حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يُونُسَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ مَا أَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي خِوَانٍ وَلاَ فِي سُكُرُّجَةٍ وَلاَ خُبِزَ لَهُ مُرَقَّقٌ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لِقَتَادَةَ فَعَلَى مَا كَانُوا يَأْكُلُونَ قَالَ عَلَى هَذِهِ السُّفَرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَيُونُسُ هَذَا هُوَ يُونُسُ الإِسْكَافُ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ na xivon (dasturxon-stol)da, na sukurruja (kichik laganchalar)da taom yemadilar va u zot uchun yupqa non ham yopilmadi», dedi. (Yunus) aytdi: Men Qatodaga: ‹Bas, ular nima ustida yeb-ichardilar?› dedim. U: ‹Mana shu sufralar (charm dasturxonlar) ustida›, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Muhammad ibn Bashshor aytdi: Bu Yunus — Yunus al-Iskofdir. Abdulvoris ibn Saʼid ham Saʼid ibn Abu Arubadan, u Qatodadan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ на хивон (дастурхон-стол)да, на сукуружа (кичик лаганчалар)да таом емадилар ва у зот учун юпқа нон ҳам ёпилмади», деди. (Юнус) айтди: Мен Қатодага: ‹Бас, улар нима устида еб-ичардилар?› дедим. У: ‹Мана шу суфралар (чарм дастурхонлар) устида›, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Муҳаммад ибн Башшор айтди: Бу Юнус — Юнус ал-Искофдир. Абдуворис ибн Саъид ҳам Саъид ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Анасдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ أَنْفَجْنَا أَرْنَبًا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ فَسَعَى أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَلْفَهَا فَأَدْرَكْتُهَا فَأَخَذْتُهَا فَأَتَيْتُ بِهَا أَبَا طَلْحَةَ فَذَبَحَهَا بِمَرْوَةٍ فَبَعَثَ مَعِي بِفَخِذِهَا أَوْ بِوَرِكِهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَكَلَهُ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَكَلَهُ قَالَ قَبِلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعَمَّارٍ وَمُحَمَّدِ بْنِ صَفْوَانَ وَيُقَالُ مُحَمَّدُ بْنُ صَيْفِيٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ بِأَكْلِ الأَرْنَبِ بَأْسًا ‏.‏ وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَكْلَ الأَرْنَبِ وَقَالُوا إِنَّهَا تَدْمِي ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Marr az-Zahronda bir quyonni hurkitib yubordik. Nabiy ﷺning sahobalari uning ortidan yugurdilar. Men uni quvib yetib, ushlab oldim va Abu Talhaning oldiga olib keldim. U uni oʻtkir tosh (marva) bilan soʻydi, soʻng uning bir sonini — yoki bir boldirini — men bilan Nabiy ﷺga yubordi, u zot uni yedilar». (Hishom) aytdi: Men: ‹U yedimi?› dedim. U: ‹Uni qabul qildilar›, dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jobir, Ammor va Muhammad ibn Safvondan ham (rivoyatlar) bor — u Muhammad ibn Sayfiy ham deyiladi. Bu hadis hasan sahihdir. Aksar ilm ahlining amali shunga koʻra boʻlib, ular quyon yeyishda hech qanday zarar koʻrmaydilar. Baʼzi ilm ahli esa quyon yeyishni makruh sanab: ‹U hayz koʻradi (qon koʻradi)›, deganlar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Марр аз-Заҳронда бир қуённи ҳуркитиб юбордик. Набий ﷺнинг саҳобалари унинг ортидан югурдилар. Мен уни қувиб етиб, ушлаб олдим ва Абу Талҳанинг олдига олиб келдим. У уни ўткир тош (марва) билан сўйди, сўнг унинг бир сонини — ёки бир болдирини — мен билан Набий ﷺга юборди, у зот уни едилар». (Ҳишом) айтди: Мен: ‹У едими?› дедим. У: ‹Уни қабул қилдилар›, деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Жобир, Аммор ва Муҳаммад ибн Сафвондан ҳам (ривоятлар) бор — у Муҳаммад ибн Сайфий ҳам дейилади. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Аксар илм аҳлининг амали шунга кўра бўлиб, улар қуён ейишда ҳеч қандай зарар кўрмайдилар. Баъзи илм аҳли эса қуён ейишни макруҳ санаб: ‹У ҳайз кўради (қон кўради)›, деганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ أَكْلِ الضَّبِّ فَقَالَ ‏ "‏ لاَ آكُلُهُ وَلاَ أُحَرِّمُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَثَابِتِ بْنِ وَدِيعَةَ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ ابْنِ حَسَنَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي أَكْلِ الضَّبِّ فَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَ أُكِلَ الضَّبُّ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّمَا تَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَقَذُّرًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan dabb (kaltakesakka oʻxshash sahro hayvoni) yeyish haqida soʻralganda, u zot: «Men uni yemayman, lekin uni harom ham qilmayman», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Umar, Abu Said, Ibn Abbos, Sobit ibn Vadia, Jobir va Abdurrahmon ibn Hasanadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahli dabb yeyish borasida ixtilof qilganlar: Nabiy ﷺning sahobalari va boshqalardan baʼzi ilm ahli unga ruxsat bergan, baʼzilari esa uni makruh sanagan. Ibn Abbosdan rivoyat qilinishicha, u: ‹Dabb Rasululloh ﷺning dasturxonlarida yeyilgan, Rasululloh ﷺ uni faqat jirkanganlari uchungina tark qilganlar›, degan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан дабб (калтакесакка ўхшаш саҳро ҳайвони) ейиш ҳақида сўралганда, у зот: «Мен уни емайман, лекин уни ҳаром ҳам қилмайман», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Умар, Абу Саид, Ибн Аббос, Собит ибн Вадиа, Жобир ва Абдурраҳмон ибн Ҳасанадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли дабб ейиш борасида ихтилоф қилганлар: Набий ﷺнинг саҳобалари ва бошқалардан баъзи илм аҳли унга рухсат берган, баъзилари эса уни макруҳ санаган. Ибн Аббосдан ривоят қилинишича, у: ‹Дабб Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонларида ейилган, Расулуллоҳ ﷺ уни фақат жирканганлари учунгина тарк қилганлар›, деган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَمَّارٍ، قَالَ قُلْتُ لِجَابِرٍ الضَّبُعُ صَيْدٌ هِيَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ آكُلُهَا قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَهُ أَقَالَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَلَمْ يَرَوْا بِأَكْلِ الضَّبُعِ بَأْسًا وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدِيثٌ فِي كَرَاهِيَةِ أَكْلِ الضَّبُعِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَكْلَ الضَّبُعِ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى الْقَطَّانُ وَرَوَى جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عَمَّارٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عُمَرَ قَوْلَهُ ‏.‏ وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ أَصَحُّ ‏.‏ وَابْنُ أَبِي عَمَّارٍ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ الْمَكِّيُّ ‏.‏

Ibn Abu Ammor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Jobirga: ‹Sirtlon (dabʼ) ovmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Uni yeysanmi (yeyish mumkinmi)?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men unga: ‹Buni Rasululloh ﷺ aytdilarmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli shunga amal qilib, sirtlon yeyishda hech qanday zarar koʻrmaganlar. Bu — Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Nabiy ﷺdan sirtlon yeyishni makruh sanash haqida bir hadis rivoyat qilingan, lekin uning isnodi kuchli emas. Baʼzi ilm ahli sirtlon yeyishni makruh sanagan — bu Ibn Muborakning soʻzidir. Yahyo al-Qatton aytdi: Jarir ibn Hozim bu hadisni Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayrdan, u Ibn Abu Ammordan, u Jobirdan, u Umardan uning soʻzi (mavquf) sifatida rivoyat qilgan. Ibn Jurayjning rivoyati esa sahihroqdir. Ibn Abu Ammor — Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Abu Ammor al-Makkiydir.Ибн Абу Аммор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Жобирга: ‹Сиртлон (дабъ) овми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Уни ейсанми (ейиш мумкинми)?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен унга: ‹Буни Расулуллоҳ ﷺ айтдиларми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли шунга амал қилиб, сиртлон ейишда ҳеч қандай зарар кўрмаганлар. Бу — Аҳмад ва Исҳоқнинг сўзидир. Набий ﷺдан сиртлон ейишни макруҳ санаш ҳақида бир ҳадис ривоят қилинган, лекин унинг исноди кучли эмас. Баъзи илм аҳли сиртлон ейишни макруҳ санаган — бу Ибн Муборакнинг сўзидир. Яҳё ал-Қаттон айтди: Жарир ибн Ҳозим бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан, у Ибн Абу Аммордан, у Жобирдан, у Умардан унинг сўзи (мавқуф) сифатида ривоят қилган. Ибн Журайжнинг ривояти эса саҳиҳроқдир. Ибн Абу Аммор — Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Абу Аммор ал-Маккийдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ حِبَّانَ بْنِ جَزْءٍ، عَنْ أَخِيهِ، خُزَيْمَةَ بْنِ جَزْءٍ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ الضَّبُعِ فَقَالَ ‏"‏ أَوَيَأْكُلُ الضَّبُعَ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ وَسَأَلْتُهُ عَنْ أَكْلِ الذِّئْبِ فَقَالَ ‏"‏ أَوَيَأْكُلُ الذِّئْبَ أَحَدٌ فِيهِ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ أَبِي أُمَيَّةَ ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ فِي إِسْمَاعِيلَ وَعَبْدِ الْكَرِيمِ أَبِي أُمَيَّةَ وَهُوَ عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ قَيْسِ بْنِ أَبِي الْمُخَارِقِ وَعَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ مَالِكٍ الْجَزَرِيُّ ثِقَةٌ ‏.‏

Xuzayma ibn Jazʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan sirtlon yeyish haqida soʻradim. U zot: «Sirtlonni ham biror kishi yeydimi?», dedilar. Yana u zotdan boʻri yeyish haqida soʻradim. U zot: «Oʻzida biror yaxshilik boʻlgan kishi boʻrini yeydimi?», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi kuchli emas, biz uni faqat Ismoil ibn Muslimning Abdulkarim Abu Umayyadan rivoyati orqaligina bilamiz. Baʼzi hadis ahli Ismoil va Abdulkarim Abu Umayya haqida (tanqidiy) soʻz aytganlar — u Abdulkarim ibn Qays ibn Abu Muxoriqdir. Abdulkarim ibn Molik al-Jazariy esa ishonchli (siqa) roviydir.Хузайма ибн Жазъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан сиртлон ейиш ҳақида сўрадим. У зот: «Сиртлонни ҳам бирор киши ейдими?», дедилар. Яна у зотдан бўри ейиш ҳақида сўрадим. У зот: «Ўзида бирор яхшилик бўлган киши бўрини ейдими?», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди кучли эмас, биз уни фақат Исмоил ибн Муслимнинг Абдулкарим Абу Умаййадан ривояти орқалигина биламиз. Баъзи ҳадис аҳли Исмоил ва Абдулкарим Абу Умайя ҳақида (танқидий) сўз айтганлар — у Абдулкарим ибн Қайс ибн Абу Мухориқдир. Абдулкарим ибн Молик ал-Жазарий эса ишончли (сиқа) ровийдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَنَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَطْعَمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لُحُومَ الْخَيْلِ وَنَهَانَا عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ جَابِرٍ وَرِوَايَةُ ابْنِ عُيَيْنَةَ أَصَحُّ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ أَحْفَظُ مِنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizni ot goʻshtini yeyishga ruxsat berdilar va eshak goʻshtini yeyishdan qaytardilar». (Rovi) aytdi: Bu bobda Asmo bint Abu Bakrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni bir necha (rovi) Amr ibn Dinordan, u Jobirdan shu tarzda rivoyat qilgan. Hammod ibn Zayd uni Amr ibn Dinordan, u Muhammad ibn Alidan, u Jobirdan rivoyat qilgan. Ibn Uyaynaning rivoyati esa sahihroqdir. (Rovi) aytdi: Men Muhammadning: ‹Sufyon ibn Uyayna Hammod ibn Zayddan koʻra kuchliroq yodlaydi›, deganini eshitdim.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизни от гўштини ейишга рухсат бердилар ва эшак гўштини ейишдан қайтардилар». (Рови) айтди: Бу бобда Асмо бинт Абу Бакрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни бир неча (рови) Амр ибн Динордан, у Жобирдан шу тарзда ривоят қилган. Ҳаммод ибн Зайд уни Амр ибн Динордан, у Муҳаммад ибн Алидан, у Жобирдан ривоят қилган. Ибн Уяйнанинг ривояти эса саҳиҳроқдир. (Рови) айтди: Мен Муҳаммаднинг: ‹Суфён ибн Уяйна Ҳаммод ибн Зайддан кўра кучлироқ ёдлайди›, деганини эшитдим.

Abdulloh va Hasan — Muhammad ibn Ali ikkovining oʻgʻillari — otalaridan, u (ota) Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladilar: U dedi: «Rasululloh ﷺ Xaybar kunida ayollar bilan mutʼa (vaqtinchalik nikoh)dan hamda uy eshaklari goʻshtidan qaytardilar.»Абдуллоҳ ва Ҳасан — Муҳаммад ибн Али икковининг ўғиллари — оталаридан, у (ота) Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладилар: У деди: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар кунида аёллар билан мутъа (вақтинчалик никоҳ)дан ҳамда уй эшаклари гўштидан қайтардилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّمَ يَوْمَ خَيْبَرَ كُلَّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَالْمُجَثَّمَةَ وَالْحِمَارَ الإِنْسِيَّ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَابِرٍ وَالْبَرَاءِ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَأَنَسٍ وَالْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ وَأَبِي ثَعْلَبَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَرَوَى عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَغَيْرُهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو هَذَا الْحَدِيثَ وَإِنَّمَا ذَكَرُوا حَرْفًا وَاحِدًا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybar kunida har bir tishli (yirtqich) darranda, mujassama (bogʻlab qoʻyib otib oʻldirilgan hayvon) va uy eshagini (yeyishni) harom qildilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ali, Jobir, Baro, Ibn Abu Avfo, Anas, Irbod ibn Soriya, Abu Saʼlaba, Ibn Umar va Abu Saiddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abdulaziz ibn Muhammad va boshqalar bu hadisni Muhammad ibn Amrdan rivoyat qilib, faqat bitta jumlani zikr qilganlar: «Rasululloh ﷺ har bir tishli yirtqich darrandani (yeyishdan) qaytardilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар кунида ҳар бир тишли (йиртқич) дарранда, мужассама (боғлаб қўйиб отиб ўлдирилган ҳайвон) ва уй эшагини (ейишни) ҳаром қилдилар. (Рови) айтди: Бу бобда Али, Жобир, Баро, Ибн Абу Авфо, Анас, Ирбод ибн Сория, Абу Саълаба, Ибн Умар ва Абу Саиддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абдулазиз ибн Муҳаммад ва бошқалар бу ҳадисни Муҳаммад ибн Амрдан ривоят қилиб, фақат битта жумлани зикр қилганлар: «Расулуллоҳ ﷺ ҳар бир тишли йиртқич даррандани (ейишдан) қайтардилар».

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ قُدُورِ الْمَجُوسِ فَقَالَ ‏ "‏ أَنْقُوهَا غَسْلاً وَاطْبُخُوا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏ وَنَهَى عَنْ كُلِّ سَبُعٍ ذِي نَابٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مَشْهُورٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي ثَعْلَبَةَ وَرُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَأَبُو ثَعْلَبَةَ اسْمُهُ جُرْثُومٌ وَيُقَالُ جُرْهُمٌ وَيُقَالُ نَاشِبٌ ‏.‏ وَقَدْ ذُكِرَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ ‏.‏

