أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا أَيْمَنُ بْنُ نَابِلٍ، عَنْ قُدَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَامِرِيِّ، قَالَ: رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ يَرْمِي الْجَمْرَةَ يَوْمَ النَّحْرِ عَلَى نَاقَةٍ صَهْبَاءَ لَا ضَرْبَ وَلَا طَرْدَ وَلَا إِلَيْكَ إِلَيْكَ.

Qudoma ibn Abdulloh al-Omiriy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺni Nahr kuni qizgʻish tusli tuya ustida jamraga tosh otayotganlarini koʻrdim. Na urish, na haydash, na ‹naringga, naringga› deyish bor edi.Қудома ибн Абдуллоҳ ал-Омирий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни Наҳр куни қизғиш тусли туя устида жамрага тош отаётганларини кўрдим. На уриш, на ҳайдаш, на ‹нарингга, нарингга› дейиш бор эди.

وَبِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: أَخْبَرَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ، أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ كَانَ يُصَلِّي الْمَغْرِبَ سَاعَةَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ إِذَا غَابَ حَاجِبُهَا.

Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shom namozini quyosh botgan — uning yuqori chekkasi gʻoyib boʻlgan onida oʻqir edilar.Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шом намозини қуёш ботган — унинг юқори чеккаси ғойиб бўлган онида ўқир эдилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبُو دَاوُدَ السَّبِيعِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبُو الْحَمْرَاءِ، قَالَ: صَحِبْتُ النَّبِيَّ ﷺ تِسْعَةَ أَشْهُرٍ، وَكَانَ إِذَا أَصْبَحَ أَتَى بَابَ عَلِيٍّ وَفَاطِمَةَ وَهُوَ يَقُولُ: «يَرْحَمُكُمُ اللَّهُ، إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ، وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا».

Abul-Hamro (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺga toʻqqiz oy hamroh boʻldim. U zot tong otganda Ali va Fotimaning eshiklari oldiga kelib: «Alloh sizlarga rahm qilsin. {Albatta, Alloh sizlardan — ahli baytdan — nopoklikni ketkazishni va sizlarni toza qilib poklashni xohlaydi}», der edilar.Абул-Ҳамро (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺга тўққиз ой ҳамроҳ бўлдим. У зот тонг отганда Али ва Фотиманинг эшиклари олдига келиб: «Аллоҳ сизларга раҳм қилсин. {Албатта, Аллоҳ сизлардан — аҳли байтдан — нопокликни кетказишни ва сизларни тоза қилиб поклашни хоҳлайди}», дер эдилар.

وَبِهِ قَالَ: أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، ثَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ الرُّحَبِيُّ، قَالَ: قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ: أَشِيخٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ؟ فَقَالَ: فِي عَنْفَقَتِهِ شَعَرَاتٌ بِيضٌ.

Hariz ibn Usmon ar-Ruhabiy aytdi: Men Abdulloh ibn Busrga: «Rasululloh ﷺ keksayganmidilar (sochlari oqqanmidi)?» dedim. U: «Pastki lablari ostidagi tuklarida bir nechta oq tuk bor edi», dedi.Ҳариз ибн Усмон ар-Руҳабий айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Бусрга: «Расулуллоҳ ﷺ кексайганмидилар (сочлари оққанмиди)?» дедим. У: «Пастки лаблари остидаги тукларида бир нечта оқ тук бор эди», деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ، قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ ﷺ إِذَا سَافَرَ قَالَ: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ، وَكَآبَةِ الْمُنْقَلَبِ، وَالْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْرِ، وَدَعْوَةِ الْمَظْلُومِ، وَسُوءِ الْمَنْظَرِ فِي الْأَهْلِ وَالْمَالِ».

Abdulloh ibn Sarjis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ safarga chiqqanlarida: «Allohim, safarning mashaqqatidan, qaytishdagi gʻam-alamdan, izzatdan soʻng xorlikka tushishdan, mazlumning duosidan hamda ahlim va molimda yomon manzarani koʻrishdan Senga panoh soʻrayman», der edilar.Абдуллоҳ ибн Саржис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сафарга чиққанларида: «Аллоҳим, сафарнинг машаққатидан, қайтишдаги ғам-аламдан, иззатдан сўнг хорликка тушишдан, мазлумнинг дуосидан ҳамда аҳлим ва молимда ёмон манзарани кўришдан Сенга паноҳ сўрайман», дер эдилар.

وَبِهِ قَالَ: أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ: قُلْتُ لِابْنِ أَبِي أَوْفَى: أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ دَعَا عَلَى الْأَحْزَابِ؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: «اللَّهُمَّ مُنْزِلَ الْكِتَابِ، سَرِيعَ الْحِسَابِ، هَازِمَ الْأَحْزَابِ، اللَّهُمَّ اهْزِمِ الْأَحْزَابَ وَزَلْزِلْهُمْ».

Ismoil ibn Abu Xolid aytdi: Men Ibn Abu Avfoga: «Rasululloh ﷺ ahzobga qarshi duo qilganmilar?» dedim. U: «Ha», dedi (va u zot shunday deganlarini aytdi): «Allohim, Kitobni nozil qilguvchi, hisobi tez, ahzobni tor-mor qilguvchi! Allohim, ahzobni tor-mor qil va ularni larzaga sol».Исмоил ибн Абу Холид айтди: Мен Ибн Абу Авфога: «Расулуллоҳ ﷺ аҳзобга қарши дуо қилганмилар?» дедим. У: «Ҳа», деди (ва у зот шундай деганларини айтди): «Аллоҳим, Китобни нозил қилгувчи, ҳисоби тез, аҳзобни тор-мор қилгувчи! Аллоҳим, аҳзобни тор-мор қил ва уларни ларзага сол».

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا أَبُو ظِلَالٍ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، فَقَالَ لِي: أَدْنُهْ. مَتَى ذَهَبَ بَصَرُكَ؟ قُلْتُ: وَأَنَا ابْنُ سَنَتَيْنِ، فِيمَا زَعَمَ أَهْلِي. فَقَالَ: أَلَا أُبَشِّرُكَ بِمَا تَقَرُّ بِهِ عَيْنَاكَ؟ قُلْتُ: بَلَى. قَالَ: مَرَّ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ بِرَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَسَلَّمَ، ثُمَّ مَضَى، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ: مَا أَخَذْتُ مِنْ عَبْدِي كَرِيمَتَيْهِ عِنْدِي جَزَاءٌ إِلَّا الْجَنَّةَ».

