Oysha bint Abu Bakr as-Siddiq (Ummul-mu'minin)

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، قال حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْحُمَّى مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ فَأَبْرِدُوهَا بِالْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، قال حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي حَدِيثِ أَسْمَاءَ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, isitma jahannamning qaynoq nafasidandir, shuning uchun uni suv bilan sovutinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Asmo (bint Abu Bakr)ning hadisida bundan koʻra koʻproq soʻz (qoʻshimcha) bor va har ikkala hadis ham sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, иситма жаҳаннамнинг қайноқ нафасидандир, шунинг учун уни сув билан совутинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Асмо (бинт Абу Бакр)нинг ҳадисида бундан кўра кўпроқ сўз (қўшимча) бор ва ҳар иккала ҳадис ҳам саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قال حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ، قال حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ ابْنَةِ وَهْبٍ، وَهِيَ جُدَامَةُ - قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَرَدْتُ أَنْ أَنْهَى عَنِ الْغِيَالِ فَإِذَا فَارِسُ وَالرُّومُ يَفْعَلُونَ وَلاَ يَقْتُلُونَ أَوْلاَدَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ جُدَامَةَ بِنْتِ وَهْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَالْغِيَالُ أَنْ يَطَأَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ وَهِيَ تُرْضِعُ ‏.‏

Judoma bint Vahb (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Men Rasululloh ﷺning bunday deyayotganlarini eshitdim: ‹Men gʻiyl (emizikli ayolga yaqinlik qilish)dan qaytarmoqchi boʻldim. Lekin (qarasam) forslar va rumliklar (shuni) qilar, ammo bolalarini oʻldirmas ekan›». Abu Iso aytdi: Bu bobda Asmo bint Yazid(roziyallohu anho)dan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Buni Molik Abul Asvaddan, u Urvadan, u Oishadan, u Judoma bint Vahbdan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilgan. Molik aytdi: Gʻiyl — bu kishining xotini emizayotgan holida unga yaqinlik qilishidir.Жудома бинт Ваҳб (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деяётганларини эшитдим: ‹Мен ғийл (эмизикли аёлга яқинлик қилиш)дан қайтармоқчи бўлдим. Лекин (қарасам) форслар ва румликлар (шуни) қилар, аммо болаларини ўлдирмас экан›». Абу Исо айтди: Бу бобда Асмо бинт Язид(розияллоҳу анҳо)дан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Молик Абул Асваддан, у Урвадан, у Оишадан, у Жудома бинт Ваҳбдан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилган. Молик айтди: Ғийл — бу кишининг хотини эмизаётган ҳолида унга яқинлик қилишидир.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ أَحْمَدَ، قال حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ جُدَامَةَ بِنْتِ وَهْبٍ الأَسَدِيَّةِ، أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَنْهَى عَنِ الْغِيلَةِ حَتَّى ذُكِّرْتُ أَنَّ الرُّومَ وَفَارِسَ يَصْنَعُونَ ذَلِكَ فَلاَ يَضُرُّ أَوْلاَدَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَالْغِيلَةُ أَنْ يَمَسَّ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ وَهِيَ تُرْضِعُ ‏.‏ قَالَ عِيسَى بْنُ أَحْمَدَ وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Judoma bint Vahb al-Asadiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning bunday deyayotganlarini eshitdi: «Men gʻiyla (emizikli ayolga yaqinlik qilish)dan qaytarmoqchi boʻlgan edim, toki rum va fors (ahli) shuni qilishlarini, ammo bu ularning bolalariga zarar yetkazmasligini eslaganimgacha». Molik aytdi: Gʻiyla — bu kishining xotini emizayotgan holida unga yaqinlik qilishidir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Жудома бинт Ваҳб ал-Асадийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деяётганларини эшитди: «Мен ғийла (эмизикли аёлга яқинлик қилиш)дан қайтармоқчи бўлган эдим, токи рум ва форс (аҳли) шуни қилишларини, аммо бу уларнинг болаларига зарар етказмаслигини эслаганимгача». Молик айтди: Ғийла — бу кишининг хотини эмизаётган ҳолида унга яқинлик қилишидир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قال: أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخَالُ وَارِثُ مَنْ لاَ وَارِثَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ أَرْسَلَهُ بَعْضُهُمْ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ - وَاخْتَلَفَ فِيهِ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَرَّثَ بَعْضُهُمُ الْخَالَ وَالْخَالَةَ وَالْعَمَّةَ وَإِلَى هَذَا الْحَدِيثِ ذَهَبَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَوْرِيثِ ذَوِي الأَرْحَامِ وَأَمَّا زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فَلَمْ يُوَرِّثْهُمْ وَجَعَلَ الْمِيرَاثَ فِي بَيْتِ الْمَالِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toga — vorisi yoʻq kishining vorisidir», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar uni mursal qilib rivoyat qilganlar va unda Oishadan deb zikr qilmaganlar. Bu masalada Nabiy ﷺning sahobalari ixtilof qilganlar: baʼzilari togaga, xolaga va ammaga meros tegishini aytganlar. Zavul-arhomning merosga sazovorligi haqida koʻp ilm ahli shu hadisga amal qilganlar. Zayd ibn Sobit esa ularga meros bermagan va merosni baytulmolga qoldirgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тога — вориси йўқ кишининг ворисидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар уни мурсал қилиб ривоят қилганлар ва унда Оишадан деб зикр қилмаганлар. Бу масалада Набий ﷺнинг саҳобалари ихтилоф қилганлар: баъзилари тогага, холага ва аммага мерос тегишини айтганлар. Завул-арҳомнинг меросга сазоворлиги ҳақида кўп илм аҳли шу ҳадисга амал қилганлар. Зайд ибн Собит эса уларга мерос бермаган ва меросни байтулмолга қолдирган.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، قال: حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قال: أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَصْبَهَانِيِّ، عَنْ مُجَاهِدٍ، وَهُوَ ابْنُ وَرْدَانَ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ مَوْلًى، لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَعَ مِنْ عِذْقِ نَخْلَةٍ فَمَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْظُرُوا هَلْ لَهُ مِنْ وَارِثٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَادْفَعُوهُ إِلَى بَعْضِ أَهْلِ الْقَرْيَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺning bir ozod qilgan qullari xurmo shoxidan yiqilib vafot etdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Qarab koʻringlar, uning bironta vorisi bormi?», dedilar. Ular: «Yoʻq», deyishdi. U zot: «Bas, uni (merosini) qishloq ahlidan birortasiga beringlar», dedilar. Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺнинг бир озод қилган қуллари хурмо шохидан йиқилиб вафот этди. Шунда Набий ﷺ: «Қараб кўринглар, унинг биронта вориси борми?», дедилар. Улар: «Йўқ», дейишди. У зот: «Бас, уни (меросини) қишлоқ аҳлидан бирортасига беринглар», дедилар. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكَوْسَجُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتْ صَلاَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً يُوتِرُ مِنْ ذَلِكَ بِخَمْسٍ لاَ يَجْلِسُ فِي شَيْءٍ مِنْهُنَّ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ فَإِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمُ الْوِتْرَ بِخَمْسٍ وَقَالُوا لاَ يَجْلِسُ فِي شَيْءٍ مِنْهُنَّ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَأَلْتُ أَبَا مُصْعَبٍ الْمَدِينِيَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ بِالتِّسْعِ وَالسَّبْعِ قُلْتُ كَيْفَ يُوتِرُ بِالتِّسْعِ وَالسَّبْعِ قَالَ يُصَلِّي مَثْنَى مَثْنَى وَيُسَلِّمُ وَيُوتِرُ بِوَاحِدَةٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Paygʻambar ﷺning kechalik namozlari oʻn uch rakaat boʻlib, undan beshtasini vitr qilar edilar va ularning oxiridan boshqasida oʻtirmas edilar. Muazzin azon aytsa, turib, ikki yengil rakaat oʻqir edilar.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Ayyubdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahli vitrni besh (rakaat) bilan oʻqishni maʼqul koʻrganlar va: ularning oxiridan boshqasida oʻtirilmaydi, deganlar. Abu Iso aytdi: Men Abu Musʼab al-Madiniydan bu hadis — Paygʻambar ﷺ toʻqqiz va yetti (rakaat) bilan vitr oʻqir edilar — degani haqida soʻradim. «Toʻqqiz va yetti bilan qanday vitr oʻqiydilar?» dedim. U: «Ikki-ikkidan oʻqib salom beradilar va bitta (rakaat) bilan vitr qiladilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У деди: «Пайғамбар ﷺнинг кечалик намозлари ўн уч ракаат бўлиб, ундан бештасини витр қилар эдилар ва уларнинг охиридан бошқасида ўтирмас эдилар. Муаззин азон айтса, туриб, икки енгил ракаат ўқир эдилар.» Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Айюбдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли витрни беш (ракаат) билан ўқишни маъқул кўрганлар ва: уларнинг охиридан бошқасида ўтирилмайди, деганлар. Абу Исо айтди: Мен Абу Мусъаб ал-Мадинийдан бу ҳадис — Пайғамбар ﷺ тўққиз ва етти (ракаат) билан витр ўқир эдилар — дегани ҳақида сўрадим. «Тўққиз ва етти билан қандай витр ўқийдилар?» дедим. У: «Икки-иккидан ўқиб салом берадилар ва битта (ракаат) билан витр қиладилар», деди.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطُوا الْوَلاَءَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْطَى الثَّمَنَ أَوْ لِمَنْ وَلِيَ النِّعْمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Barirani sotib olmoqchi boʻldi, ammo (egalari) valoni (ozod qiluvchilik huquqini) oʻzlariga shart qilib qoʻyishdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Valo — narxni toʻlagan yoki neʼmatni (ozodlikni) bergan kishiga tegishlidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umar va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahli shu (hadisga) amal qiladilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Барирани сотиб олмоқчи бўлди, аммо (эгалари) валони (озод қилувчилик ҳуқуқини) ўзларига шарт қилиб қўйишди. Шунда Набий ﷺ: «Вало — нархни тўлаган ёки неъматни (озодликни) берган кишига тегишлидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умар ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли шу (ҳадисга) амал қиладилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا مَسْرُورًا تَبْرُقُ أَسَارِيرُ وَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ مُجَزِّزًا نَظَرَ آنِفًا إِلَى زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ فَقَالَ هَذِهِ الأَقْدَامُ بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uning huzuriga xursand holda, yuzlari porlab kirdilar va: «Mujazziz hozirgina Zayd ibn Horisa bilan Usoma ibn Zaydga qarab: ‹Bu oyoqlar bir-biridandir (bir nasldandir)›, deganini koʻrmadingmi?», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унинг ҳузурига хурсанд ҳолда, юзлари порлаб кирдилар ва: «Мужаззиз ҳозиргина Зайд ибн Ҳориса билан Усома ибн Зайдга қараб: ‹Бу оёқлар бир-биридандир (бир наслдандир)›, деганини кўрмадингми?», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قال: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الْمَوَالِي الْمُزَنِيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَوْهَبٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سِتَّةٌ لَعَنْتُهُمْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ وَكُلُّ نَبِيٍّ كَانَ الزَّائِدُ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَالْمُكَذِّبُ بِقَدَرِ اللَّهِ وَالْمُتَسَلِّطُ بِالْجَبَرُوتِ لِيُعِزَّ بِذَلِكَ مَنْ أَذَلَّ اللَّهُ وَيُذِلَّ مَنْ أَعَزَّ اللَّهُ وَالْمُسْتَحِلُّ لِحَرَمِ اللَّهِ وَالْمُسْتَحِلُّ مِنْ عِتْرَتِي مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَالتَّارِكُ لِسُنَّتِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْمَوَالِي هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَوْهَبٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَحَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَوْهَبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Olti (toifa) borki, ularni men ham, har bir nabiy ham laʼnatlaganman, Alloh ham ularni laʼnatlagan: Allohning Kitobiga (biror narsa) qoʻshuvchi; Allohning taqdirini yolgʻonga chiqaruvchi; zoʻravonlik bilan hukmronlik qilib, shu yoʻl bilan Alloh xor qilgan kimsani azizlamoqchi va Alloh aziz qilgan kimsani xor qilmoqchi boʻlgan kishi; Allohning haramini (harom qilgan narsasini) halol sanaguvchi; mening ahli baytim borasida Alloh harom qilgan narsani halol sanaguvchi; va mening sunnatimni tark etuvchi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abdurrahmon ibn Abul-Mavoliy bu hadisni shunday, yaʼni Ubaydulloh ibn Abdurrahmon ibn Mavhabdan, u Amradan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan deb rivoyat qilgan. Sufyon as-Savriy, Hafs ibn Gʻiyos va bir nechta (rovi) esa buni Ubaydulloh ibn Abdurrahmon ibn Mavhabdan, u Ali ibn Husayndan, u Nabiy ﷺdan mursal (tarzda) rivoyat qilishgan boʻlib, bu (rivoyat) sahihroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олти (тоифа) борки, уларни мен ҳам, ҳар бир набий ҳам лаънатлаганман, Аллоҳ ҳам уларни лаънатлаган: Аллоҳнинг Китобига (бирор нарса) қўшувчи; Аллоҳнинг тақдирини ёлғонга чиқарувчи; зўравонлик билан ҳукмронлик қилиб, шу йўл билан Аллоҳ хор қилган кимсани азизламоқчи ва Аллоҳ азиз қилган кимсани хор қилмоқчи бўлган киши; Аллоҳнинг ҳарамини (ҳаром қилган нарсасини) ҳалол санагувчи; менинг аҳли байтим борасида Аллоҳ ҳаром қилган нарсани ҳалол санагувчи; ва менинг суннатимни тарк этувчи», дедилар. Абу Исо айтди: Абдурраҳмон ибн Абул-Маволий бу ҳадисни шундай, яъни Убайдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Мавҳабдан, у Амрадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан деб ривоят қилган. Суфён ас-Саврий, Ҳафс ибн Ғиёс ва бир нечта (рови) эса буни Убайдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Мавҳабдан, у Али ибн Ҳусайндан, у Набий ﷺдан мурсал (тарзда) ривоят қилишган бўлиб, бу (ривоят) саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا صَيْفِيُّ بْنُ رِبْعِيٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَكُونُ فِي آخِرِ هَذِهِ الأُمَّةِ خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَقَذْفٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَهْلِكُ وَفِينَا الصَّالِحُونَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِذَا ظَهَرَ الْخَبَثُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ تَكَلَّمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatning oxirida yer choʻkishi, suvrat oʻzgarishi (masx) va (osmondan) tosh otilishi boʻladi», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, biz oramizda solihlar boʻla turib halok boʻlamizmi?» dedim. U zot: «Ha, yomonlik (fisqu fasod) ustun boʻlganda», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Oishaning hadisidan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abdulloh ibn Umar haqida esa Yahyo ibn Said uning xotirasi (hofizasi) tomonidan (tanqid) qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматнинг охирида ер чўкиши, суврат ўзгариши (масх) ва (осмондан) тош отилиши бўлади», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз орамизда солиҳлар бўла туриб ҳалок бўламизми?» дедим. У зот: «Ҳа, ёмонлик (фисқу фасод) устун бўлганда», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Оишанинг ҳадисидан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абдуллоҳ ибн Умар ҳақида эса Яҳё ибн Саид унинг хотираси (ҳофизаси) томонидан (танқид) қилган.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ وَرَقَةَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ إِنَّهُ كَانَ صَدَّقَكَ وَلَكِنَّهُ مَاتَ قَبْلَ أَنْ تَظْهَرَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُرِيتُهُ فِي الْمَنَامِ وَعَلَيْهِ ثِيَابٌ بَيَاضٌ وَلَوْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لَكَانَ عَلَيْهِ لِبَاسٌ غَيْرُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَعُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ لَيْسَ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Rasululloh ﷺdan Varaqa haqida soʻraldi. Xadija u zotga: «U sizni tasdiq qilgan edi, lekin siz zohir boʻlishingizdan oldin vafot etdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men uni tushimda koʻrdim, uning ustida oq kiyimlar bor edi. Agar u doʻzax ahlidan boʻlganida, ustida bundan boshqa libos boʻlardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Usmon ibn Abdurrahmon hadis ahli nazdida kuchli (rovi) emas.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Расулуллоҳ ﷺдан Варақа ҳақида сўралди. Хадижа у зотга: «У сизни тасдиқ қилган эди, лекин сиз зоҳир бўлишингиздан олдин вафот этди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен уни тушимда кўрдим, унинг устида оқ кийимлар бор эди. Агар у дўзах аҳлидан бўлганида, устида бундан бошқа либос бўларди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Усмон ибн Абдурраҳмон ҳадис аҳли наздида кучли (рови) эмас.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ خَائِنٍ وَلاَ خَائِنَةٍ وَلاَ مَجْلُودٍ حَدًّا وَلاَ مَجْلُودَةٍ وَلاَ ذِي غِمْرٍ لأَخِيهِ وَلاَ مُجَرَّبِ شَهَادَةٍ وَلاَ الْقَانِعِ أَهْلَ الْبَيْتِ لَهُمْ وَلاَ ظَنِينٍ فِي وَلاَءٍ وَلاَ قَرَابَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْفَزَارِيُّ الْقَانِعُ التَّابِعُ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ ‏.‏ وَيَزِيدُ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَلاَ يُعْرَفُ هَذَا الْحَدِيِثُ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ قَالَ وَلاَ نَعْرِفُ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ وَلاَ يَصِحُّ عِنْدِي مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي هَذَا أَنَّ شَهَادَةَ الْقَرِيبِ جَائِزَةٌ لِقَرَابَتِهِ ‏.‏ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي شَهَادَةِ الْوَالِدِ لِلْوَلَدِ وَالْوَلَدِ لِوَالِدِهِ وَلَمْ يُجِزْ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ شَهَادَةَ الْوَالِدِ لِلْوَلَدِ وَلاَ الْوَلَدِ لِلْوَالِدِ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا كَانَ عَدْلاً فَشَهَادَةُ الْوَالِدِ لِلْوَلَدِ جَائِزَةٌ وَكَذَلِكَ شَهَادَةُ الْوَلَدِ لِلْوَالِدِ ‏.‏ وَلَمْ يَخْتَلِفُوا فِي شَهَادَةِ الأَخِ لأَخِيهِ أَنَّهَا جَائِزَةٌ وَكَذَلِكَ شَهَادَةُ كُلِّ قَرِيبٍ لِقَرِيبِهِ ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةٌ لِرَجُلٍ عَلَى الآخَرِ وَإِنْ كَانَ عَدْلاً إِذَا كَانَتْ بَيْنَهُمَا عَدَاوَةٌ ‏.‏ وَذَهَبَ إِلَى حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً ‏"‏ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ صَاحِبِ إِحْنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي صَاحِبَ عَدَاوَةٍ وَكَذَلِكَ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ حَيْثُ قَالَ ‏"‏ لاَ تَجُوزُ شَهَادَةُ صَاحِبِ غِمْرٍ لأَخِيهِ ‏"‏ يَعْنِي صَاحِبَ عَدَاوَةٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xiyonatchi erkak va xiyonatchi ayolning, had (jazosi) bilan kaltaklangan erkak va kaltaklangan ayolning, oʻz birodariga adovati boʻlgan kishining, guvohlik berishga oʻrgatilgan (yolgʻon) guvohning, oilaga (xizmatkor boʻlib) ergashganning va vala (mavlolik) yoki qarindoshlik sababli (manfaatdor boʻlib) gumon ostida boʻlganning guvohligi maqbul boʻlmaydi», dedilar. Fazoriy aytdi: «Qoneʼ» — (oilaga) ergashuvchi (xizmatkor)dir. Bu hadis gʻaribdir, uni faqat Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiyning hadisidan bilamiz. Yazid esa hadisda zaif sanaladi va bu hadis az-Zuhriyning hadisidan faqat uning rivoyati bilan maʼlumdir. Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. (Abu Iso) aytdi: Biz bu hadisning maʼnosini bilmaymiz va u nazdimda sanadi jihatidan sahih emas. Bu masalada ilm ahlining amali shundayki, qarindoshning qarindoshlik sababli guvohligi joizdir. Ilm ahli ota farzand uchun va farzand ota uchun guvohlik berishida ixtilof qilganlar: ilm ahlining koʻpchiligi ota farzand uchun, farzand ota uchun guvohligini joiz koʻrmagan. Baʼzi ilm ahli esa: agar adolatli boʻlsa, otaning farzand uchun guvohligi joiz, shuningdek farzandning ota uchun guvohligi ham joizdir, degan. Akaning birodari uchun guvohligi joizligida esa ixtilof qilmaganlar, shuningdek har bir qarindoshning qarindoshi uchun guvohligi (joiz)dir. Shofiy aytdi: Bir kishining boshqa kishiga qarshi guvohligi — garchi adolatli boʻlsa-da — agar ular orasida adovat boʻlsa, joiz boʻlmaydi. U Abdurrahmon al-Aʼrajning Paygʻambar ﷺdan mursal qilib rivoyat qilgan: «Adovatga ega kishining guvohligi joiz boʻlmaydi», degan hadisiga amal qilgan — yaʼni dushmanlik egasi (guvohligi). Bu hadisning maʼnosi ham shunday boʻlib, unda: «Oʻz birodariga gʻimr (adovat) egasining guvohligi joiz boʻlmaydi» — yaʼni dushmanlik egasi (deyilgan).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хиёнатчи эркак ва хиёнатчи аёлнинг, ҳад (жазоси) билан калтакланган эркак ва калтакланган аёлнинг, ўз биродарига адовати бўлган кишининг, гувоҳлик беришга ўргатилган (ёлғон) гувоҳнинг, оилага (хизматкор бўлиб) эргашганнинг ва вала (мавлолик) ёки қариндошлик сабабли (манфаатдор бўлиб) гумон остида бўлганнинг гувоҳлиги мақбул бўлмайди», дедилар. Фазорий айтди: «Қонеъ» — (оилага) эргашувчи (хизматкор)дир. Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Язид ибн Зиёд ад-Димашқийнинг ҳадисидан биламиз. Язид эса ҳадисда заиф саналади ва бу ҳадис аз-Зуҳрийнинг ҳадисидан фақат унинг ривояти билан маълумдир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. (Абу Исо) айтди: Биз бу ҳадиснинг маъносини билмаймиз ва у наздимда санади жиҳатидан саҳиҳ эмас. Бу масалада илм аҳлининг амали шундайки, қариндошнинг қариндошлик сабабли гувоҳлиги жоиздир. Илм аҳли ота фарзанд учун ва фарзанд ота учун гувоҳлик беришида ихтилоф қилганлар: илм аҳлининг кўпчилиги ота фарзанд учун, фарзанд ота учун гувоҳлигини жоиз кўрмаган. Баъзи илм аҳли эса: агар адолатли бўлса, отанинг фарзанд учун гувоҳлиги жоиз, шунингдек фарзанднинг ота учун гувоҳлиги ҳам жоиздир, деган. Аканинг биродари учун гувоҳлиги жоизлигида эса ихтилоф қилмаганлар, шунингдек ҳар бир қариндошнинг қариндоши учун гувоҳлиги (жоиз)дир. Шофий айтди: Бир кишининг бошқа кишига қарши гувоҳлиги — гарчи адолатли бўлса-да — агар улар орасида адоват бўлса, жоиз бўлмайди. У Абдурраҳмон ал-Аъражнинг Пайғамбар ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилган: «Адоватга эга кишининг гувоҳлиги жоиз бўлмайди», деган ҳадисига амал қилган — яъни душманлик эгаси (гувоҳлиги). Бу ҳадиснинг маъноси ҳам шундай бўлиб, унда: «Ўз биродарига ғимр (адоват) эгасининг гувоҳлиги жоиз бўлмайди» — яъни душманлик эгаси (дейилган).

حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏:‏ ‏(‏ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ ‏)‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا صَفِيَّةُ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا سَلُونِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ هَكَذَا رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ نَحْوَ هَذَا وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Bu oyat: {Eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} (Shuaro 214) nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ: «Ey Safiyya binti Abdulmuttalib! Ey Fotima binti Muhammad! Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari! Men sizlar uchun Alloh huzurida hech narsaga molik emasman. Mendan molimdan xohlaganingizni soʻranglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Abu Muso va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan gʻaribdir. Baʼzilar Hishom ibn Urvadan shunga oʻxshash rivoyat qilishgan, baʼzilar esa Hishomdan, u otasidan, u Paygʻambar ﷺdan mursal qilib rivoyat qilib, unda Oishani zikr qilmaganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Бу оят: {Энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} (Шуаро 214) нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Сафийя бинти Абдулмутталиб! Эй Фотима бинти Муҳаммад! Эй Абдулмутталиб ўғиллари! Мен сизлар учун Аллоҳ ҳузурида ҳеч нарсага молик эмасман. Мендан молимдан хоҳлаганингизни сўранглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Мусо ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Баъзилар Ҳишом ибн Урвадан шунга ўхшаш ривоят қилишган, баъзилар эса Ҳишомдан, у отасидан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилиб, унда Оишани зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، يُحَدِّثُ عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا شَبِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ خُبْزِ شَعِيرٍ يَوْمَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ حَتَّى قُبِضَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Rasululloh ﷺ vafot etgunlariga qadar ketma-ket ikki kun arpa nonidan toʻymadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этгунларига қадар кетма-кет икки кун арпа нонидан тўймадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ مَا رَأَيْتُ الْوَجَعَ عَلَى أَحَدٍ أَشَدَّ مِنْهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men ogʻriqning hech kimda Rasululloh ﷺdagidan kuchliroq boʻlganini koʻrmaganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен оғриқнинг ҳеч кимда Расулуллоҳ ﷺдагидан кучлироқ бўлганини кўрмаганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَنَا شَطْرٌ مِنْ شَعِيرٍ فَأَكَلْنَا مِنْهُ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ قُلْتُ لِلْجَارِيَةِ كِيلِيهِ فَكَالَتْهُ فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ فَنِيَ ‏.‏ قَالَتْ فَلَوْ كُنَّا تَرَكْنَاهُ لأَكَلْنَا مِنْهُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهَا شَطْرٌ تَعْنِي شَيْئًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ vafot etdilar, huzurimizda esa bir oz arpa bor edi. Biz undan Alloh xohlagancha yedik. Soʻng men joriyaga: ‹Buni oʻlchab koʻr› dedim, u oʻlchadi va koʻp oʻtmay tugab qoldi». U: «Agar uni oʻz holiga qoʻyganimizda, undan bundan koʻproq yegan boʻlardik», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Uning «shatr» degan soʻzining maʼnosi «oz miqdor (arpa)» demakdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, ҳузуримизда эса бир оз арпа бор эди. Биз ундан Аллоҳ хоҳлаганча едик. Сўнг мен жорияга: ‹Буни ўлчаб кўр› дедим, у ўлчади ва кўп ўтмай тугаб қолди». У: «Агар уни ўз ҳолига қўйганимизда, ундан бундан кўпроқ еган бўлардик», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Унинг «шатр» деган сўзининг маъноси «оз миқдор (арпа)» демакдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ عَزْرَةَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ لَنَا قِرَامُ سِتْرٍ فِيهِ تَمَاثِيلُ عَلَى بَابِي فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ انْزِعِيهِ فَإِنَّهُ يُذَكِّرُنِي الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَ لَنَا سَمَلُ قَطِيفَةٍ عَلَمُهَا مِنْ حَرِيرٍ كُنَّا نَلْبَسُهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Eshigimda rasmlari bor parda osigʻliq edi. Rasululloh ﷺ uni koʻrib: ‹Buni olib tashla, chunki u menga dunyoni eslatadi›, dedilar». U: «Bizning chetiga ipakdan hoshiya tortilgan eski bir kigizimiz bor edi, biz uni kiyar edik», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эшигимда расмлари бор парда осиғлиқ эди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўриб: ‹Буни олиб ташла, чунки у менга дунёни эслатади›, дедилар». У: «Бизнинг четига ипакдан ҳошия тортилган эски бир кигизимиз бор эди, биз уни кияр эдик», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتْ وِسَادَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّتِي يَضْطَجِعُ عَلَيْهَا مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ yonboshlab yotadigan yostiqlari teridan boʻlib, ichiga xurmo tolasi toʻldirilgan edi». Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ёнбошлаб ётадиган ёстиқлари теридан бўлиб, ичига хурмо толаси тўлдирилган эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كُنَّا آلَ مُحَمَّدٍ نَمْكُثُ شَهْرًا مَا نَسْتَوْقِدُ بِنَارٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ الْمَاءُ وَالتَّمْرُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Biz, Muhammad ﷺning oilasi, bir oygacha turardik, hech qanday olov yoqmasdik. Bizning yeganimiz faqat suv bilan xurmo edi». Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Биз, Муҳаммад ﷺнинг оиласи, бир ойгача турардик, ҳеч қандай олов ёқмасдик. Бизнинг еганимиз фақат сув билан хурмо эди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، عَنْ أَبِي حُذَيْفَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أُحِبُّ أَنِّي حَكَيْتُ أَحَدًا وَأَنَّ لِي كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو حُذَيْفَةَ هُوَ كُوفِيٌّ مِنْ أَصْحَابِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَيُقَالُ اسْمُهُ سَلَمَةُ بْنُ صُهَيْبَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga mol-dunyo berilsa ham, birovni (kamsitib) taqlid qilib koʻrsatishimni yoqtirmayman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Huzayfa kufalik boʻlib, Ibn Masʼudning shogirdlaridandir, uning ismi Salama ibn Suhayba deyiladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга мол-дунё берилса ҳам, бировни (камситиб) тақлид қилиб кўрсатишимни ёқтирмайман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ҳузайфа куфалик бўлиб, Ибн Масъуднинг шогирдларидандир, унинг исми Салама ибн Суҳайба дейилади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَكْمَلِ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا وَأَلْطَفُهُمْ بِأَهْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لأَبِي قِلاَبَةَ سَمَاعًا مِنْ عَائِشَةَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى أَبُو قِلاَبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ رَضِيعٌ لِعَائِشَةَ عَنْ عَائِشَةَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَأَبُو قِلاَبَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الْجَرْمِيُّ ‏.‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ ذَكَرَ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ أَبَا قِلاَبَةَ فَقَالَ كَانَ وَاللَّهِ مِنَ الْفُقَهَاءِ ذَوِي الأَلْبَابِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, iymoni eng mukammal moʻminlardan biri xulqi eng yaxshisi va oʻz ahliga eng mehribonidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Biz Abu Qilobaning Oishadan (bevosita) eshitganini bilmaymiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, иймони энг мукаммал мўминлардан бири хулқи энг яхшиси ва ўз аҳлига энг меҳрибонидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Биз Абу Қилобанинг Оишадан (бевосита) эшитганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّ رَهْطًا مِنَ الْيَهُودِ دَخَلُوا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ بَلْ عَلَيْكُمُ السَّامُ وَاللَّعْنَةُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الرِّفْقَ فِي الأَمْرِ كُلِّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ ‏"‏ قَدْ قُلْتُ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ وَابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُهَنِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylardan bir guruh Nabiy ﷺ huzurlariga kirib: «Assomu alayka (sizga oʻlim boʻlsin)», dedilar. Nabiy ﷺ: «Va alaykum», dedilar. Oisha aytdi: Men: «Yoʻq, sizlarga oʻlim va laʼnat boʻlsin», dedim. Nabiy ﷺ: «Ey Oisha, albatta Alloh har bir ishda muloyimlikni sevadi», dedilar. Oisha: «Ular nima deganini eshitmadingizmi?», dedi. U zot: «Men ‹va alaykum› deb (javob) berdim», dedilar. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Яҳудийлардан бир гуруҳ Набий ﷺ ҳузурларига кириб: «Ассому алайка (сизга ўлим бўлсин)», дедилар. Набий ﷺ: «Ва алайкум», дедилар. Оиша айтди: Мен: «Йўқ, сизларга ўлим ва лаънат бўлсин», дедим. Набий ﷺ: «Эй Оиша, албатта Аллоҳ ҳар бир ишда мулойимликни севади», дедилар. Оиша: «Улар нима деганини эшитмадингизми?», деди. У зот: «Мен ‹ва алайкум› деб (жавоб) бердим», дедилар. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادٍ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنِي أَبُو يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَدِمَ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ الْمَدِينَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِي فَأَتَاهُ فَقَرَعَ الْبَابَ فَقَامَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عُرْيَانًا يَجُرُّ ثَوْبَهُ وَاللَّهِ مَا رَأَيْتُهُ عُرْيَانًا قَبْلَهُ وَلاَ بَعْدَهُ فَاعْتَنَقَهُ وَقَبَّلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Zayd ibn Horisa Madinaga keldi, oʻsha payt Rasululloh ﷺ mening uyimda edilar. U kelib eshikni taqillatdi. Rasululloh ﷺ kiyimlarini sudragancha yalangʻoch holatda unga qarab oʻrnidan turdilar — vallohi, men u zotni undan oldin ham, keyin ham yalangʻoch holatda koʻrmaganman — va uni quchoqlab, oʻpdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni az-Zuhriyning hadislaridan faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Зайд ибн Ҳориса Мадинага келди, ўша пайт Расулуллоҳ ﷺ менинг уйимда эдилар. У келиб эшикни тақиллатди. Расулуллоҳ ﷺ кийимларини судраганча яланғоч ҳолатда унга қараб ўрнидан турдилар — валлоҳи, мен у зотни ундан олдин ҳам, кейин ҳам яланғоч ҳолатда кўрмаганман — ва уни қучоқлаб, ўпдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни аз-Зуҳрийнинг ҳадисларидан фақат шу йўл орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَهَنَّادٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَشْرٌ مِنَ الْفِطْرَةِ قَصُّ الشَّارِبِ وَإِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ وَالسِّوَاكُ وَالاِسْتِنْشَاقُ وَقَصُّ الأَظْفَارِ وَغَسْلُ الْبَرَاجِمِ وَنَتْفُ الإِبْطِ وَحَلْقُ الْعَانَةِ وَانْتِقَاصُ الْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زَكَرِيَّا قَالَ مُصْعَبٌ وَنَسِيتُ الْعَاشِرَةَ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ الْمَضْمَضَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ انْتِقَاصُ الْمَاءِ الاِسْتِنْجَاءُ بِالْمَاءِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Oʻnta narsa fitratdandir: moʻylovni qisqartirish, soqolni qoʻyish, misvok ishlatish, burunga suv tortish, tirnoqlarni olish, barmoq boʻgʻimlarini yuvish, qoʻltiq tukini yulish, qov tukini olib tashlash va suv bilan tozalanish», dedilar. Zakariyo aytdi: Musab: «Oʻninchisini unutdim, balki u ogʻizni chayqash boʻlsa kerak», dedi. Abu Ubayd: «Suv bilan tozalanish — suv bilan istinjo qilishdir», dedi. Bu bobda Ammor ibn Yosir, Ibn Umar va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ўнта нарса фитратдандир: мўйловни қисқартириш, соқолни қўйиш, мисвок ишлатиш, бурунга сув тортиш, тирноқларни олиш, бармоқ бўғимларини ювиш, қўлтиқ тукини юлиш, қов тукини олиб ташлаш ва сув билан тозаланиш», дедилар. Закариё айтди: Мусаб: «Ўнинчисини унутдим, балки у оғизни чайқаш бўлса керак», деди. Абу Убайд: «Сув билан тозаланиш — сув билан истинжо қилишдир», деди. Бу бобда Аммор ибн Ёсир, Ибн Умар ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ غَدَاةٍ وَعَلَيْهِ مِرْطٌ مِنْ شَعَرٍ أَسْوَدَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺ bir kuni ertalab chiqdilar, ul zotning ustlarida qora junli mirt (kiyim) bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺ бир куни эрталаб чиқдилар, ул зотнинг устларида қора жунли мирт (кийим) бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُغَيِّرُ الاِسْمَ الْقَبِيحَ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ وَرُبَّمَا قَالَ عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yoqimsiz (xunuk) ismni oʻzgartirar edilar. Abu Bakr ibn Nofeʼ aytdi: Baʼzan Umar ibn Ali bu hadisni Hishom ibn Urva otasidan, u Nabiy ﷺdan deb mursal tarzda rivoyat qilgan va unda Oishani zikr qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ёқимсиз (хунук) исмни ўзгартирар эдилар. Абу Бакр ибн Нофеъ айтди: Баъзан Умар ибн Али бу ҳадисни Ҳишом ибн Урва отасидан, у Набий ﷺдан деб мурсал тарзда ривоят қилган ва унда Оишани зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضَعُ لِحَسَّانَ مِنْبَرًا فِي الْمَسْجِدِ يَقُومُ عَلَيْهِ قَائِمًا يُفَاخِرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - أَوْ قَالَ يُنَافِحُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - وَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ حَسَّانَ بِرُوحِ الْقُدُسِ مَا يُفَاخِرُ أَوْ يُنَافِحُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Hassonga masjidda minbar qoʻyib berar, u esa unda tik turib Rasululloh ﷺni (sheʼr bilan) maqtar — yoki Rasululloh ﷺni himoya qilar edi. Rasululloh ﷺ ham: ‹Hasson Rasullullohni maqtar ekan — yoki himoya qilar ekan — Alloh uni Ruhul-Qudus (Jibril) bilan quvvatlaydi›, der edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Ҳассонга масжидда минбар қўйиб берар, у эса унда тик туриб Расулуллоҳ ﷺни (шеър билан) мақтар — ёки Расулуллоҳ ﷺни ҳимоя қилар эди. Расулуллоҳ ﷺ ҳам: ‹Ҳассон Расуллуллоҳни мақтар экан — ёки ҳимоя қилар экан — Аллоҳ уни Руҳул-Қудус (Жибрил) билан қувватлайди›, дер эдилар», деди.

وَقَدْ رُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبُّ الْعَمَلِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا دِيمَ عَلَيْهِ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺga eng yoqimli amal — doimiy (bardavom) bajariladigani edi», dedilar. Yana Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash maʼnoda ham rivoyat qilingan. Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺга энг ёқимли амал — доимий (бардавом) бажариладигани эди», дедилар. Яна Набий ﷺдан шунга ўхшаш маънода ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَهِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَهُوَ مَاهِرٌ بِهِ مَعَ السَّفَرَةِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ وَالَّذِي يَقْرَؤُهُ قَالَ هِشَامٌ وَهُوَ شَدِيدٌ عَلَيْهِ قَالَ شُعْبَةُ وَهُوَ عَلَيْهِ شَاقٌّ فَلَهُ أَجْرَانِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni mohirona oʻqiydigan kishi ulugʻ va yaxshi farishtalar bilan birga boʻladi. Qurʼonni qiynalib oʻqiydigan kishiga esa ikki ajr bordir», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни моҳирона ўқийдиган киши улуғ ва яхши фаришталар билан бирга бўлади. Қуръонни қийналиб ўқийдиган кишига эса икки ажр бордир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي لُبَابَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالزُّمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَأَبُو لُبَابَةَ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ قَدْ رَوَى عَنْهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ غَيْرَ حَدِيثٍ وَيُقَالُ اسْمُهُ مَرْوَانُ ‏.‏ أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ فِي كِتَابِ التَّارِيخِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Banu Isroil (Isro) va Zumar suralarini oʻqimaguncha uxlamas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Lubaaba basralik shayxdir, undan Hammod ibn Zayd bir nechta hadis rivoyat qilgan. Uning ismi Marvon deyiladi. Buni menga Muhammad ibn Ismoil «Taʼrix» kitobida xabar berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Бану Исроил (Исро) ва Зумар сураларини ўқимагунча ухламас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Лубааба басралик шайхдир, ундан Ҳаммод ибн Зайд бир нечта ҳадис ривоят қилган. Унинг исми Марвон дейилади. Буни менга Муҳаммад ибн Исмоил «Таърих» китобида хабар берди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ الْبَصْرِيُّ ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ هَارُونَ الأَعْوَرِ، عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ ‏(‏فَرُوحٌ وَ رَيْحَانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَارُونَ الأَعْوَرِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ {Faruvhun va rayhonun va jannatu naiym} deb oʻqirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir; uni faqat Horun al-Aʼvarning hadisi orqaligina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ {Фарувҳун ва райҳонун ва жаннату наийм} деб ўқирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир; уни фақат Ҳорун ал-Аъварнинг ҳадиси орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبْغَضُ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الأَلَدُّ الْخَصِمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ: ‹Allohga eng yomon koʻrinadigan erkak — eng badjahl janjalkashdir›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳга энг ёмон кўринадиган эркак — энг баджаҳл жанжалкашдир›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، وَهُوَ الْخَزَّازُ وَيَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ يَزِيدُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، وَلَمْ يَذْكُرْ أَبُو عَامِرٍ الْقَاسِمَ قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْعٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ ‏)‏ قَالَ ‏"‏ فَإِذَا رَأَيْتِيهِمْ فَاعْرِفِيهِمْ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ يَزِيدُ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمْ فَاعْرِفُوهُمْ ‏.