Билол туриб, азонни икки мартадан айтди, иқоматни ҳам икки мартадан айтди ва бир ўтириш ўтирди», деди. Уни Ибн Абу Лайло ҳам Амр ибн Муррадан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан, у Абдуллоҳ ибн Зайддан ривоят қилган. Масъудий эса уни Амр ибн Муррадан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан, у Муоз ибн Жабалдан ривоят қилган. Абу Бакр ибн Айёш ҳам Аъмашдан, у Амр ибн Муррадан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан, у Муоздан деб шундай ривоят қилган. Ҳусайн ибн Абдурраҳмон эса уни Ибн Абу Лайлодан мурсал қилиб ривоят қилган: на Абдуллоҳ ибн Зайддан, на Муоздан демаган ва Набий ﷺ нинг ашобларидан ҳеч кимни зикр қилмаган; у фақат: «Абдуллоҳ ибн Зайд нидодан кўрганини кўрганида, Расулуллоҳ ﷺ унга айтдилар», деган. Саврий ҳам уни Ҳусайн ва Амр ибн Муррадан, улар Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан ривоят қилган ва на Муоздан, на Абдуллоҳ ибн Зайддан демаган, на: бизга ашобларимиз ҳадис айтди, на: Муҳаммаднинг ашоблари, деган — балки уни мурсал қилган. Мен Муҳаммад ибн Яҳёнинг: «Ибн Абу Лайло Ибн Зайдга етишмаган», деганини эшитдим. Бу хабарни Шарик ҳам Ҳусайндан ривоят қилиб: Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан, у Абдуллоҳ ибн Зайддан, деб ҳадисни зикр қилган. Шуъба эса уни Амр ибн Муррадан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан ривоят қилиб, на Абдуллоҳ ибн Зайддан, на Муоздан демаган ва: бизга ашобларимиз ҳадис айтди, деб улардан ҳеч бирининг номини айтмаган.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا أَبُو حُمَيْدٍ الْمِصِّيصِيُّ ، ثنا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، وأَبُو أُمَيَّةَ ، ومُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , وَغَيْرُهُمْ قَالُوا : حَدَّثَنَا رَوْحٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ , ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , ثنا الشَّافِعِيُّ , ثنا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ , أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَيْرِيزٍ أَخْبَرَهُ , وَكَانَ يَتِيمًا فِي حِجْرِ أَبِي مَحْذُورَةَ حِينَ جَهَّزَهُ إِلَى الشَّامِ , قَالَ : فَقُلْتُ لأَبِي مَحْذُورَةَ : أَيْ عَمِّ إِنِّي خَارِجٌ إِلَى الشَّامِ وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ أُسْأَلَ عَنْ تَأْذِينِكَ فَأَخْبِرْنِي , قَالَ : نَعَمْ , خَرَجْتُ فِي نَفَرٍ فَكُنَّا فِي بَعْضِ طَرِيقِ حُنَيْنٍ , فَقَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ حُنَيْنٍ , فَلَقِيَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالصَّلاةِ , قَالَ : فَلَمَّا سَمِعْنَا صَوْتَ الْمُؤَذِّنِ وَنَحْنُ مُتَنَكِّبُونَ فَصَرَخْنَا نَحْكِيهِ وَنَسْتَهْزِئُ بِهِ , فَسَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّوْتَ فَأَرْسَلَ إِلَيْنَا إِلَى أَنْ وَقَفْنَا بَيْنَ يَدَيْهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيُّكُمُ الَّذِي سَمِعْتُ صَوْتَهُ قَدِ ارْتَفَعَ ؟ " ، فَأَشَارَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ إِلَيَّ وَصَدَّقُوا , فَأَرْسَلَ كُلَّهُمْ وَحَبَسَنِي , فَقَالَ : " قُمْ فَأَذِّنْ بِالصَّلاةِ " , فَقُمْتُ وَلا شَيْءَ أَكْرَهُ إِلَيَّ مِنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا يَأْمُرُنِي بِهِ , فَقُمْتُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَلْقَى عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّأْذِينَ هُوَ بِنَفْسِهِ , فَقَالَ : " قُلِ : اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " , ثُمَّ قَالَ لِي : " ارْجِعْ فَامْدُدْ مِنْ صَوْتِكَ " , ثُمَّ قَالَ لِي : " قُلْ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ " , ثُمَّ دَعَانِي حِينَ قَضَيْتُ التَّأْذِينَ وَأَعْطَانِي صُرَّةً فِيهَا شَيْءٌ مِنْ فِضَّةٍ , ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى نَاصِيَةِ أَبِي مَحْذُورَةَ , ثُمَّ أَمَرَّهَا عَلَى وَجْهِهِ , ثُمَّ أَمَرَّ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ عَلَى كَبِدِهِ حَتَّى بَلَغَتْ يَدُهُ سُرَّةَ أَبِي مَحْذُورَةَ , ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " بَارَكَ اللَّهُ فِيكَ وَبَارَكَ عَلَيْكَ " , فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مُرْنِي بِالتَّأْذِينِ بِمَكَّةَ , فَقَالَ : " قَدْ أَمَرْتُكَ بِهِ " , وَذَهَبَ كُلُّ شَيْءٍ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ كَرَاهِيَتِهِ وَعَادَ ذَلِكَ كُلُّهُ مَحَبَّةً لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَدِمْتُ عَلَى عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ عَامِلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَأَذَّنْتُ بِالصَّلاةِ عَلَى أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ : فَأَخْبَرَنِي مَنْ أَدْرَكْتُ مِنْ آلِ أَبِي مَحْذُورَةَ , عَلَى نَحْوِ مَا أَخْبَرَنِي ابْنُ مُحَيْرِيزٍ . هَذَا حَدِيثُ الرَّبِيعِ وَلَفْظُهُ . وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , ثنا الرَّبِيعُ , ثنا الشَّافِعِيُّ , قَالَ : وَأَدْرَكْتُ إِبْرَاهِيمَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ يُؤَذِّنُ كَمَا حَكَى ابْنُ مُحَيْرِيزٍ , وَسَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ , عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , بِمَعْنَى مَا حَكَى ابْنُ جُرَيْجٍ وَسَمِعْتُهُ يُقِيمُ , فَيَقُولُ : " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ , أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ , أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ , حَيَّ عَلَى الْفَلاحِ , قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , قَدْ قَامَتِ الصَّلاةُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , اللَّهُ أَكْبَرُ , لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ " . وَأَحْسَبُهُ يَحْكِي الإِقَامَةَ خَبَرًا كَمَا يَحْكِي الأَذَانَ
Abdulloh ibn Muhayriz — u Abu Mahzuraning tarbiyasidagi yetim edi, u kishi uni Shomga joʻnatayotganida — aytdi: Men Abu Mahzuraga: «Ey amaki, men Shomga chiqmoqdaman va sening azoning haqida soʻralishimdan qoʻrqaman, menga xabar bergin», dedim. U: «Ha», dedi va (shunday hikoya qildi): Men bir necha kishi bilan chiqdim, biz Hunayn yoʻlining bir joyida edik. Rasululloh ﷺ Hunayndan qaytdilar va yoʻlning bir joyida bizga duch keldilar. Shunda Rasululloh ﷺning muazzinlari namozga azon aytdi. Biz chetda turgan holimizda muazzinning ovozini eshitib, uni masxara qilib, taqlid qilib qichqirdik. Nabiy ﷺ ovozni eshitib, bizga (kishi) yubordilar, toki u zotning huzurlarida toʻxtadik. Rasululloh ﷺ: «Ovozi baland eshitilgan qaysingiz edingiz?» dedilar. Butun qavm menga ishora qilishdi va rost aytishdi. U zot hammalarini yubordilar-u, meni ushlab qoldilar va: «Tur, namozga azon ayt», dedilar. Men turdim, holbuki men uchun Nabiy ﷺdan va u zot menga buyurayotgan narsadan yomon koʻrilganroq narsa yoʻq edi. Rasululloh ﷺning oldilarida turdim. Rasululloh ﷺ azonni menga oʻzlari oʻrgatdilar va: «Aytgin: Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh», dedilar. Soʻng menga: «Qaytar va ovozingni choʻz», dedilar. Soʻng menga: «Aytgin: Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah, hayya alas-solah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh», dedilar. Azonni tugatganimda meni chaqirib, ichida bir oz kumush boʻlgan hamyonni berdilar. Soʻng qoʻllarini Abu Mahzuraning peshonasiga qoʻyib, uni yuzi boʻylab yurgizdilar, soʻng koʻksi orasidan, soʻng jigari ustidan yurgizdilar — hatto u zotning qoʻllari Abu Mahzuraning kindigiga yetdi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Alloh senga baraka bersin va senga baraka nozil qilsin», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, menga Makkada azon aytishni buyuring», dedim. U zot: «Seni bunga buyurdim», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺga nisbatan mendagi butun yoqtirmaslik ketib, uning barchasi Nabiy ﷺga muhabbatga aylandi. Men Rasululloh ﷺning