Abu Saʼlaba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan majusiylarning qozonlari haqida soʻralganda, u zot: «Ularni yaxshilab yuvib tozalanglar va ularda (taom) pishiringlar», dedilar. Va u zot har bir tishli yirtqichni (yeyishdan) qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu Abu Saʼlabaning mashhur hadisidir va undan bu yoʻldan boshqa tariqda ham rivoyat qilingan. Abu Saʼlabaning ismi Jursumdir, Jurhum ham deyiladi, Noshib ham deyiladi. Bu hadis Abu Qilobadan, u Abu Asmo ar-Rahabiydan, u Abu Saʼlabadan (rivoyat qilgan tarzda) ham zikr qilingan.Абу Саълаба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан мажусийларнинг қозонлари ҳақида сўралганда, у зот: «Уларни яхшилаб ювиб тозаланглар ва уларда (таом) пиширинглар», дедилар. Ва у зот ҳар бир тишли йиртқични (ейишдан) қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу Абу Саълабанинг машҳур ҳадисидир ва ундан бу йўлдан бошқа тариқда ҳам ривоят қилинган. Абу Саълабанинг исми Журсумдир, Журҳум ҳам дейилади, Ношиб ҳам дейилади. Бу ҳадис Абу Қилобадан, у Абу Асмо ар-Раҳабийдан, у Абу Саълабадан (ривоят қилган тарзда) ҳам зикр қилинган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عِيسَى بْنِ يَزِيدَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَيْشِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، وَقَتَادَةَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا بِأَرْضِ أَهْلِ الْكِتَابِ فَنَطْبُخُ فِي قُدُورِهِمْ وَنَشْرَبُ فِي آنِيَتِهِمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ لَمْ تَجِدُوا غَيْرَهَا فَارْحَضُوهَا بِالْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا بِأَرْضِ صَيْدٍ فَكَيْفَ نَصْنَعُ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ الْمُكَلَّبَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَقَتَلَ فَكُلْ وَإِنْ كَانَ غَيْرَ مُكَلَّبٍ فَذُكِّيَ فَكُلْ وَإِذَا رَمَيْتَ بِسَهْمِكَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَقَتَلَ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Yo Rasululloh, biz ahli kitob yurtida boʻlib, ularning qozonlarida (taom) pishiramiz va ularning idishlarida (suv) ichamiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar ulardan boshqasini topmasangiz, ularni suv bilan yuvinglar», dedilar. Soʻng u: «Yo Rasululloh, biz ov (koʻp) yerda boʻlsak, qanday qilaylik?» dedi. U zot: «Oʻrgatilgan itingni (ov ustiga) qoʻyib yuborsang va Allohning ismini zikr qilsang, u (ovni) oʻldirsa — yegin. Agar u oʻrgatilmagan boʻlsayu, lekin (ov shariatga muvofiq) soʻyilsa — yegin. Kamoningni otib, Allohning ismini zikr qilsang va u (ovni) oʻldirsa — yegin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Ё Расулуллоҳ, биз аҳли китоб юртида бўлиб, уларнинг қозонларида (таом) пиширамиз ва уларнинг идишларида (сув) ичамиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар улардан бошқасини топмасангиз, уларни сув билан ювинглар», дедилар. Сўнг у: «Ё Расулуллоҳ, биз ов (кўп) ерда бўлсак, қандай қилайлик?» деди. У зот: «Ўргатилган итингни (ов устига) қўйиб юборсанг ва Аллоҳнинг исмини зикр қилсанг, у (овни) ўлдирса — егин. Агар у ўргатилмаган бўлсаю, лекин (ов шариатга мувофиқ) сўйилса — егин. Камонингни отиб, Аллоҳнинг исмини зикр қилсанг ва у (овни) ўлдирса — егин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، وَأَبُو عَمَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ فَأْرَةً، وَقَعَتْ، فِي سَمْنٍ فَمَاتَتْ فَسُئِلَ عَنْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَكُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ مَيْمُونَةَ وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ أَصَحُّ ‏.‏ وَرَوَى مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَهُوَ حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ وَحَدِيثُ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَ فِيهِ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْهُ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ جَامِدًا فَأَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَإِنْ كَانَ مَائِعًا فَلاَ تَقْرَبُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ هَذَا خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مَعْمَرٌ ‏.‏ قَالَ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: Bir sichqon yogʻ (samn)ga tushib oʻlib qoldi. Nabiy ﷺdan bu haqda soʻralganda, u zot: «Uni (sichqonni) va uning atrofidagini olib tashlanglar-da, (qolganini) yenglar», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis Zuhriydan, u Ubaydullohdan, u Ibn Abbosdan: ‹Nabiy ﷺdan soʻralgan edi› tarzida ham rivoyat qilingan boʻlib, unda Maymunani zikr qilmaganlar. Ibn Abbosning Maymunadan rivoyati esa sahihroqdir. Maʼmar Zuhriydan, u Saʼid ibn al-Musayyabdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, lekin bu hadis mahfuz (saqlangan) emas. (Rovi) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: ‹Maʼmarning Zuhriydan, u Saʼid ibn al-Musayyabdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan (qilgan) rivoyatida u zotdan bu haqda soʻralgani va u zot: «Agar u (yogʻ) quyuq boʻlsa, uni va atrofidagini olib tashlanglar; agar suyuq boʻlsa, unga yaqinlashmanglar», deganlari zikr qilingan›. (Muhammad): ‹Bu xato, Maʼmar bunda xatoga yoʻl qoʻygan›, dedi. Va: ‹Sahih boʻlgani — Zuhriyning Ubaydullohdan, u Ibn Abbosdan, u Maymunadan (qilgan) rivoyatidir›, dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: Бир сичқон ёғ (самн)га тушиб ўлиб қолди. Набий ﷺдан бу ҳақда сўралганда, у зот: «Уни (сичқонни) ва унинг атрофидагини олиб ташланглар-да, (қолганини) енглар», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан: ‹Набий ﷺдан сўралган эди› тарзида ҳам ривоят қилинган бўлиб, унда Маймунани зикр қилмаганлар. Ибн Аббоснинг Маймунадан ривояти эса саҳиҳроқдир. Маъмар Зуҳрийдан, у Саъид ибн ал-Мусаййабдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган, лекин бу ҳадис маҳфуз (сақланган) эмас. (Рови) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: ‹Маъмарнинг Зуҳрийдан, у Саъид ибн ал-Мусаййабдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан (қилган) ривоятида у зотдан бу ҳақда сўралгани ва у зот: «Агар у (ёғ) қуюқ бўлса, уни ва атрофидагини олиб ташланглар; агар суюқ бўлса, унга яқинлашманглар», деганлари зикр қилинган›. (Муҳаммад): ‹Бу хато, Маъмар бунда хатога йўл қўйган›, деди. Ва: ‹Саҳиҳ бўлгани — Зуҳрийнинг Убайдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Маймунадан (қилган) ривоятидир›, деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لاَ يَأْكُلْ أَحَدُكُمْ بِشِمَالِهِ وَلاَ يَشْرَبْ بِشِمَالِهِ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْكُلُ بِشِمَالِهِ وَيَشْرَبُ بِشِمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَحَفْصَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعُقَيْلٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَرِوَايَةُ مَالِكٍ وَابْنِ عُيَيْنَةَ أَصَحُّ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Sizlardan biror kishi chap qoʻli bilan yemasin va chap qoʻli bilan ichmasin, chunki shayton chap qoʻli bilan yeydi va chap qoʻli bilan ichadi», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Jobir, Umar ibn Abu Salama, Salama ibn al-Akvaʼ, Anas ibn Molik va Hafsadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Molik va Ibn Uyayna buni Zuhriydan, u Abu Bakr ibn Ubaydullohdan, u Ibn Umardan shu tarzda rivoyat qilganlar. Maʼmar va Uqayl esa uni Zuhriydan, u Solimdan, u Ibn Umardan rivoyat qilganlar. Molik va Ibn Uyaynaning rivoyati sahihroqdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Сизлардан бирор киши чап қўли билан емасин ва чап қўли билан ичмасин, чунки шайтон чап қўли билан ейди ва чап қўли билан ичади», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Жобир, Умар ибн Абу Салама, Салама ибн ал-Акваъ, Анас ибн Молик ва Ҳафсадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Молик ва Ибн Уяйна буни Зуҳрийдан, у Абу Бакр ибн Убайдуллоҳдан, у Ибн Умардан шу тарзда ривоят қилганлар. Маъмар ва Уқайл эса уни Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умардан ривоят қилганлар. Молик ва Ибн Уяйнанинг ривояти саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَأْكُلْ بِيَمِينِهِ وَلْيَشْرَبْ بِيَمِينِهِ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْكُلُ بِشِمَالِهِ وَيَشْرَبُ بِشِمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Solim otasi (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biror kishi yesa, oʻng qoʻli bilan yesin va oʻng qoʻli bilan ichsin, chunki shayton chap qoʻli bilan yeydi va chap qoʻli bilan ichadi», dedilar.Солим отаси (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирор киши еса, ўнг қўли билан есин ва ўнг қўли билан ичсин, чунки шайтон чап қўли билан ейди ва чап қўли билан ичади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَلْعَقْ أَصَابِعَهُ فَإِنَّهُ لاَ يَدْرِي فِي أَيَّتِهِنَّ الْبَرَكَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ وَكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ سُهَيْلٍ ‏.‏ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ الْعَزِيزِ مِنَ الْمُخْتَلِفِ لاَ يُعْرَفُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biror kishi (taom) yesa, barmoqlarini yalasin, chunki u baraka qay birida ekanini bilmaydi», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Jobir, Kaʼb ibn Molik va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan — Suhaylning rivoyati orqaligina bilamiz. Men Muhammaddan bu hadis haqida soʻradim, u: ‹Bu — Abdulazizning muxtalif (turlicha) rivoyatlaridandir, u faqat uning rivoyati orqaligina maʼlum›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирор киши (таом) еса, бармоқларини яласин, чунки у барака қай бирида эканини билмайди», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Жобир, Каъб ибн Молик ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан — Суҳайлнинг ривояти орқалигина биламиз. Мен Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: ‹Бу — Абдулазизнинг мухталиф (турлича) ривоятларидандир, у фақат унинг ривояти орқалигина маълум›, деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ طَعَامًا فَسَقَطَتْ لُقْمَةٌ فَلْيُمِطْ مَا رَابَهُ مِنْهَا ثُمَّ لْيَطْعَمْهَا وَلاَ يَدَعْهَا لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Sizlardan biror kishi taom yesa-yu, bir luqma (tushib) qolsa, undan yuqqan (kir)ni artib tashlab, keyin uni yesin va uni shaytonga qoldirmasin», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Сизлардан бирор киши таом еса-ю, бир луқма (тушиб) қолса, ундан юққан (кир)ни артиб ташлаб, кейин уни есин ва уни шайтонга қолдирмасин», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا مَا أَكَلَ طَعَامًا لَعِقَ أَصَابِعَهُ الثَّلاَثَ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا مَا وَقَعَتْ لُقْمَةُ أَحَدِكُمْ فَلْيُمِطْ عَنْهَا الأَذَى وَلْيَأْكُلْهَا وَلاَ يَدَعْهَا لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَنَا أَنْ نَسْلُتَ الصَّحْفَةَ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ لاَ تَدْرُونَ فِي أَىِّ طَعَامِكُمُ الْبَرَكَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ biror taomni yeganlarida uch barmoqlarini yalar edilar va: «Birontangizning luqmasi tushib ketsa, uni (yopishgan) azo (kir)dan tozalab yesin, uni shaytonga qoldirmasin», dedilar. Yana bizni likobchani (idishni) yalab-artib olishga buyurib: «Albatta, sizlar taomingizning qaysi qismida baraka borligini bilmaysizlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бирор таомни еганларида уч бармоқларини ялар эдилар ва: «Биронтангизнинг луқмаси тушиб кетса, уни (ёпишган) азо (кир)дан тозалаб есин, уни шайтонга қолдирмасин», дедилар. Яна бизни ликобчани (идишни) ялаб-артиб олишга буюриб: «Албатта, сизлар таомингизнинг қайси қисмида барака борлигини билмайсизлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، أَخْبَرَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْمُعَلَّى بْنُ رَاشِدٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي جَدَّتِي أُمُّ عَاصِمٍ، وَكَانَتْ أُمَّ وَلَدٍ، لِسِنَانِ بْنِ سَلَمَةَ قَالَتْ دَخَلَ عَلَيْنَا نُبَيْشَةُ الْخَيْرِ وَنَحْنُ نَأْكُلُ فِي قَصْعَةٍ فَحَدَّثَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ أَكَلَ فِي قَصْعَةٍ ثُمَّ لَحِسَهَا اسْتَغْفَرَتْ لَهُ الْقَصْعَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْمُعَلَّى بْنِ رَاشِدٍ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ رَاشِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Al-Mualla ibn Rashid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Menga buvim Ummu Osim — u Sinon ibn Salamaning ummu valadi (undan farzand koʻrgan choʻrisi) edi — soʻzlab berdi. U dedi: ‹Biz bir katta qadahda taom yeb oʻtirgan edik, oldimizga Nubaysha al-Xayr (roziyallohu anhu) kirdi. U bizga Rasululloh ﷺ shunday deganlarini soʻzlab berdi: ‹Kim bir qadahda taom yeb, soʻng uni yalab-artsa, oʻsha qadah u kishi uchun magʻfirat soʻraydi›››». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat al-Mualla ibn Rashidning rivoyati orqaligina bilamiz. Yazid ibn Horun va imomlardan bir nechasi bu hadisni al-Mualla ibn Rashiddan rivoyat qilishgan.Ал-Муалла ибн Рашид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: «Менга бувим Умму Осим — у Синон ибн Саламанинг умму валади (ундан фарзанд кўрган чўриси) эди — сўзлаб берди. У деди: ‹Биз бир катта қадаҳда таом еб ўтирган эдик, олдимизга Нубайша ал-Хайр (розияллоҳу анҳу) кирди. У бизга Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини сўзлаб берди: ‹Ким бир қадаҳда таом еб, сўнг уни ялаб-артса, ўша қадаҳ у киши учун мағфират сўрайди›››». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат ал-Муалла ибн Рашиднинг ривояти орқалигина биламиз. Язид ибн Ҳорун ва имомлардан бир нечаси бу ҳадисни ал-Муалла ибн Рашиддан ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ أَبُو رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ الْبَرَكَةَ تَنْزِلُ وَسَطَ الطَّعَامِ فَكُلُوا مِنْ حَافَتَيْهِ وَلاَ تَأْكُلُوا مِنْ وَسَطِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ إِنَّمَا يُعْرَفُ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, baraka taomning oʻrtasiga tushadi. Bas, uning chetlaridan yenglar, oʻrtasidan yemanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U faqat Ato ibn as-Soibning hadisidan maʼlum. Buni Shuʼba va as-Savriy ham Ato ibn as-Soibdan rivoyat qilishgan. Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyatlar) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, барака таомнинг ўртасига тушади. Бас, унинг четларидан енглар, ўртасидан еманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У фақат Ато ибн ас-Соибнинг ҳадисидан маълум. Буни Шуъба ва ас-Саврий ҳам Ато ибн ас-Соибдан ривоят қилишган. Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ - قَالَ أَوَّلَ مَرَّةٍ الثُّومِ ثُمَّ قَالَ الثُّومِ وَالْبَصَلِ وَالْكُرَّاثِ فَلاَ يَقْرَبْنَا فِي مَسَاجِدِنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَقُرَّةَ بْنِ إِيَاسٍ الْمُزَنِيِّ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mana bulardan — (roviy dastlab ‹sarimsoq› dedi, soʻng: ‹sarimsoq, piyoz va poʻrpiyozdan›) — yesa, bizga masjidlarimizda yaqinlashmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U dedi: Bu bobda Umar, Abu Ayyub, Abu Hurayra, Abu Said, Jobir ibn Samura, Qurra ibn Iyos al-Muzaniy va Ibn Umardan ham (rivoyatlar) bor.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мана булардан — (ровий дастлаб ‹саримсоқ› деди, сўнг: ‹саримсоқ, пиёз ва пўрпиёздан›) — еса, бизга масжидларимизда яқинлашмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У деди: Бу бобда Умар, Абу Айюб, Абу Ҳурайра, Абу Саид, Жобир ибн Самура, Қурра ибн Иёс ал-Музаний ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ، يَقُولُ نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَبِي أَيُّوبَ وَكَانَ إِذَا أَكَلَ طَعَامًا بَعَثَ إِلَيْهِ بِفَضْلِهِ فَبَعَثَ إِلَيْهِ يَوْمًا بِطَعَامٍ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَتَى أَبُو أَيُّوبَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ فِيهِ ثُومٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَرَامٌ هُوَ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنِّي أَكْرَهُهُ مِنْ أَجْلِ رِيحِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ Abu Ayyubnikida mehmon boʻlib turardilar. Abu Ayyub biror taom yesa, ortganini u zotga yuborardi. Bir kuni u kishiga taom yubordi, biroq Nabiy ﷺ undan yemadilar. Abu Ayyub Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib, buni u zotga aytganida, u zot: ‹Unda sarimsoq bor edi›, dedilar. Abu Ayyub: ‹Yo Rasululloh, u harommi?› dedi. U zot: ‹Yoʻq, lekin men uni hidi sababli yoqtirmayman›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ Абу Айюбникида меҳмон бўлиб турардилар. Абу Айюб бирор таом еса, ортганини у зотга юборарди. Бир куни у кишига таом юборди, бироқ Набий ﷺ ундан емадилар. Абу Айюб Набий ﷺ нинг олдиларига келиб, буни у зотга айтганида, у зот: ‹Унда саримсоқ бор эди›, дедилар. Абу Айюб: ‹Ё Расулуллоҳ, у ҳаромми?› деди. У зот: ‹Йўқ, лекин мен уни ҳиди сабабли ёқтирмайман›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَدُّويَهْ، حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا الْجَرَّاحُ بْنُ مَلِيحٍ، وَالِدُ، وَكِيعٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ حَنْبَلٍ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّهُ قَالَ نُهِيَ عَنْ أَكْلِ الثُّومِ، إِلاَّ مَطْبُوخًا ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Sarimsoqni faqat pishirilgan holidan boshqa yeyish taqiqlangan», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Саримсоқни фақат пиширилган ҳолидан бошқа ейиш тақиқланган», деди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ حَنْبَلٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ لاَ يَصْلُحُ أَكْلُ الثُّومِ إِلاَّ مَطْبُوخًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَلِكَ الْقَوِيِّ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا عَنْ عَلِيٍّ قَوْلَهُ وَرُوِيَ عَنْ شَرِيكِ بْنِ حَنْبَلٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ الْجَرَّاحُ بْنُ مَلِيحٍ صَدُوقٌ وَالْجَرَّاحُ بْنُ الضَّحَّاكِ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Sarimsoqni faqat pishirilgan holida yeyish durust boʻladi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi u qadar kuchli emas. Bu (soʻz) Alidan uning oʻz soʻzi sifatida ham rivoyat qilingan, hamda Sharik ibn Hanbaldan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobiy tushib qolgan) tarzda ham rivoyat qilingan. Muhammad (al-Buxoriy) aytdi: Jarroh ibn Malih (roviylardan biri) sadoqatli (rost soʻzlovchi)dir, Jarroh ibn az-Zahhok esa hadisda oʻrtacha (muqorib)dir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Саримсоқни фақат пиширилган ҳолида ейиш дуруст бўлади», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди у қадар кучли эмас. Бу (сўз) Алидан унинг ўз сўзи сифатида ҳам ривоят қилинган, ҳамда Шарик ибн Ҳанбалдан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобий тушиб қолган) тарзда ҳам ривоят қилинган. Муҳаммад (ал-Бухорий) айтди: Жарроҳ ибн Малиҳ (ровийлардан бири) садоқатли (рост сўзловчи)дир, Жарроҳ ибн аз-Заҳҳок эса ҳадисда ўртача (муқориб)дир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أُمَّ أَيُّوبَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَزَلَ عَلَيْهِمْ فَتَكَلَّفُوا لَهُ طَعَامًا فِيهِ مِنْ بَعْضِ هَذِهِ الْبُقُولِ فَكَرِهَ أَكْلَهُ فَقَالَ لأَصْحَابِهِ ‏ "‏ كُلُوهُ فَإِنِّي لَسْتُ كَأَحَدِكُمْ إِنِّي أَخَافُ أَنْ أُوذِيَ صَاحِبِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَأُمُّ أَيُّوبَ هِيَ امْرَأَةُ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Abu Yazid otasidan rivoyat qiladi, unga Ummu Ayyub (roziyallohu anho) xabar berishicha, Nabiy ﷺ ularnikida mehmon boʻldilar. Ular u zot uchun taom tayyorlab, unda mana shu koʻkatlardan (sarimsoq kabidan) baʼzisi bor edi. U zot uni yeyishni yoqtirmadilar va sahobalariga: «Uni yenglar, chunki men sizlardan biriga oʻxshamayman. Men (yaqinim — farishtaga) ozor berishimdan qoʻrqaman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Ummu Ayyub — Abu Ayyub al-Ansoriyning xotinidir.Убайдуллоҳ ибн Абу Язид отасидан ривоят қилади, унга Умму Айюб (розияллоҳу анҳо) хабар беришича, Набий ﷺ уларникида меҳмон бўлдилар. Улар у зот учун таом тайёрлаб, унда мана шу кўкатлардан (саримсоқ кабидан) баъзиси бор эди. У зот уни ейишни ёқтирмадилар ва саҳобаларига: «Уни енглар, чунки мен сизлардан бирига ўхшамайман. Мен (яқиним — фариштага) озор беришимдан қўрқаман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Умму Айюб — Абу Айюб ал-Ансорийнинг хотинидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، عَنْ أَبِي خَلْدَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، قَالَ الثُّومُ مِنْ طَيِّبَاتِ الرِّزْقِ ‏.‏ وَأَبُو خَلْدَةَ اسْمُهُ خَالِدُ بْنُ دِينَارٍ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَقَدْ أَدْرَكَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ وَسَمِعَ مِنْهُ وَأَبُو الْعَالِيَةِ اسْمُهُ رُفَيْعٌ هُوَ الرِّيَاحِيُّ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ كَانَ أَبُو خَلْدَةَ خِيَارًا مُسْلِمًا ‏.‏