Abu Zilol aytdi: Men Anas ibn Molikning huzuriga kirdim. U menga: «Yaqinroq kel. Koʻzing qachon koʻr boʻlgan?» dedi. Men: «Oilamning aytishicha, ikki yoshimda», dedim. U: «Koʻzingni quvontiradigan narsa bilan seni xushxabarlantiraymi?» dedi. Men: «Albatta», dedim. U dedi: Ibn Ummi Maktum Rasululloh ﷺ ning yonlaridan oʻtib, salom berdi, soʻng ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jalla: ‹Bandamdan uning ikki qadrlisini (koʻzlarini) olsam, Mening huzurimda buning mukofoti jannatdan boshqa emas›, deydi», dedilar.Абу Зилол айтди: Мен Анас ибн Моликнинг ҳузурига кирдим. У менга: «Яқинроқ кел. Кўзинг қачон кўр бўлган?» деди. Мен: «Оиламнинг айтишича, икки ёшимда», дедим. У: «Кўзингни қувонтирадиган нарса билан сени хушхабарлантирайми?» деди. Мен: «Албатта», дедим. У деди: Ибн Умми Мактум Расулуллоҳ ﷺ нинг ёнларидан ўтиб, салом берди, сўнг кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бандамдан унинг икки қадрлисини (кўзларини) олсам, Менинг ҳузуримда бунинг мукофоти жаннатдан бошқа эмас›, дейди», дедилар.

وَبِهِ قَالَ: أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَلَامٍ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ ﷺ الْمَدِينَةَ أَتَى النَّبِيَّ ﷺ، وَقَالَ: إِنِّي سَائِلُكَ عَنْ ثَلَاثَةِ أَشْيَاءَ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا نَبِيٌّ: مَا أَوَّلُ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ؟ وَمَا أَوَّلُ مَا يَأْكُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ؟ وَمَا يُنْزِعُ الْوَلَدَ إِلَى أَبِيهِ وَإِلَى أُمِّهِ؟ قَالَ: «أَخْبَرَنِي بِهِنَّ جِبْرِيلُ آنِفًا» . قَالَ: جِبْرِيلُ؟ قَالَ: «نَعَمْ» . قَالَ: ذَاكَ عَدُوُّ الْيَهُودِ مِنَ الْمَلَائِكَةِ. قَالَ: «أَمَّا أَوَّلُ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ فَنَارٌ تَخْرُجُ مِنَ الْمَشْرِقِ فَتَحْشُرُ النَّاسَ إِلَى الْمَغْرِبِ، وَأَمَّا أَوَّلُ مَا يَأْكُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ فَزِيَادَةُ كَبِدِ الْحُوتِ، وَأَمَّا مَا يُنْزِعُ الْوَلَدَ إِلَى أَبِيهِ أَوْ إِلَى أُمِّهِ فَإِذَا سَبَقَ مَاءُ الرَّجُلِ مَاءَ الْمَرْأَةِ نَزَعَ إِلَى أَبِيهِ، وَإِذَا سَبَقَ مَاءُ الْمَرْأَةِ مَاءَ الرَّجُلِ نَزَعَ إِلَى أُمِّهِ» . قَالَ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ. ثُمَّ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ الْيَهُودَ قَوْمٌ بُهَّتٌ، فَأَخْبِرْهُمْ عَنِّي قَبْلَ أَنْ يَعْلَمُوا بِإِسْلَامِي. فَجَاءَ نَفَرٌ مِنْهُمْ، فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «أَيُّ رَجُلٍ عَبْدُ اللَّهِ فِيكُمْ»؟ قَالُوا: خَيْرُنَا وَابْنُ خَيْرِنَا، وَسَيِّدُنَا وَابْنُ سَيِّدِنَا، وَأَعْلَمُنَا وَابْنُ أَعْلَمِنَا. قَالَ: «أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَسْلَمَ عَبْدُ اللَّهِ»؟ قَالُوا: أَعَاذَهُ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ. فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ. فَقَالُوا: شَرُّنَا وَابْنُ شَرِّنَا، وَانْتَقَصُوهُ. فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَذَا الَّذِي كُنْتُ أَخَافُ.

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Madinaga kelganlarida Abdulloh ibn Salom u zotning huzurlariga kelib: «Men sendan uchta narsa haqida soʻrayman, ularni faqat paygʻambargina biladi: Qiyomatning birinchi alomati nima? Jannat ahli birinchi boʻlib nima yeydi? Bolani otasiga yoki onasiga nima tortdiradi?» dedi. U zot: «Bularni menga hozirgina Jibril xabar berdi», dedilar. U: «Jibrilmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «U — farishtalar orasidagi yahudiylarning dushmani», dedi. U zot: «Qiyomatning birinchi alomatiga kelsak, u mashriqdan chiqib, odamlarni magʻribga toʻplaydigan olovdir. Jannat ahli birinchi boʻlib yeydigan narsaga kelsak, u baliq jigarining ortiqcha (boʻlagi)dir. Bolani otasiga yoki onasiga tortdiradigan narsaga kelsak, agar erkakning suvi ayolning suvidan oʻzib ketsa, (bola) otasiga tortadi; agar ayolning suvi erkakning suvidan oʻzib ketsa, onasiga tortadi», dedilar. U: «Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga iloh yoʻq va sen Allohning Rasulisan», dedi. Soʻng: «Yo Rasululloh, yahudiylar boʻhtonchi qavmdir; ular mening musulmon boʻlganimni bilishlaridan oldin ulardan men haqimda soʻrang», dedi. Shunda ulardan bir necha kishi keldi. Rasululloh ﷺ ularga: «Abdulloh sizlarning oralaringizda qanday kishi?» dedilar. Ular: «Bizning eng yaxshimiz va eng yaxshimizning oʻgʻli, sayyidimiz va sayyidimizning oʻgʻli, eng bilimdonimiz va eng bilimdonimizning oʻgʻli», dedilar. U zot: «Agar Abdulloh musulmon boʻlsa-chi?» dedilar. Ular: «Alloh uni bundan asrasin», dedilar. Shunda Abdulloh ularning oldiga chiqib: «Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasulidir», dedi. Ular: «Bizning eng yomonimiz va eng yomonimizning oʻgʻli», deb uni kamsitdilar. Shunda Abdulloh: «Yo Rasululloh, men qoʻrqqan narsa mana shu edi», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Мадинага келганларида Абдуллоҳ ибн Салом у зотнинг ҳузурларига келиб: «Мен сендан учта нарса ҳақида сўрайман, уларни фақат пайғамбаргина билади: Қиёматнинг биринчи аломати нима? Жаннат аҳли биринчи бўлиб нима ейди? Болани отасига ёки онасига нима тортдиради?» деди. У зот: «Буларни менга ҳозиргина Жибрил хабар берди», дедилар. У: «Жибрилми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «У — фаришталар орасидаги яҳудийларнинг душмани», деди. У зот: «Қиёматнинг биринчи аломатига келсак, у машриқдан чиқиб, одамларни мағрибга тўплайдиган оловдир. Жаннат аҳли биринчи бўлиб ейдиган нарсага келсак, у балиқ жигарининг ортиқча (бўлаги)дир. Болани отасига ёки онасига тортдирадиган нарсага келсак, агар эркакнинг суви аёлнинг сувидан ўзиб кетса, (бола) отасига тортади; агар аёлнинг суви эркакнинг сувидан ўзиб кетса, онасига тортади», дедилар. У: «Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва сен Аллоҳнинг Расулисан», деди. Сўнг: «Ё Расулуллоҳ, яҳудийлар бўҳтончи қавмдир; улар менинг мусулмон бўлганимни билишларидан олдин улардан мен ҳақимда сўранг», деди. Шунда улардан бир неча киши келди. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Абдуллоҳ сизларнинг ораларингизда қандай киши?» дедилар. Улар: «Бизнинг энг яхшимиз ва энг яхшимизнинг ўғли, саййидимиз ва саййидимизнинг ўғли, энг билимдонимиз ва энг билимдонимизнинг ўғли», дедилар. У зот: «Агар Абдуллоҳ мусулмон бўлса-чи?» дедилар. Улар: «Аллоҳ уни бундан асрасин», дедилар. Шунда Абдуллоҳ уларнинг олдига чиқиб: «Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир», деди. Улар: «Бизнинг энг ёмонимиз ва энг ёмонимизнинг ўғли», деб уни камситдилар. Шунда Абдуллоҳ: «Ё Расулуллоҳ, мен қўрққан нарса мана шу эди», деди.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، ثَنَا فَائِدٌ أَبُو الْوَرْقَاءِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى الْأَسْلَمِيِّ، قَالَ: خَرَجْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ قُعُودٌ، وَإِذَا غُلَامٌ صَغِيرٌ يَبْكِي لِعُمَرَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «ضُمَّ الصَّبِيَّ إِلَيْكَ فَإِنَّهُ ضَالٌّ» . فَضَمَّهُ عُمَرُ إِلَيْهِ. فَبَيْنَمَا نَحْنُ قُعُودٌ إِذَا لَهُ أُمٌّ تُوَلْوِلُ وَتَقُولُ: يَا بُنَيَّاهُ، وَتَبْكِي، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ لِعُمَرَ: «نَادِ الْمَرْأَةَ فَإِنَّهَا أُمُّ الصَّبِيِّ» . وَهِيَ كَاشِفَةٌ عَنْ رَأْسِهَا لَيْسَ عَلَى رَأْسِهَا خِمَارٌ، جَزَعًا عَلَى ابْنِهَا، فَجَاءَتْ حَتَّى قَبَضَتِ الصَّبِيَّ مِنْ حَجْرِ عُمَرَ وَهِيَ تَبْكِي، وَالصَّبِيُّ فِي حَجْرِهَا، فَالْتَفَتَتْ، فَلَمَّا رَأَتْ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ اخْتَزَتْ وَأَخَذَهَا الْحَيَاءُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ عِنْدَ ذَلِكَ: «أَتَرَوْنَ هَذِهِ رَحِيمَةً بِوَلَدِهَا؟» فَقَالَ أَصْحَابُهُ: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «كَفَى بِهَذِهِ رَحْمَةً، وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، اللَّهُ أَرْحَمُ بِالْمُؤْمِنِ مِنْ هَذِهِ بِوَلَدِهَا».

