حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ حُرِّمَ لِبَاسُ الْحَرِيرِ وَالذَّهَبِ عَلَى ذُكُورِ أُمَّتِي وَأُحِلَّ لإِنَاثِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَنَسٍ وَحُذَيْفَةَ وَأُمِّ هَانِئٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَجَابِرٍ وَأَبِي رَيْحَانَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ ‏.‏ وَحَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ipak va oltin (kiyim) ummatimning erkaklariga harom, ayollariga esa halol qilindi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Uqba ibn Omir, Anas, Ummu Honiʼ, Huzayfa, Abdulloh ibn Amr, Imron ibn Husayn, Abdulloh ibn az-Zubayr, Jobir, Abu Rayhona, Ibn Umar va Vosila ibn al-Asqaʼdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Musoning hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ипак ва олтин (кийим) умматимнинг эркакларига ҳаром, аёлларига эса ҳалол қилинди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Али, Уқба ибн Омир, Анас, Умму Ҳониъ, Ҳузайфа, Абдуллоҳ ибн Амр, Имрон ибн Ҳусайн, Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр, Жобир, Абу Райҳона, Ибн Умар ва Восила ибн ал-Асқаъдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Мусонинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ خَطَبَ بِالْجَابِيَةِ فَقَالَ نَهَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَرِيرِ إِلاَّ مَوْضِعَ أُصْبُعَيْنِ أَوْ ثَلاَثٍ أَوْ أَرْبَعٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Jobiyada xutba qilib dedi: Allohning Nabiysi ﷺ ikki yoki uch yoki toʻrt barmoq joydan boshqa (oʻrinda) ipakdan foydalanishni qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Жобияда хутба қилиб деди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ икки ёки уч ёки тўрт бармоқ жойдан бошқа (ўринда) ипакдан фойдаланишни қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ، شَكَيَا الْقَمْلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ لَهُمَا فَرَخَّصَ لَهُمَا فِي قُمُصِ الْحَرِيرِ قَالَ وَرَأَيْتُهُ عَلَيْهِمَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abdurrahmon ibn Avf va Zubayr ibn al-Avvom oʻzlarining bir gʻazotlarida Nabiy ﷺga bitlardan shikoyat qildilar. Shunda u zot ularga ipak koʻylak (kiyish)ga ruxsat berdilar. (Anas) aytdi: Men ularning ustida (oʻsha koʻylakni) koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абдурраҳмон ибн Авф ва Зубайр ибн ал-Аввом ўзларининг бир ғазотларида Набий ﷺга битлардан шикоят қилдилар. Шунда у зот уларга ипак кўйлак (кийиш)га рухсат бердилар. (Анас) айтди: Мен уларнинг устида (ўша кўйлакни) кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا وَاقِدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، قَالَ قَدِمَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ مَنْ أَنْتَ فَقُلْتُ أَنَا وَاقِدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، ‏.‏ قَالَ فَبَكَى وَقَالَ إِنَّكَ لَشَبِيهٌ بِسَعْدٍ وَإِنَّ سَعْدًا كَانَ مِنْ أَعْظَمِ النَّاسِ وَأَطْوَلِهِمْ وَإِنَّهُ بَعَثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جُبَّةً مِنْ دِيبَاجٍ مَنْسُوجٌ فِيهَا الذَّهَبُ فَلَبِسَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَقَامَ أَوْ قَعَدَ فَجَعَلَ النَّاسُ يَلْمُسُونَهَا فَقَالُوا مَا رَأَيْنَا كَالْيَوْمِ ثَوْبًا قَطُّ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَتَعْجَبُونَ مِنْ هَذِهِ لَمَنَادِيلُ سَعْدٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِمَّا تَرَوْنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Voqid ibn Amr ibn Saʼd ibn Muoz (rahimahulloh) aytdi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) keldi, men uning oldiga bordim. U: «Sen kimsan?» dedi. Men: «Men Voqid ibn Amr ibn Saʼd ibn Muozman», dedim. (Anas) yigʻladi va dedi: «Sen Saʼdga oʻxshaysan. Saʼd odamlarning eng ulugʻlaridan va eng boʻylilaridan edi. U Nabiy ﷺga ichiga oltin toʻqilgan dibojdan (toʻqilgan) bir jubbani yuborgan edi. Rasululloh ﷺ uni kiyib, minbarga koʻtarildilar va turdilar yoki oʻtirdilar. Shunda odamlar uni paypaslay boshlab: ‹Biz hech qachon bugungidek kiyim koʻrmagan edik›, dedilar. U zot: ‹Bundan hayratlanyapsizmi? Saʼdning jannatdagi roʻmolchalari siz koʻrayotgan narsadan yaxshiroqdir›, dedilar». (Roviy) aytdi: Bu bobda Asmo bint Abu Bakrdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis sahihdir.Воқид ибн Амр ибн Саъд ибн Муоз (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) келди, мен унинг олдига бордим. У: «Сен кимсан?» деди. Мен: «Мен Воқид ибн Амр ибн Саъд ибн Муозман», дедим. (Анас) йиғлади ва деди: «Сен Саъдга ўхшайсан. Саъд одамларнинг энг улуғларидан ва энг бўйлиларидан эди. У Набий ﷺга ичига олтин тўқилган дибождан (тўқилган) бир жуббани юборган эди. Расулуллоҳ ﷺ уни кийиб, минбарга кўтарилдилар ва турдилар ёки ўтирдилар. Шунда одамлар уни пайпаслай бошлаб: ‹Биз ҳеч қачон бугунгидек кийим кўрмаган эдик›, дедилар. У зот: ‹Бундан ҳайратланяпсизми? Саъднинг жаннатдаги рўмолчалари сиз кўраётган нарсадан яхшироқдир›, дедилар». (Ровий) айтди: Бу бобда Асмо бинт Абу Бакрдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ مَا رَأَيْتُ مِنْ ذِي لِمَّةٍ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ أَحْسَنَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهُ شَعْرٌ يَضْرِبُ مَنْكِبَيْهِ بَعِيدُ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ لَمْ يَكُنْ بِالْقَصِيرِ وَلاَ بِالطَّوِيلِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأَبِي رِمْثَةَ وَأَبِي جُحَيْفَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Baro (roziyallohu anhu) aytdi: Men sochi yelkasiga tushib turgan, qizil hulla kiygan kishilardan Rasululloh ﷺdan koʻra koʻrkamroq birovni koʻrmaganman. U zotning sochlari yelkalariga urilib turardi, yelkalari orasi keng edi, na juda past, na juda baland edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jobir ibn Samura, Abu Rimsa va Abu Juhayfadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Баро (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен сочи елкасига тушиб турган, қизил ҳулла кийган кишилардан Расулуллоҳ ﷺдан кўра кўркамроқ бировни кўрмаганман. У зотнинг сочлари елкаларига урилиб турарди, елкалари ораси кенг эди, на жуда паст, на жуда баланд эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Жобир ибн Самура, Абу Римса ва Абу Жуҳайфадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ نَهَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَالْمُعَصْفَرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَحَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ meni qassiy (ipak aralash matoni) va usfur bilan boʻyalgan (kiyimni) kiyishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Anas va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor. Alining hadisi hasan sahih hadisdir.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ мени қассий (ипак аралаш матони) ва усфур билан бўялган (кийимни) кийишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Анас ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор. Алининг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا سَيْفُ بْنُ هَارُونَ الْبُرْجُمِيُّ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ السَّمْنِ وَالْجُبْنِ وَالْفِرَاءِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الْحَلاَلُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَالْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ مِمَّا عَفَا عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الْمُغِيرَةِ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرَوَى سُفْيَانُ وَغَيْرُهُ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ سَلْمَانَ قَوْلَهُ وَكَأَنَّ الْحَدِيثَ الْمَوْقُوفَ أَصَحُّ ‏.‏ وَسَأَلْتُ الْبُخَارِيَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ مَا أُرَاهُ مَحْفُوظًا رَوَى سُفْيَانُ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ سَلْمَانَ مَوْقُوفًا ‏.‏ قَالَ الْبُخَارِيُّ وَسَيْفُ بْنُ هَارُونَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ وَسَيْفُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَاصِمٍ ذَاهِبُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺdan sariyogʻ, pishloq va moʻyna (terilari) haqida soʻraldi. U zot: «Halol — Alloh Oʻz Kitobida halol qilgan narsa, harom — Alloh Oʻz Kitobida harom qilgan narsa, U sukut qilgan narsa esa U avf etgan narsalardandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Mugʻiyradan ham (rivoyat) bor. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan marfuʼ (holatda) bilamiz. Sufyon va boshqalar buni Sulaymon at-Taymiydan, u Abu Usmondan, u Salmondan uning (oʻz) soʻzi sifatida rivoyat qilganlar. Goʻyo mavquf hadis sahihroqdir. Men Buxoriydan bu hadis haqida soʻradim, u: «Men buni mahfuz deb hisoblamayman. Sufyon Sulaymon at-Taymiydan, u Abu Usmondan, u Salmondan mavquf (holatda) rivoyat qilgan», dedi. Buxoriy aytdi: Sayf ibn Horun muqoribul-hadisdir (hadisi maqbulga yaqindir), Sayf ibn Muhammad esa Osimdan (rivoyatda) zohibul-hadisdir (hadisi tark etilgandir).Салмон (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан сариёғ, пишлоқ ва мўйна (терилари) ҳақида сўралди. У зот: «Ҳалол — Аллоҳ Ўз Китобида ҳалол қилган нарса, ҳаром — Аллоҳ Ўз Китобида ҳаром қилган нарса, У сукут қилган нарса эса У авф этган нарсалардандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Муғийрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан марфуъ (ҳолатда) биламиз. Суфён ва бошқалар буни Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Усмондан, у Салмондан унинг (ўз) сўзи сифатида ривоят қилганлар. Гўё мавқуф ҳадис саҳиҳроқдир. Мен Бухорийдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: «Мен буни маҳфуз деб ҳисобламайман. Суфён Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Усмондан, у Салмондан мавқуф (ҳолатда) ривоят қилган», деди. Бухорий айтди: Сайф ибн Ҳорун муқорибул-ҳадисдир (ҳадиси мақбулга яқиндир), Сайф ибн Муҳаммад эса Осимдан (ривоятда) зоҳибул-ҳадисдир (ҳадиси тарк этилгандир).