‏ قَالَهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan Alloh taoloning: {Ammo qalblarida (haqdan) ogʻish boʻlganlar fitnani koʻzlab va uni (oʻzlaricha) tafsir qilishni koʻzlab, undan mutashobih (anglashilishi qiyin)larga ergashadilar} (Oli Imron 7) degan oyati haqida soʻradim. U zot: «Ularni koʻrsang, ularni (oʻsha toifa deb) bilib ol», dedilar. (Roviy) Yazid esa: «Ularni koʻrsangiz, ularni bilib olinglar», dedi. (Rasululloh ﷺ) buni ikki yoki uch marta aytdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан Аллоҳ таолонинг: {Аммо қалбларида (ҳақдан) оғиш бўлганлар фитнани кўзлаб ва уни (ўзларича) тафсир қилишни кўзлаб, ундан муташобиҳ (англашилиши қийин)ларга эргашадилар} (Оли Имрон 7) деган ояти ҳақида сўрадим. У зот: «Уларни кўрсанг, уларни (ўша тоифа деб) билиб ол», дедилар. (Ровий) Язид эса: «Уларни кўрсангиз, уларни билиб олинглар», деди. (Расулуллоҳ ﷺ) буни икки ёки уч марта айтдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ هَذِهِ الآيَةِ ‏:‏ ‏(‏ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ ‏)‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا رَأَيْتُمُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ سَمَّاهُمُ اللَّهُ فَاحْذَرُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ. وَرُوِيَ عَنْ أَيُّوبَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَ يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التُّسْتَرِيُّ عَنِ الْقَاسِمِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعَ مِنْ عَائِشَةَ أَيْضًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺdan ushbu: {U senga Kitobni nozil qilgan zotdir. Undan bir qismi muhkam (aniq maʼnoli) oyatlardir} (Oli Imron 7) oyati — oyatning oxirigacha — haqida soʻraldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Undan mutashobih (anglashilishi qiyin)larga ergashadiganlarni koʻrsangiz, ana oʻshalar Alloh (zikr qilib) atagan kishilardir, ulardan ehtiyot boʻlinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺдан ушбу: {У сенга Китобни нозил қилган зотдир. Ундан бир қисми муҳкам (аниқ маъноли) оятлардир} (Оли Имрон 7) ояти — оятнинг охиригача — ҳақида сўралди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ундан муташобиҳ (англашилиши қийин)ларга эргашадиганларни кўрсангиз, ана ўшалар Аллоҳ (зикр қилиб) атаган кишилардир, улардан эҳтиёт бўлинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحْرَسُ حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏:‏ ‏(‏ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ‏)‏ فَأَخْرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ مِنَ الْقُبَّةِ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ انْصَرِفُوا فَقَدْ عَصَمَنِي اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحْرَسُ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (qoʻriqlanar, yaʼni) qoʻriqchilar qoʻyilar edi, to bu oyat nozil boʻlguncha: {Alloh seni odamlardan saqlaydir} (Moida 67). Shunda Rasululloh ﷺ boshlarini chodirdan chiqarib, ularga: «Ey odamlar, qaytinglar, batahqiq Alloh meni saqladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni al-Jurayriydan, u Abdulloh ibn Shaqiqdan rivoyat qilib: «Nabiy ﷺ qoʻriqlanar edi», deganlar va unda Oishadan (deganni) zikr qilmaganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (қўриқланар, яъни) қўриқчилар қўйилар эди, то бу оят нозил бўлгунча: {Аллоҳ сени одамлардан сақлайдир} (Моида 67). Шунда Расулуллоҳ ﷺ бошларини чодирдан чиқариб, уларга: «Эй одамлар, қайтинглар, батаҳқиқ Аллоҳ мени сақлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни ал-Журайрийдан, у Абдуллоҳ ибн Шақиқдан ривоят қилиб: «Набий ﷺ қўриқланар эди», деганлар ва унда Оишадан (деганни) зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، - بَغْدَادِيٌّ - وَالْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الأَعْرَجُ بَغْدَادِيٌّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ غَزْوَانَ أَبُو نُوحٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، قَعَدَ بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَمْلُوكَيْنِ يُكْذِبُونَنِي وَيَخُونُونَنِي وَيَعْصُونَنِي وَأَشْتُمُهُمْ وَأَضْرِبُهُمْ فَكَيْفَ أَنَا مِنْهُمْ قَالَ ‏"‏ يُحْسَبُ مَا خَانُوكَ وَعَصَوْكَ وَكَذَبُوكَ وَعِقَابُكَ إِيَّاهُمْ فَإِنْ كَانَ عِقَابُكَ إِيَّاهُمْ بِقَدْرِ ذُنُوبِهِمْ كَانَ كَفَافًا لاَ لَكَ وَلاَ عَلَيْكَ وَإِنْ كَانَ عِقَابُكَ إِيَّاهُمْ دُونَ ذُنُوبِهِمْ كَانَ فَضْلاً لَكَ وَإِنْ كَانَ عِقَابُكَ إِيَّاهُمْ فَوْقَ ذُنُوبِهِمُ اقْتُصَّ لَهُمْ مِنْكَ الْفَضْلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَتَنَحَّى الرَّجُلُ فَجَعَلَ يَبْكِي وَيَهْتِفُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا تَقْرَأُ كِتَابَ اللَّهِ ‏:‏ ‏(‏ ونَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلاَ تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلِهَؤُلاَءِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ مُفَارَقَتِهِمْ أُشْهِدُكُمْ أَنَّهُمْ أَحْرَارٌ كُلَّهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَزْوَانَ وَقَدْ رَوَى أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَزْوَانَ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirib: «Ey Rasululloh, menda ikki qul bor, ular menga yolgʻon gapiradilar, xiyonat qiladilar va menga itoatsizlik qiladilar; men ham ularni soʻkaman va uraman. Ular tufayli mening holim qanday boʻladi?» dedi. U zot: «Ularning senga qilgan xiyonati, itoatsizligi, yolgʻoni va sening ularga bergan jazoying (oʻlchanadi). Agar sening ularga bergan jazoying ularning gunohlari miqdoricha boʻlsa, baravar boʻladi — na sening foydangga, na zarariingga. Agar sening jazoying ularning gunohlaridan kam boʻlsa, bu sening foydangga (savob) boʻladi. Agar sening jazoying ularning gunohlaridan ortiq boʻlsa, oʻsha ortigʻi uchun sendan ular foydasiga qasos olinadi», dedilar. Shunda u kishi chetga chiqib yigʻlay va faryod qila boshladi. Rasululloh ﷺ: «Allohning kitobini oʻqimaysanmi? {Biz qiyomat kuni adolat tarozularini oʻrnatamiz, bas, hech bir jonga zarracha ham zulm qilinmaydi…} (Anbiyo 47)», dedilar. U kishi: «Alloh haqi, ey Rasululloh, men oʻzim uchun ham, bular uchun ham ulardan ajralishdan koʻra yaxshiroq narsa topmadim. Sizni guvoh qilamanki, ularning hammasi ozoddir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni Abdurrahmon ibn Gʻazvonning hadisidan boshqa yoʻl bilan bilmaymiz. Bu hadisni Ahmad ibn Hanbal ham Abdurrahmon ibn Gʻazvondan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларида ўтириб: «Эй Расулуллоҳ, менда икки қул бор, улар менга ёлғон гапирадилар, хиёнат қиладилар ва менга итоатсизлик қиладилар; мен ҳам уларни сўкаман ва ураман. Улар туфайли менинг ҳолим қандай бўлади?» деди. У зот: «Уларнинг сенга қилган хиёнати, итоатсизлиги, ёлғони ва сенинг уларга берган жазойинг (ўлчанади). Агар сенинг уларга берган жазойинг уларнинг гуноҳлари миқдорича бўлса, баравар бўлади — на сенинг фойдангга, на зарариингга. Агар сенинг жазойинг уларнинг гуноҳларидан кам бўлса, бу сенинг фойдангга (савоб) бўлади. Агар сенинг жазойинг уларнинг гуноҳларидан ортиқ бўлса, ўша ортиғи учун сендан улар фойдасига қасос олинади», дедилар. Шунда у киши четга чиқиб йиғлай ва фарёд қила бошлади. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг китобини ўқимайсанми? {Биз қиёмат куни адолат тарозуларини ўрнатамиз, бас, ҳеч бир жонга заррача ҳам зулм қилинмайди…} (Анбиё 47)», дедилар. У киши: «Аллоҳ ҳақи, эй Расулуллоҳ, мен ўзим учун ҳам, булар учун ҳам улардан ажралишдан кўра яхшироқ нарса топмадим. Сизни гувоҳ қиламанки, уларнинг ҳаммаси озоддир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни Абдурраҳмон ибн Ғазвоннинг ҳадисидан бошқа йўл билан билмаймиз. Бу ҳадисни Аҳмад ибн Ҳанбал ҳам Абдурраҳмон ибн Ғазвондан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ذُكِرَ مِنْ شَأْنِي الَّذِي ذُكِرَ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيَّ خَطِيبًا فَتَشَهَّدَ وَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ أَشِيرُوا عَلَىَّ فِي أُنَاسٍ أَبَنُوا أَهْلِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي مِنْ سُوءٍ قَطُّ وَأَبَنُوا بِمَنْ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَطُّ وَلاَ دَخَلَ بَيْتِي قَطُّ إِلاَّ وَأَنَا حَاضِرٌ وَلاَ غِبْتُ فِي سَفَرٍ إِلاَّ غَابَ مَعِي فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ ائْذَنْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ أَضْرِبَ أَعْنَاقَهُمْ ‏.‏ وَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْخَزْرَجِ وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ مِنْ رَهْطِ ذَلِكَ الرَّجُلِ فَقَالَ كَذَبْتَ أَمَا وَاللَّهِ أَنْ لَوْ كَانُوا مِنَ الأَوْسِ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ تُضْرَبَ أَعْنَاقُهُمْ حَتَّى كَادَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَ الأَوْسِ وَالْخَزْرَجِ شَرٌّ فِي الْمَسْجِدِ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ فَلَمَّا كَانَ مَسَاءُ ذَلِكَ الْيَوْمِ خَرَجْتُ لِبَعْضِ حَاجَتِي وَمَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ فَعَثَرَتْ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا أَىْ أَمَّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّانِيَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا أَىْ أَمَّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّالِثَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَانْتَهَرْتُهَا فَقُلْتُ لَهَا أَىْ أُمَّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَسُبُّهُ إِلاَّ فِيكِ ‏.