حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ بَاتَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ وَهْىَ خَالَتُهُ ـ قَالَ فَاضْطَجَعْتُ عَلَى عَرْضِ الْوِسَادَةِ، وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى انْتَصَفَ اللَّيْلُ أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ، فَمَسَحَ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ آيَاتٍ خَوَاتِيمَ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ، ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا، فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ، ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي، وَأَخَذَ بِأُذُنِي الْيُمْنَى يَفْتِلُهَا بِيَدِهِ، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ أَوْتَرَ، ثُمَّ اضْطَجَعَ حَتَّى جَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ، فَقَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ‏.‏

Kurayb (Ibn Abbosning ozod qilgan quli, Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Abbos aytdiki, u oʻz xolasi — moʻminlarning onasi Maymuna — ning uyida bir kecha yotdi. U dedi: «Men toʻshak koʻndalangiga uxladim, Rasululloh ﷺ va u zotning zavjasi esa uzunasiga uxladi. Rasululloh ﷺ yarim kechagacha — yo undan sal oldin, yo sal keyin — uxladilar. Soʻng Allohning Paygʻambari ﷺ uygʻonib, oʻtirdilar va qoʻllarini yuzlariga surtib, uyqu asoratini ketkazdilar. Soʻng Oli Imron surasining soʻnggi oʻn oyatini oʻqidilar. Soʻng osilgan charm meshga borib, mukammal tahorat qildilar, soʻng namozga turdilar». Abdulloh ibn Abbos qoʻshdi: «Men turib, Rasululloh ﷺ qilgandek qildim, soʻng borib, u zotning yoniga turdim. Rasululloh ﷺ oʻng qoʻllarini boshim ustiga qoʻydilar va oʻng qulogʻimni ushlab, uni (sekin) buradilar. U zot ikki rakat, soʻng ikki rakat, soʻng ikki rakat, soʻng ikki rakat, soʻng ikki rakat, soʻng ikki rakat oʻqidilar, soʻng bir rakat vitr oʻqidilar. Soʻng — muazzin kelguncha — yotdilar, soʻng ikki yengil rakat oʻqidilar va chiqib, bomdod namozini oʻqidilar».Курайб (Ибн Аббоснинг озод қилган қули, Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Аббос айтдики, у ўз холаси — мўминларнинг онаси Маймуна — нинг уйида бир кеча ётди. У деди: «Мен тўшак кўндалангига ухладим, Расулуллоҳ ﷺ ва у зотнинг завжаси эса узунасига ухлади. Расулуллоҳ ﷺ ярим кечагача — ё ундан сал олдин, ё сал кейин — ухладилар. Сўнг Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ уйғониб, ўтирдилар ва қўлларини юзларига суртиб, уйқу асоратини кетказдилар. Сўнг Оли Имрон сурасининг сўнгги ўн оятини ўқидилар. Сўнг осилган чарм мешга бориб, мукаммал таҳорат қилдилар, сўнг намозга турдилар». Абдуллоҳ ибн Аббос қўшди: «Мен туриб, Расулуллоҳ ﷺ қилгандек қилдим, сўнг бориб, у зотнинг ёнига турдим. Расулуллоҳ ﷺ ўнг қўлларини бошим устига қўйдилар ва ўнг қулоғимни ушлаб, уни (секин) бурадилар. У зот икки ракат, сўнг икки ракат, сўнг икки ракат, сўнг икки ракат, сўнг икки ракат, сўнг икки ракат ўқидилар, сўнг бир ракат витр ўқидилар. Сўнг — муаззин келгунча — ётдилар, сўнг икки енгил ракат ўқидилар ва чиқиб, бомдод намозини ўқидилар».

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نُسَلِّمُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ فَيَرُدُّ عَلَيْنَا، فَلَمَّا رَجَعْنَا مِنْ عِنْدِ النَّجَاشِيِّ سَلَّمْنَا عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْنَا وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي الصَّلاَةِ شُغْلاً ‏"‏‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ namoz oʻqiyotgan paytlarida u zotga salom berar edik va u zot salomimizga javob qaytarar edilar. Najoshiy (Habashiston hukmdori)ning (huzuridan) qaytganimizda, biz u zotga salom berdik, lekin u zot bizga (namozda) javob qaytarmadilar va (namozni tugatgach): «Namozda (kishi muhimroq ish bilan) band boʻladi», — dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ намоз ўқиётган пайтларида у зотга салом берар эдик ва у зот саломимизга жавоб қайтарар эдилар. Нажоший (Ҳабашистон ҳукмдори)нинг (ҳузуридан) қайтганимизда, биз у зотга салом бердик, лекин у зот бизга (намозда) жавоб қайтармадилар ва (намозни тугатгач): «Намозда (киши муҳимроқ иш билан) банд бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yuqoridagining (oldingi rivoyatning) oʻxshashi Paygʻambar ﷺ dan (rivoyat qilinadi).Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Юқоридагининг (олдинги ривоятнинг) ўхшаши Пайғамбар ﷺ дан (ривоят қилинади).