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu) aytdi: Men (uydan) chiqsam, Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar oʻtirgan edilar, Umarning yonida esa bir kichkina bola yigʻlab turardi. Rasululloh ﷺ: «Bolani oʻzingga tort, chunki u adashib qolgan», dedilar. Umar uni oʻziga tortdi. Biz oʻtirganimizda, birdan uning onasi ‹voy oʻgʻlginam› deb faryod solib, yigʻlab keldi. Rasululloh ﷺ Umarga: «Ayolni chaqir, chunki u bolaning onasidir», dedilar. U oʻgʻliga achinganidan boshi ochiq, boshida roʻmoli yoʻq edi. U kelib, yigʻlagan holda bolani Umarning bagʻridan oldi, bola uning bagʻrida edi. Soʻng u oʻgirildi va Rasululloh ﷺni koʻrgach, uyalib qoldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu (ayol)ni oʻz bolasiga mehribon deb bilasizlarmi?» dedilar. Sahobalari: «Albatta, yo Rasululloh», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Buning mehri (dalil boʻlishga) kifoya. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Alloh moʻminga bu (ayol) oʻz bolasiga (mehribon) boʻlganidan koʻra mehribonroqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен (уйдан) чиқсам, Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар ўтирган эдилар, Умарнинг ёнида эса бир кичкина бола йиғлаб турарди. Расулуллоҳ ﷺ: «Болани ўзингга торт, чунки у адашиб қолган», дедилар. Умар уни ўзига тортди. Биз ўтирганимизда, бирдан унинг онаси ‹вой ўғлгинам› деб фарёд солиб, йиғлаб келди. Расулуллоҳ ﷺ Умарга: «Аёлни чақир, чунки у боланинг онасидир», дедилар. У ўғлига ачинганидан боши очиқ, бошида рўмоли йўқ эди. У келиб, йиғлаган ҳолда болани Умарнинг бағридан олди, бола унинг бағрида эди. Сўнг у ўгирилди ва Расулуллоҳ ﷺни кўргач, уялиб қолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (аёл)ни ўз боласига меҳрибон деб биласизларми?» дедилар. Саҳобалари: «Албатта, ё Расулуллоҳ», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Бунинг меҳри (далил бўлишга) кифоя. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, Аллоҳ мўминга бу (аёл) ўз боласига (меҳрибон) бўлганидан кўра меҳрибонроқдир», дедилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ، ثَنَا أَبُو هَارُونَ الْعَبْدِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَكَانَ إِذَا سَارَ فَرْسَخًا تَجَوَّزَ فِي الصَّلَاةِ.

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga (safarga) chiqdik. U zot bir farsax yurganlarida namozni qisqartirar edilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (сафарга) чиқдик. У зот бир фарсах юрганларида намозни қисқартирар эдилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هَارُونَ الْعَبْدِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِذَا سَلَّمَ مِنْ صَلَاةٍ قَالَ: «سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ، وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ».

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozdan salom berganlarida: «Subhaana rabbika rabbil-izzati ammaa yasifuun, va salaamun alal-mursaliyn, val-hamdu lillaahi rabbil-aalamiyn» (Izzat Egasi boʻlmish Robbing ular sifatlayotgan narsalardan pokdir. Paygʻambarlarga salom boʻlsin. Va olamlarning Robbi boʻlmish Allohga hamd boʻlsin) der edilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намоздан салом берганларида: «Субҳаана раббика раббил-иззати аммаа ясифуун, ва салаамун алал-мурсалийн, вал-ҳамду лиллааҳи раббил-ааламийн» (Иззат Эгаси бўлмиш Роббинг улар сифатлаётган нарсалардан покдир. Пайғамбарларга салом бўлсин. Ва оламларнинг Робби бўлмиш Аллоҳга ҳамд бўлсин) дер эдилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الطَّائِفِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ قَالَ: «لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ، وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ، وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ».