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ مَاتَتْ شَاةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَهْلِهَا ‏"‏ أَلاَ نَزَعْتُمْ جِلْدَهَا ثُمَّ دَبَغْتُمُوهُ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبِّقِ وَمَيْمُونَةَ وَعَائِشَةَ ‏.‏ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْهُ عَنْ سَوْدَةَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يُصَحِّحُ حَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدِيثَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ وَقَالَ احْتَمَلَ أَنْ يَكُونَ رَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ مَيْمُونَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytganini eshitdim: Bir qoʻy oʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ uning egalariga: «Uning terisini shilib, soʻng oshlab, undan foydalansangiz boʻlmasmidi?», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Salama ibn al-Muhabbiq, Maymuna va Oishadan ham (rivoyatlar) bor. Ibn Abbosning hadisi hasan sahihdir. Ibn Abbosdan Nabiy ﷺ orqali shunga oʻxshash (hadis) bir necha yoʻldan rivoyat qilingan. Ibn Abbosdan Maymuna orqali Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan. Undan Savda orqali ham rivoyat qilingan. Men Muhammad (Buxoriy)ning Ibn Abbosning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisini ham, Ibn Abbosning Maymunadan (rivoyat qilgan) hadisini ham sahih deganini eshitdim. U: «Ibn Abbos Maymunadan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan boʻlishi ham, Ibn Abbos (bevosita) Nabiy ﷺdan rivoyat qilib, unda Maymunani zikr qilmagan boʻlishi ham mumkin», dedi. Abu Iso aytdi: Koʻpchilik ilm ahlining amali shu (hadis) ustidadir va bu Sufyon as-Savriy, Ibnul-Muborak, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтганини эшитдим: Бир қўй ўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг эгаларига: «Унинг терисини шилиб, сўнг ошлаб, ундан фойдалансангиз бўлмасмиди?», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Салама ибн ал-Муҳаббиқ, Маймуна ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор. Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Ибн Аббосдан Набий ﷺ орқали шунга ўхшаш (ҳадис) бир неча йўлдан ривоят қилинган. Ибн Аббосдан Маймуна орқали Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган. Ундан Савда орқали ҳам ривоят қилинган. Мен Муҳаммад (Бухорий)нинг Ибн Аббоснинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) ҳадисини ҳам, Ибн Аббоснинг Маймунадан (ривоят қилган) ҳадисини ҳам саҳиҳ деганини эшитдим. У: «Ибн Аббос Маймунадан, у Набий ﷺдан ривоят қилган бўлиши ҳам, Ибн Аббос (бевосита) Набий ﷺдан ривоят қилиб, унда Маймунани зикр қилмаган бўлиши ҳам мумкин», деди. Абу Исо айтди: Кўпчилик илм аҳлининг амали шу (ҳадис) устидадир ва бу Суфён ас-Саврий, Ибнул-Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا إِهَابٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا فِي جُلُودِ الْمَيْتَةِ إِذَا دُبِغَتْ فَقَدْ طَهُرَتْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ الشَّافِعِيُّ أَيُّمَا إِهَابِ مَيْتَةٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ إِلاَّ الْكَلْبَ وَالْخِنْزِيرَ ‏.‏ وَاحْتَجَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِنَّهُمْ كَرِهُوا جُلُودَ السِّبَاعِ وَإِنْ دُبِغَ وَهُوَ قَوْلُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَشَدَّدُوا فِي لُبْسِهَا وَالصَّلاَةِ فِيهَا ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ إِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا إِهَابٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ ‏"‏ ‏.‏ جِلْدُ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ هَكَذَا فَسَّرَهُ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ إِنَّمَا يُقَالُ الإِهَابُ لِجِلْدِ مَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir teri oshlansa, u poklangan boʻladi», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir. Koʻpchilik ilm ahlining amali shu (hadis) ustidadir, ular oʻlimtik terilari oshlansa, poklangan boʻladi, dedilar. Abu Iso aytdi: Shofiʼiy: «Qaysi bir oʻlimtikning terisi oshlansa, it va choʻchqadan boshqa, poklangan boʻladi», deb shu hadis bilan hujjat keltirdi. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahli yirtqich hayvonlarning terilarini oshlangan boʻlsa ham makruh sanaganlar va uni kiyish hamda unda namoz oʻqishni qattiq taqiqlaganlar. Bu Abdulloh ibnul-Muborak, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ishoq ibn Ibrohim aytdi: Rasululloh ﷺning «Qaysi bir teri oshlansa, u poklangan boʻladi» degan soʻzining maʼnosi — goʻshti yeyiladigan (hayvon)ning terisidir. Buni Nazr ibn Shumayl shunday talqin qilgan. Ishoq aytdi: Nazr ibn Shumayl: «Ihob (atamasi) faqat goʻshti yeyiladigan (hayvon)ning terisiga aytiladi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир тери ошланса, у покланган бўлади», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Кўпчилик илм аҳлининг амали шу (ҳадис) устидадир, улар ўлимтик терилари ошланса, покланган бўлади, дедилар. Абу Исо айтди: Шофиъий: «Қайси бир ўлимтикнинг териси ошланса, ит ва чўчқадан бошқа, покланган бўлади», деб шу ҳадис билан ҳужжат келтирди. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли йиртқич ҳайвонларнинг териларини ошланган бўлса ҳам макруҳ санаганлар ва уни кийиш ҳамда унда намоз ўқишни қаттиқ тақиқлаганлар. Бу Абдуллоҳ ибнул-Муборак, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Ишоқ ибн Иброҳим айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг «Қайси бир тери ошланса, у покланган бўлади» деган сўзининг маъноси — гўшти ейиладиган (ҳайвон)нинг терисидир. Буни Назр ибн Шумайл шундай талқин қилган. Ишоқ айтди: Назр ибн Шумайл: «Иҳоб (атамаси) фақат гўшти ейиладиган (ҳайвон)нинг терисига айтилади», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَالشَّيْبَانِيِّ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ، قَالَ أَتَانَا كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنْ لاَ تَنْتَفِعُوا مِنَ الْمَيْتَةِ بِإِهَابٍ وَلاَ عَصَبٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ عَنْ أَشْيَاخٍ لَهُمْ هَذَا الْحَدِيثُ ‏.‏ وَلَيْسَ الْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ أَنَّهُ قَالَ أَتَانَا كِتَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ وَفَاتِهِ بِشَهْرَيْنِ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ كَانَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ يَذْهَبُ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ لِمَا ذُكِرَ فِيهِ قَبْلَ وَفَاتِهِ بِشَهْرَيْنِ وَكَانَ يَقُولُ كَانَ هَذَا آخِرَ أَمْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ ثُمَّ تَرَكَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ هَذَا الْحَدِيثَ لَمَّا اضْطَرَبُوا فِي إِسْنَادِهِ حَيْثُ رَوَى بَعْضُهُمْ فَقَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ عَنْ أَشْيَاخٍ لَهُمْ مِنْ جُهَيْنَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Ukaym (roziyallohu anhu) aytdi: Bizga Rasululloh ﷺning «Oʻlimtikdan — teri boʻlsin, payi boʻlsin — foydalanmanglar» degan (mazmundagi) maktublari keldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadis Abdulloh ibn Ukaymdan, oʻz mashoyixlari orqali ham rivoyat qilinadi. Koʻpchilik ilm ahlining amali shu (hadis) ustida emas. Bu hadis Abdulloh ibn Ukaymdan shunday ham rivoyat qilingan: «Bizga Nabiy ﷺning maktublari vafotlaridan ikki oy avval keldi». (Roviy) aytdi: Men Ahmad ibnul-Hasanning shunday deganini eshitdim: Ahmad ibn Hanbal bu hadisda «vafotidan ikki oy avval» deb zikr qilingani uchun unga (amal qilish) tarafiga moyil edi va u: «Bu Nabiy ﷺning oxirgi ishi edi», derdi. Soʻng uning isnodida ixtilof qilinib, baʼzilari uni «Abdulloh ibn Ukaymdan, oʻzlarining Juhayna (qabilasi)dan boʻlgan mashoyixlaridan» deb rivoyat qilganlari sababli Ahmad ibn Hanbal bu hadisni tark etdi.Абдуллоҳ ибн Укайм (розияллоҳу анҳу) айтди: Бизга Расулуллоҳ ﷺнинг «Ўлимтикдан — тери бўлсин, пайи бўлсин — фойдаланманглар» деган (мазмундаги) мактублари келди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Укаймдан, ўз машойихлари орқали ҳам ривоят қилинади. Кўпчилик илм аҳлининг амали шу (ҳадис) устида эмас. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Укаймдан шундай ҳам ривоят қилинган: «Бизга Набий ﷺнинг мактублари вафотларидан икки ой аввал келди». (Ровий) айтди: Мен Аҳмад ибнул-Ҳасаннинг шундай деганини эшитдим: Аҳмад ибн Ҳанбал бу ҳадисда «вафотидан икки ой аввал» деб зикр қилингани учун унга (амал қилиш) тарафига мойил эди ва у: «Бу Набий ﷺнинг охирги иши эди», дерди. Сўнг унинг иснодида ихтилоф қилиниб, баъзилари уни «Абдуллоҳ ибн Укаймдан, ўзларининг Жуҳайна (қабиласи)дан бўлган машойихларидан» деб ривоят қилганлари сабабли Аҳмад ибн Ҳанбал бу ҳадисни тарк этди.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، كُلُّهُمْ يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَائِشَةَ وَهُبَيْبِ بْنِ مُغْفِلٍ ‏.‏ وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Alloh kiyimini kibr bilan sudrab yurgan kishiga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Huzayfa, Abu Said, Abu Hurayra, Samura, Abu Zar, Oisha va Hubayb ibn Mugʻaffaldan ham (rivoyatlar) bor. Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Аллоҳ кийимини кибр билан судраб юрган кишига (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ҳузайфа, Абу Саид, Абу Ҳурайра, Самура, Абу Зар, Оиша ва Ҳубайб ибн Муғаффалдан ҳам (ривоятлар) бор. Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَكَيْفَ يَصْنَعْنَ النِّسَاءُ بِذُيُولِهِنَّ قَالَ ‏"‏ يُرْخِينَ شِبْرًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ إِذًا تَنْكَشِفَ أَقْدَامُهُنَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيُرْخِينَهُ ذِرَاعًا لاَ يَزِدْنَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim kiyimini kibr bilan sudrab yursa, Alloh qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Shunda Ummu Salama: «Ayollar etaklari bilan qanday qiladilar?» dedi. U zot: «Bir qarich (uzun) tushirib qoʻyadilar», dedilar. (Ummu Salama): «Unda oyoqlari ochilib qoladi-ku», dedi. U zot: «Bir tirsak (uzun) tushiradilar, undan ortiqcha (tushirmaydilar)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кийимини кибр билан судраб юрса, Аллоҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Шунда Умму Салама: «Аёллар этаклари билан қандай қиладилар?» деди. У зот: «Бир қарич (узун) тушириб қўядилар», дедилар. (Умму Салама): «Унда оёқлари очилиб қолади-ку», деди. У зот: «Бир тирсак (узун) туширадилар, ундан ортиқча (туширмайдилар)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أُمِّ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، حَدَّثَتْهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَبَّرَ لِفَاطِمَةَ شِبْرًا مِنْ نِطَاقِهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ‏.‏ وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ رُخْصَةٌ لِلنِّسَاءِ فِي جَرِّ الإِزَارِ لأَنَّهُ يَكُونُ أَسْتَرَ لَهُنَّ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Fotima uchun uning izoridan bir qarich (uzaytirib) belgilab berdilar. Abu Iso aytdi: Baʼzilari buni Hammod ibn Salamadan, u Ali ibn Zayddan, u Hasandan, u onasidan, u Ummu Salamadan (deb) rivoyat qilganlar. Bu hadisda ayollarga izorni sudrab yurishlariga ruxsat (dalil) bor, chunki bu ular uchun yopiqroqdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Фотима учун унинг изоридан бир қарич (узайтириб) белгилаб бердилар. Абу Исо айтди: Баъзилари буни Ҳаммод ибн Саламадан, у Али ибн Зайддан, у Ҳасандан, у онасидан, у Умму Саламадан (деб) ривоят қилганлар. Бу ҳадисда аёлларга изорни судраб юришларига рухсат (далил) бор, чунки бу улар учун ёпиқроқдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، قَالَ أَخْرَجَتْ إِلَيْنَا عَائِشَةُ كِسَاءً مُلَبَّدًا وَإِزَارًا غَلِيظًا فَقَالَتْ قُبِضَ رُوحُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ وَحَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Burda (rahimahulloh) aytdi: Oisha (roziyallohu anho) bizga yamalgan jundan (toʻqilgan) bir kisoʼ (chopon) va dagʻal bir izorni chiqarib keltirdi va: «Rasululloh ﷺning ruhlari mana shu ikkisida (kiyovlarida) olindi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali va Ibn Masʼuddan ham (rivoyatlar) bor. Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) бизга ямалган жундан (тўқилган) бир кисў (чопон) ва дағал бир изорни чиқариб келтирди ва: «Расулуллоҳ ﷺнинг руҳлари мана шу иккисида (киёвларида) олинди», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али ва Ибн Масъуддан ҳам (ривоятлар) бор. Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كَانَ عَلَى مُوسَى يَوْمَ كَلَّمَهُ رَبُّهُ كِسَاءُ صُوفٍ وَجُبَّةُ صُوفٍ وَكُمَّةُ صُوفٍ وَسَرَاوِيلُ صُوفٍ وَكَانَتْ نَعْلاَهُ مِنْ جِلْدِ حِمَارٍ مَيِّتٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ ‏.‏ وَحُمَيْدٌ هُوَ ابْنُ عَلِيٍّ الْكُوفِيُّ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حُمَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ الأَعْرَجُ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَحُمَيْدُ بْنُ قَيْسٍ الأَعْرَجُ الْمَكِّيُّ صَاحِبُ مُجَاهِدٍ ثِقَةٌ ‏.‏ وَالْكُمَّةُ الْقَلَنْسُوَةُ الصَّغِيرَةُ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Muso (alayhissalom)ning ustida — Robbisi unga gapirgan kuni — jundan toʻn, jundan jubba, jundan qalpoq va jundan ishton bor edi, oyogʻidagi kavushlari esa oʻlgan eshakning terisidan edi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Humayd al-Aʼrajning rivoyatidangina bilamiz. Humayd — bu Ibn Ali al-Kufiydir. (Roviy) aytdi: Men Muhammad (yaʼni Buxoriy)dan eshitdimki, u: «Humayd ibn Ali al-Aʼraj munkar ul-hadisdir, Humayd ibn Qays al-Aʼraj al-Makkiy esa — Mujohidning shogirdi — siqadir», der edi. Kumma — kichik qalpoqdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мусо (алайҳиссалом)нинг устида — Роббиси унга гапирган куни — жундан тўн, жундан жубба, жундан қалпоқ ва жундан иштон бор эди, оёғидаги кавушлари эса ўлган эшакнинг терисидан эди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳумайд ал-Аъражнинг ривоятидангина биламиз. Ҳумайд — бу Ибн Али ал-Куфийдир. (Ровий) айтди: Мен Муҳаммад (яъни Бухорий)дан эшитдимки, у: «Ҳумайд ибн Али ал-Аъраж мункар ул-ҳадисдир, Ҳумайд ибн Қайс ал-Аъраж ал-Маккий эса — Мужоҳиднинг шогирди — сиқадир», дер эди. Кумма — кичик қалпоқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَرُكَانَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ Fath kuni Makkaga, boshlarida qora salla bilan kirdilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Amr ibn Hurays, Ibn Abbos va Rukonadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahih hadisdir.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ Фатҳ куни Маккага, бошларида қора салла билан кирдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Амр ибн Ҳурайс, Ибн Аббос ва Руконадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا اعْتَمَّ سَدَلَ عِمَامَتَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَسْدِلُ عِمَامَتَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ وَرَأَيْتُ الْقَاسِمَ وَسَالِمًا يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَلاَ يَصِحُّ حَدِيثُ عَلِيٍّ فِي هَذَا مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ ‏.

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ salla oʻraganlarida, sallaning (uchini) ikki yelkalari orasiga osiltirib qoʻyar edilar. Nofiʼ aytdi: Ibn Umar ham sallasini ikki yelkasi orasiga osiltirib qoʻyar edi. Ubaydulloh aytdi: Men Qosim va Solimni ham shunday qilayotganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor, ammo Alining bu haqdagi hadisi isnodi tomonidan sahih emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ салла ўраганларида, салланинг (учини) икки елкалари орасига осилтириб қўяр эдилар. Нофиъ айтди: Ибн Умар ҳам салласини икки елкаси орасига осилтириб қўяр эди. Убайдуллоҳ айтди: Мен Қосим ва Солимни ҳам шундай қилаётганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор, аммо Алининг бу ҳақдаги ҳадиси исноди томонидан саҳиҳ эмас.

حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ نَهَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّخَتُّمِ بِالذَّهَبِ وَعَنْ لِبَاسِ الْقَسِّيِّ وَعَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ وَعَنْ لِبَاسِ الْمُعَصْفَرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ meni oltin uzuk taqishdan, qassiy (kiyim) kiyishdan, rukuʼ va sajdada (Qurʼon) oʻqishdan hamda usfur bilan boʻyalgan (kiyim) kiyishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ мени олтин узук тақишдан, қассий (кийим) кийишдан, рукуъ ва саждада (Қуръон) ўқишдан ҳамда усфур билан бўялган (кийим) кийишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ اللَّيْثِيُّ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ أَنَّهُ حَدَّثَنَا أَنَّهُ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّخَتُّمِ بِالذَّهَبِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَمُعَاوِيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عِمْرَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَأَبُو التَّيَّاحِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni oltin uzuk taqishdan qaytardilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar, Abu Hurayra va Muoviyadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Imronning hadisi hasan hadisdir. Abut-Tayyohning ismi Yazid ibn Humayddir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтин узук тақишдан қайтардилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар, Абу Ҳурайра ва Муовиядан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Имроннинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Абут-Тайёҳнинг исми Язид ибн Ҳумайддир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ خَاتَمُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ وَرِقٍ وَكَانَ فَصُّهُ حَبَشِيًّا ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَبُرَيْدَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning uzuklari kumushdan edi, koʻzi (qoshi) esa habashiy (toshdan) edi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Umar va Buraydadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu vajhdan hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг узуклари кумушдан эди, кўзи (қоши) эса ҳабаший (тошдан) эди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Умар ва Бурайдадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ أَبُو خَيْثَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ فِضَّةٍ فَصُّهُ مِنْهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning uzuklari kumushdan edi, koʻzi (qoshi) ham oʻzidan (kumushdan) edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu vajhdan hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг узуклари кумушдан эди, кўзи (қоши) ҳам ўзидан (кумушдан) эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ فَتَخَتَّمَ بِهِ فِي يَمِينِهِ ثُمَّ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي كُنْتُ اتَّخَذْتُ هَذَا الْخَاتَمَ فِي يَمِينِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ نَبَذَهُ وَنَبَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوَ هَذَا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَنَّهُ تَخَتَّمَ فِي يَمِينِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oltindan uzuk yasatdilar va uni oʻng qoʻllariga taqdilar, soʻngra minbarga oʻtirib: «Men bu uzukni oʻng qoʻlimga taqib yurardim», dedilar. Soʻng uni tashlab yubordilar, odamlar ham oʻz uzuklarini tashlab yuborishdi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Jobir, Abdulloh ibn Jaʼfar, Ibn Abbos, Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis Nofiʼdan, undan Ibn Umardan boshqa vajh bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan, ammo unda uzukni oʻng qoʻliga taqqani zikr qilinmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ олтиндан узук ясатдилар ва уни ўнг қўлларига тақдилар, сўнгра минбарга ўтириб: «Мен бу узукни ўнг қўлимга тақиб юрардим», дедилар. Сўнг уни ташлаб юбордилар, одамлар ҳам ўз узукларини ташлаб юборишди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Жобир, Абдуллоҳ ибн Жаъфар, Ибн Аббос, Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис Нофиъдан, ундан Ибн Умардан бошқа важҳ билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган, аммо унда узукни ўнг қўлига таққани зикр қилинмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الصَّلْتِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَوْفَلٍ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ وَلاَ إِخَالُهُ إِلاَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الصَّلْتِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَوْفَلٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