omillari Attob ibn Asidning huzuriga bordim va Rasululloh ﷺning buyruqlari bilan namozga azon aytdim. Ibn Jurayj aytdi: Menga Abu Mahzuraning oilasidan yetishganlarim ham Ibn Muhayriz menga xabar berganidek xabar berishdi. Bu — Robiʼning hadisi va uning lafzi. Shofeiy aytdi: Men Ibrohim ibn Abdulaziz ibn Abdulmalik ibn Abu Mahzurani Ibn Muhayriz hikoya qilganidek azon aytayotgan holda topdim; uning otasidan, u Ibn Muhayrizdan, u Abu Mahzuradan, u Nabiy ﷺdan Ibn Jurayj hikoya qilgan maʼnoda aytib berganini eshitdim. Uning iqomat aytganini ham eshitdim, u: «Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-solah. Hayya alal-falah. Qad qomatis-solah, qad qomatis-solah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh», der edi. Menimcha, u iqomatni ham azonni hikoya qilgani kabi xabar tariqasida hikoya qilar edi.Абдуллоҳ ибн Муҳайриз — у Абу Маҳзуранинг тарбиясидаги етим эди, у киши уни Шомга жўнатаётганида — айтди: Мен Абу Маҳзурага: «Эй амаки, мен Шомга чиқмоқдаман ва сенинг азонинг ҳақида сўралишимдан қўрқаман, менга хабар бергин», дедим. У: «Ҳа», деди ва (шундай ҳикоя қилди): Мен бир неча киши билан чиқдим, биз Ҳунайн йўлининг бир жойида эдик. Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайндан қайтдилар ва йўлнинг бир жойида бизга дуч келдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг муаззинлари намозга азон айтди. Биз четда турган ҳолимизда муаззиннинг овозини эшитиб, уни масхара қилиб, тақлид қилиб қичқирдик. Набий ﷺ овозни эшитиб, бизга (киши) юбордилар, токи у зотнинг ҳузурларида тўхтадик. Расулуллоҳ ﷺ: «Овози баланд эшитилган қайсингиз эдингиз?» дедилар. Бутун қавм менга ишора қилишди ва рост айтишди. У зот ҳаммаларини юбордилар-у, мени ушлаб қолдилар ва: «Тур, намозга азон айт», дедилар. Мен турдим, ҳолбуки мен учун Набий ﷺдан ва у зот менга буюраётган нарсадан ёмон кўрилганроқ нарса йўқ эди. Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида турдим. Расулуллоҳ ﷺ азонни менга ўзлари ўргатдилар ва: «Айтгин: Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ», дедилар. Сўнг менга: «Қайтар ва овозингни чўз», дедилар. Сўнг менга: «Айтгин: Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ, ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ», дедилар. Азонни тугатганимда мени чақириб, ичида бир оз кумуш бўлган ҳамённи бердилар. Сўнг қўлларини Абу Маҳзуранинг пешонасига қўйиб, уни юзи бўйлаб юргиздилар, сўнг кўкси орасидан, сўнг жигари устидан юргиздилар — ҳатто у зотнинг қўллари Абу Маҳзуранинг киндигига етди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сенга барака берсин ва сенга барака нозил қилсин», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга Маккада азон айтишни буюринг», дедим. У зот: «Сени бунга буюрдим», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺга нисбатан мендаги бутун ёқтирмаслик кетиб, унинг барчаси Набий ﷺга муҳаббатга айланди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг омиллари Аттоб ибн Асиднинг ҳузурига бордим ва Расулуллоҳ ﷺнинг буйруқлари билан намозга азон айтдим. Ибн Журайж айтди: Менга Абу Маҳзуранинг оиласидан етишганларим ҳам Ибн Муҳайриз менга хабар берганидек хабар беришди. Бу — Робиънинг ҳадиси ва унинг лафзи. Шофеий айтди: Мен Иброҳим ибн Абдулазиз ибн Абдулмалик ибн Абу Маҳзурани Ибн Муҳайриз ҳикоя қилганидек азон айтаётган ҳолда топдим; унинг отасидан, у Ибн Муҳайриздан, у Абу Маҳзурадан, у Набий ﷺдан Ибн Журайж ҳикоя қилган маънода айтиб берганини эшитдим. Унинг иқомат айтганини ҳам эшитдим, у: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-солаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ. Қад қоматис-солаҳ, қад қоматис-солаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ», дер эди. Менимча, у иқоматни ҳам азонни ҳикоя қилгани каби хабар тариқасида ҳикоя қилар эди.