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Besh uqiyadan kam (kumush)ga zakot yoʻq; besh tuyadan kam (mol)ga zakot yoʻq; besh vasqdan kam (don)ga zakot yoʻq», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Беш уқиядан кам (кумуш)га закот йўқ; беш туядан кам (мол)га закот йўқ; беш васқдан кам (дон)га закот йўқ», — дедилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، ثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يَتَسَوَّكُ مِنَ اللَّيْلِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا، كُلَّمَا رَقَدَ وَاسْتَيْقَظَ اسْتَاكَ وَتَوَضَّأَ وَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ.

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ kechasi ikki yoki uch marta misvok qilar edilar; har gal uxlab uygʻonganlarida misvok qilib, tahorat olib, ikki rakaat namoz oʻqir edilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ кечаси икки ёки уч марта мисвок қилар эдилар; ҳар гал ухлаб уйғонганларида мисвок қилиб, таҳорат олиб, икки ракаат намоз ўқир эдилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا يَعْلَى، ثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: كُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ الْمَغْرِبَ وَنَحْنُ نَنْظُرُ إِلَى السَّدَفِ.

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan shom namozini oʻqir edik va (oʻshanda) endi tushayotgan qorongʻilikni koʻrib turar edik.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан шом намозини ўқир эдик ва (ўшанда) энди тушаётган қоронғиликни кўриб турар эдик.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْعَوَالِي وَرَسُولُ اللَّهِ ﷺ وَجِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَامُ يُصَلِّيَانِ حَيْثُ يُصَلَّى عَلَى الْجَنَائِزِ، فَلَمَّا انْصَرَفَ، قَالَ الرَّجُلُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَذَا الَّذِي رَأَيْتُ مَعَكَ؟ قَالَ: «وَقَدْ رَأَيْتَهُ»؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: «لَقَدْ رَأَيْتَ خَيْرًا كَثِيرًا، هَذَا جِبْرِيلُ مَا زَالَ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ».

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ va Jibril alayhissalom janozalar oʻqiladigan joyda namoz oʻqiyotganlarida, Avoliydan bir kishi keldi. U zot namozdan chiqqanlarida, oʻsha kishi: «Yo Rasululloh, siz bilan birga koʻrganim bu kim edi?» dedi. U zot: «Sen uni koʻrdingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Sen koʻp yaxshilikni koʻribsan. Bu — Jibrildir. U menga qoʻshni haqida shunchalik tavsiya qilaverdiki, hatto men uni merosxoʻr qilib qoʻyadi, deb oʻyladim», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ва Жибрил алайҳиссалом жанозалар ўқиладиган жойда намоз ўқиётганларида, Аволийдан бир киши келди. У зот намоздан чиққанларида, ўша киши: «Ё Расулуллоҳ, сиз билан бирга кўрганим бу ким эди?» деди. У зот: «Сен уни кўрдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сен кўп яхшиликни кўрибсан. Бу — Жибрилдир. У менга қўшни ҳақида шунчалик тавсия қилавердики, ҳатто мен уни меросхўр қилиб қўяди, деб ўйладим», дедилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ يَجْمَعُ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ الْأُولَى وَالْعَصْرِ فِي السَّفَرِ.

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ safarda peshin bilan asr namozlarini jamlab oʻqir edilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ сафарда пешин билан аср намозларини жамлаб ўқир эдилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «الْمَدِينَةُ حَرَامٌ كَمَكَّةَ، وَالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ، إِنَّ عَلَى أَنْقَابِهَا مَلَائِكَةً يَحْرُسُونَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ».

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Madina Makka kabi haramdir. Muhammadga (Qurʼon) nozil qilgan Zotga qasamki, uning dovonlarida uni shaytondan qoʻriqlab turadigan farishtalar bor», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мадина Макка каби ҳарамдир. Муҳаммадга (Қуръон) нозил қилган Зотга қасамки, унинг довонларида уни шайтондан қўриқлаб турадиган фаришталар бор», дедилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ: لَمَّا هُزِمَ الْمُشْرِكُونَ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ، فَقَامَ، ثُمَّ أَمَرَ بِأَبِي جَهْلِ بْنِ هِشَامٍ فَسُحِبَ فَأُلْقِيَ فِي الْقَلِيبِ، ثُمَّ أَمَرَ بِعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ فَسُحِبَ فَأُلْقِيَ فِي الْقَلِيبِ، ثُمَّ أَمَرَ بِشَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ فَسُحِبَ فَأُلْقِيَ فِي الْقَلِيبِ، ثُمَّ أَمَرَ بِأُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ فَسُحِبَ فَأُلْقِيَ فِي الْقَلِيبِ. وَأَبُو حُذَيْفَةَ بْنُ عُتْبَةَ قَائِمٌ إِلَى جَانِبِ النَّبِيِّ ﷺ لَمْ يُفْطَنْ لَهُ، فَلَمَّا نَظَرَ إِلَى أَبِيهِ يُسْحَبُ إِلَى أَنْ أُلْقِيَ فِي الْقَلِيبِ، تَغَيَّرَ وَجْهُهُ، فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ ﷺ فَلَمَّا رَأَى قَدْ تَغَيَّرَ وَجْهُهُ، قَالَ: «يَا أَبَا حُذَيْفَةَ، كَأَنَّكَ سَاءَكَ مَا صَنَعْنَا بِمُتَّبِعَةَ»؟ قَالَ: مَا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي لَا أَشُكُّ فِي اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَلَكِنِّي كُنْتُ أَعْرِفُ مِنْ عُتْبَةَ حِلْمًا وَعَقْلًا وَشَرَفًا، فَكُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَهْدِيَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى الْإِسْلَامِ، فَلَمَّا رَأَيْتُ مَصْرَعَهُ حَيْثُ وَقَعَ، أَحْزَنَنِي ذَلِكَ. فَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ بِخَيْرٍ. فَلَمَّا كَانَ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ خَرَجَ النَّبِيُّ ﷺ فَسَمِعَهُ النَّاسُ وَهُوَ يُنَادِي فِي جَوْفِ اللَّيْلِ: يَا أَبَا جَهْلِ بْنَ هِشَامٍ، وَيَا عُتْبَةَ بْنَ رَبِيعَةَ، وَيَا شَيْبَةَ بْنَ رَبِيعَةَ، وَيَا أُمَيَّةَ بْنَ خَلَفٍ، أَوَجَدْتُمْ مَا وَعَدَكُمْ رَبُّكُمْ حَقًّا؟ فَإِنِّي وَجَدْتُ مَا وَعَدَنِي رَبِّي حَقًّا. فَنَادَاهُ النَّاسُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَتُنَادِي أَقْوَامًا قَدْ جَيَّفُوا؟ فَقَالَ: «وَاللَّهِ مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ وَلَكِنَّهُمْ لَا يَسْتَطِيعُونَ أَنْ يُجِيبُوا».