As-Salt ibn Abdulloh ibn Navfal (rahimahulloh) aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni oʻng qoʻliga uzuk taqib yurganini koʻrdim. Va men uni (As-Saltni): «Men Rasululloh ﷺni oʻng qoʻllariga uzuk taqib yurganlarini koʻrdim», degan deb oʻylayman. Abu Iso aytdi: Muhammad ibn Ismoil (Buxoriy) aytdi: Muhammad ibn Ishoqning As-Salt ibn Abdulloh ibn Navfaldan (rivoyat qilgan) hadisi hasan sahih hadisdir.Ас-Салт ибн Абдуллоҳ ибн Навфал (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни ўнг қўлига узук тақиб юрганини кўрдим. Ва мен уни (Ас-Салтни): «Мен Расулуллоҳ ﷺни ўнг қўлларига узук тақиб юрганларини кўрдим», деган деб ўйлайман. Абу Исо айтди: Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий) айтди: Муҳаммад ибн Ишоқнинг Ас-Салт ибн Абдуллоҳ ибн Навфалдан (ривоят қилган) ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ يَتَخَتَّمَانِ فِي يَسَارِهِمَا ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jaʼfar ibn Muhammad (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi, u aytdi: Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo) uzukni chap qoʻllariga taqar edilar. Bu hadis hasan sahihdir.Жаъфар ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади, у айтди: Ҳасан ва Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) узукни чап қўлларига тақар эдилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ أَبِي رَافِعٍ يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ رَأَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَخَتَّمُ فِي يَمِينِهِ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هَذَا أَصَحُّ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ ‏.‏

Hammod ibn Salama (rahimahulloh) aytdi: Men Ibn Abu Rofiʼni oʻng qoʻliga uzuk taqib yurganini koʻrdim va undan bu haqda soʻradim. U: «Men Abdulloh ibn Jaʼfarni oʻng qoʻliga uzuk taqib yurganini koʻrdim», dedi. Abdulloh ibn Jaʼfar esa: «Nabiy ﷺ oʻng qoʻllariga uzuk taqar edilar», degan. (Abu Iso) aytdi: Muhammad ibn Ismoil (Buxoriy) aytdi: Bu — shu bobda rivoyat qilingan eng sahih narsadir.Ҳаммод ибн Салама (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Ибн Абу Рофиъни ўнг қўлига узук тақиб юрганини кўрдим ва ундан бу ҳақда сўрадим. У: «Мен Абдуллоҳ ибн Жаъфарни ўнг қўлига узук тақиб юрганини кўрдим», деди. Абдуллоҳ ибн Жаъфар эса: «Набий ﷺ ўнг қўлларига узук тақар эдилар», деган. (Абу Исо) айтди: Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий) айтди: Бу — шу бобда ривоят қилинган энг саҳиҳ нарсадир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ خَاتَمًا مِنْ وَرِقٍ فَنَقَشَ فِيهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لاَ تَنْقُشُوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ ‏"‏ لاَ تَنْقُشُوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ نَهَى أَنْ يَنْقُشَ أَحَدٌ عَلَى خَاتَمِهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ kumushdan uzuk yasatib, unga «Muhammadun Rasululloh» deb naqsh oʻydirdilar, soʻngra: «Bunga (oʻxshatib) naqsh oʻydirmanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih hasandir. U zotning «Bunga naqsh oʻydirmanglar» degan soʻzlarining maʼnosi shuki, hech kim oʻz uzugiga «Muhammadun Rasululloh» deb naqsh oʻydirishdan qaytarganlaridir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ кумушдан узук ясатиб, унга «Муҳаммадун Расулуллоҳ» деб нақш ўйдирдилар, сўнгра: «Бунга (ўхшатиб) нақш ўйдирманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ҳасандир. У зотнинг «Бунга нақш ўйдирманглар» деган сўзларининг маъноси шуки, ҳеч ким ўз узугига «Муҳаммадун Расулуллоҳ» деб нақш ўйдиришдан қайтарганларидир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، وَالْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ الْخَلاَءَ نَزَعَ خَاتَمَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ hojatxonaga kirganlarida uzuklarini yechib qoʻyar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонага кирганларида узукларини ечиб қўяр эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُحَمَّدٌ سَطْرٌ وَرَسُولُ سَطْرٌ وَاللَّهِ سَطْرٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ uzuklarining naqshi (uch satr edi): «Muhammad» bir satr, «Rasul» bir satr, «Olloh» bir satr edi. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ узукларининг нақши (уч сатр эди): «Муҳаммад» бир сатр, «Расул» бир сатр, «Оллоҳ» бир сатр эди. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ نَقْشُ خَاتَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَةَ أَسْطُرٍ مُحَمَّدٌ سَطْرٌ وَرَسُولُ سَطْرٌ وَاللَّهِ سَطْرٌ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ ثَلاَثَةَ أَسْطُرٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺning uzugʻining naqshi uch satr edi: bir satrda ‹Muhammad›, bir satrda ‹Rasul›, bir satrda ‹Alloh›», dedi. Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning bu hadisi hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺнинг узуғининг нақши уч сатр эди: бир сатрда ‹Муҳаммад›, бир сатрда ‹Расул›, бир сатрда ‹Аллоҳ›», деди. Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг бу ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصُّورَةِ فِي الْبَيْتِ وَنَهَى أَنْ يُصْنَعَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي طَلْحَةَ وَعَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ uyda surat (saqlash)dan qaytardilar va uni yasashdan ham qaytardilar», dedi. Bu bobda Ali, Abu Talha, Oisha, Abu Hurayra va Abu Ayyubdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahih hadisdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ уйда сурат (сақлаш)дан қайтардилар ва уни ясашдан ҳам қайтардилар», деди. Бу бобда Али, Абу Талҳа, Оиша, Абу Ҳурайра ва Абу Айюбдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أَبِي طَلْحَةَ الأَنْصَارِيِّ يَعُودُهُ ‏.‏ قَالَ فَوَجَدْتُ عِنْدَهُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ ‏.‏ قَالَ فَدَعَا أَبُو طَلْحَةَ إِنْسَانًا يَنْزِعُ نَمَطًا تَحْتَهُ فَقَالَ لَهُ سَهْلٌ لِمَ تَنْزِعُهُ فَقَالَ لأَنَّ فِيهِ تَصَاوِيرَ وَقَدْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا قَدْ عَلِمْتَ ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ أَوَلَمْ يَقُلْ ‏"‏ إِلاَّ مَا كَانَ رَقْمًا فِي ثَوْبٍ ‏"‏ فَقَالَ بَلَى وَلَكِنَّهُ أَطْيَبُ لِنَفْسِي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Utba (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abu Talha al-Ansoriyning (roziyallohu anhu) holidan xabar olgani uning huzuriga kirdi. U aytdi: «Men uning oldida Sahl ibn Hunayfni (roziyallohu anhu) topdim. Abu Talha bir kishini chaqirib, ostidagi gilamni (naqshli matoni) olib qoʻyishni buyurdi. Sahl unga: ‹Nega uni olib qoʻyyapsan?› dedi. U: ‹Chunki unda suratlar bor, Nabiy ﷺ esa sen bilgan narsani aytganlar›, dedi. Sahl: ‹U zot: ‹Matoga chizilgan naqshdan boshqasi›, deb (istisno qilmadilarmi?› dedi. U: ‹Ha (shunday), lekin bu mening koʻnglimga xushroqdir›, dedi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Убайдуллоҳ ибн Утба (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абу Талҳа ал-Ансорийнинг (розияллоҳу анҳу) ҳолидан хабар олгани унинг ҳузурига кирди. У айтди: «Мен унинг олдида Саҳл ибн Ҳунайфни (розияллоҳу анҳу) топдим. Абу Талҳа бир кишини чақириб, остидаги гиламни (нақшли матони) олиб қўйишни буюрди. Саҳл унга: ‹Нега уни олиб қўйяпсан?› деди. У: ‹Чунки унда суратлар бор, Набий ﷺ эса сен билган нарсани айтганлар›, деди. Саҳл: ‹У зот: ‹Матога чизилган нақшдан бошқаси›, деб (истисно қилмадиларми?› деди. У: ‹Ҳа (шундай), лекин бу менинг кўнглимга хушроқдир›, деди.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ صَوَّرَ صُورَةً عَذَّبَهُ اللَّهُ حَتَّى يَنْفُخَ فِيهَا يَعْنِي الرُّوحَ وَلَيْسَ بِنَافِخٍ فِيهَا وَمَنِ اسْتَمَعَ إِلَى حَدِيثِ قَوْمٍ وَهُمْ يَفِرُّونَ بِهِ مِنْهُ صُبَّ فِي أُذُنِهِ الآنُكُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir surat yasasa, unga jon kiritguniga qadar Alloh uni azoblaydi, holbuki u unga (hech qachon) jon kirita olmaydi. Kim bir qavmning soʻzini ular undan yashirib turgan holda (yashirincha) eshitsa, qiyomat kuni uning qulogʻiga eritilgan qoʻrgʻoshin quyiladi», dedilar. Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Abu Hurayra, Abu Juhayfa, Oisha va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan sahih hadisdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир сурат ясаса, унга жон киритгунига қадар Аллоҳ уни азоблайди, ҳолбуки у унга (ҳеч қачон) жон кирита олмайди. Ким бир қавмнинг сўзини улар ундан яшириб турган ҳолда (яширинча) эшитса, қиёмат куни унинг қулоғига эритилган қўрғошин қуйилади», дедилар. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Ҳурайра, Абу Жуҳайфа, Оиша ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ غَيِّرُوا الشَّيْبَ وَلاَ تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الزُّبَيْرِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَنَسٍ وَأَبِي رِمْثَةَ وَالْجَهْدَمَةِ وَأَبِي الطُّفَيْلِ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأَبِي جُحَيْفَةَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oqargan sochni oʻzgartiringlar va yahudiylarga oʻxshamanglar», dedilar. Bu bobda Zubayr, Ibn Abbos, Jobir, Abu Zarr, Anas, Abu Rimsa, Jahdama, Abu Tufayl, Jobir ibn Samura, Abu Juhayfa va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir va u Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оқарган сочни ўзгартиринглар ва яҳудийларга ўхшаманглар», дедилар. Бу бобда Зубайр, Ибн Аббос, Жобир, Абу Зарр, Анас, Абу Римса, Жаҳдама, Абу Туфайл, Жобир ибн Самура, Абу Жуҳайфа ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва у Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ الأَجْلَحِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَحْسَنَ مَا غُيِّرَ بِهِ الشَّيْبُ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو الأَسْوَدِ الدِّيلِيُّ اسْمُهُ ظَالِمُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سُفْيَانَ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Oqargan sochni oʻzgartiradigan eng yaxshi narsa — xina va katamdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Aswad ad-Diliyning ismi Zolim ibn Amr ibn Sufyondir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Оқарган сочни ўзгартирадиган энг яхши нарса — хина ва катамдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Асwад ад-Дилийнинг исми Золим ибн Амр ибн Суфёндир.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَبْعَةً لَيْسَ بِالطَّوِيلِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ حَسَنَ الْجِسْمِ أَسْمَرَ اللَّوْنِ وَكَانَ شَعْرُهُ لَيْسَ بِجَعْدٍ وَلاَ سَبْطٍ إِذَا مَشَى يَتَكَفَّأُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالْبَرَاءِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأُمِّ هَانِئٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدٍ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Rasululloh ﷺ oʻrta boʻyli edilar — uzun ham, kalta ham emas, badanlari chiroyli, rangi bugʻdoyrang edi. Sochlari juda jingalak ham, juda tekis ham emas edi. Yurganlarida (ozgina) chayqalib yurardilar.» Bu bobda Oisha, Baro, Abu Hurayra, Ibn Abbos, Abu Said, Jobir, Voil ibn Hujr va Ummu Honiydan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi bu yoʻldan, Humayd hadisidan, hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ ўрта бўйли эдилар — узун ҳам, калта ҳам эмас, баданлари чиройли, ранги буғдойранг эди. Сочлари жуда жингалак ҳам, жуда текис ҳам эмас эди. Юрганларида (озгина) чайқалиб юрардилар.» Бу бобда Оиша, Баро, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Абу Саид, Жобир, Воил ибн Ҳужр ва Умму Ҳонийдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси бу йўлдан, Ҳумайд ҳадисидан, ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ وَكَانَ لَهُ شَعْرٌ فَوْقَ الْجُمَّةِ وَدُونَ الْوَفْرَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ هَذَا الْحَرْفَ وَكَانَ لَهُ شَعْرٌ فَوْقَ الْجُمَّةِ وَدُونَ الْوَفْرَةِ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ ثِقَةٌ كَانَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ يُوَثِّقُهُ وَيَأْمُرُ بِالْكِتَابَةِ عَنْهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men va Rasululloh ﷺ bitta idishdan gʻusl qilardik. U zotning sochlari jumma (yelkaga tushadigan)dan kalta, vafra (quloq yumshogʻidan kalta)dan uzun edi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Oishadan boshqa yoʻllar bilan ham u: «Men va Rasululloh ﷺ bitta idishdan gʻusl qilardik», degani rivoyat qilingan, lekin ularda «U zotning sochlari jumma dan kalta, vafra dan uzun edi» degan bu soʻz zikr qilinmagan. Abdurrahmon ibn Abuz-Zinod ishonchli (siqa)dir; Molik ibn Anas uni ishonchli deb, undan (hadis) yozib olishga buyurardi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен ва Расулуллоҳ ﷺ битта идишдан ғусл қилардик. У зотнинг сочлари жумма (елкага тушадиган)дан калта, вафра (қулоқ юмшоғидан калта)дан узун эди.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Оишадан бошқа йўллар билан ҳам у: «Мен ва Расулуллоҳ ﷺ битта идишдан ғусл қилардик», дегани ривоят қилинган, лекин уларда «У зотнинг сочлари жумма дан калта, вафра дан узун эди» деган бу сўз зикр қилинмаган. Абдурраҳмон ибн Абуз-Зинод ишончли (сиқа)дир; Молик ибн Анас уни ишончли деб, ундан (ҳадис) ёзиб олишга буюрарди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّرَجُّلِ إِلاَّ غِبًّا ‏.‏