Abu Xolda (rahimahulloh) rivoyat qiladiki, Abu al-Oliya: «Sarimsoq halol rizqlardandir», dedi. Abu Xoldaning ismi Xolid ibn Dinordir va u hadis ahli nazdida ishonchli (siqa)dir. U Anas ibn Molikni koʻrgan hamda undan hadis eshitgan. Abu al-Oliyaning ismi esa Rufayʼ boʻlib, u ar-Riyohiydir. Abdurrahmon ibn Mahdiy aytdi: Abu Xolda saralangan (yaxshi), musulmon kishi edi.Абу Холда (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қиладики, Абу ал-Олия: «Саримсоқ ҳалол ризқлардандир», деди. Абу Холданинг исми Холид ибн Динордир ва у ҳадис аҳли наздида ишончли (сиқа)дир. У Анас ибн Моликни кўрган ҳамда ундан ҳадис эшитган. Абу ал-Олиянинг исми эса Руфайъ бўлиб, у ар-Риёҳийдир. Абдурраҳмон ибн Маҳдий айтди: Абу Холда сараланган (яхши), мусулмон киши эди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَغْلِقُوا الْبَابَ وَأَوْكِئُوا السِّقَاءَ وَأَكْفِئُوا الإِنَاءَ أَوْ خَمِّرُوا الإِنَاءَ وَأَطْفِئُوا الْمِصْبَاحَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لاَ يَفْتَحُ غُلُقًا وَلاَ يَحِلُّ وِكَاءً وَلاَ يَكْشِفُ آنِيَةً وَإِنَّ الْفُوَيْسِقَةَ تُضْرِمُ عَلَى النَّاسِ بَيْتَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Eshikni yopinglar, meshni bogʻlanglar, idishni agʻdarib qoʻyinglar yoki idishni yopinglar va chirogʻni oʻchiringlar. Chunki shayton yopiq eshikni ocholmaydi, bogʻlangan tugunni yecholmaydi va idishning ustini ocholmaydi. Bir kichik zararkunanda (sichqon) esa odamlarning uyiga oʻt qoʻyishi mumkin», dedilar. U dedi: Bu bobda Ibn Umar, Abu Hurayra va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, u Jobirdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эшикни ёпинглар, мешни боғланглар, идишни ағдариб қўйинглар ёки идишни ёпинглар ва чироғни ўчиринглар. Чунки шайтон ёпиқ эшикни очолмайди, боғланган тугунни ечолмайди ва идишнинг устини очолмайди. Бир кичик зараркунанда (сичқон) эса одамларнинг уйига ўт қўйиши мумкин», дедилар. У деди: Бу бобда Ибн Умар, Абу Ҳурайра ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, у Жобирдан бир неча йўл билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ تَتْرُكُوا النَّارَ فِي بُيُوتِكُمْ حِينَ تَنَامُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Solim (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Uxlayotgan paytingizda uylaringizda olovni (yoqib) qoldirmanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Солим (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ухлаётган пайтингизда уйларингизда оловни (ёқиб) қолдирманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ، عَنِ الثَّوْرِيِّ، عَنْ جَبَلَةَ بْنِ سُحَيْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْرِنَ بَيْنَ التَّمْرَتَيْنِ حَتَّى يَسْتَأْذِنَ صَاحِبَهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ hamrohidan izn soʻramaguncha ikkita xurmoni qoʻshib (birga) yeyishdan qaytardilar», dedi. U dedi: Bu bobda Saʼd — Abu Bakrning ozod qilgan quli (mavlo)sidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ ҳамроҳидан изн сўрамагунча иккита хурмони қўшиб (бирга) ейишдан қайтардилар», деди. У деди: Бу бобда Саъд — Абу Бакрнинг озод қилган қули (мавло)сидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ بَيْتٌ لاَ تَمْرَ فِيهِ جِيَاعٌ أَهْلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلْمَى امْرَأَةِ أَبِي رَافِعٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ قَالَ وَسَأَلْتُ الْبُخَارِيَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ غَيْرَ يَحْيَى بْنِ حَسَّانَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Xurmosi yoʻq uy — uning ahli ochdir», dedilar. U dedi: Bu bobda Salma — Abu Rofeʼning xotinidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni Hishom ibn Urva hadisidan faqat mana shu yoʻl bilan bilamiz. U dedi: Men bu hadis haqida Buxoriydan soʻradim, u: «Uni Yahyo ibn Hassondan boshqa birov rivoyat qilganini bilmayman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Хурмоси йўқ уй — унинг аҳли очдир», дедилар. У деди: Бу бобда Салма — Абу Рофеънинг хотинидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни Ҳишом ибн Урва ҳадисидан фақат мана шу йўл билан биламиз. У деди: Мен бу ҳадис ҳақида Бухорийдан сўрадим, у: «Уни Яҳё ибн Ҳассондан бошқа биров ривоят қилганини билмайман», деди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ لَيَرْضَى عَنِ الْعَبْدِ أَنْ يَأْكُلَ الأَكْلَةَ أَوْ يَشْرَبَ الشَّرْبَةَ فَيَحْمَدَهُ عَلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَائِشَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ نَحْوَهُ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh bir taomni yeb yoki bir ichimlikni ichib, buning uchun Oʻziga hamd aytgan bandadan rozi boʻladi», dedilar. U dedi: Bu bobda Uqba ibn Omir, Abu Said, Oisha, Abu Ayyub va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Uni bir nechalar Zakariyyo ibn Abu Zoidadan shunga oʻxshash rivoyat qilishgan va biz uni faqat Zakariyyo ibn Abu Zoidaning hadisidan bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ бир таомни еб ёки бир ичимликни ичиб, бунинг учун Ўзига ҳамд айтган бандадан рози бўлади», дедилар. У деди: Бу бобда Уқба ибн Омир, Абу Саид, Оиша, Абу Айюб ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни бир нечалар Закариё ибн Абу Зоидадан шунга ўхшаш ривоят қилишган ва биз уни фақат Закариё ибн Абу Зоиданинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الأَشْقَرُ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالاَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ بِيَدِ مَجْذُومٍ فَأَدْخَلَهُ مَعَهُ فِي الْقَصْعَةِ ثُمَّ قَالَ ‏ "‏ كُلْ بِسْمِ اللَّهِ ثِقَةً بِاللَّهِ وَتَوَكُّلاً عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يُونُسَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ فَضَالَةَ ‏.‏ وَالْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ هَذَا شَيْخٌ بَصْرِيٌّ وَالْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ شَيْخٌ آخَرُ مِصْرِيٌّ أَوْثَقُ مِنْ هَذَا وَأَشْهَرُ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ أَخَذَ بِيَدِ مَجْذُومٍ وَحَدِيثُ شُعْبَةَ أَثْبَتُ عِنْدِي وَأَصَحُّ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ moxov (juzom) kasaliga chalingan bir kishining qoʻlidan ushlab, uni oʻzlari bilan birga qadahga (idishga) kiritdilar, soʻng: «Allohga ishonch va Unga tavakkul qilgan holda, bismillah bilan ye», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Yunus ibn Muhammadning al-Mufazzal ibn Fazoladan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Bu al-Mufazzal ibn Fazola — basralik shayxdir. (Yana) al-Mufazzal ibn Fazola degan boshqa bir misrlik shayx ham bor boʻlib, u bundan ishonchliroq va mashhurroqdir. Shuʼba bu hadisni Habib ibn ash-Shahiddan, u Ibn Buraydadan: ‹Ibn Umar moxov kishining qoʻlidan ushladi›, deb rivoyat qilgan. Menimcha, Shuʼbaning rivoyati mustahkamroq (asbat) va sahihroqdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ мохов (жузом) касалига чалинган бир кишининг қўлидан ушлаб, уни ўзлари билан бирга қадаҳга (идишга) киритдилар, сўнг: «Аллоҳга ишонч ва Унга таваккул қилган ҳолда, бисмиллаҳ билан е», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Юнус ибн Муҳаммаднинг ал-Муфаззал ибн Фазоладан қилган ривояти орқалигина биламиз. Бу ал-Муфаззал ибн Фазола — басралик шайхдир. (Яна) ал-Муфаззал ибн Фазола деган бошқа бир мисрлик шайх ҳам бор бўлиб, у бундан ишончлироқ ва машҳурроқдир. Шуъба бу ҳадисни Ҳабиб ибн аш-Шаҳиддан, у Ибн Бурайдадан: ‹Ибн Умар мохов кишининг қўлидан ушлади›, деб ривоят қилган. Менимча, Шуъбанинг ривояти мустаҳкамроқ (асбат) ва саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْكَافِرُ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ وَالْمُؤْمِنُ يَأْكُلُ فِي مِعًى وَاحِدٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ وَأَبِي مُوسَى وَجَهْجَاهٍ الْغِفَارِيِّ وَمَيْمُونَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kofir yetti ichak bilan yeydi, moʻmin esa bitta ichak bilan yeydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Abu Said, Abu Basra al-Gʻiforiy, Abu Muso, Jahjoh al-Gʻiforiy, Maymuna hamda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кофир етти ичак билан ейди, мўмин эса битта ичак билан ейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Саид, Абу Басра ал-Ғифорий, Абу Мусо, Жаҳжоҳ ал-Ғифорий, Маймуна ҳамда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَافَهُ ضَيْفٌ كَافِرٌ فَأَمَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَاةٍ فَحُلِبَتْ فَشَرِبَ ثُمَّ أُخْرَى فَشَرِبَهُ ثُمَّ أُخْرَى فَشَرِبَهُ حَتَّى شَرِبَ حِلاَبَ سَبْعِ شِيَاهٍ ثُمَّ أَصْبَحَ مِنَ الْغَدِ فَأَسْلَمَ فَأَمَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَاةٍ فَحُلِبَتْ فَشَرِبَ حِلاَبَهَا ثُمَّ أَمَرَ لَهُ بِأُخْرَى فَلَمْ يَسْتَتِمَّهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ الْمُؤْمِنُ يَشْرَبُ فِي مِعًى وَاحِدٍ وَالْكَافِرُ يَشْرَبُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ سُهَيْلٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺga kofir bir mehmon keldi. Rasululloh ﷺ uning uchun bir qoʻyni (sogʻishni) buyurdilar, u sogʻildi va (mehmon uning sutini) ichdi; soʻng boshqasi (sogʻildi), uni ham ichdi; soʻng yana boshqasi, uni ham ichdi — toki yetti qoʻyning sutini ichdi. Soʻng ertasi tongda musulmon boʻldi. Rasululloh ﷺ uning uchun bir qoʻyni buyurdilar, u sogʻildi va (mehmon) uning sutini ichdi; soʻng u zot yana boshqasini buyurdilar, biroq u uni tugatolmadi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Moʻmin bitta ichak bilan ichadi, kofir esa yetti ichak bilan ichadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Suhaylning rivoyati sifatida hasan sahih gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺга кофир бир меҳмон келди. Расулуллоҳ ﷺ унинг учун бир қўйни (соғишни) буюрдилар, у соғилди ва (меҳмон унинг сутини) ичди; сўнг бошқаси (соғилди), уни ҳам ичди; сўнг яна бошқаси, уни ҳам ичди — токи етти қўйнинг сутини ичди. Сўнг эртаси тонгда мусулмон бўлди. Расулуллоҳ ﷺ унинг учун бир қўйни буюрдилар, у соғилди ва (меҳмон) унинг сутини ичди; сўнг у зот яна бошқасини буюрдилар, бироқ у уни тугатолмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин битта ичак билан ичади, кофир эса етти ичак билан ичади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Суҳайлнинг ривояти сифатида ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki kishining taomi uch kishiga kifoya qiladi, uch kishining taomi toʻrt kishiga kifoya qiladi», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Jobir va Ibn Umar (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки кишининг таоми уч кишига кифоя қилади, уч кишининг таоми тўрт кишига кифоя қилади», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Жобир ва Ибн Умар (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ الْعَبْدِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْجَرَادِ، فَقَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّ غَزَوَاتٍ نَأْكُلُ الْجَرَادَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ هَذَا الْحَدِيثَ وَقَالَ سِتَّ غَزَوَاتٍ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ فَقَالَ سَبْعَ غَزَوَاتٍ ‏. قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو يَعْفُورٍ اسْمُهُ وَاقِدٌ وَيُقَالُ وَقْدَانُ أَيْضًا وَأَبُو يَعْفُورٍ الآخَرُ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ نِسْطَاسَ ‏.‏