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Mushriklar magʻlub boʻlganlarida Rasululloh ﷺ kelib turdilar, soʻng Abu Jahl ibn Hishom haqida buyruq berdilar — u sudralib, quduqqa tashlandi. Soʻng Utba ibn Rabia haqida buyruq berdilar — u ham sudralib, quduqqa tashlandi. Soʻng Shayba ibn Rabia haqida buyruq berdilar — u ham sudralib, quduqqa tashlandi. Soʻng Umayya ibn Xalaf haqida buyruq berdilar — u ham sudralib, quduqqa tashlandi. Abu Huzayfa ibn Utba esa Nabiy ﷺ ning yonlarida turgan edi, unga eʼtibor berilmagan edi. U otasining sudralib borib quduqqa tashlanganini koʻrganda, yuzi oʻzgarib ketdi. Nabiy ﷺ unga qaradilar va yuzi oʻzgarganini koʻrib: «Ey Abu Huzayfa, qarindoshingga qilgan ishimiz seni xafa qildimi?» dedilar. U: «Yoʻq, yo Rasululloh, men Alloh va Uning Rasuli haqida shubha qilmayman. Lekin men Utbada hilm, aql va sharaf borligini bilar va Alloh azza va jalla uni Islomga hidoyat qilishini umid qilar edim. Uning qay ahvolda halok boʻlganini koʻrganimda, bu meni gʻamgin qildi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga yaxshilik tilab duo qildilar. Kechaning yarmi boʻlganda Nabiy ﷺ (tashqariga) chiqdilar va odamlar u zotning tun yarmida: «Ey Abu Jahl ibn Hishom, ey Utba ibn Rabia, ey Shayba ibn Rabia, ey Umayya ibn Xalaf! Robbingiz sizlarga vaʼda qilgan narsani haq deb topdingizlarmi? Men esa Robbim menga vaʼda qilgan narsani haq deb topdim», deb nido qilayotganlarini eshitdilar. Odamlar: «Yo Rasululloh, siz murdalari sasib ketgan qavmlarga nido qilyapsizmi?» dedilar. U zot: «Allohga qasamki, sizlar mening aytayotgan gapimni ulardan koʻra yaxshiroq eshitayotganingiz yoʻq, lekin ular javob bera olmaydilar», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Мушриклар мағлуб бўлганларида Расулуллоҳ ﷺ келиб турдилар, сўнг Абу Жаҳл ибн Ҳишом ҳақида буйруқ бердилар — у судралиб, қудуққа ташланди. Сўнг Утба ибн Рабиа ҳақида буйруқ бердилар — у ҳам судралиб, қудуққа ташланди. Сўнг Шайба ибн Рабиа ҳақида буйруқ бердилар — у ҳам судралиб, қудуққа ташланди. Сўнг Умайя ибн Халаф ҳақида буйруқ бердилар — у ҳам судралиб, қудуққа ташланди. Абу Ҳузайфа ибн Утба эса Набий ﷺ нинг ёнларида турган эди, унга эътибор берилмаган эди. У отасининг судралиб бориб қудуққа ташланганини кўрганда, юзи ўзгариб кетди. Набий ﷺ унга қарадилар ва юзи ўзгарганини кўриб: «Эй Абу Ҳузайфа, қариндошингга қилган ишимиз сени хафа қилдими?» дедилар. У: «Йўқ, ё Расулуллоҳ, мен Аллоҳ ва Унинг Расули ҳақида шубҳа қилмайман. Лекин мен Утбада ҳилм, ақл ва шараф борлигини билар ва Аллоҳ азза ва жалла уни Исломга ҳидоят қилишини умид қилар эдим. Унинг қай аҳволда ҳалок бўлганини кўрганимда, бу мени ғамгин қилди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга яхшилик тилаб дуо қилдилар. Кечанинг ярми бўлганда Набий ﷺ (ташқарига) чиқдилар ва одамлар у зотнинг тун ярмида: «Эй Абу Жаҳл ибн Ҳишом, эй Утба ибн Рабиа, эй Шайба ибн Рабиа, эй Умайя ибн Халаф! Роббингиз сизларга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдингизларми? Мен эса Роббим менга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдим», деб нидо қилаётганларини эшитдилар. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, сиз мурдалари сасиб кетган қавмларга нидо қиляпсизми?» дедилар. У зот: «Аллоҳга қасамки, сизлар менинг айтаётган гапимни улардан кўра яхшироқ эшитаётганингиз йўқ, лекин улар жавоб бера олмайдилар», дедилар.

وَبِهِ قَالَ: أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، أَنَا مُسْلِمٌ الْأَعْوَرُ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ ﷺ يُصَلِّي الظُّهْرَ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ، وَيُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ، وَيُصَلِّي الْمَغْرِبَ حِينَ تَغْرُبُ، وَيُمْسِي بِالْعِشَاءِ، وَيَقُولُ: «احْتَرِسُوا فَلَا تَنَامُوا» . وَيُصَلِّي الْفَجْرَ حِينَ يَغْشَى النُّورُ السَّمَاءَ.

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ peshin namozini quyosh ogʻganda oʻqir edilar; asrni quyosh oq va tiniq turganida oʻqir edilar; shomni quyosh botishi bilanoq oʻqir edilar; xuftonni kechiktirib: «Hushyor boʻlinglar, uxlab qolmanglar», der edilar; bomdodni esa nur osmonni qoplaganda oʻqir edilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ пешин намозини қуёш оғганда ўқир эдилар; асрни қуёш оқ ва тиниқ турганида ўқир эдилар; шомни қуёш ботиши биланоқ ўқир эдилар; хуфтонни кечиктириб: «Ҳушёр бўлинглар, ухлаб қолманглар», дер эдилар; бомдодни эса нур осмонни қоплаганда ўқир эдилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ هَارُونَ، أَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ هَاجَرَ إِلَى النَّبِيِّ ﷺ فَآخَى بَيْنَهُ وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ، فَقَالَ لَهُ: يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ، إِنِّي أَكْثَرُ الْأَنْصَارِ مَالًا، وَإِنِّي مُقَاسِمٌ مَالِي، وَلِي امْرَأَتَانِ، وَأَنَا مُطَلِّقٌ إِحْدَاهُمَا، فَإِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُهَا فَتَزَوَّجْهَا. فَقَالَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ: بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ، وَلَكِنْ دُلَّنِي عَلَى السُّوقِ. فَدَلُّوهُ، فَرَبِحَ، فَلَمْ يَرْجِعْ يَوْمَئِذٍ حَتَّى أَصَابَ شَيْئًا مِنْ سَمْنٍ وَأَقِطٍ. فَمَكَثَ أَيَّامًا، ثُمَّ مَرَّ بِهِ النَّبِيُّ ﷺ فَرَأَى عَلَيْهِ وَضَرًا مِنْ صُفْرَةٍ، فَقَالَ لَهُ: «مَهْيَمْ»؟ قَالَ: تَزَوَّجْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: «مَنْ»؟ قَالَ: امْرَأَةً مِنَ الْأَنْصَارِ. قَالَ: «مَا أَصْدَقْتَ»؟ قَالَ: نَوَاةً أَوْ وَزْنَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ. فَقَالَ: «أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ».