Bu hadis Hasandan shu isnod bilan, shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor.Бу ҳадис Ҳасандан шу иснод билан, шунга ўхшаш ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ الْحَسَنِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏

Bu hadis Hasandan shu isnod bilan, shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor.Бу ҳадис Ҳасандан шу иснод билан, шунга ўхшаш ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، - هُوَ الطَّيَالِسِيُّ عَنْ عَبَّادِ بْنِ مَنْصُورٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اكْتَحِلُوا بِالإِثْمِدِ فَإِنَّهُ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعْرَ ‏"‏ ‏.‏ وَزَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ لَهُ مُكْحُلَةٌ يَكْتَحِلُ بِهَا كُلَّ لَيْلَةٍ ثَلاَثَةً فِي هَذِهِ وَثَلاَثَةً فِي هَذِهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِالإِثْمِدِ فَإِنَّهُ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعْرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبَّادِ بْنِ مَنْصُورٍ ‏.‏

Bu hadis Abbod ibn Mansurdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham u zotning: «Ismidni (ishlatishni) lozim tutinglar, chunki u koʻzni nurlantiradi va (kiprik) sochini oʻstiradi», deganlari rivoyat qilingan.Бу ҳадис Аббод ибн Мансурдан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам у зотнинг: «Исмидни (ишлатишни) лозим тутинглар, чунки у кўзни нурлантиради ва (киприк) сочини ўстиради», деганлари ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ مَنْصُورٍ، نَحْوَهُ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالْإِثْمِدِ فَإِنَّهُ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعْرَ

Bu hadis Abbod ibn Mansurdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham u zotning: «Ismidni (ishlatishni) lozim tutinglar, chunki u koʻzni nurlantiradi va (kiprik) sochini oʻstiradi», deganlari rivoyat qilingan.Бу ҳадис Аббод ибн Мансурдан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам у зотнинг: «Исмидни (ишлатишни) лозим тутинглар, чунки у кўзни нурлантиради ва (киприк) сочини ўстиради», деганлари ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسَتَيْنِ الصَّمَّاءِ وَأَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ بِثَوْبِهِ لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَيْءٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي أُمَامَةَ ‏.‏ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikki xil kiyinishdan — sammo (kiyinish)dan va kishining avratini yopmagan holda bir matoga oʻralib oʻtirishidan (ihtibo) qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar, Oisha, Abu Said, Jobir va Abu Umomadan ham (rivoyat) bor. Abu Hurayraning hadisi bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir va bu Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ икки хил кийинишдан — саммо (кийиниш)дан ва кишининг авратини ёпмаган ҳолда бир матога ўралиб ўтиришидан (иҳтибо) қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар, Оиша, Абу Саид, Жобир ва Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Абу Ҳурайранинг ҳадиси бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир ва бу Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ الْوَشْمُ فِي اللَّثَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَمُعَاوِيَةَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh soch ulaydigan va soch ulatadigan ayolni hamda tatu chizadigan va tatu chizdiradigan ayolni laʼnatladi», dedilar. Nofeʼ: «Tatu (chizish) milkda boʻlardi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oisha, Ibn Masʼud, Asmo bint Abu Bakr, Ibn Abbos, Maʼqil ibn Yasor va Muoviyadan ham (rivoyat) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ соч улайдиган ва соч улатадиган аёлни ҳамда тату чизадиган ва тату чиздирадиган аёлни лаънатлади», дедилар. Нофеъ: «Тату (чизиш) милкда бўларди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оиша, Ибн Масъуд, Асмо бинт Абу Бакр, Ибн Аббос, Маъқил ибн Ясор ва Муовиядан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ رُكُوبِ الْمَيَاثِرِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَمُعَاوِيَةَ ‏.‏ وَحَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ نَحْوَهُ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni mayosir (egar ustiga toʻshaladigan hashamatli mato)lar ustida minishdan qaytardilar. (Roviy:) Bu hadisda bir voqea ham bor, dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali va Muoviyadan ham (rivoyatlar) bor. Baroning hadisi hasan sahih hadisdir. Shuʼba ham Ashʼas ibn Abush-Shaʼsodan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan va u hadisda bir voqea bor.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни маёсир (эгар устига тўшаладиган ҳашаматли мато)лар устида минишдан қайтардилар. (Ровий:) Бу ҳадисда бир воқеа ҳам бор, деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али ва Муовиядан ҳам (ривоятлар) бор. Баронинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Шуъба ҳам Ашъас ибн Абуш-Шаъсодан шунга ўхшашини ривоят қилган ва у ҳадисда бир воқеа бор.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّمَا كَانَ فِرَاشُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي يَنَامُ عَلَيْهِ أَدَمٌ حَشْوُهُ لِيفٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ حَفْصَةَ وَجَابِرٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uxlaydigan toʻshaklari ichi xurmo tolasi bilan toʻldirilgan teridan (iborat) edi, xolos. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U aytdi: Bu bobda Hafsa va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ухлайдиган тўшаклари ичи хурмо толаси билан тўлдирилган теридан (иборат) эди, холос. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У айтди: Бу бобда Ҳафса ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، وَالْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، وَزَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ تَفَرَّدَ بِهِ وَهُوَ مَرْوَزِيٌّ ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي تُمَيْلَةَ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga kiyimlarning eng sevimlisi koʻylak edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Abdulmuʼmin ibn Xolidning hadisi orqali bilamiz, u buni yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan va u marvazlikdir. Baʼzilar bu hadisni Abu Tumayladan, u Abdulmuʼmin ibn Xoliddan, u Abdulloh ibn Buraydadan, u onasidan, u Umm Salamadan (degan zanjir bilan) rivoyat qilganlar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга кийимларнинг энг севимлиси кўйлак эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Абдулмуъмин ибн Холиднинг ҳадиси орқали биламиз, у буни ёлғиз ўзи ривоят қилган ва у марвазликдир. Баъзилар бу ҳадисни Абу Тумайладан, у Абдулмуъмин ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у онасидан, у Умм Саламадан (деган занжир билан) ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أُمِّهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَصَحُّ وَإِنَّمَا يُذْكَرُ فِيهِ أَبُو تُمَيْلَةَ عَنْ أُمِّهِ

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga kiyimlarning eng sevimlisi koʻylak edi. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: Abdulloh ibn Buraydaning onasidan, u Umm Salamadan (degan rivoyati) koʻproq sahihdir, unda Abu Tumayla onasi orqali zikr qilinadi, xolos.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга кийимларнинг энг севимлиси кўйлак эди. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Абдуллоҳ ибн Бурайданинг онасидан, у Умм Саламадан (деган ривояти) кўпроқ саҳиҳдир, унда Абу Тумайла онаси орқали зикр қилинади, холос.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga kiyimlarning eng sevimlisi koʻylak edi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга кийимларнинг энг севимлиси кўйлак эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ الصَّوَّافُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ الْعُقَيْلِيِّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ بْنِ السَّكَنِ الأَنْصَارِيَّةِ، قَالَتْ كَانَ كُمُّ يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الرُّسْغِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Asmo bint Yazid ibn as-Sakan al-Ansoriya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning koʻylaklari yengi bilakkacha (yetar) edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Асмо бинт Язид ибн ас-Сакан ал-Ансория (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг кўйлаклари енги билаккача (етар) эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا لَبِسَ قَمِيصًا بَدَأَ بِمَيَامِنِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ شُعْبَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ koʻylak kiyganlarida oʻng tomonlaridan boshlardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni bir nechalari Shuʼbadan, shu isnod bilan Abu Hurayradan mavquf (Sahobiyga toʻxtagan) holda rivoyat qilganlar va biz Abdussamad ibn Abdulvorisdan boshqa hech kim uni (Nabiyga) marfuʼ qilganini bilmaymiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кўйлак кийганларида ўнг томонларидан бошлардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни бир нечалари Шуъбадан, шу иснод билан Абу Ҳурайрадан мавқуф (Саҳобийга тўхтаган) ҳолда ривоят қилганлар ва биз Абдуссамад ибн Абдулворисдан бошқа ҳеч ким уни (Набийга) марфуъ қилганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَجَدَّ ثَوْبًا سَمَّاهُ بِاسْمِهِ عِمَامَةً أَوْ قَمِيصًا أَوْ رِدَاءً ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ كَسَوْتَنِيهِ أَسْأَلُكَ خَيْرَهُ وَخَيْرَ مَا صُنِعَ لَهُ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهِ وَشَرِّ مَا صُنِعَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan boshqa isnod bilan shunga oʻxshash (rivoyat qilinadi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан бошқа иснод билан шунга ўхшаш (ривоят қилинади). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مَالِكٍ الْمُزَنِيُّ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، نَحْوَهُ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan boshqa isnod bilan shunga oʻxshash (rivoyat qilinadi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан бошқа иснод билан шунга ўхшаш (ривоят қилинади). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَبِسَ جُبَّةً رُومِيَّةً ضَيِّقَةَ الْكُمَّيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yengi tor rumlik jubba kiydilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ енги тор румлик жубба кийдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، هُوَ الشَّيْبَانِيُّ عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ قَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ أَهْدَى دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُفَّيْنِ فَلَبِسَهُمَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَ إِسْرَائِيلُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عَامِرٍ وَجُبَّةً فَلَبِسَهُمَا حَتَّى تَخَرَّقَا لاَ يَدْرِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَذَكِيٌّ هُمَا أَمْ لاَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ أَبُو إِسْحَاقَ الَّذِي رَوَى هَذَا عَنِ الشَّعْبِيِّ هُوَ أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ وَاسْمُهُ سُلَيْمَانُ وَالْحَسَنُ بْنُ عَيَّاشٍ هُوَ أَخُو أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) aytdi: Dihya al-Kalbiy Rasululloh ﷺga bir juft maxsi hadya qildi, u zot ularni kiydilar. Abu Iso aytdi: Isroil Jobirdan, u Omirdan (rivoyat qilib): «Va bir jubba (hadya qildi), u zot ularni teshilib ketguncha kiydilar; Nabiy ﷺ ular (terisi) halol soʻyilgan hayvonnikimi yoki yoʻqmi — bilmas edilar», dedi. Bu hadis hasan gʻaribdir. Buni Shaʼbiydan rivoyat qilgan Abu Ishoq — Abu Ishoq ash-Shayboniydir, uning ismi Sulaymon; Hasan ibn Ayyosh esa Abu Bakr ibn Ayyoshning akasidir.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) айтди: Диҳя ал-Калбий Расулуллоҳ ﷺга бир жуфт махси ҳадя қилди, у зот уларни кийдилар. Абу Исо айтди: Исроил Жобирдан, у Омирдан (ривоят қилиб): «Ва бир жубба (ҳадя қилди), у зот уларни тешилиб кетгунча кийдилар; Набий ﷺ улар (териси) ҳалол сўйилган ҳайвонникими ёки йўқми — билмас эдилар», деди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни Шаъбийдан ривоят қилган Абу Ишоқ — Абу Ишоқ аш-Шайбонийдир, унинг исми Сулаймон; Ҳасан ибн Айёш эса Абу Бакр ибн Айёшнинг акасидир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمِ بْنِ الْبَرِيدِ، وَأَبُو سَعْدٍ الصَّغَانِيُّ عَنْ أَبِي الأَشْهَبِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ طَرَفَةَ، عَنْ عَرْفَجَةَ بْنِ أَسْعَدَ، قَالَ أُصِيبَ أَنْفِي يَوْمَ الْكُلاَبِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَاتَّخَذْتُ أَنْفًا مِنْ وَرِقٍ فَأَنْتَنَ عَلَىَّ فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتَّخِذَ أَنْفًا مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏

Abul Malih (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u yirtqich hayvonlarning terilarini (ishlatish)ni makruh sanagan. Abu Iso aytdi: Saʼid ibn Abu Aruvbadan boshqa hech kim «Abul Malihdan, u otasidan» deb rivoyat qilganini bilmaymiz.Абул Малиҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у йиртқич ҳайвонларнинг териларини (ишлатиш)ни макруҳ санаган. Абу Исо айтди: Саъид ибн Абу Арувбадан бошқа ҳеч ким «Абул Малиҳдан, у отасидан» деб ривоят қилганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ بَدْرٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ، عَنْ أَبِي الأَشْهَبِ، نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ طَرَفَةَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى سَلْمُ بْنُ زَرِيرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ طَرَفَةَ نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي الأَشْهَبِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ شَدُّوا أَسْنَانَهُمْ بِالذَّهَبِ وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ حُجَّةٌ لَهُمْ ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ سَلْمُ بْنُ رَزِينٍ وَهُوَ وَهَمٌ وَأَبُو سَعْدٍ الصَّغَانِيُّ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُيَسَّرٍ ‏.‏

Abul Malih (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u yirtqich hayvonlarning terilarini (ishlatish)ni makruh sanagan. Abu Iso aytdi: Saʼid ibn Abu Aruvbadan boshqa hech kim «Abul Malihdan, u otasidan» deb rivoyat qilganini bilmaymiz.Абул Малиҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у йиртқич ҳайвонларнинг териларини (ишлатиш)ни макруҳ санаган. Абу Исо айтди: Саъид ибн Абу Арувбадан бошқа ҳеч ким «Абул Малиҳдан, у отасидан» деб ривоят қилганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ جُلُودِ السِّبَاعِ أَنْ تُفْتَرَشَ ‏.‏