Abu Yaʼfur al-Abdiydan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Abu Awfodan chigirtka (jarod) haqida soʻralganda, u: «Men Nabiy ﷺ bilan birga oltita gʻazotda qatnashdim, biz chigirtka yer edik», dedi. Abu Iso aytdi: Sufyon ibn Uyayna bu hadisni Abu Yaʼfurdan mana shunday rivoyat qilib, ‹oltita gʻazot› dedi. Sufyon as-Savriy va boshqa bir necha kishi esa bu hadisni Abu Yaʼfurdan rivoyat qilib, ‹yettita gʻazot› dedilar. U aytdi: Bu bobda Ibn Umar va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Yaʼfurning ismi Voqid boʻlib, unga Vaqdon ham deyiladi. Boshqa Abu Yaʼfurning ismi esa Abdurrahmon ibn Ubayd ibn Nistosdir.Абу Яъфур ал-Абдийдан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Абу Авфодан чигиртка (жарод) ҳақида сўралганда, у: «Мен Набий ﷺ билан бирга олтита ғазотда қатнашдим, биз чигиртка ер эдик», деди. Абу Исо айтди: Суфён ибн Уяйна бу ҳадисни Абу Яъфурдан мана шундай ривоят қилиб, ‹олтита ғазот› деди. Суфён ас-Саврий ва бошқа бир неча киши эса бу ҳадисни Абу Яъфурдан ривоят қилиб, ‹еттита ғазот› дедилар. У айтди: Бу бобда Ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Яъфурнинг исми Воқид бўлиб, унга Вақдон ҳам дейилади. Бошқа Абу Яъфурнинг исми эса Абдурраҳмон ибн Убайд ибн Нистосдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، وَالْمُؤَمَّلُ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ نَأْكُلُ الْجَرَادَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى شُعْبَةُ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَزَوَاتٍ نَأْكُلُ الْجَرَادَ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا ‏.‏

Abu Yaʼfur Ibn Abu Awfodan rivoyat qilib, u: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga yettita gʻazotda qatnashdik, chigirtka yer edik», dedi. Abu Iso aytdi: Shuʼba bu hadisni Abu Yaʼfurdan, u Ibn Abu Awfodan rivoyat qilib, u: ‹Men Rasululloh ﷺ bilan birga gʻazotlarda qatnashdim, chigirtka yer edik›, dedi. Buni bizga Muhammad ibn Bashshor: bizga Muhammad ibn Jaʼfar, unga Shuʼba shuni rivoyat qilgan, deb aytdi.Абу Яъфур Ибн Абу Авфодан ривоят қилиб, у: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга еттита ғазотда қатнашдик, чигиртка ер эдик», деди. Абу Исо айтди: Шуъба бу ҳадисни Абу Яъфурдан, у Ибн Абу Авфодан ривоят қилиб, у: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ғазотларда қатнашдим, чигиртка ер эдик›, деди. Буни бизга Муҳаммад ибн Башшор: бизга Муҳаммад ибн Жаъфар, унга Шуъба шуни ривоят қилган, деб айтди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُلاَثَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالاَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَعَا عَلَى الْجَرَادِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَهْلِكِ الْجَرَادَ اقْتُلْ كِبَارَهُ وَأَهْلِكْ صِغَارَهُ وَأَفْسِدْ بَيْضَهُ وَاقْطَعْ دَابِرَهُ وَخُذْ بِأَفْوَاهِهِمْ عَنْ مَعَاشِنَا وَأَرْزَاقِنَا إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تَدْعُو عَلَى جُنْدٍ مِنْ أَجْنَادِ اللَّهِ بِقَطْعِ دَابِرِهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهَا نَثْرَةُ حُوتٍ فِي الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَمُوسَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ قَدْ تُكُلِّمَ فِيهِ وَهُوَ كَثِيرُ الْغَرَائِبِ وَالْمَنَاكِيرِ وَأَبُوهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ثِقَةٌ وَهُوَ مَدَنِيٌّ ‏.‏

At-Taymiy Jobir ibn Abdulloh va Anas ibn Molik (roziyallohu anhum)dan rivoyat qiladi. Ular: «Rasululloh ﷺ chigirtkaga qarshi duo qilganlarida: ‹Ey Alloh, chigirtkani halok qilgin, uning kattalarini oʻldirgin, kichiklarini halok qilgin, tuxumlarini buzgin, naslini uzgin va bizning tirikchiligimiz hamda rizqimizdan ularning ogʻizlarini tutgin. Albatta, Sen duoni Eshitguvchisan›, deb aytar edilar», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda bir kishi: «Yo Rasululloh, Allohning lashkarlaridan bir lashkarga qarshi uning naslini uzishni qanday soʻrab duo qilyapsiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, u dengizdagi baliqning aksiri (aksa urganda tashqariga chiqargan narsasi)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Muso ibn Muhammad ibn Ibrohim at-Taymiy haqida (rijolshunoslar) tanqid qilishgan boʻlib, u koʻp gʻaroyib va munkar (rivoyatlar) keltiradi. Uning otasi Muhammad ibn Ibrohim esa ishonchli (siqa) boʻlib, madinalikdir.Ат-Таймий Жобир ибн Абдуллоҳ ва Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилади. Улар: «Расулуллоҳ ﷺ чигирткага қарши дуо қилганларида: ‹Эй Аллоҳ, чигирткани ҳалок қилгин, унинг катталарини ўлдиргин, кичикларини ҳалок қилгин, тухумларини бузгин, наслини узгин ва бизнинг тирикчилигимиз ҳамда ризқимиздан уларнинг оғизларини тутгин. Албатта, Сен дуони Эшитгувчисан›, деб айтар эдилар», дедилар. (Ровий) айтди: Шунда бир киши: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг лашкарларидан бир лашкарга қарши унинг наслини узишни қандай сўраб дуо қиляпсиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, у денгиздаги балиқнинг аксири (акса урганда ташқарига чиқарган нарсаси)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз. Мусо ибн Муҳаммад ибн Иброҳим ат-Таймий ҳақида (рижолшунослар) танқид қилишган бўлиб, у кўп ғаройиб ва мункар (ривоятлар) келтиради. Унинг отаси Муҳаммад ибн Иброҳим эса ишончли (сиқа) бўлиб, мадиналикдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ الْجَلاَّلَةِ وَأَلْبَانِهَا ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى الثَّوْرِيُّ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ jallolani (najosat yeb yuradigan hayvonni) yeyishdan va uning sutini (ichishdan) qaytardilar. U aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. As-Savriy uni Ibn Abu Najihdan, u Mujohiddan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobiy tilga olinmagan) tarzda rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жаллолани (нажосат еб юрадиган ҳайвонни) ейишдан ва унинг сутини (ичишдан) қайтардилар. У айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ас-Саврий уни Ибн Абу Нажиҳдан, у Мужоҳиддан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобий тилга олинмаган) тарзда ривоят қилган.

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mujassama (bogʻlab turib otilgan hayvon)dan, jallola (najosat yeydigan hayvon)ning sutidan hamda meshning ogʻzidan (bevosita) suv ichishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мужассама (боғлаб туриб отилган ҳайвон)дан, жаллола (нажосат ейдиган ҳайвон)нинг сутидан ҳамда мешнинг оғзидан (бевосита) сув ичишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ، عَنْ أَبِي الْعَوَّامِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي مُوسَى وَهُوَ يَأْكُلُ دَجَاجًا فَقَالَ ادْنُ فَكُلْ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ زَهْدَمٍ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ زَهْدَمٍ ‏.‏ وَأَبُو الْعَوَّامِ هُوَ عِمْرَانُ الْقَطَّانُ ‏.‏

Zahdam al-Jarmiydan rivoyat qilinadiki, u: «Men Abu Muso (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdim, u tovuq (goʻshti)ni yeb oʻtirgan edi. U: ‹Yaqin kel-da, ye, chunki men Rasululloh ﷺ ni buni yeyayotganlarini koʻrganman›, dedi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadis Zahdamdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan, biz uni faqat Zahdamning rivoyatidan bilamiz. Abu al-Avvom esa Imron al-Qattondir.Заҳдам ал-Жармийдан ривоят қилинадики, у: «Мен Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдим, у товуқ (гўшти)ни еб ўтирган эди. У: ‹Яқин кел-да, е, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ ни буни ейяётганларини кўрганман›, деди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис Заҳдамдан бир неча йўл билан ривоят қилинган, биз уни фақат Заҳдамнинг ривоятидан биламиз. Абу ал-Аввом эса Имрон ал-Қаттондир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ لَحْمَ دَجَاجٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْحَدِيثِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنِ الْقَاسِمِ التَّمِيمِيِّ وَعَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ زَهْدَمٍ (الْجَرْمِيِّ) ‏.‏

Zahdam Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib, u: «Men Rasululloh ﷺ ni tovuq goʻshtini yeyayotganlarini koʻrdim», dedi. U aytdi: Hadisda bundan koʻproq soʻz (bayon) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Ayyub as-Saxtiyoniy ham bu hadisni al-Qosim at-Tamimiydan, hamda Abu Qilobadan, u Zahdam (al-Jarmiy)dan rivoyat qilgan.Заҳдам Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни товуқ гўштини ейяётганларини кўрдим», деди. У айтди: Ҳадисда бундан кўпроқ сўз (баён) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Айюб ас-Сахтиёний ҳам бу ҳадисни ал-Қосим ат-Тамимийдан, ҳамда Абу Қилобадан, у Заҳдам (ал-Жармий)дан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الأَعْرَجُ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ بْنِ سَفِينَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ أَكَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَحْمَ حُبَارَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ عُمَرَ بْنِ سَفِينَةَ رَوَى عَنْهُ ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ وَيُقَالُ بُرَيْهُ بْنُ عُمَرَ بْنِ سَفِينَةَ ‏.‏

Ibrohim ibn Umar ibn Safina otasidan, u bobosidan rivoyat qilib, u: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga hubaro (dashtda yashaydigan bir qush) goʻshtini yedim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Ibrohim ibn Umar ibn Safinadan Ibn Abu Fudayk rivoyat qilgan; unga Burayh ibn Umar ibn Safina ham deyiladi.Иброҳим ибн Умар ибн Сафина отасидан, у бобосидан ривоят қилиб, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳубаро (даштда яшайдиган бир қуш) гўштини едим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз. Иброҳим ибн Умар ибн Сафинадан Ибн Абу Фудайк ривоят қилган; унга Бурайҳ ибн Умар ибн Сафина ҳам дейилади.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، قَرَّبَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَنْبًا مَشْوِيًّا فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ وَمَا تَوَضَّأَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ وَالْمُغِيرَةِ وَأَبِي رَافِعٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺga qovurilgan biqin (goʻshti)ni yaqinlashtirdi (taqdim etdi), u zot undan yedilar, soʻng namozga turdilar va tahorat qilmadilar. U aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn al-Horis, al-Mugʻira va Abu Rofeʼdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺга қовурилган биқин (гўшти)ни яқинлаштирди (тақдим этди), у зот ундан едилар, сўнг намозга турдилар ва таҳорат қилмадилар. У айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис, ал-Муғира ва Абу Рофеъдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَمَّا أَنَا فَلاَ آكُلُ مُتَّكِئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ ‏.‏ وَرَوَى زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى شُعْبَةُ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ammo men yonboshlab (suyanib) yemayman», dedilar. U aytdi: Bu bobda Ali, Abdulloh ibn Amr va Abdulloh ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, biz uni faqat Ali ibn al-Aqmarning rivoyatidan bilamiz. Zakariyyo ibn Abu Zoida, Sufyon as-Savriy va boshqa bir necha kishi bu hadisni Ali ibn al-Aqmardan rivoyat qilishgan. Shuʼba esa bu hadisni Sufyon as-Savriydan, u Ali ibn al-Aqmardan rivoyat qilgan.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аммо мен ёнбошлаб (суяниб) емайман», дедилар. У айтди: Бу бобда Али, Абдуллоҳ ибн Амр ва Абдуллоҳ ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, биз уни фақат Али ибн ал-Ақмарнинг ривоятидан биламиз. Закариё ибн Абу Зоида, Суфён ас-Саврий ва бошқа бир неча киши бу ҳадисни Али ибн ал-Ақмардан ривоят қилишган. Шуъба эса бу ҳадисни Суфён ас-Саврийдан, у Али ибн ал-Ақмардан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ الْحَلْوَاءَ وَالْعَسَلَ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَفِي الْحَدِيثِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Nabiy ﷺ shirinlik (halvo) va asalni yaxshi koʻrar edilar», dedi. Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Uni Ali ibn Mus-hir Hishom ibn Urvadan rivoyat qilgan. Hadisda bundan koʻproq soʻz (bayon) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Набий ﷺ ширинлик (ҳалво) ва асални яхши кўрар эдилар», деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Уни Али ибн Мус-ҳир Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилган. Ҳадисда бундан кўпроқ сўз (баён) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فَضَاءٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا اشْتَرَى أَحَدُكُمْ لَحْمًا فَلْيُكْثِرْ مَرَقَتَهُ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ لَحْمًا أَصَابَ مَرَقَةً وَهُوَ أَحَدُ اللَّحْمَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فَضَاءٍ ‏.‏ وَمُحَمَّدُ بْنُ فَضَاءٍ هُوَ الْمُعَبِّرُ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ وَعَلْقَمَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ هُوَ أَخُو بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ ‏.‏