‏ فَقُلْتُ فِي أَىِّ شَيْءٍ قَالَتْ فَبَقَرَتْ إِلَىَّ الْحَدِيثَ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ هَذَا قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ وَاللَّهِ لَقَدْ رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَكَأَنَّ الَّذِي خَرَجْتُ لَهُ لَمْ أَخْرُجْ لاَ أَجِدُ مِنْهُ قَلِيلاً وَلاَ كَثِيرًا وَوُعِكْتُ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسِلْنِي إِلَى بَيْتِ أَبِي فَأَرْسَلَ مَعِي الْغُلاَمَ فَدَخَلْتُ الدَّارَ فَوَجَدْتُ أُمَّ رُومَانَ فِي السُّفْلِ وَأَبُو بَكْرٍ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ فَقَالَتْ أُمِّي مَا جَاءَ بِكِ يَا بُنَيَّةُ قَالَتْ فَأَخْبَرْتُهَا وَذَكَرْتُ لَهَا الْحَدِيثَ فَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ خَفِّفِي عَلَيْكِ الشَّأْنَ فَإِنَّهُ وَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ حَسْنَاءُ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا لَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ حَسَدْنَهَا وَقِيلَ فِيهَا فَإِذَا هِيَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي قَالَتْ قُلْتُ وَقَدْ عَلِمَ بِهِ أَبِي قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قُلْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ وَاسْتَعْبَرْتُ وَبَكَيْتُ فَسَمِعَ أَبُو بَكْرٍ صَوْتِي وَهُوَ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ فَنَزَلَ فَقَالَ لأُمِّي مَا شَأْنُهَا قَالَتْ بَلَغَهَا الَّذِي ذُكِرَ مِنْ شَأْنِهَا ‏.‏ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ أَقْسَمْتُ عَلَيْكِ يَا بُنَيَّةُ إِلاَّ رَجَعْتِ إِلَى بَيْتِكِ ‏.‏ فَرَجَعْتُ وَلَقَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتِي فَسَأَلَ عَنِّي خَادِمَتِي فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا عَيْبًا إِلاَّ أَنَّهَا كَانَتْ تَرْقُدُ حَتَّى تَدْخُلَ الشَّاةُ فَتَأْكُلَ خَمِيرَتَهَا أَوْ عَجِينَتَهَا وَانْتَهَرَهَا بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَصْدِقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَسْقَطُوا لَهَا بِهِ فَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ مَا يَعْلَمُ الصَّائِغُ عَلَى تِبْرِ الذَّهَبِ الأَحْمَرِ فَبَلَغَ الأَمْرُ ذَلِكَ الرَّجُلَ الَّذِي قِيلَ لَهُ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَشَفْتُ كَنَفَ أُنْثَى قَطُّ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُتِلَ شَهِيدًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَتْ وَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي فَلَمْ يَزَالاَ عِنْدِي حَتَّى دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ وَقَدِ اكْتَنَفَنِي أَبَوَاىَ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَتَشَهَّدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ إِنْ كُنْتِ قَارَفْتِ سُوءًا أَوْ ظَلَمْتِ فَتُوبِي إِلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَقَدْ جَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ وَهِيَ جَالِسَةٌ بِالْبَابِ فَقُلْتُ أَلاَ تَسْتَحِي مِنْ هَذِهِ الْمَرْأَةِ أَنْ تَذْكُرَ شَيْئًا ‏.‏ فَوَعَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَالْتَفَتُّ إِلَى أَبِي فَقُلْتُ أَجِبْهُ ‏.‏ قَالَ فَمَاذَا أَقُولُ فَالْتَفَتُّ إِلَى أُمِّي فَقُلْتُ أَجِيبِيهِ ‏.‏ قَالَتْ أَقُولُ مَاذَا قَالَتْ فَلَمَّا لَمْ يُجِيبَا تَشَهَّدْتُ فَحَمِدْتُ اللَّهَ وَأَثْنَيْتُ عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي لَمْ أَفْعَلْ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنِّي لَصَادِقَةٌ مَا ذَاكَ بِنَافِعِي عِنْدَكُمْ لِي لَقَدْ تَكَلَّمْتُمْ وَأُشْرِبَتْ قُلُوبُكُمْ وَلَئِنْ قُلْتُ إِنِّي قَدْ فَعَلْتُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي لَمْ أَفْعَلْ لَتَقُولُنَّ إِنَّهَا قَدْ بَاءَتْ بِهِ عَلَى نَفْسِهَا وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً قَالَتْ وَالْتَمَسْتُ اسْمَ يَعْقُوبَ فَلَمْ أَقْدِرْ عَلَيْهِ إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالََ ‏:‏ ‏(‏فصبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ ‏)‏ قَالَتْ وَأُنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَاعَتِهِ فَسَكَتْنَا فَرُفِعَ عَنْهُ وَإِنِّي لأَتَبَيَّنُ السُّرُورَ فِي وَجْهِهِ وَهُوَ يَمْسَحُ جَبِينَهُ وَيَقُولُ ‏"‏ الْبُشْرَى يَا عَائِشَةُ فَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ بَرَاءَتَكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَكُنْتُ أَشَدَّ مَا كُنْتُ غَضَبًا فَقَالَ لِي أَبَوَاىَ قُومِي إِلَيْهِ ‏.‏ فَقُلْتُ لاَ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ وَلاَ أَحْمَدُهُ وَلاَ أَحْمَدُكُمَا وَلَكِنْ أَحْمَدُ اللَّهَ الَّذِي أَنْزَلَ بَرَاءَتِي لَقَدْ سَمِعْتُمُوهُ فَمَا أَنْكَرْتُمُوهُ وَلاَ غَيَّرْتُمُوهُ وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ أَمَّا زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشٍ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِدِينِهَا فَلَمْ تَقُلْ إِلاَّ خَيْرًا وَأَمَّا أُخْتُهَا حَمْنَةُ فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ وَكَانَ الَّذِي يَتَكَلَّمُ فِيهِ مِسْطَحٌ وَحَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ وَالْمُنَافِقُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ وَهُوَ الَّذِي كَانَ يَسُوسُهُ وَيَجْمَعُهُ وَهُوَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ هُوَ وَحَمْنَةُ قَالَتْ فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ لاَ يَنْفَعَ مِسْطَحًا بِنَافِعَةٍ أَبَدًا فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الآيَةَ ‏:‏ ‏(‏ولاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ ‏)‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ ‏:‏ ‏(‏أنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏)‏ يَعْنِي مِسْطَحًا إِلَى قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏ألاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ‏)‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى وَاللَّهِ يَا رَبَّنَا إِنَّا لَنُحِبُّ أَنْ تَغْفِرَ لَنَا وَعَادَ لَهُ بِمَا كَانَ يَصْنَعُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَمَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَائِشَةَ هَذَا الْحَدِيثَ أَطْوَلَ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَأَتَمَّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, mening haqimda aytilgan (boʻhton) gaplar aytilganida va men undan bexabar edim, Rasululloh ﷺ men haqimda xutba qilib turdilar. U zot tashahhud aytib, Allohga hamd aytdilar va Unga loyiq boʻlgan (maqtov bilan) sano aytdilar, soʻng: «Amma baʼd, mening ahlim haqida boʻhton aytgan kishilar toʻgʻrisida menga maslahat bering. Allohga qasamki, men ahlimda aslo yomon (xulq) bilmadim, ular boʻhton aytgan (kishi) haqida esa, Allohga qasamki, men unda aslo yomon (sifat) bilmadim, u mening uyimga men borida boʻlmasa hech qachon kirmagan va men safarda yoʻq boʻlsam, u ham men bilan birga ketgandi», dedilar. Shunda Saʼd ibn Muoz (roziyallohu anhu) turib: «Ey Rasululloh, menga izn bering, ularning boʻyinlarini uzib tashlay», dedi. Xazrajdan bir kishi turdi — Hasson ibn Sobitning onasi oʻsha kishining qabilasidan edi — va: «Yolgʻon aytding! Allohga qasamki, agar ular Avsdan boʻlganida edi, sen ularning boʻyinlarining uzilishini istamasding», dedi. Shu sababli masjidda Avs bilan Xazraj oʻrtasida yomon ish (janjal) boʻlay deb qoldi — men bundan bexabar edim. Oʻsha kunning kechasida men bir ehtiyojim uchun chiqdim, men bilan birga Ummu Mistah ham bor edi. U qoqilib ketdi-da: ‹Mistah halok boʻlsin!› dedi. Men unga: ‹Ey ona, oʻgʻlingni qargʻayapsanmi?› dedim, u jim boʻldi. Soʻng ikkinchi marta qoqildi-da: ‹Mistah halok boʻlsin!› dedi. Men: ‹Ey ona, oʻgʻlingni qargʻayapsanmi?› dedim, u jim boʻldi. Soʻng uchinchi marta qoqildi-da: ‹Mistah halok boʻlsin!› dedi. Men uni jerkib: ‹Ey ona, oʻgʻlingni qargʻayapsanmi?› dedim. U: ‹Allohga qasamki, men uni faqat sen sababli qargʻayapman›, dedi. Men: ‹Qaysi narsa haqida?› dedim. U menga (boʻhton) gapni yorib (ochib) berdi. Men: ‹Shunday (gap) boʻlganmidi?› dedim. U: ‹Ha, Allohga qasamki›, dedi. Men uyimga qaytdim, goʻyo chiqqan ishim uchun chiqmagandekman, undan oz ham, koʻp ham (his) topmadim va isitma boʻlib qoldim. Men Rasululloh ﷺga: ‹Meni otamning uyiga yuboring›, dedim, u zot men bilan bir gʻulomni yubordilar. Men uyga kirsam, Ummu Rumonni pastda topdim, Abu Bakr esa uyning ustida (Qurʼon) oʻqib oʻtirgan edi. Onam: ‹Seni nima olib keldi, ey qizim?› dedi. Men unga xabar berdim va (boʻhton) gapni aytdim. Maʼlum boʻldiki, bu (gap) menga yetganchalik unga yetmagan ekan. U: ‹Ey qizim, bu ishni oʻzingga yengil qil. Allohga qasamki, eri sevadigan chiroyli ayolni va uning ustida kundoshlari boʻlsa, ular hasad qilmay, u haqida (gap) aytmay qoʻymaydilar›, dedi. Men: ‹Otam bundan xabardor boʻldimi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Rasululloh ﷺ ham?