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abdurahmon ibn Avf Nabiy ﷺ ning huzurlariga hijrat qildi. U zot uni Saʼd ibn Rabiʼ bilan birodar qildilar. Saʼd unga: «Ey Abdurahmon, men ansorlarning eng boyiman, molimni sen bilan boʻlishaman. Mening ikki xotinim bor, birini taloq qilaman; iddasi tugagach, unga uylanasan», dedi. Abdurahmon unga: «Alloh senga ahling va moling borasida baraka bersin. Lekin menga bozorni koʻrsat», dedi. Unga bozorni koʻrsatishdi. U foyda qildi va oʻsha kuni bir oz sariyogʻ bilan quruq qurt topmagunicha qaytmadi. Shu holda bir necha kun oʻtdi. Soʻng Nabiy ﷺ uning yonidan oʻtib, unda sargʻish (xushboʻylik) izini koʻrdilar va: «Bu nima?» dedilar. U: «Uylandim, yo Rasululloh», dedi. U zot: «Kimga?» dedilar. U: «Ansorlardan bir ayolga», dedi. U zot: «Mahr qilib nima berding?» dedilar. U: «Bir danak yoki bir danak ogʻirligicha oltin», dedi. Shunda u zot: «Bir qoʻy bilan boʻlsa ham valima qil», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абдураҳмон ибн Авф Набий ﷺ нинг ҳузурларига ҳижрат қилди. У зот уни Саъд ибн Рабиъ билан биродар қилдилар. Саъд унга: «Эй Абдураҳмон, мен ансорларнинг энг бойиман, молимни сен билан бўлишаман. Менинг икки хотиним бор, бирини талоқ қиламан; иддаси тугагач, унга уйланасан», деди. Абдураҳмон унга: «Аллоҳ сенга аҳлинг ва молинг борасида барака берсин. Лекин менга бозорни кўрсат», деди. Унга бозорни кўрсатишди. У фойда қилди ва ўша куни бир оз сариёғ билан қуруқ қурт топмагунича қайтмади. Шу ҳолда бир неча кун ўтди. Сўнг Набий ﷺ унинг ёнидан ўтиб, унда сарғиш (хушбўйлик) изини кўрдилар ва: «Бу нима?» дедилар. У: «Уйландим, ё Расулуллоҳ», деди. У зот: «Кимга?» дедилар. У: «Ансорлардан бир аёлга», деди. У зот: «Маҳр қилиб нима бердинг?» дедилар. У: «Бир данак ёки бир данак оғирлигича олтин», деди. Шунда у зот: «Бир қўй билан бўлса ҳам валима қил», дедилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، ثَنَا فَائِدٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِذَا أَصْبَحَ قَالَ: «أَصْبَحْنَا وَأَصْبَحَ الْمُلْكُ وَالْكِبْرِيَاءُ وَالْعَظَمَةُ وَالْخَلْقُ وَاللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَمَا سَكَنَ فِيهِمَا لِلَّهِ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، اللَّهُمَّ اجْعَلْ هَذَا النَّهَارَ أَوَّلَهُ صَلَاحًا وَأَوْسَطَهُ فَلَاحًا وَآخِرَهُ نَجَاحًا، وَأَسْأَلُكَ خَيْرَ الدُّنْيَا وَخَيْرَ الْآخِرَةِ».

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ tongga chiqqanlarida: «Tongga chiqdik va mulk, kibriyo, azamat, xalq, kecha va kunduz hamda ularda sokin boʻlgan narsalar sherigi yoʻq yolgʻiz Alloh uchun boʻlgan holda tongga chiqdi. Allohim, bu kunning avvalini solihlik, oʻrtasini najot, oxirini muvaffaqiyat qilgin. Sendan dunyoning yaxshiligini va oxiratning yaxshiligini soʻrayman», der edilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ тонгга чиққанларида: «Тонгга чиқдик ва мулк, кибриё, азамат, халқ, кеча ва кундуз ҳамда уларда сокин бўлган нарсалар шериги йўқ ёлғиз Аллоҳ учун бўлган ҳолда тонгга чиқди. Аллоҳим, бу куннинг аввалини солиҳлик, ўртасини нажот, охирини муваффақият қилгин. Сендан дунёнинг яхшилигини ва охиратнинг яхшилигини сўрайман», дер эдилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ هَارُونَ الْوَاسِطِيُّ الْغَسَّانِيُّ، ثَنَا فَائِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ: وَاللَّهِ إِنَّا لَجُلُوسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ إِذْ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَهْلَكَنِي الشَّبَقُ وَالْجُوعُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «الشَّبَقُ وَالْجُوعُ»؟ قَالَ: هُوَ ذَاكَ. قَالَ: «فَاذْهَبْ فَتَزَوَّجِ امْرَأَةً لَيْسَ لَهَا زَوْجٌ» . فَذَهَبَ الْأَعْرَابِيُّ فَدَخَلَ نَخْلَ بَنِي النَّجَّارِ، فَإِذَا جَارِيَةٌ تَخْتَرِفُ فِي زَنْبِيلٍ، فَقَالَ لَهَا: يَا ذَاتَ الزَّنْبِيلِ، أَلَكِ زَوْجٌ؟ قَالَتْ: لَا. قَالَ: فَانْزِلِي فَقَدْ زَوَّجَنِيكِ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ. فَنَزَلَتْ، فَانْطَلَقَتْ مَعَهُ إِلَى مَنْزِلِهَا، فَقَالَتْ لِأَبِيهَا: إِنَّ هَذَا الْأَعْرَابِيَّ أَتَانَا وَأَنَا أَخْتَرِفُ فِي الزَّنْبِيلِ فَسَأَلَنِي هَلْ لِي زَوْجٌ؟ فَقُلْتُ: لَا. فَقَالَ: انْزِلِي فَقَدْ زَوَّجَنِيكِ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ. فَقَالَ لَهُ أَبُوهَا: مَا ذَاتُ الزَّنْبِيلِ مِنْكَ؟ قَالَ: ابْنَتِي. قَالَ: أَلَهَا زَوْجٌ؟ قَالَ: لَا. قَالَ: فَقَدْ زَوَّجَنِيكَهَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ. فَانْطَلَقَتِ الْجَارِيَةُ وَأَبُوهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَأَخْبَرَاهُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «أَلَهَا زَوْجٌ»؟ قَالَ: لَا. قَالَ: «اذْهَبْ فَأَحْسِنْ جَهَازَهَا ثُمَّ ابْعَثْ بِهَا إِلَيْهِ» . فَجَهَّزَ أَبُوهَا ابْنَتَهُ وَأَحْسَنَ الْقِيَامَ عَلَيْهَا، ثُمَّ بَعَثَ مَعَهَا بِتَمْرٍ وَلَبَنٍ، فَجَاءَتْ بِهِ إِلَى بَيْتِ الْأَعْرَابِيِّ، وَانْصَرَفَ أَبُوهَا إِلَى بَيْتِهِ. فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ غَدَا الْأَعْرَابِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ، فَقَالَتِ الْجَارِيَةُ لِأَبِيهَا: وَاللَّهِ مَا قَرِبَنَا وَلَا قَرِبَ تَمْرَنَا وَلَا لَبَنَنَا. فَانْطَلَقَ أَبُوهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَأَخْبَرَهُ، فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ الْأَعْرَابِيَّ، فَقَالَ: «يَا أَعْرَابِيُّ، مَا مَنَعَكَ أَنْ تُلِمَّ بِأَهْلِكَ»؟ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، انْصَرَفْتُ مِنْ عِنْدِكَ فَدَخَلْتُ الْمَنْزِلَ، فَإِذَا جَارِيَةٌ مُصَنَّعَةٌ وَرَأَيْتُ تَمْرًا وَلَبَنًا، فَكَانَ يَجِبُ عَلَيَّ أَنْ أُحَيِّيَ إِلَى الصُّبْحِ. فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «يَا أَعْرَابِيُّ، اذْهَبْ فَأَلِمَّ بِأَهْلِكَ».