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى ـ هُوَ ابْنُ يُونُسَ ـ عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ شُبَيْلٍ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ قَالَ لِي زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ إِنْ كُنَّا لَنَتَكَلَّمُ فِي الصَّلاَةِ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، يُكَلِّمُ أَحَدُنَا صَاحِبَهُ بِحَاجَتِهِ حَتَّى نَزَلَتْ ‏[quran sura="2" aya_start="238" aya_end="238"]{‏حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ‏}‏ الآيَةَ، فَأُمِرْنَا بِالسُّكُوتِ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hayotlik paytlarida biz namoz oʻqiyotgan paytimizda gaplashar edik va birimiz oʻz ehtiyojini sherigiga aytar edi — to: «Namozlarni (xususan) oʻrta namozni qattiq saqlanglar» (Baqara, 238) — oyati nozil boʻlgunga qadar. Shundan keyin biz namozda jim turishga buyurildik.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳаётлик пайтларида биз намоз ўқиётган пайтимизда гаплашар эдик ва биримиз ўз эҳтиёжини шеригига айтар эди — то: «Намозларни (хусусан) ўрта намозни қаттиқ сақланглар» (Бақара, 238) — ояти нозил бўлгунга қадар. Шундан кейин биз намозда жим туришга буюрилдик.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصْلِحُ بَيْنَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، وَحَانَتِ الصَّلاَةُ، فَجَاءَ بِلاَلٌ أَبَا بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ حُبِسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَؤُمُّ النَّاسَ قَالَ نَعَمْ إِنْ شِئْتُمْ‏.‏ فَأَقَامَ بِلاَلٌ الصَّلاَةَ، فَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَصَلَّى، فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي فِي الصُّفُوفِ يَشُقُّهَا شَقًّا حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ، فَأَخَذَ النَّاسُ بِالتَّصْفِيحِ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ هَلْ تَدْرُونَ مَا التَّصْفِيحُ هُوَ التَّصْفِيقُ‏.‏ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ لاَ يَلْتَفِتُ فِي صَلاَتِهِ، فَلَمَّا أَكْثَرُوا الْتَفَتَ فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّفِّ، فَأَشَارَ إِلَيْهِ مَكَانَكَ‏.‏ فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ يَدَيْهِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى وَرَاءَهُ وَتَقَدَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Bani Amr ibn Avf qabilalari orasida yarashtirish uchun (chiqib) ketdilar va namoz vaqti kirdi; Bilol Abu Bakrning oldiga borib: «Paygʻambar ﷺ (kechikib) ushlanib qoldilar. Odamlarga namozga imomlik qilasizmi?» — dedi. Abu Bakr: «Ha, xohlasang», — deb javob berdi. Bas, Bilol iqomat aytdi va Abu Bakr namozga imomlik qildi. Shu orada Paygʻambar ﷺ (namoz oʻqiyotgan odamlarning) saflarini yorib oʻtib, birinchi safda turguncha keldilar va odamlar qarsak chalish boshladi. Abu Bakr namozda u yon-bu yonga qaramas edi, lekin odamlar koʻp qarsak chalgach, u orqaga qaradi va Paygʻambar ﷺ ni (birinchi) safda koʻrdi. Paygʻambar ﷺ unga oʻz joyida qolishni imo qildilar, lekin Abu Bakr ikki qoʻlini koʻtarib, Allohga hamd aytdi, soʻng orqaga chekindi va Paygʻambar ﷺ oldinga oʻtib, namozga imomlik qildilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Бани Амр ибн Авф қабилалари орасида яраштириш учун (чиқиб) кетдилар ва намоз вақти кирди; Билол Абу Бакрнинг олдига бориб: «Пайғамбар ﷺ (кечикиб) ушланиб қолдилар. Одамларга намозга имомлик қиласизми?» — деди. Абу Бакр: «Ҳа, хоҳласанг», — деб жавоб берди. Бас, Билол иқомат айтди ва Абу Бакр намозга имомлик қилди. Шу орада Пайғамбар ﷺ (намоз ўқиётган одамларнинг) сафларини ёриб ўтиб, биринчи сафда тургунча келдилар ва одамлар қарсак чалиш бошлади. Абу Бакр намозда у ён-бу ёнга қарамас эди, лекин одамлар кўп қарсак чалгач, у орқага қаради ва Пайғамбар ﷺ ни (биринчи) сафда кўрди. Пайғамбар ﷺ унга ўз жойида қолишни имо қилдилар, лекин Абу Бакр икки қўлини