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men yigʻlay boshladim. Abu Bakr ovozimni eshitdi — u uyning ustida (Qurʼon) oʻqib oʻtirgandi — va tushib: ‹Bunga nima boʻldi?› deb onamga dedi. U: ‹U haqda aytilgan (boʻhton) gap unga yetdi›, dedi. Abu Bakrning koʻzlari yoshga toʻldi-da: ‹Senga qasam ichaman, ey qizim, uyingga qaytgin›, dedi. Men qaytdim. Rasululloh ﷺ mening uyimga kelib, xizmatchimdan men haqimda soʻragan edilar. U: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, men unda hech qanday ayb bilmadim, faqat u uxlab qolsa, qoʻy kirib, xamirini yoki achitqisini yeb ketardi (xolos)›, dedi. (Sahobalardan) baʼzilari uni jerkib: ‹Rasulullohga ﷺ rost gapir!› deyishdi, hatto unga (gapni) ochiq aytishdi (boʻhtonni tan oldirishga harakat qilishdi). U: ‹Subhanalloh! Allohga qasamki, men unda faqat zargar qizil tilla quymasida (ayb) bilganchalik (ayb) bildim (yaʼni hech qanday ayb yoʻq)›, dedi. Soʻng bu ish oʻsha (boʻhton qilingan) kishiga yetdi. U: ‹Subhanalloh! Allohga qasamki, men aslo bironta ayolning pardasini ochmaganman›, dedi. Oisha aytdi: Soʻng u Alloh yoʻlida shahid qilib oʻldirildi. Oisha aytdi: Ota-onam mening yonimda tongni ottirib, yonimdan ketmay turishdi, nihoyat Rasululloh ﷺ asr namozini oʻqib, huzurimga kirdilar. Ota-onam oʻng va chap tomonimdan meni oʻrtaga olib turishgandi. Nabiy ﷺ tashahhud aytib, Allohga hamd aytdilar va Unga loyiq boʻlgan (maqtov bilan) sano aytdilar, soʻng: «Amma baʼd, ey Oisha, agar sen biron yomon ish qilgan yoki zulm qilgan boʻlsang, Allohga tavba qil, chunki Alloh bandalarining tavbasini qabul qiladi», dedilar. Ansordan bir ayol kelib, eshik oldida oʻtirgan edi. Men: ‹Bu ayoldan uyalmaysizmi, bir narsa aytishga (qoʻrqmaysizmi)?› dedim. Rasululloh ﷺ vaʼz qildilar. Men otamga qarab: ‹Unga javob bering›, dedim. U: ‹Nima dey?› dedi. Men onamga qarab: ‹Unga javob bering›, dedim. U: ‹Nima dey?› dedi. Ular javob bermaganlarinda, men tashahhud aytib, Allohga hamd aytdim va Unga loyiq boʻlgan (maqtov bilan) sano aytdim, soʻng: ‹Allohga qasamki, agar men sizlarga ‹Men (bu ishni) qilmadim› desam — Alloh men rostgoʻy ekanimga guvoh — bu sizning huzuringizda menga foyda bermaydi, chunki siz (boʻhtonni) gapirib qoʻydingiz va qalblaringizga u singib ketdi; agar men ‹Men (uni) qildim› desam — Alloh men qilmaganimni biladi — siz albatta: ‹U oʻziga qarshi (gunohni) tan oldi› dersizlar. Allohga qasamki, men oʻzimga va sizlarga (mos) bir misol topa olmayapman›, dedim. Men Yaʼqub (alayhissalom)ning ismini esga olmoqchi boʻldim, lekin topa olmadim, faqat Yusufning otasi (degan soʻzni esga oldim), u: {Bas, (menga) chiroyli sabr (yarashadi), siz vasf qilayotgan narsaga qarshi Allohdan yordam soʻraladi} degan edi. (Yusuf 18). Oisha aytdi: Shu paytda Rasullohga ﷺ vahiy nozil boʻla boshladi, biz jim turdik. Soʻng undan (vahiy holati) koʻtarildi va men u zotning yuzlarida shodlikni koʻrdim, u zot peshonalarini artib: «Suyunchi, ey Oisha! Alloh senning pokligingni (izhor etib) nozil qildi!» deyardilar. Oisha aytdi: Men endi boʻlmagan darajada gʻazablangan edim. Ota-onam menga: ‹U zotning oldlariga turib bor›, deyishdi. Men: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, u zotning oldlariga turib bormayman, u zotga ham hamd aytmayman, sizlarga ham hamd aytmayman, balki mening pokligimni nozil qilgan Allohga hamd aytaman. Sizlar (boʻhtonni) eshitdingiz, lekin uni inkor qilmadingiz va oʻzgartmadingiz›, dedim. Oisha shunday derdi: Zaynab binti Jahshga kelsak, Alloh uni dini bilan saqladi va u faqat yaxshilik soʻzni aytdi. Uning singlisi Hamnaga kelsak, u halok boʻlganlar qatorida halok boʻldi. U haqda (boʻhton) gapirganlar Mistah, Hasson ibn Sobit va munofiq Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul edi — u (ishni) boshqaradigan va (gapni) toʻplaydigan kishi edi, va ularning ichida (boʻhtonning) eng katta qismini oʻz ustiga olgan oʻsha (Abdulloh ibn Ubayy) bilan Hamna edi. Oisha aytdi: Abu Bakr Mistahga hech qachon biror foyda bermasligiga qasam ichdi. Shunda Alloh taolo ushbu oyatni nozil qildi: {Sizlardan fazl va boylik egalari... bermaylik deb qasam ichmasinlar} — yaʼni Abu Bakrni (nazarda tutib) — {qarindoshlarga, miskinlarga va Alloh yoʻlida hijrat qilganlarga (berishni)} — yaʼni Mistahni (nazarda tutib) — {... Allohning sizlarni magʻfirat qilishini sevmaysizlarmi? Alloh magʻfirat qilguvchi, mehribondir} degan soʻzigacha (nozil boʻldi). (Nur 22). Abu Bakr: ‹Ha, Allohga qasamki, ey Rabbimiz, biz albatta Sening bizni magʻfirat qilishingni sevamiz›, dedi va Mistahga qiladigan (yaxshiligini) qayta boshladi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Hishom ibn Urvaning rivoyatidan hasan sahih gʻaribdir. Yunus ibn Yazid, Maʼmar va boshqa birmuncha (rovilar) buni az-Zuhriydan, u Urva ibn az-Zubayr, Said ibn al-Musayyab, Alqama ibn Vaqqos al-Laysiy va Ubaydulloh ibn Abdullohdan, ular Oishadan rivoyat qilganlar — bu hadis Hishom ibn Urvaning hadisidan koʻra uzunroq va toʻliqroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтдики, менинг ҳақимда айтилган (бўҳтон) гаплар айтилганида ва мен ундан бехабар эдим, Расулуллоҳ ﷺ мен ҳақимда хутба қилиб турдилар. У зот ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Унга лойиқ бўлган (мақтов билан) сано айтдилар, сўнг: «Амма баъд, менинг аҳлим ҳақида бўҳтон айтган кишилар тўғрисида менга маслаҳат беринг. Аллоҳга қасамки, мен аҳлимда асло ёмон (хулқ) билмадим, улар бўҳтон айтган (киши) ҳақида эса, Аллоҳга қасамки, мен унда асло ёмон (сифат) билмадим, у менинг уйимга мен борида бўлмаса ҳеч қачон кирмаган ва мен сафарда йўқ бўлсам, у ҳам мен билан бирга кетганди», дедилар. Шунда Саъд ибн Муоз (розияллоҳу анҳу) туриб: «Эй Расулуллоҳ, менга изн беринг, уларнинг бўйинларини узиб ташлай», деди. Хазраждан бир киши турди — Ҳассон ибн Собитнинг онаси ўша кишининг қабиласидан эди — ва: «Ёлғон айтдинг! Аллоҳга қасамки, агар улар Авсдан бўлганида эди, сен уларнинг бўйинларининг узилишини истамасдинг», деди. Шу сабабли масжидда Авс билан Хазраж ўртасида ёмон иш (жанжал) бўлай деб қолди — мен бундан бехабар эдим. Ўша куннинг кечасида мен бир эҳтиёжим учун чиқдим, мен билан бирга Умму Мистаҳ ҳам бор эди. У қоқилиб кетди-да: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› деди. Мен унга: ‹Эй она, ўғлингни қарғаяпсанми?› дедим, у жим бўлди. Сўнг иккинчи марта қоқилди-да: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› деди. Мен: ‹Эй она, ўғлингни қарғаяпсанми?› дедим, у жим бўлди. Сўнг учинчи марта қоқилди-да: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› деди. Мен уни жеркиб: ‹Эй она, ўғлингни қарғаяпсанми?› дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен уни фақат сен сабабли қарғаяпман›, деди. Мен: ‹Қайси нарса ҳақида?› дедим. У менга (бўҳтон) гапни ёриб (очиб) берди. Мен: ‹Шундай (гап) бўлганмиди?› дедим. У: ‹Ҳа, Аллоҳга қасамки›, деди. Мен уйимга қайтдим, гўё чиққан ишим учун чиқмагандекман, ундан оз ҳам, кўп ҳам (ҳис) топмадим ва иситма бўлиб қолдим. Мен Расулуллоҳ ﷺга: ‹Мени отамнинг уйига юборинг›, дедим, у зот мен билан бир ғуломни юбордилар. Мен уйга кирсам, Умму Румонни пастда топдим, Абу Бакр эса уйнинг устида (Қуръон) ўқиб ўтирган эди. Онам: ‹Сени нима олиб келди, эй қизим?› деди. Мен унга хабар бердим ва (бўҳтон) гапни айтдим. Маълум бўлдики, бу (гап) менга етганчалик унга етмаган экан. У: ‹Эй қизим, бу ишни ўзингга енгил қил. Аллоҳга қасамки, эри севадиган чиройли аёлни ва унинг устида кундошлари бўлса, улар ҳасад қилмай, у ҳақида (гап) айтмай қўймайдилар›, деди. Мен: ‹Отам бундан хабардор бўлдими?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳам?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен йиғлай бошладим. Абу Бакр овозимни эшитди — у уйнинг устида (Қуръон) ўқиб ўтирганди — ва тушиб: ‹Бунга нима бўлди?› деб онамга деди. У: ‹У ҳақда айтилган (бўҳтон) гап унга етди›, деди. Абу Бакрнинг кўзлари ёшга тўлди-да: ‹Сенга қасам ичаман, эй қизим, уйингга қайтгин›, деди. Мен қайтдим. Расулуллоҳ ﷺ менинг уйимга келиб, хизматчимдан мен ҳақимда сўраган эдилар. У: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен унда ҳеч қандай айб билмадим, фақат у ухлаб қолса, қўй кириб, хамирини ёки ачитқисини еб кетарди (холос)›, деди. (Саҳобалардан) баъзилари уни жеркиб: ‹Расулуллоҳга ﷺ рост гапир!› дейишди, ҳатто унга (гапни) очиқ айтишди (бўҳтонни тан олдиришга ҳаракат қилишди). У: ‹Субҳаналлоҳ! Аллоҳга қасамки, мен унда фақат заргар қизил тилла қуймасида (айб) билганчалик (айб) билдим (яъни ҳеч қандай айб йўқ)›, деди. Сўнг бу иш ўша (бўҳтон қилинган) кишига етди. У: ‹Субҳаналлоҳ! Аллоҳга қасамки, мен асло биронта аёлнинг пардасини очмаганман›, деди. Оиша айтди: Сўнг у Аллоҳ йўлида шаҳид қилиб ўлдирилди. Оиша айтди: Ота-онам менинг ёнимда тонгни оттириб, ёнимдан кетмай туришди, ниҳоят Расулуллоҳ ﷺ аср намозини ўқиб, ҳузуримга кирдилар. Ота-онам ўнг ва чап томонимдан мени ўртага олиб туришганди. Набий ﷺ ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Унга лойиқ бўлган (мақтов билан) сано айтдилар, сўнг: «Амма баъд, эй Оиша, агар сен бирон ёмон иш қилган ёки зулм қилган бўлсанг, Аллоҳга тавба қил, чунки Аллоҳ бандаларининг тавбасини қабул қилади», дедилар. Ансордан бир аёл келиб, эшик олдида ўтирган эди. Мен: ‹Бу аёлдан уялмайсизми, бир нарса айтишга (қўрқмайсизми)?