Abul Malih (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u yirtqich hayvonlarning terilarini (ishlatish)ni makruh sanagan. Abu Iso aytdi: Saʼid ibn Abu Aruvbadan boshqa hech kim «Abul Malihdan, u otasidan» deb rivoyat qilganini bilmaymiz.Абул Малиҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у йиртқич ҳайвонларнинг териларини (ишлатиш)ни макруҳ санаган. Абу Исо айтди: Саъид ибн Абу Арувбадан бошқа ҳеч ким «Абул Малиҳдан, у отасидан» деб ривоят қилганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ جُلُودِ السِّبَاعِ ‏.‏

Abul Malih (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u yirtqich hayvonlarning terilarini (ishlatish)ni makruh sanagan. Abu Iso aytdi: Saʼid ibn Abu Aruvbadan boshqa hech kim «Abul Malihdan, u otasidan» deb rivoyat qilganini bilmaymiz.Абул Малиҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у йиртқич ҳайвонларнинг териларини (ишлатиш)ни макруҳ санаган. Абу Исо айтди: Саъид ибн Абу Арувбадан бошқа ҳеч ким «Абул Малиҳдан, у отасидан» деб ривоят қилганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، أَنَّهُ كَرِهَ جُلُودَ السِّبَاعِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا قَالَ عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِيهِ، غَيْرَ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ ‏.‏

Abul Malih (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u yirtqich hayvonlarning terilarini (ishlatish)ni makruh sanagan. Abu Iso aytdi: Saʼid ibn Abu Aruvbadan boshqa hech kim «Abul Malihdan, u otasidan» deb rivoyat qilganini bilmaymiz.Абул Малиҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у йиртқич ҳайвонларнинг териларини (ишлатиш)ни макруҳ санаган. Абу Исо айтди: Саъид ибн Абу Арувбадан бошқа ҳеч ким «Абул Малиҳдан, у отасидан» деб ривоят қилганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَزِيدَ الرِّشْكِ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ جُلُودِ السِّبَاعِ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Abul Malih (rahimahulloh) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot yirtqich hayvonlarning terilarini (ishlatish)dan qaytardilar. Bu (rivoyat) koʻproq sahihdir.Абул Малиҳ (раҳимаҳуллоҳ) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот йиртқич ҳайвонларнинг териларини (ишлатиш)дан қайтардилар. Бу (ривоят) кўпроқ саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ كَيْفَ كَانَ نَعْلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُمَا قِبَالاَنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Anas ibn Molikka: «Rasululloh ﷺning kovushlari qanday edi?» dedim. U: «Ularning ikkitadan tasmasi bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Анас ибн Моликка: «Расулуллоҳ ﷺнинг ковушлари қандай эди?» дедим. У: «Уларнинг иккитадан тасмаси бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا حِبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ نَعْلاَهُ لَهُمَا قِبَالاَنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning kovushlarining ikkitadan tasmasi bor edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Yana) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг ковушларининг иккитадан тасмаси бор эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Яна) айтди: Бу бобда Ибн Аббос ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَمْشِي أَحَدُكُمْ فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ لِيُنْعِلْهُمَا جَمِيعًا أَوْ لِيُحْفِهِمَا جَمِيعًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz bitta kovushda yurmasin. Ikkalasini ham kiysin yoki ikkalasini ham yechib qoʻysin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Yana) aytdi: Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз битта ковушда юрмасин. Иккаласини ҳам кийсин ёки иккаласини ҳам ечиб қўйсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Яна) айтди: Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْتَعِلَ الرَّجُلُ وَهُوَ قَائِمٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ لاَ يَصِحُّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏ وَالْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ لَيْسَ عِنْدَهُمْ بِالْحَافِظِ وَلاَ نَعْرِفُ لِحَدِيثِ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَصْلاً ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishi tik turgan holda kovush kiyishidan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Ubaydulloh ibn Amr ar-Raqqiy bu hadisni Maʼmardan, u Qatodadan, u Anasdan (sanad bilan) rivoyat qilgan. Bu ikkala hadis ham hadis ahli nazdida sahih emas. Horis ibn Nabhon ularning nazdida hofiz (sanaladigan kishi) emas. Qatodaning Anasdan (qilgan) rivoyatiga biz hech qanday asl topmadik.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ киши тик турган ҳолда ковуш кийишидан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Убайдуллоҳ ибн Амр ар-Раққий бу ҳадисни Маъмардан, у Қатодадан, у Анасдан (санад билан) ривоят қилган. Бу иккала ҳадис ҳам ҳадис аҳли наздида саҳиҳ эмас. Ҳорис ибн Набҳон уларнинг наздида ҳофиз (саналадиган киши) эмас. Қатоданинг Анасдан (қилган) ривоятига биз ҳеч қандай асл топмадик.

حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ السِّمْنَانِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَنْتَعِلَ الرَّجُلُ وَهُوَ قَائِمٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ وَلاَ يَصِحُّ هَذَا الْحَدِيثُ وَلاَ حَدِيثُ مَعْمَرٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kishi tik turgan holda kovush kiyishidan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Muhammad ibn Ismoil aytdi: Bu hadis ham, Maʼmarning Ammor ibn Abu Ammordan, u Abu Hurayradan (qilgan) hadisi ham sahih emas.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ киши тик турган ҳолда ковуш кийишидан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: Бу ҳадис ҳам, Маъмарнинг Аммор ибн Абу Аммордан, у Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадиси ҳам саҳиҳ эмас.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ السَّلُولِيُّ، كُوفِيٌّ حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ سُفْيَانَ الْبَجَلِيُّ الْكُوفِيُّ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رُبَّمَا مَشَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Baʼzan Nabiy ﷺ bitta kovushda yurar edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Баъзан Набий ﷺ битта ковушда юрар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا مَشَتْ بِنَعْلٍ وَاحِدَةٍ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ مَوْقُوفًا وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Abdurahmon ibn al-Qosim otasidan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u bitta kovushda yurar edi. Bu (rivoyat) koʻproq sahihdir. Abu Iso aytdi: Buni Sufyon as-Savriy va boshqa koʻpchilik Abdurahmon ibn al-Qosimdan mavquf (sahobada toʻxtagan) holda shu tarzda rivoyat qilishgan. Bu koʻproq sahihdir.Абдураҳмон ибн ал-Қосим отасидан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у битта ковушда юрар эди. Бу (ривоят) кўпроқ саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Буни Суфён ас-Саврий ва бошқа кўпчилик Абдураҳмон ибн ал-Қосимдан мавқуф (саҳобада тўхтаган) ҳолда шу тарзда ривоят қилишган. Бу кўпроқ саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا انْتَعَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَبْدَأْ بِالْيَمِينِ وَإِذَا نَزَعَ فَلْيَبْدَأْ بِالشِّمَالِ فَلْتَكُنِ الْيُمْنَى أَوَّلَهُمَا تُنْعَلُ وَآخِرَهُمَا تُنْزَعُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz kovush kiyganda oʻng (oyoq)dan boshlasin, yechganda esa chap (oyoq)dan boshlasin. Shunday qilib oʻng (oyoq) avval kiyiladigani, oxirida yechiladigani boʻlsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз ковуш кийганда ўнг (оёқ)дан бошласин, ечганда эса чап (оёқ)дан бошласин. Шундай қилиб ўнг (оёқ) аввал кийиладигани, охирида ечиладигани бўлсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقُ، وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَرَدْتِ اللُّحُوقَ بِي فَلْيَكْفِيكِ مِنَ الدُّنْيَا كَزَادِ الرَّاكِبِ وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ وَلاَ تَسْتَخْلِقِي ثَوْبًا حَتَّى تُرَقِّعِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَالِحِ بْنِ حَسَّانَ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَصَالِحُ بْنُ أَبِي حَسَّانَ الَّذِي رَوَى عَنْهُ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ثِقَةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى قَوْلِهِ ‏"‏ وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ ‏"‏ ‏.‏ هُوَ نَحْوُ مَا رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ رَأَى مَنْ فُضِّلَ عَلَيْهِ فِي الْخَلْقِ وَالرِّزْقِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ أَسْفَلُ مِنْهُ مِمَّنْ فُضِّلَ هُوَ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ أَجْدَرُ أَنْ لاَ يَزْدَرِيَ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ صَحِبْتُ الأَغْنِيَاءَ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا أَكْثَرَ هَمًّا مِنِّي أَرَى دَابَّةً خَيْرًا مِنْ دَابَّتِي وَثَوْبًا خَيْرًا مِنْ ثَوْبِي وَصَحِبْتُ الْفُقَرَاءَ فَاسْتَرَحْتُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Agar menga (vafotdan keyin) yetishishni istasang, dunyodan senga ulovning ozuqasiday (oz narsa) kifoyadir. Boylar bilan birga oʻtirishdan ehtiyot boʻl. Bir kiyimni yamamaguningcha eski (deb tashlab) qoʻyma›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Solih ibn Hassonning hadisi orqaligina bilamiz. (Yana) aytdi: Men Muhammad (ibn Ismoil)ning: «Solih ibn Hasson munkar ul-hadisdir, Ibn Abu Ziʼb undan rivoyat qiladigan Solih ibn Abu Hasson esa ishonchli (kishi)dir», deganini eshitdim. Abu Iso aytdi: U zotning «Boylar bilan birga oʻtirishdan ehtiyot boʻl» degan soʻzlarining maʼnosi Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan hadisga oʻxshashdir. Unda u zot: «Kim yaratilish va rizqda oʻzidan ustun qilingan kishini koʻrsa, oʻzi ustun qilingan, undan past (turadigan) kishiga nazar solsin. Zero, bu Allohning unga (bergan) neʼmatini xor sanamasligiga loyiqroqdir», dedilar. Avn ibn Abdulloh ibn Utbadan rivoyat qilinadi: U: «Men boylar bilan hamsuhbat boʻldim, lekin oʻzimdan koʻra gʻamgini koʻproq biror kimsani koʻrmadim — ulovni oʻz ulovimdan yaxshiroq, kiyimni oʻz kiyimimdan yaxshiroq koʻrardim. Kambagʻallar bilan hamsuhbat boʻldim va xotirjam boʻldim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Агар менга (вафотдан кейин) етишишни истасанг, дунёдан сенга уловнинг озуқасидай (оз нарса) кифоядир. Бойлар билан бирга ўтиришдан эҳтиёт бўл. Бир кийимни ямамагунингча эски (деб ташлаб) қўйма›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Солиҳ ибн Ҳассоннинг ҳадиси орқалигина биламиз. (Яна) айтди: Мен Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг: «Солиҳ ибн Ҳассон мункар ул-ҳадисдир, Ибн Абу Зиъб ундан ривоят қиладиган Солиҳ ибн Абу Ҳассон эса ишончли (киши)дир», деганини эшитдим. Абу Исо айтди: У зотнинг «Бойлар билан бирга ўтиришдан эҳтиёт бўл» деган сўзларининг маъноси Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан ривоят қилинган ҳадисга ўхшашдир. Унда у зот: «Ким яратилиш ва ризқда ўзидан устун қилинган кишини кўрса, ўзи устун қилинган, ундан паст (турадиган) кишига назар солсин. Зеро, бу Аллоҳнинг унга (берган) неъматини хор санамаслигига лойиқроқдир», дедилар. Авн ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан ривоят қилинади: У: «Мен бойлар билан ҳамсуҳбат бўлдим, лекин ўзимдан кўра ғамгини кўпроқ бирор кимсани кўрмадим — уловни ўз уловимдан яхшироқ, кийимни ўз кийимимдан яхшироқ кўрардим. Камбағаллар билан ҳамсуҳбат бўлдим ва хотиржам бўлдим», деди.

حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ، قَالَتْ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ وَلَهُ أَرْبَعُ غَدَائِرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ لاَ أَعْرِفُ لِمُجَاهِدٍ سَمَاعًا مِنْ أُمِّ هَانِئٍ ‏.‏

Ummu Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Makkaga keldilar va u zotning toʻrtta oʻrim (sochlari) bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abdulloh ibn Abu Najih makkalik (kishi)dir, Abu Najihning ismi Yasordir.Умму Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Маккага келдилар ва у зотнинг тўртта ўрим (сочлари) бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абдуллоҳ ибн Абу Нажиҳ маккалик (киши)дир, Абу Нажиҳнинг исми Ясордир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ الْمَكِّيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ، قَالَتْ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ وَلَهُ أَرْبَعُ ضَفَائِرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي نَجِيحٍ مَكِّيٌّ أَبُو نَجِيحٍ اسْمُهُ يَسَارٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي نَجِيحٍ مَكِّيٌّ

Ummu Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Makkaga keldilar va u zotning toʻrtta oʻrim (sochlari) bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abdulloh ibn Abu Najih makkalik (kishi)dir, Abu Najihning ismi Yasordir.Умму Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Маккага келдилар ва у зотнинг тўртта ўрим (сочлари) бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абдуллоҳ ибн Абу Нажиҳ маккалик (киши)дир, Абу Нажиҳнинг исми Ясордир.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمْرَانَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا كَبْشَةَ الأَنْمَارِيَّ، يَقُولُ كَانَتْ كِمَامُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُطْحًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ بَصْرِيٌّ هُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَغَيْرُهُ ‏.‏ وَبُطْحٌ يَعْنِي وَاسِعَةٌ ‏.‏

Abu Kabsha al-Anmoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ sahobalarining qalpoqlari botih (yaʼni keng) edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis munkardir. Abdulloh ibn Busr basralik boʻlib, hadis ahli nazdida zaifdir. Uni Yahyo ibn Said va boshqalar zaif sanaganlar. «Botih» — keng degani.Абу Кабша ал-Анморий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларининг қалпоқлари ботиҳ (яъни кенг) эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис мункардир. Абдуллоҳ ибн Буср басралик бўлиб, ҳадис аҳли наздида заифдир. Уни Яҳё ибн Саид ва бошқалар заиф санаганлар. «Ботиҳ» — кенг дегани.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ نَذِيرٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَضَلَةِ سَاقِي أَوْ سَاقِهِ فَقَالَ ‏"‏ هَذَا مَوْضِعُ الإِزَارِ فَإِنْ أَبَيْتَ فَأَسْفَلُ فَإِنْ أَبَيْتَ فَلاَ حَقَّ لِلإِزَارِ فِي الْكَعْبَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ mening boldirimning yoki oʻzlarining boldirlarining muskulidan ushlab: ‹Mana shu — izorning oʻrnidir. Agar koʻnmasang, undan pastroq. Agar yana koʻnmasang, izorning toʻpiqlarda boʻlishga haqqi yoʻq›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Savriy va Shuʼba Abu Ishoqdan rivoyat qilganlar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ менинг болдиримнинг ёки ўзларининг болдирларининг мускулидан ушлаб: ‹Мана шу — изорнинг ўрнидир. Агар кўнмасанг, ундан пастроқ. Агар яна кўнмасанг, изорнинг тўпиқларда бўлишга ҳаққи йўқ›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Саврий ва Шуъба Абу Ишоқдан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْعَسْقَلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رُكَانَةَ، صَارَعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَصَرَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ رُكَانَةُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ فَرْقَ مَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْمُشْرِكِينَ الْعَمَائِمُ عَلَى الْقَلاَنِسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَإِسْنَادُهُ لَيْسَ بِالْقَائِمِ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ أَبَا الْحَسَنِ الْعَسْقَلاَنِيَّ وَلاَ ابْنَ رُكَانَةَ ‏.‏

Rukona (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ bilan kurashdi va Nabiy ﷺ uni yiqitdilar. Rukona: «Rasululloh ﷺning: ‹Albatta, biz bilan mushriklar orasidagi farq — qalpoqlar ustidan oʻralgan sallalardir› deyayotganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uning isnodi mustahkam emas. Biz Abul-Hasan al-Asqaloniyni ham, Ibn Rukonani ham tanimaymiz.Рукона (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ билан курашди ва Набий ﷺ уни йиқитдилар. Рукона: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта, биз билан мушриклар орасидаги фарқ — қалпоқлар устидан ўралган саллалардир› деяётганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, унинг исноди мустаҳкам эмас. Биз Абул-Ҳасан ал-Асқалонийни ҳам, Ибн Руконани ҳам танимаймиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، وَأَبُو تُمَيْلَةَ يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ حَدِيدٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ حِلْيَةَ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَهُ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ صُفْرٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ الأَصْنَامِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَاهُ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ حِلْيَةَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مِنْ أَىِّ شَيْءٍ أَتَّخِذُهُ قَالَ ‏"‏ مِنْ وَرِقٍ وَلاَ تُتِمَّهُ مِثْقَالاً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمٍ يُكْنَى أَبَا طَيْبَةَ وَهُوَ مَرْوَزِيٌّ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga keldi, uning qoʻlida temirdan uzuk bor edi. Shunda u zot: ‹Nega men sening ustingda jahannam ahlining bezagini koʻryapman?› dedilar. Soʻng u misdan uzuk taqib keldi. U zot: ‹Nega men sendan butlarning hidini sezyapman?› dedilar. Soʻng u oltindan uzuk taqib keldi. U zot: ‹Nega men sening ustingda jannat ahlining bezagini koʻryapman?› dedilar. U: ‹Unda men nimadan (uzuk) qilay?› dedi. U zot: ‹Kumushdan, lekin uning ogʻirligini bir misqolga yetkazma›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat bor). Abdulloh ibn Muslimning kunyasi Abu Toyba boʻlib, u marvazlikdir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келди, унинг қўлида темирдан узук бор эди. Шунда у зот: ‹Нега мен сенинг устингда жаҳаннам аҳлининг безагини кўряпман?› дедилар. Сўнг у мисдан узук тақиб келди. У зот: ‹Нега мен сендан бутларнинг ҳидини сезяпман?› дедилар. Сўнг у олтиндан узук тақиб келди. У зот: ‹Нега мен сенинг устингда жаннат аҳлининг безагини кўряпман?› дедилар. У: ‹Унда мен нимадан (узук) қилай?› деди. У зот: ‹Кумушдан, лекин унинг оғирлигини бир мисқолга етказма›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят бор). Абдуллоҳ ибн Муслимнинг куняси Абу Тойба бўлиб, у марвазликдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُوسَى، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، يَقُولُ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْقَسِّيِّ وَالْمِيثَرَةِ الْحَمْرَاءِ وَأَنْ أَلْبَسَ خَاتَمِي فِي هَذِهِ وَفِي هَذِهِ ‏.‏ وَأَشَارَ إِلَى السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَابْنُ أَبِي مُوسَى هُوَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ أَبِي مُوسَى وَاسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ meni qassiydan, qizil mayssaradan hamda uzugimni bu va bu (barmoq)ga taqishimdan qaytardilar», dedi — va u koʻrsatkich hamda oʻrta barmoqqa ishora qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ibn Abu Muso — Abu Burda ibn Abu Muso boʻlib, uning ismi Omir ibn Abdulloh ibn Qaysdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ мени қассийдан, қизил майссарадан ҳамда узугимни бу ва бу (бармоқ)га тақишимдан қайтардилар», деди — ва у кўрсаткич ҳамда ўрта бармоққа ишора қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Абу Мусо — Абу Бурда ибн Абу Мусо бўлиб, унинг исми Омир ибн Абдуллоҳ ибн Қайсдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُهَا الْحِبَرَةُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ kiyishni eng yoqtirgan kiyimlari hibara (yoʻl-yoʻl Yaman matosi) edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ кийишни энг ёқтирган кийимлари ҳибара (йўл-йўл Яман матоси) эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.