Alqama ibn Abdulloh al-Muzaniy otasidan rivoyat qilib, u: Nabiy ﷺ: «Biringiz goʻsht sotib olsa, uning sharbatini (shoʻrvasini) koʻpaytirsin. Chunki agar goʻsht topmasa, sharbatga (shoʻrvaga) ega boʻladi va u ikki goʻshtning biridir», dedilar, dedi. Bu bobda Abu Zarrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan, Muhammad ibn Fadoʼning rivoyatidan bilamiz. Muhammad ibn Fadoʼ — u al-Muabbir boʻlib, uni Sulaymon ibn Harb tanqid qilgan. Alqama ibn Abdulloh esa Bakr ibn Abdulloh al-Muzaniyning akasidir.Алқама ибн Абдуллоҳ ал-Музаний отасидан ривоят қилиб, у: Набий ﷺ: «Бирингиз гўшт сотиб олса, унинг шарбатини (шўрвасини) кўпайтирсин. Чунки агар гўшт топмаса, шарбатга (шўрвага) эга бўлади ва у икки гўштнинг биридир», дедилар, деди. Бу бобда Абу Заррдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўлдан, Муҳаммад ибн Фадоънинг ривоятидан биламиз. Муҳаммад ибн Фадоъ — у ал-Муаббир бўлиб, уни Сулаймон ибн Ҳарб танқид қилган. Алқама ибн Абдуллоҳ эса Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийнинг акасидир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الأَسْوَدِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَنْقَزِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ صَالِحِ بْنِ رُسْتُمَ أَبِي عَامِرٍ الْخَزَّازِ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ لاَ يَحْقِرَنَّ أَحَدُكُمْ شَيْئًا مِنَ الْمَعْرُوفِ وَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَلْيَلْقَ أَخَاهُ بِوَجْهٍ طَلِيقٍ وَإِنِ اشْتَرَيْتَ لَحْمًا أَوْ طَبَخْتَ قِدْرًا فَأَكْثِرْ مَرَقَتَهُ وَاغْرِفْ لِجَارِكَ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz hech qanday yaxshilikni kichik (arzimas) deb hisoblamasin. Agar (beradigan narsa) topolmasa, birodari bilan ochiq (kulib turgan) yuz bilan uchrashsin. Agar goʻsht sotib olsang yoki qozonda (biror taom) pishirsang, uning shoʻrvasini koʻpaytir va undan qoʻshningga ham ozroq uzatib qoʻy», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Shuʼba Abu Imron al-Javniydan rivoyat qilgan.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз ҳеч қандай яхшиликни кичик (арзимас) деб ҳисобламасин. Агар (берадиган нарса) тополмаса, биродари билан очиқ (кулиб турган) юз билан учрашсин. Агар гўшт сотиб олсанг ёки қозонда (бирор таом) пиширсанг, унинг шўрвасини кўпайтир ва ундан қўшнингга ҳам озроқ узатиб қўй», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Шуъба Абу Имрон ал-Жавнийдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ كَمُلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَرْيَمُ ابْنَةُ عِمْرَانَ وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Erkaklardan koʻplari kamolotga yetdi, ayollardan esa Imronning qizi Maryam hamda Firʼavnning xotini Osiyadan boshqa hech kim kamolotga yetmadi. Oishaning boshqa ayollardan ustunligi xuddi saridning (goʻshtli shoʻrvaga botirilgan non taomining) boshqa taomlardan ustunligi kabidir», dedilar. U (rivoyatchi): Bu bobda Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эркаклардан кўплари камолотга етди, аёллардан эса Имроннинг қизи Марям ҳамда Фиръавннинг хотини Осиядан бошқа ҳеч ким камолотга етмади. Оишанинг бошқа аёллардан устунлиги худди сариднинг (гўштли шўрвага ботирилган нон таомининг) бошқа таомлардан устунлиги кабидир», дедилар. У (ривоятчи): Бу бобда Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ زَوَّجَنِي أَبِي فَدَعَا أُنَاسًا فِيهِمْ صَفْوَانُ بْنُ أُمَيَّةَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ انْهَسُوا اللَّحْمَ نَهْسًا فَإِنَّهُ أَهْنَأُ وَأَمْرَأُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْكَرِيمِ ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي عَبْدِ الْكَرِيمِ الْمُعَلِّمِ مِنْهُمْ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn al-Horis (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Otam meni uylantirib, odamlarni (taomga) chaqirdi, ular orasida Safvon ibn Umayya ham bor edi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Goʻshtni (tishlaringiz bilan) tishlab yenglar, chunki bu ishtaha ochuvchiroq va toʻyimliroqdir›, dedilar», dedi. U (rivoyatchi): Bu bobda Oisha va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Abdulkarimning rivoyati orqaligina bilamiz. Baʼzi ilm ahli Abdulkarim al-Muallimni hifzi (yodlash quvvati) jihatidan tanqid qilishgan, ular orasida Ayyub as-Saxtiyoniy ham bor.Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Отам мени уйлантириб, одамларни (таомга) чақирди, улар орасида Сафвон ибн Умайя ҳам бор эди. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Гўштни (тишларингиз билан) тишлаб енглар, чунки бу иштаҳа очувчироқ ва тўйимлироқдир›, дедилар», деди. У (ривоятчи): Бу бобда Оиша ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Абдулкаримнинг ривояти орқалигина биламиз. Баъзи илм аҳли Абдулкарим ал-Муаллимни ҳифзи (ёдлаш қуввати) жиҳатидан танқид қилишган, улар орасида Айюб ас-Сахтиёний ҳам бор.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم احْتَزَّ مِنْ كَتِفِ شَاةٍ فَأَكَلَ مِنْهَا ثُمَّ مَضَى إِلَى الصَّلاَةِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ‏.‏