› дедим. Расулуллоҳ ﷺ ваъз қилдилар. Мен отамга қараб: ‹Унга жавоб беринг›, дедим. У: ‹Нима дей?› деди. Мен онамга қараб: ‹Унга жавоб беринг›, дедим. У: ‹Нима дей?› деди. Улар жавоб бермаганларинда, мен ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд айтдим ва Унга лойиқ бўлган (мақтов билан) сано айтдим, сўнг: ‹Аллоҳга қасамки, агар мен сизларга ‹Мен (бу ишни) қилмадим› десам — Аллоҳ мен ростгўй эканимга гувоҳ — бу сизнинг ҳузурингизда менга фойда бермайди, чунки сиз (бўҳтонни) гапириб қўйдингиз ва қалбларингизга у сингиб кетди; агар мен ‹Мен (уни) қилдим› десам — Аллоҳ мен қилмаганимни билади — сиз албатта: ‹У ўзига қарши (гуноҳни) тан олди› дерсизлар. Аллоҳга қасамки, мен ўзимга ва сизларга (мос) бир мисол топа олмаяпман›, дедим. Мен Яъқуб (алайҳиссалом)нинг исмини эсга олмоқчи бўлдим, лекин топа олмадим, фақат Юсуфнинг отаси (деган сўзни эсга олдим), у: {Бас, (менга) чиройли сабр (ярашади), сиз васф қилаётган нарсага қарши Аллоҳдан ёрдам сўралади} деган эди. (Юсуф 18). Оиша айтди: Шу пайтда Расуллоҳга ﷺ ваҳий нозил бўла бошлади, биз жим турдик. Сўнг ундан (ваҳий ҳолати) кўтарилди ва мен у зотнинг юзларида шодликни кўрдим, у зот пешоналарини артиб: «Суюнчи, эй Оиша! Аллоҳ сеннинг поклигингни (изҳор этиб) нозил қилди!» деярдилар. Оиша айтди: Мен энди бўлмаган даражада ғазабланган эдим. Ота-онам менга: ‹У зотнинг олдларига туриб бор›, дейишди. Мен: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, у зотнинг олдларига туриб бормайман, у зотга ҳам ҳамд айтмайман, сизларга ҳам ҳамд айтмайман, балки менинг поклигимни нозил қилган Аллоҳга ҳамд айтаман. Сизлар (бўҳтонни) эшитдингиз, лекин уни инкор қилмадингиз ва ўзгартмадингиз›, дедим. Оиша шундай дерди: Зайнаб бинти Жаҳшга келсак, Аллоҳ уни дини билан сақлади ва у фақат яхшилик сўзни айтди. Унинг синглиси Ҳамнага келсак, у ҳалок бўлганлар қаторида ҳалок бўлди. У ҳақда (бўҳтон) гапирганлар Мистаҳ, Ҳассон ибн Собит ва мунофиқ Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул эди — у (ишни) бошқарадиган ва (гапни) тўплайдиган киши эди, ва уларнинг ичида (бўҳтоннинг) энг катта қисмини ўз устига олган ўша (Абдуллоҳ ибн Убайй) билан Ҳамна эди. Оиша айтди: Абу Бакр Мистаҳга ҳеч қачон бирор фойда бермаслигига қасам ичди. Шунда Аллоҳ таоло ушбу оятни нозил қилди: {Сизлардан фазл ва бойлик эгалари... бермайлик деб қасам ичмасинлар} — яъни Абу Бакрни (назарда тутиб) — {қариндошларга, мискинларга ва Аллоҳ йўлида ҳижрат қилганларга (беришни)} — яъни Мистаҳни (назарда тутиб) — {... Аллоҳнинг сизларни мағфират қилишини севмайсизларми? Аллоҳ мағфират қилгувчи, меҳрибондир} деган сўзигача (нозил бўлди). (Нур 22). Абу Бакр: ‹Ҳа, Аллоҳга қасамки, эй Раббимиз, биз албатта Сенинг бизни мағфират қилишингни севамиз›, деди ва Мистаҳга қиладиган (яхшилигини) қайта бошлади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ҳишом ибн Урванинг ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Юнус ибн Язид, Маъмар ва бошқа бирмунча (ровилар) буни аз-Зуҳрийдан, у Урва ибн аз-Зубайр, Саид ибн ал-Мусайяб, Алқама ибн Ваққос ал-Лайсий ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, улар Оишадан ривоят қилганлар — бу ҳадис Ҳишом ибн Урванинг ҳадисидан кўра узунроқ ва тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَ عُذْرِي قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَذَكَرَ ذَلِكَ وَتَلاَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا نَزَلَ أَمَرَ بِرَجُلَيْنِ وَامْرَأَةٍ فَضُرِبُوا حَدَّهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, mening uzrim (poklikni izhor etuvchi vahiy) nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ minbar ustida turib, buni zikr qildilar va Qurʼonni tilovat qildilar. Minbardan tushganlarida, ikki erkak va bir ayolga (had) buyurdilar, ularga hadlari urildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Muhammad ibn Ishoqning rivoyatidan bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтдики, менинг узрим (покликни изҳор этувчи ваҳий) нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ минбар устида туриб, буни зикр қилдилар ва Қуръонни тиловат қилдилар. Минбардан тушганларида, икки эркак ва бир аёлга (ҳад) буюрдилар, уларга ҳадлари урилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Муҳаммад ибн Ишоқнинг ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏:‏ ‏(‏وأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ ‏)‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا صَفِيَّةُ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا سَلُونِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى وَكِيعٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيِّ ‏.‏ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, {Eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} oyati nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ: «Ey Safiyya binti Abdulmuttalib! Ey Fotima binti Muhammad! Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari! Men sizlar uchun Alloh huzurida hech narsaga (yaʼni Allohning azobini daf etishga) ega emasman. Molimdan xohlaganingizni mendan soʻranglar», dedilar. (Shuaro 214). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Vakiʼ va boshqa birmuncha (rovilar) bu hadisni Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan Muhammad ibn Abdurrahmon at-Tufoviyning hadisiga oʻxshash rivoyat qilganlar. Baʼzilari uni Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilgan va unda Oishani zikr qilmagan. Bu bobda Ali va Ibn Abbosdan (ham rivoyat) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтдики, {Энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} ояти нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Сафийя бинти Абдулмутталиб! Эй Фотима бинти Муҳаммад! Эй Абдулмутталиб ўғиллари! Мен сизлар учун Аллоҳ ҳузурида ҳеч нарсага (яъни Аллоҳнинг азобини даф этишга) эга эмасман. Молимдан хоҳлаганингизни мендан сўранглар», дедилар. (Шуаро 214). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Вакиъ ва бошқа бирмунча (ровилар) бу ҳадисни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ат-Туфовийнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилганлар. Баъзилари уни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилган ва унда Оишани зикр қилмаган. Бу бобда Али ва Ибн Аббосдан (ҳам ривоят) бор.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَمَّا أُمِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَخْيِيرِ أَزْوَاجِهِ بَدَأَ بِي فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَسْتَعْجِلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَقَدْ عَلِمَ أَنَّ أَبَوَاىَ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ قَالَتْ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ‏:‏ ‏(‏ يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ ‏)‏ حَتَّى بَلَغَ ‏:‏ ‏(‏ للْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا ‏)‏ فَقُلْتُ فِي أَىِّ هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ وَفَعَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ مَا فَعَلْتُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ ayollarini (ixtiyor) tanlovga qoʻyishga buyurilganlarida mendan boshladilar va: «Ey Oisha, men senga bir ishni eslatmoqchiman, ota-onang bilan maslahatlashmaguningcha shoshilmasang (yaxshi)dir», dedilar. (Oisha) aytdi: U zot ota-onam meni u zotdan ajralishga buyurmasligini bilar edilar. (Oisha) aytdi: Soʻng u zot: «Albatta Alloh taolo: {Ey Nabiy, juftlaringga ayt: agar dunyo hayotini va uning ziynatini istasangiz, kelinglar...} — {sizlardan chiroyli amal qiluvchilarga ulkan ajr (tayyorlab qoʻyganman)} (Ahzob 28-29)gacha — deydi», dedilar. Men: «Bu haqda men nimani ota-onam bilan maslahatlashay? Men albatta Allohni, Uning Rasulini va oxirat diyorini istayman», dedim. Nabiy ﷺning (boshqa) juftlari ham men qilgandek qilishdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis) az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oisha (roziyallohu anho)dan ham rivoyat qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ аёлларини (ихтиёр) танловга қўйишга буюрилганларида мендан бошладилар ва: «Эй Оиша, мен сенга бир ишни эслатмоқчиман, ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча шошилмасанг (яхши)дир», дедилар. (Оиша) айтди: У зот ота-онам мени у зотдан ажралишга буюрмаслигини билар эдилар. (Оиша) айтди: Сўнг у зот: «Албатта Аллоҳ таоло: {Эй Набий, жуфтларингга айт: агар дунё ҳаётини ва унинг зийнатини истасангиз, келинглар...} — {сизлардан чиройли амал қилувчиларга улкан ажр (тайёрлаб қўйганман)} (Аҳзоб 28-29)гача — дейди», дедилар. Мен: «Бу ҳақда мен нимани ота-онам билан маслаҳатлашай? Мен албатта Аллоҳни, Унинг Расулини ва охират диёрини истайман», дедим. Набий ﷺнинг (бошқа) жуфтлари ҳам мен қилгандек қилишди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ҳам ривоят қилинган.