Abdulloh ibn Abu Avfo aytdi: Allohga qasamki, biz Rasululloh ﷺ ning huzurlarida oʻtirgan edik, shu payt bir aʼrobiy kelib: «Yo Rasululloh, meni shahvat va ochlik halok qildi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Shahvat va ochlikmi?» dedilar. U: «Shundoq», dedi. U zot: «Bor, eri yoʻq bir ayolga uylan», dedilar. Aʼrobiy borib, Banu Najjorning xurmozoriga kirdi. Qarasa, bir qiz zambilga (xurmo) terayotgan ekan. U qizga: «Ey zambilli qiz, sening ering bormi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. U: «Unda tush, Rasululloh ﷺ seni menga nikohlab berdilar», dedi. Qiz tushib, u bilan birga uyiga bordi va otasiga: «Men zambilga (xurmo) terayotganimda mana shu aʼrobiy oldimizga keldi va mendan: ‹Ering bormi?› deb soʻradi. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U: ‹Tush, Rasululloh ﷺ seni menga nikohlab berdilar›, dedi», dedi. Otasi aʼrobiyga: «Zambilli qiz senga kim boʻladi?» dedi. (U): «Qizim», dedi. (Aʼrobiy): «Uning eri bormi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. (Aʼrobiy): «Unda Rasululloh ﷺ uni menga nikohlab berdilar», dedi. Qiz va otasi Rasululloh ﷺ ning huzurlariga borib, xabar berishdi. Rasululloh ﷺ: «Uning eri bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bor, uning jihozini yaxshilab tayyorla, soʻng uni unga joʻnat», dedilar. Otasi qizining jihozini tayyorlab, unga yaxshi gʻamxoʻrlik qildi, soʻng u bilan birga xurmo va sut yubordi. Qiz uni aʼrobiyning uyiga olib keldi, otasi esa oʻz uyiga qaytdi. Ertasi kuni aʼrobiy Rasululloh ﷺ ning huzurlariga bordi. Qiz otasiga: «Allohga qasamki, u na bizga yaqinlashdi, na xurmomizga, na sutimizga yaqinlashdi», dedi. Otasi Rasululloh ﷺ ning huzurlariga borib, xabar berdi. Rasululloh ﷺ aʼrobiyni chaqirib: «Ey aʼrobiy, ahlingga yaqinlashishingga nima toʻsqinlik qildi?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, sizning huzuringizdan qaytib uyga kirsam, bezatilgan bir qiz, xurmo va sut turibdi. Shuning uchun tongga qadar (bedor turib ibodat) qilishim lozim boʻldi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Ey aʼrobiy, bor, ahlingga yaqinlash», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо айтди: Аллоҳга қасамки, биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида ўтирган эдик, шу пайт бир аъробий келиб: «Ё Расулуллоҳ, мени шаҳват ва очлик ҳалок қилди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳват ва очликми?» дедилар. У: «Шундоқ», деди. У зот: «Бор, эри йўқ бир аёлга уйлан», дедилар. Аъробий бориб, Бану Нажжорнинг хурмозорига кирди. Қараса, бир қиз замбилга (хурмо) тераётган экан. У қизга: «Эй замбилли қиз, сенинг эринг борми?» деди. У: «Йўқ», деди. У: «Унда туш, Расулуллоҳ ﷺ сени менга никоҳлаб бердилар», деди. Қиз тушиб, у билан бирга уйига борди ва отасига: «Мен замбилга (хурмо) тераётганимда мана шу аъробий олдимизга келди ва мендан: ‹Эринг борми?› деб сўради. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У: ‹Туш, Расулуллоҳ ﷺ сени менга никоҳлаб бердилар›, деди», деди. Отаси аъробийга: «Замбилли қиз сенга ким бўлади?» деди. (У): «Қизим», деди. (Аъробий): «Унинг эри борми?» деди. У: «Йўқ», деди. (Аъробий): «Унда Расулуллоҳ ﷺ уни менга никоҳлаб бердилар», деди. Қиз ва отаси Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига бориб, хабар беришди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг эри борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бор, унинг жиҳозини яхшилаб тайёрла, сўнг уни унга жўнат», дедилар. Отаси қизининг жиҳозини тайёрлаб, унга яхши ғамхўрлик қилди, сўнг у билан бирга хурмо ва сут юборди. Қиз уни аъробийнинг уйига олиб келди, отаси эса ўз уйига қайтди. Эртаси куни аъробий Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига борди. Қиз отасига: «Аллоҳга қасамки, у на бизга яқинлашди, на хурмомизга, на сутимизга яқинлашди», деди. Отаси Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига бориб, хабар берди. Расулуллоҳ ﷺ аъробийни чақириб: «Эй аъробий, аҳлингга яқинлашишингга нима тўсқинлик қилди?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, сизнинг ҳузурингиздан қайтиб уйга кирсам, безатилган бир қиз, хурмо ва сут турибди. Шунинг учун тонгга қадар (бедор туриб ибодат) қилишим лозим бўлди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй аъробий, бор, аҳлингга яқинлаш», дедилар.