Jaʼfar ibn Amr ibn Umayya az-Zamriy (rahimahulloh) otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺ qoʻyning kuragidan (pichoq bilan) kesib, undan yeganlarini, soʻng tahorat qilmasdan namozga borganlarini koʻrdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Mugʻiyra ibn Shuʼbadan ham (rivoyat) bor.Жаъфар ибн Амр ибн Умайя аз-Замрий (раҳимаҳуллоҳ) отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Набий ﷺ қўйнинг курагидан (пичоқ билан) кесиб, ундан еганларини, сўнг таҳорат қилмасдан намозга борганларини кўрди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Муғийра ибн Шуъбадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ فَنَهَسَ مِنْهَا ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَأَبِي عُبَيْدَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو حَيَّانَ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدِ بْنِ حَيَّانَ وَأَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ اسْمُهُ هَرِمٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga goʻsht keltirildi va u zotga (old) oyoq (yelka) goʻshti uzatildi — bu goʻsht u zotga yoqardi — bas, u zot undan tishlab yedilar. U (rivoyatchi): Bu bobda Ibn Masʼud, Oisha, Abdulloh ibn Jaʼfar va Abu Ubaydadan ham (rivoyatlar) bor, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Hayyonning ismi Yahyo ibn Saʼid ibn Hayyon at-Taymiydir, Abu Zurʼa ibn Amr ibn Jarirning ismi esa Harimdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга гўшт келтирилди ва у зотга (олд) оёқ (елка) гўшти узатилди — бу гўшт у зотга ёқарди — бас, у зот ундан тишлаб едилар. У (ривоятчи): Бу бобда Ибн Масъуд, Оиша, Абдуллоҳ ибн Жаъфар ва Абу Убайдадан ҳам (ривоятлар) бор, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ҳайённинг исми Яҳё ибн Саъид ибн Ҳайён ат-Таймийдир, Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарирнинг исми эса Ҳаримдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبَّادٍ أَبُو عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ يَحْيَى، مِنْ وَلَدِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كَانَ الذِّرَاعُ أَحَبَّ اللَّحْمِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ كَانَ لاَ يَجِدُ اللَّحْمَ إِلاَّ غِبًّا فَكَانَ يُعَجَّلُ إِلَيْهِ لأَنَّهُ أَعْجَلُهَا نُضْجًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «(Old) oyoq (yelka) goʻshti Rasululloh ﷺga goʻshtlarning eng suyuklisi emas edi, lekin u zot goʻshtni faqat gohgohida topardilar, shuning uchun u (goʻsht) u zotga tezroq tortilardi, chunki u eng tez pishadigani edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «(Олд) оёқ (елка) гўшти Расулуллоҳ ﷺга гўштларнинг энг суюклиси эмас эди, лекин у зот гўштни фақат гоҳгоҳида топардилар, шунинг учун у (гўшт) у зотга тезроқ тортиларди, чунки у энг тез пишадигани эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ سَعِيدٍ، هُوَ أَخُو سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ الثَّوْرِيِّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ نِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأُمِّ هَانِئٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sirka naqadar yaxshi idomdir (non bilan yeyiladigan qoʻshimcha taomdir)!», dedilar. U (rivoyatchi): Bu bobda Oisha va Ummu Honiʼdan ham (rivoyatlar) bor, dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сирка нақадар яхши идомдир (нон билан ейиладиган қўшимча таомдир)!», дедилар. У (ривоятчи): Бу бобда Оиша ва Умму Ҳониъдан ҳам (ривоятлар) бор, деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ نِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ نِعْمَ الإِدَامُ أَوِ الأُدْمُ الْخَلُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sirka naqadar yaxshi idomdir!», dedilar. Boshqa bir sanad bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan, faqat unda u zot: «Sirka naqadar yaxshi idom yoki noz-neʼmatdir!», deganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Biz uni Hishom ibn Urvaning hadisi sifatida faqat Sulaymon ibn Bilolning rivoyati orqaligina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сирка нақадар яхши идомдир!», дедилар. Бошқа бир санад билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган, фақат унда у зот: «Сирка нақадар яхши идом ёки ноз-неъматдир!», деганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Биз уни Ҳишом ибн Урванинг ҳадиси сифатида фақат Сулаймон ибн Билолнинг ривояти орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ هَلْ عِنْدَكُمْ شَيْءٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لاَ إِلاَّ كِسَرٌ يَابِسَةٌ وَخَلٌّ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَرِّبِيهِ فَمَا أَقْفَرَ بَيْتٌ مِنْ أُدْمٍ فِيهِ خَلٌّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أُمِّ هَانِئٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَأَبُو حَمْزَةَ الثُّمَالِيُّ اسْمُهُ ثَابِتُ بْنُ أَبِي صَفِيَّةَ وَأُمُّ هَانِئٍ مَاتَتْ بَعْدَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ بِزَمَانٍ ‏.‏ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لاَ أَعْرِفُ لِلشَّعْبِيِّ سَمَاعًا مِنْ أُمِّ هَانِئٍ ‏.‏ فَقُلْتُ أَبُو حَمْزَةَ كَيْفَ هُوَ عِنْدَكَ فَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ تَكَلَّمَ فِيهِ وَهُوَ عِنْدِي مُقَارِبُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Ummu Honiʼ bint Abu Tolib (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ mening huzurimga kirib: ‹Sizda (yeyishga) biror narsa bormi?› dedilar. Men: ‹Yoʻq, faqat qotgan non boʻlaklari va sirka bor›, dedim. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Uni keltir, sirkasi bor uy idomdan (noz-neʼmatdan) qashshoq boʻlmaydi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir. Biz uni Ummu Honiʼning hadisi sifatida faqat shu yoʻldan bilamiz. Abu Hamza as-Sumoliyning ismi Sobit ibn Abu Safiyyadir. Ummu Honiʼ Ali ibn Abu Tolibdan ancha keyin vafot etgan. Men Muhammaddan (Buxoriydan) bu hadis haqida soʻradim. U: «Men Shaʼbiyning Ummu Honiʼdan (bevosita) eshitganini bilmayman», dedi. Men: «Abu Hamza sizningcha qanday (rovi)?», dedim. U: «Ahmad ibn Hanbal uni tanqid qilgan, biroq u mening nazarimda muqoribul-hadis (hadisi oʻrtacha maqbul rovi)dir», dedi.Умму Ҳониъ бинт Абу Толиб (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ менинг ҳузуримга кириб: ‹Сизда (ейишга) бирор нарса борми?› дедилар. Мен: ‹Йўқ, фақат қотган нон бўлаклари ва сирка бор›, дедим. Шунда Набий ﷺ: ‹Уни келтир, сиркаси бор уй идомдан (ноз-неъматдан) қашшоқ бўлмайди›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Биз уни Умму Ҳониънинг ҳадиси сифатида фақат шу йўлдан биламиз. Абу Ҳамза ас-Сумолийнинг исми Собит ибн Абу Сафиядир. Умму Ҳониъ Али ибн Абу Толибдан анча кейин вафот этган. Мен Муҳаммаддан (Бухорийдан) бу ҳадис ҳақида сўрадим. У: «Мен Шаъбийнинг Умму Ҳониъдан (бевосита) эшитганини билмайман», деди. Мен: «Абу Ҳамза сизнингча қандай (рови)?», дедим. У: «Аҳмад ибн Ҳанбал уни танқид қилган, бироқ у менинг назаримда муқорибул-ҳадис (ҳадиси ўртача мақбул рови)дир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ نِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُبَارَكِ بْنِ سَعِيدٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sirka naqadar yaxshi idomdir!», dedilar. Bu (rivoyat) Muborak ibn Saʼidning hadisidan koʻra sahihroqdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сирка нақадар яхши идомдир!», дедилар. Бу (ривоят) Муборак ибн Саъиднинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْكُلُ الْبِطِّيخَ بِالرُّطَبِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ وَقَدْ رَوَى يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tarvuzni yangi (yumshoq) xurmo bilan (qoʻshib) yer edilar. U (rivoyatchi): Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar uni Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan — «Oishadan» deb zikr qilmasdan — mursal (sahobiy tushib qolgan) shaklda rivoyat qilishgan. Yazid ibn Rumon esa bu hadisni Urvadan, u Oishadan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тарвузни янги (юмшоқ) хурмо билан (қўшиб) ер эдилар. У (ривоятчи): Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар уни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Набий ﷺдан — «Оишадан» деб зикр қилмасдан — мурсал (саҳобий тушиб қолган) шаклда ривоят қилишган. Язид ибн Румон эса бу ҳадисни Урвадан, у Оишадан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ الْقِثَّاءَ بِالرُّطَبِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qititmani (bir turdagi bodringni) yangi xurmo bilan (qoʻshib) yer edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat Ibrohim ibn Saʼdning rivoyati orqaligina bilamiz.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қититмани (бир турдаги бодрингни) янги хурмо билан (қўшиб) ер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат Иброҳим ибн Саъднинг ривояти орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، وَثَابِتٌ، وَقَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ نَاسًا، مِنْ عُرَيْنَةَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ فَاجْتَوَوْهَا فَبَعَثَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي إِبِلِ الصَّدَقَةِ وَقَالَ ‏ "‏ اشْرَبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ رَوَاهُ أَبُو قِلاَبَةَ عَنْ أَنَسٍ وَرَوَاهُ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Urayna (qabilasi)dan baʼzi kishilar Madinaga kelib, uning (havosini) yoqtirmadilar (kasal boʻldilar). Shunda Nabiy ﷺ ularni sadaqa tuyalari (yoniga) joʻnatdilar va: «Ularning siydigi va sutidan iching», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Bu hadis Anasdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan: uni Abu Qiloba Anasdan, Saʼid ibn Abu Aruba esa Qatodadan, u Anasdan rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Урайна (қабиласи)дан баъзи кишилар Мадинага келиб, унинг (ҳавосини) ёқтирмадилар (касал бўлдилар). Шунда Набий ﷺ уларни садақа туялари (ёнига) жўнатдилар ва: «Уларнинг сийдиги ва сутидан ичинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Анасдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган: уни Абу Қилоба Анасдан, Саъид ибн Абу Аруба эса Қатодадан, у Анасдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْكَرِيمِ الْجُرْجَانِيُّ، عَنْ قَيْسِ بْنِ الرَّبِيعِ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ يَعْنِي الرُّمَّانِيَّ، عَنْ زَاذَانَ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ قَرَأْتُ فِي التَّوْرَاةِ أَنَّ بَرَكَةَ الطَّعَامِ الْوُضُوءُ بَعْدَهُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَرَأْتُ فِي التَّوْرَاةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ بَرَكَةُ الطَّعَامِ الْوُضُوءُ قَبْلَهُ وَالْوُضُوءُ بَعْدَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى لاَ نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ قَيْسِ بْنِ الرَّبِيعِ ‏.‏ وَقَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَأَبُو هَاشِمٍ الرُّمَّانِيُّ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ دِينَارٍ ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Tavrotda taomning barakasi undan keyingi tahoratda (qoʻl yuvishda) ekanini oʻqidim. Shunda buni Nabiy ﷺga zikr qilib, Tavrotda oʻqiganimni u zotga xabar berdim. Rasululloh ﷺ: ‹Taomning barakasi undan oldingi tahorat (qoʻl yuvish) va undan keyingi tahoratdadir›, dedilar», dedi. U (rivoyatchi): Bu bobda Anas va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor, dedi. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Qays ibn ar-Rabiʼning rivoyati orqaligina bilamiz. Qays ibn ar-Rabiʼ hadisda zaif sanaladi. Abu Hoshim ar-Rummoniyning ismi Yahyo ibn Dinordir.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Тавротда таомнинг баракаси ундан кейинги таҳоратда (қўл ювишда) эканини ўқидим. Шунда буни Набий ﷺга зикр қилиб, Тавротда ўқиганимни у зотга хабар бердим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Таомнинг баракаси ундан олдинги таҳорат (қўл ювиш) ва ундан кейинги таҳоратдадир›, дедилар», деди. У (ривоятчи): Бу бобда Анас ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор, деди. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Қайс ибн ар-Рабиънинг ривояти орқалигина биламиз. Қайс ибн ар-Рабиъ ҳадисда заиф саналади. Абу Ҳошим ар-Руммонийнинг исми Яҳё ибн Динордир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مِنَ الْخَلاَءِ فَقُرِّبَ إِلَيْهِ طَعَامٌ فَقَالُوا أَلاَ نَأْتِيكَ بِوَضُوءٍ قَالَ ‏ "‏ إِنَّمَا أُمِرْتُ بِالْوُضُوءِ إِذَا قُمْتُ إِلَى الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ كَانَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ يَكْرَهُ غَسْلَ الْيَدِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَكَانَ يَكْرَهُ أَنْ يُوضَعَ الرَّغِيفُ تَحْتَ الْقَصْعَةِ ‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojatxonadan chiqdilar va u zotga taom taqdim qilindi. Ular: «Sizga tahorat (uchun suv) keltiraylikmi?» dedilar. U zot: «Men faqat namozga turganimda tahorat qilishga buyurilganman, xolos», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Amr ibn Dinor Saʼid ibn al-Huvayrisdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilgan. Ali ibn al-Madiniy aytdi: Yahyo ibn Saʼid aytdi: Sufyon as-Savriy taomdan oldin qoʻl yuvishni yoqtirmasdi va nonni tovoq (kosa) ostiga qoʻyishni ham yomon koʻrardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонадан чиқдилар ва у зотга таом тақдим қилинди. Улар: «Сизга таҳорат (учун сув) келтирайликми?» дедилар. У зот: «Мен фақат намозга турганимда таҳорат қилишга буюрилганман, холос», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Амр ибн Динор Саъид ибн ал-Ҳувайрисдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилган. Али ибн ал-Мадиний айтди: Яҳё ибн Саъид айтди: Суфён ас-Саврий таомдан олдин қўл ювишни ёқтирмасди ва нонни товоқ (коса) остига қўйишни ҳам ёмон кўрарди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سَوِيَّةَ أَبُو الْهُذَيْلِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عِكْرَاشٍ، عَنْ أَبِيهِ، عِكْرَاشِ بْنِ ذُؤَيْبٍ قَالَ بَعَثَنِي بَنُو مُرَّةَ بْنِ عُبَيْدٍ بِصَدَقَاتِ أَمْوَالِهِمْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَدِمْتُ عَلَيْهِ الْمَدِينَةَ فَوَجَدْتُهُ جَالِسًا بَيْنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَانْطَلَقَ بِي إِلَى بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ مِنْ طَعَامٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأُتِينَا بِجَفْنَةٍ كَثِيرَةِ الثَّرِيدِ وَالْوَذْرِ وَأَقْبَلْنَا نَأْكُلُ مِنْهَا فَخَبَطْتُ بِيَدِي مِنْ نَوَاحِيهَا وَأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ فَقَبَضَ بِيَدِهِ الْيُسْرَى عَلَى يَدِي الْيُمْنَى ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا عِكْرَاشُ كُلْ مِنْ مَوْضِعٍ وَاحِدٍ فَإِنَّهُ طَعَامٌ وَاحِدٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أُتِينَا بِطَبَقٍ فِيهِ أَلْوَانُ الرُّطَبِ أَوِ التَّمْرِ عُبَيْدُ اللَّهِ شَكَّ قَالَ فَجَعَلْتُ آكُلُ مِنْ بَيْنِ يَدَىَّ وَجَالَتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الطَّبَقِ وَقَالَ ‏"‏ يَا عِكْرَاشُ كُلْ مِنْ حَيْثُ شِئْتَ فَإِنَّهُ غَيْرُ لَوْنٍ وَاحِدٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أُتِينَا بِمَاءٍ فَغَسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَيْهِ وَمَسَحَ بِبَلَلِ كَفَّيْهِ وَجْهَهُ وَذِرَاعَيْهِ وَرَأْسَهُ وَقَالَ ‏"‏ يَا عِكْرَاشُ هَذَا الْوُضُوءُ مِمَّا غَيَّرَتِ النَّارُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْعَلاَءِ بْنِ الْفَضْلِ وَقَدْ تَفَرَّدَ الْعَلاَءُ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلاَ نَعْرِفُ لِعِكْرَاشٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Ikrosh ibn Zuayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Banu Murra ibn Ubayd meni mollarining zakotini olib borish uchun Rasululloh ﷺ huzurlariga yubordi. Men u zotning oldilariga Madinaga keldim va u zotni muhojirlar bilan ansorlar orasida oʻtirgan holda topdim». U dedi: «Soʻng u zot qoʻlimdan ushlab, meni Ummu Salama (roziyallohu anho)ning uyiga olib bordilar va: ‹Taomdan biror narsa bormi?› dedilar. Bizga sarid va goʻsht boʻlaklariga toʻla katta bir tovoq keltirildi va biz undan yeya boshladik. Men qoʻlimni tovoqning turli tomonlariga yugurtira boshladim, Rasululloh ﷺ esa oʻz oldilaridan yedilar. Shunda u zot chap qoʻllari bilan mening oʻng qoʻlimni ushlab: ‹Ey Ikrosh, bir joydan yegin, chunki bu bir xil taomdir›, dedilar. Soʻng bizga ichida turli xil yangi yoki quruq xurmolar boʻlgan bir lagan keltirildi» — Ubaydulloh (roviy) shubha qildi. U dedi: «Men oʻz oldimdan yeya boshladim, Rasululloh ﷺ ning qoʻllari esa lagan ichida aylandi va u zot: ‹Ey Ikrosh, xohlagan joyingdan yegin, chunki bu bir xil emas (turli xildir)›, dedilar. Soʻng bizga suv keltirildi, Rasululloh ﷺ qoʻllarini yuvdilar va kaftlarining namligi bilan yuzlarini, ikki bilaklarini va boshlarini mash qildilar hamda: ‹Ey Ikrosh, mana shu — olov oʻzgartirgan (pishirilgan) narsadan (soʻng olinadigan) tahoratdir›, dedilar». Bu hadisda (uzun) qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Al-Alo ibn al-Fazlning rivoyati orqaligina bilamiz. Al-Alo bu hadisni rivoyat qilishda yolgʻiz qolgan. Biz Ikroshdan Nabiy ﷺ orqali bu hadisdan boshqasini bilmaymiz.Икрош ибн Зуайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: «Бану Мурра ибн Убайд мени молларининг закотини олиб бориш учун Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига юборди. Мен у зотнинг олдиларига Мадинага келдим ва у зотни муҳожирлар билан ансорлар орасида ўтирган ҳолда топдим». У деди: «Сўнг у зот қўлимдан ушлаб, мени Умму Салама (розияллоҳу анҳо)нинг уйига олиб бордилар ва: ‹Таомдан бирор нарса борми?› дедилар. Бизга сарид ва гўшт бўлакларига тўла катта бир товоқ келтирилди ва биз ундан ея бошладик. Мен қўлимни товоқнинг турли томонларига югуртира бошладим, Расулуллоҳ ﷺ эса ўз олдиларидан едилар. Шунда у зот чап қўллари билан менинг ўнг қўлимни ушлаб: ‹Эй Икрош, бир жойдан егин, чунки бу бир хил таомдир›, дедилар. Сўнг бизга ичида турли хил янги ёки қуруқ хурмолар бўлган бир лаган келтирилди» — Убайдуллоҳ (ровий) шубҳа қилди. У деди: «Мен ўз олдимдан ея бошладим, Расулуллоҳ ﷺ нинг қўллари эса лаган ичида айланди ва у зот: ‹Эй Икрош, хоҳлаган жойингдан егин, чунки бу бир хил эмас (турли хилдир)›, дедилар. Сўнг бизга сув келтирилди, Расулуллоҳ ﷺ қўлларини ювдилар ва кафтларининг намлиги билан юзларини, икки билакларини ва бошларини масҳ қилдилар ҳамда: ‹Эй Икрош, мана шу — олов ўзгартирган (пиширилган) нарсадан (сўнг олинадиган) таҳоратдир›, дедилар». Бу ҳадисда (узун) қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ал-Ало ибн ал-Фазлнинг ривояти орқалигина биламиз. Ал-Ало бу ҳадисни ривоят қилишда ёлғиз қолган. Биз Икрошдан Набий ﷺ орқали бу ҳадисдан бошқасини билмаймиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي طَالُوتَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَهُوَ يَأْكُلُ الْقَرْعَ وَهُوَ يَقُولُ يَا لَكِ شَجَرَةً مَا أُحِبُّكِ إِلاَّ لِحُبِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِيَّاكِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ جَابِرٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Talut (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning oldiga kirdim, u qovoq yeb oʻtirib: ‹Ey daraxt, men seni faqat Rasululloh ﷺ seni yaxshi koʻrganlari uchun yaxshi koʻraman›, der edi». Bu bobda Hakim ibn Jobirdan, u otasidan (rivoyat qilingan hadis) ham bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir.Абу Талут (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: «Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг олдига кирдим, у қовоқ еб ўтириб: ‹Эй дарахт, мен сени фақат Расулуллоҳ ﷺ сени яхши кўрганлари учун яхши кўраман›, дер эди». Бу бобда Ҳаким ибн Жобирдан, у отасидан (ривоят қилинган ҳадис) ҳам бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَتَبَّعُ فِي الصَّحْفَةِ - يَعْنِي الدُّبَّاءَ فَلاَ أَزَالُ أُحِبُّهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ وَرُوِيَ أَنَّهُ رَأَى الدُّبَّاءَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ مَا هَذَا قَالَ ‏ "‏ هَذَا الدُّبَّاءُ نُكَثِّرُ بِهِ طَعَامَنَا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: «Men Rasululloh ﷺ ni tovoqda (taomning chetlarini) qidirib yurganlarini — yaʼni qovoqni (qidirganlarini) koʻrdim. Shundan beri men uni yaxshi koʻrib qolganman». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis Anasdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Yana rivoyat qilinishicha, u Rasululloh ﷺ ning oldilarida qovoqni koʻrib qolib: ‹Bu nima?› deganida, u zot: ‹Bu — qovoq boʻlib, biz u bilan taomimizni koʻpaytiramiz›, dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни товоқда (таомнинг четларини) қидириб юрганларини — яъни қовоқни (қидирганларини) кўрдим. Шундан бери мен уни яхши кўриб қолганман». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис Анасдан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Яна ривоят қилинишича, у Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларида қовоқни кўриб қолиб: ‹Бу нима?› деганида, у зот: ‹Бу — қовоқ бўлиб, биз у билан таомимизни кўпайтирамиз›, дедилар.

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zaytun yenglar va uning yogʻini surtinglar, zero, u muborak daraxtdandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Abdurrazzoqning Maʼmardan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Abdurrazzoq bu hadisni rivoyat qilishda iztirobga tushar edi: baʼzan uni «Umardan, u Nabiy ﷺdan» deb zikr qilsa, baʼzan shubha bilan rivoyat qilib, «Uni Umardan, u Nabiy ﷺdan deb oʻylayman», der edi; baʼzan esa «Zayd ibn Aslam, u otasidan, u Nabiy ﷺdan» deb mursal tarzda rivoyat qilardi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зайтун енглар ва унинг ёғини суртинглар, зеро, у муборак дарахтдандир», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Абдурраззоқнинг Маъмардан қилган ривояти орқалигина биламиз. Абдурраззоқ бу ҳадисни ривоят қилишда изтиробга тушар эди: баъзан уни «Умардан, у Набий ﷺдан» деб зикр қилса, баъзан шубҳа билан ривоят қилиб, «Уни Умардан, у Набий ﷺдан деб ўйлайман», дер эди; баъзан эса «Зайд ибн Аслам, у отасидан, у Набий ﷺдан» деб мурсал тарзда ривоят қиларди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، وَأَبُو نُعَيْمٍ قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنْ رَجُلٍ، يُقَالُ لَهُ عَطَاءٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ عَنْ أَبِي أَسِيدٍ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ كُلُوا الزَّيْتَ وَادَّهِنُوا بِهِ فَإِنَّهُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى ‏.‏

Abu Asid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Zaytun yogʻini yenglar va uni (badaningizga) surtinglar, chunki u muborak daraxtdandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. Biz uni faqat Sufyon as-Savriyning Abdulloh ibn Isodan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz.Абу Асид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Зайтун ёғини енглар ва уни (баданингизга) суртинглар, чунки у муборак дарахтдандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. Биз уни фақат Суфён ас-Саврийнинг Абдуллоҳ ибн Исодан қилган ривояти орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يُخْبِرُهُمْ ذَاكَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا كَفَى أَحَدَكُمْ خَادِمُهُ طَعَامَهُ حَرَّهُ وَدُخَانَهُ فَلْيَأْخُذْ بِيَدِهِ فَلْيُقْعِدْهُ مَعَهُ فَإِنْ أَبَى فَلْيَأْخُذْ لُقْمَةً فَلْيُطْعِمْهَا إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو خَالِدٍ وَالِدُ إِسْمَاعِيلَ اسْمُهُ سَعْدٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan xabar berib rivoyat qiladiki, u zot: «Qachonki biringizning xizmatkori uning taomini — uning issigʻi va tutunini (koʻtarib) unga yetkazsa (tayyorlab bersa), qoʻlidan ushlab, uni oʻzi bilan (dasturxonga) oʻtqazsin. Agar (u) koʻnmasa, bir luqma olib, unga yedirsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ismoilning otasi Abu Xolidning ismi Saʼddir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан хабар бериб ривоят қиладики, у зот: «Қачонки бирингизнинг хизматкори унинг таомини — унинг иссиғи ва тутунини (кўтариб) унга етказса (тайёрлаб берса), қўлидан ушлаб, уни ўзи билан (дастурхонга) ўтқазсин. Агар (у) кўнмаса, бир луқма олиб, унга едирсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Исмоилнинг отаси Абу Холиднинг исми Саъддир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُمَحِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ أَفْشُوا السَّلاَمَ وَأَطْعِمُوا الطَّعَامَ وَاضْرِبُوا الْهَامَ تُورَثُوا الْجِنَانَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِشٍ وَشُرَيْحِ بْنِ هَانِئٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ زِيَادٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Salomni (keng) yoyinglar, taom yediringlar va (dushmanlarning) boshlariga uringlar — jannatlarga voris boʻlasizlar», dedilar. U dedi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr, Ibn Umar, Anas, Abdulloh ibn Salom, Abdurrahmon ibn Oish va Shurayh ibn Honiʼdan, u otasidan (rivoyat qilingan hadislar) ham bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Ziyodning Abu Hurayradan qilgan rivoyati sifatida hasan sahih gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Саломни (кенг) ёйинглар, таом едиринглар ва (душманларнинг) бошларига уринглар — жаннатларга ворис бўласизлар», дедилар. У деди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр, Ибн Умар, Анас, Абдуллоҳ ибн Салом, Абдурраҳмон ибн Оиш ва Шурайҳ ибн Ҳониъдан, у отасидан (ривоят қилинган ҳадислар) ҳам бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Зиёднинг Абу Ҳурайрадан қилган ривояти сифатида ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ اعْبُدُوا الرَّحْمَنَ وَأَطْعِمُوا الطَّعَامَ وَأَفْشُوا السَّلاَمَ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلاَمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Rahmonga ibodat qilinglar, taom yediringlar va salomni yoyinglar — jannatga salomatlik bilan kirasizlar», dedilar. U: Bu hadis hasan sahihdir, dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Раҳмонга ибодат қилинглар, таом едиринглар ва саломни ёйинглар — жаннатга саломатлик билан кирасизлар», дедилар. У: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقُرَشِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عَلاَّقٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ تَعَشَّوْا وَلَوْ بِكَفٍّ مِنْ حَشَفٍ فَإِنَّ تَرْكَ الْعَشَاءِ مَهْرَمَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَعَنْبَسَةُ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَلاَّقٍ مَجْهُولٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kechki taomni yenglar, garchi bir siqim past sifatli (quruq) xurmo boʻlsa-da, chunki kechki taomni tark etish qaritadi (darmonsizlantiradi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis munkardir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Anbasa hadisda zaif (sanaladi), Abdulmalik ibn Alloq esa majhuldir (nomaʼlum roviy).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Кечки таомни енглар, гарчи бир сиқим паст сифатли (қуруқ) хурмо бўлса-да, чунки кечки таомни тарк этиш қаритади (дармонсизлантиради)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис мункардир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Анбаса ҳадисда заиф (саналади), Абдулмалик ибн Аллоқ эса мажҳулдир (номаълум ровий).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ طَعَامٌ فَقَالَ ‏ "‏ ادْنُ يَا بُنَىَّ وَسَمِّ اللَّهَ وَكُلْ بِيَمِينِكَ وَكُلْ مِمَّا يَلِيكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِي وَجْزَةَ السَّعْدِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ مُزَيْنَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَلَفَ أَصْحَابُ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ فِي رِوَايَةِ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَأَبُو وَجْزَةَ السَّعْدِيُّ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ ‏.‏

Umar ibn Abu Salama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ ning oldilariga kirganida, u zotning huzurlarida taom bor edi. Shunda u zot: «Yaqin kel, ey oʻgʻilcham, Allohning ismini ayt (bismilloh de), oʻng qoʻling bilan ye va oʻzingga yaqin (tomon)dan ye», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Hishom ibn Urvadan, u Abu Vajza as-Saʼdiydan, u Muzaynadan boʻlgan bir kishidan, u Umar ibn Abu Salamadan (ham) rivoyat qilingan. Hishom ibn Urvaning shogirdlari bu hadisni rivoyat qilishda ixtilof qilishgan. Abu Vajza as-Saʼdiyning ismi Yazid ibn Ubayddir.Умар ибн Абу Салама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига кирганида, у зотнинг ҳузурларида таом бор эди. Шунда у зот: «Яқин кел, эй ўғилчам, Аллоҳнинг исмини айт (бисмиллоҳ де), ўнг қўлинг билан е ва ўзингга яқин (томон)дан е», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ҳишом ибн Урвадан, у Абу Важза ас-Саъдийдан, у Музайнадан бўлган бир кишидан, у Умар ибн Абу Саламадан (ҳам) ривоят қилинган. Ҳишом ибн Урванинг шогирдлари бу ҳадисни ривоят қилишда ихтилоф қилишган. Абу Важза ас-Саъдийнинг исми Язид ибн Убайддир.

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz taom yesa, ‹Bismillah› desin. Agar avvalida (aytishni) unutsa, ‹Bismillahi fi avvalihi va oxirihi› (Avvalida ham, oxirida ham Alloh nomi bilan) desin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз таом еса, ‹Бисмиллаҳ› десин. Агар аввалида (айтишни) унутса, ‹Бисмиллаҳи фи аввалиҳи ва охириҳи› (Аввалида ҳам, охирида ҳам Аллоҳ номи билан) десин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَدَنِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ الشَّيْطَانَ حَسَّاسٌ لَحَّاسٌ فَاحْذَرُوهُ عَلَى أَنْفُسِكُمْ مَنْ بَاتَ وَفِي يَدِهِ رِيحُ غَمَرٍ فَأَصَابَهُ شَيْءٌ فَلاَ يَلُومَنَّ إِلاَّ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ حَدِيثِ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, shayton (taom hidini) sezuvchi va (barmoqlarni) yalovchidir, bas, oʻzingiz uchun undan ehtiyot boʻlinglar. Kimki qoʻlida (yuvilmagan) yogʻ hidi bilan tunab, unga biror narsa (ziyon) yetsa, oʻzidan boshqa hech kimni ayblamasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. U Suhayl ibn Abu Solihning otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan qilgan rivoyati orqali ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, шайтон (таом ҳидини) сезувчи ва (бармоқларни) яловчидир, бас, ўзингиз учун ундан эҳтиёт бўлинглар. Кимки қўлида (ювилмаган) ёғ ҳиди билан тунаб, унга бирор нарса (зиён) етса, ўзидан бошқа ҳеч кимни айбламасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. У Суҳайл ибн Абу Солиҳнинг отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан қилган ривояти орқали ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْبَغْدَادِيُّ الصَّاغَانِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَدَائِنِيُّ، حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ مَنْ بَاتَ وَفِي يَدِهِ رِيحُ غَمَرٍ فَأَصَابَهُ شَيْءٌ فَلاَ يَلُومَنَّ إِلاَّ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kimki qoʻlida (yuvilmagan) yogʻ hidi bilan tunab, unga biror narsa (ziyon) yetsa, oʻzidan boshqa hech kimni ayblamasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni al-Aʼmashning hadisidan faqat shu yoʻldan bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки қўлида (ювилмаган) ёғ ҳиди билан тунаб, унга бирор нарса (зиён) етса, ўзидан бошқа ҳеч кимни айбламасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни ал-Аъмашнинг ҳадисидан фақат шу йўлдан биламиз.