وَبِهِ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو جَابِرٍ، أَخْبَرَنَا فَائِدٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ: كَانَ بِالْمَدِينَةِ مُقْعَدٌ، فَقَالَ لِأَهْلِهِ: ضَعُونِي عَلَى طَرِيقِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ إِلَى مَسْجِدِهِ. وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِذَا اخْتَلَفَ إِلَى الْمَسْجِدِ يُسَلِّمُ عَلَى الْمُقْعَدِ، فَجَاءَ أَهْلُ الْمُقْعَدِ لِيَرُدُّوهُ إِلَى أَهْلِهِ، فَقَالَ: لَا وَاللَّهِ لَا أَبْرَحُ هَذَا الْمَكَانَ مَا عَاشَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ حَتَّى يُبْنَى لِي خُصٌّ. فَبَنَوْا لَهُ خُصًّا، فَكَانَ الْمُقْعَدُ فِيهِ، فَلَمَّا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِلَى الْمَسْجِدِ دَخَلَ الْخُصَّ وَسَلَّمَ عَلَى الْمُقْعَدِ. فَبَيْنَمَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ إِذْ أَتَاهُ آتٍ فَنُعِيَ لَهُ الْمُقْعَدُ، فَنَهَضَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ وَنَهَضْنَا مَعَهُ حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَ الْخُصِّ قَالَ لِأَصْحَابِهِ: «لَا يَقْرَبَنَّ الْخُصَّ أَحَدٌ غَيْرِي» . فَدَنَا مِنَ الْخُصِّ، فَإِذَا جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَاعِدٌ عِنْدَ رَأْسِ الْمُقْعَدِ، فَقَالَ جِبْرِيلُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَمَا وَاللَّهِ لَوْ أَنَّكَ لَمْ تَأْتِنَاهُ لَكَفَيْنَاكَ أَمْرَهُ، فَأَمَّا إِذْ جِئْتَ بِهِ فَأَنْتَ أَوْلَى بِهِ. فَقَامَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ فَغَسَّلَهُ بِيَدِهِ وَكَفَّنَهُ وَصَلَّى عَلَيْهِ وَأَدْخَلَهُ الْقَبْرَ.

Abdulloh ibn Abu Avfo aytdi: Madinada bir shol kishi bor edi. U ahliga: «Meni Rasululloh ﷺ masjidga boradigan yoʻlga qoʻyinglar», dedi. Rasululloh ﷺ masjidga borar ekanlar, oʻsha shol kishiga salom berar edilar. Shol kishining ahli uni ahli oldiga qaytarib olib ketmoqchi boʻlishdi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ tirik ekanlar, menga bir kulba qurib berilmaguncha bu joyni tark etmayman», dedi. Ular unga kulba qurib berishdi va shol kishi oʻsha yerda boʻldi. Rasululloh ﷺ masjidga oʻtganlarida kulbaga kirib, shol kishiga salom berar edilar. Bir kuni biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik, shu payt bir kishi kelib, u zotga shol kishining vafot etganini xabar qildi. Rasululloh ﷺ turdilar, biz ham u zot bilan turdik. Kulbaga yaqinlashganlarida sahobalariga: «Kulbaga mendan boshqa hech kim yaqinlashmasin», dedilar. Soʻng kulbaga yaqinlashsalar, Jibril alayhissalom shol kishining bosh tomonida oʻtirgan ekan. Jibril: «Yo Rasululloh, Allohga qasamki, agar siz uning oldiga kelmaganingizda, uning ishini biz kifoya qilgan boʻlar edik. Endi siz kelibsiz, siz unga haqliroqsiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib, uni oʻz qoʻllari bilan yuvdilar, kafanladilar, janoza namozini oʻqidilar va qabrga tushirdilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо айтди: Мадинада бир шол киши бор эди. У аҳлига: «Мени Расулуллоҳ ﷺ масжидга борадиган йўлга қўйинглар», деди. Расулуллоҳ ﷺ масжидга борар эканлар, ўша шол кишига салом берар эдилар. Шол кишининг аҳли уни аҳли олдига қайтариб олиб кетмоқчи бўлишди. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ тирик эканлар, менга бир кулба қуриб берилмагунча бу жойни тарк этмайман», деди. Улар унга кулба қуриб беришди ва шол киши ўша ерда бўлди. Расулуллоҳ ﷺ масжидга ўтганларида кулбага кириб, шол кишига салом берар эдилар. Бир куни биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик, шу пайт бир киши келиб, у зотга шол кишининг вафот этганини хабар қилди. Расулуллоҳ ﷺ турдилар, биз ҳам у зот билан турдик. Кулбага яқинлашганларида саҳобаларига: «Кулбага мендан бошқа ҳеч ким яқинлашмасин», дедилар. Сўнг кулбага яқинлашсалар, Жибрил алайҳиссалом шол кишининг бош томонида ўтирган экан. Жибрил: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, агар сиз унинг олдига келмаганингизда, унинг ишини биз кифоя қилган бўлар эдик. Энди сиз келибсиз, сиз унга ҳақлироқсиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб, уни ўз қўллари билан ювдилар, кафанладилар, жаноза намозини ўқидилар ва қабрга туширдилар.

وَبِهِ قَالَ: أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ، ثَنَا أَبُو هَارُونَ الْعَبْدِيُّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ: «خَرَجْتُ لِصَلَاةِ الصُّبْحِ فَلَقِيَنِي شَيْطَانٌ سُدَّةَ الْمَسْجِدِ، فَزَحَمَنِي حَتَّى إِنِّي لَأَجِدُ مَسَّ شَعْرِهِ، فَاسْتَمْسَكْتُ بِهِ حَتَّى إِنِّي لَأَجِدُ بَرْدَ لِسَانِهِ عَلَى يَدِي، فَلَوْلَا دَعْوَةُ أَخِي سُلَيْمَانَ لَأَصْبَحَ مَقْتُولًا تَنْظُرُونَ إِلَيْهِ».

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bomdod namoziga chiqdim, masjid eshigi oldida menga bir shayton roʻpara boʻlib, meni siqdi, hatto men uning tuklarining tegishini his qildim. Men uni ushlab oldim, hatto tilining sovuqligini qoʻlimda his qildim. Agar birodarim Sulaymonning duosi boʻlmaganida, u tongda oʻldirilgan holda (yotar), sizlar unga qarab turar edingizlar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдод намозига чиқдим, масжид эшиги олдида менга бир шайтон рўпара бўлиб, мени сиқди, ҳатто мен унинг тукларининг тегишини ҳис қилдим. Мен уни ушлаб олдим, ҳатто тилининг совуқлигини қўлимда ҳис қилдим. Агар биродарим Сулаймоннинг дуоси бўлмаганида, у тонгда ўлдирилган ҳолда (ётар), сизлар унга қараб турар эдингизлар», дедилар.

وَبِهِ قَالَ: أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مُسْلِمٌ الْأَعْوَرُ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ ﷺ يَوْمَ خَيْبَرَ وَيَوْمَ النَّضِيرِ عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ إِكَافٌ مَخْطُومٌ بِحَبْلٍ مِنْ لِيفٍ.

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ Xaybar kuni va Nazir kuni eshak ustida edilar; uning ustida ukof (egar) boʻlib, xurmo tolasidan qilingan arqon bilan yuganlangan edi.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ Хайбар куни ва Назир куни эшак устида эдилар; унинг устида укоф (эгар) бўлиб, хурмо толасидан қилинган арқон билан юганланган эди.