кўтариб, Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг орқага чекинди ва Пайғамбар ﷺ олдинга ўтиб, намозга имомлик қилдилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الصَّمَدِ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نَقُولُ التَّحِيَّةُ فِي الصَّلاَةِ وَنُسَمِّي، وَيُسَلِّمُ بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ، فَسَمِعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، فَإِنَّكُمْ إِذَا فَعَلْتُمْ ذَلِكَ فَقَدْ سَلَّمْتُمْ عَلَى كُلِّ عَبْدٍ لِلَّهِ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالأَرْضِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz namozda salomni (aytib), bir-birimizning ismini tilga olib, salom berar edik. Rasululloh ﷺ uni eshitib: «‹At-tahiyyaatu lillaahi vas-salavaatu vat-toyyibaat. Assalaamu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatulloohi va barakaatuh. Assalaamu alaynaa va alaa ibaadillaahis-soolihiyn. Ashhadu allaa ilaaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuuluh (Barcha taʼzimlar, namozlar va pokiza (soʻz va amal)lar Allohga xosdir. Ey Paygʻambar, sizga Allohning salomi, rahmati va barakatlari boʻlsin. Bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin. Men guvohlik beramanki, Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq va guvohlik beramanki, Muhammad — Uning bandasi va Rasuli)›, — denglar. Bas, qachon buni aytsangiz, — xoh osmonda, xoh yerda boʻlsin, — Allohning har bir solih bandasiga salom yetkazgan boʻlasiz», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз намозда саломни (айтиб), бир-биримизнинг исмини тилга олиб, салом берар эдик. Расулуллоҳ ﷺ уни эшитиб: «‹Ат-таҳийяату лиллааҳи вас-салаваату ват-тоййибаат. Ассалааму алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллооҳи ва баракаатуҳ. Ассалааму алайнаа ва алаа ибаадиллааҳис-соолиҳийн. Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расуулуҳ (Барча таъзимлар, намозлар ва покиза (сўз ва амал)лар Аллоҳга хосдир. Эй Пайғамбар, сизга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракатлари бўлсин. Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Мен гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад — Унинг бандаси ва Расули)›, — денглар. Бас, қачон буни айцангиз, — хоҳ осмонда, хоҳ ерда бўлсин, — Аллоҳнинг ҳар бир солиҳ бандасига салом етказган бўласиз», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «‹Subhanalloh› deyish — erkaklar uchun, qarsak chalish — ayollar uchun(dir)», — dedilar. (Namozda biror narsa yuz bersa, erkaklar imomning eʼtiborini ‹Subhanalloh› deb, ayollar esa qarsak chalib tortadi.)Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «‹Субҳаналлоҳ› дейиш — эркаклар учун, қарсак чалиш — аёллар учун(дир)», — дедилар. (Намозда бирор нарса юз берса, эркаклар имомнинг эътиборини ‹Субҳаналлоҳ› деб, аёллар эса қарсак чалиб тортади.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «‹Subhanalloh› deyish — erkaklar uchun, qarsak chalish — ayollar uchun(dir)», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «‹Субҳаналлоҳ› дейиш — эркаклар учун, қарсак чалиш — аёллар учун(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ يُونُسُ قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ الْمُسْلِمِينَ، بَيْنَا هُمْ فِي الْفَجْرِ يَوْمَ الاِثْنَيْنِ، وَأَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ يُصَلِّي بِهِمْ فَفَجَأَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَدْ كَشَفَ سِتْرَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَنَظَرَ إِلَيْهِمْ، وَهُمْ صُفُوفٌ، فَتَبَسَّمَ يَضْحَكُ، فَنَكَصَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ عَلَى عَقِبَيْهِ، وَظَنَّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى الصَّلاَةِ، وَهَمَّ الْمُسْلِمُونَ أَنْ يَفْتَتِنُوا فِي صَلاَتِهِمْ فَرَحًا بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ رَأَوْهُ، فَأَشَارَ بِيَدِهِ أَنْ أَتِمُّوا، ثُمَّ دَخَلَ الْحُجْرَةَ وَأَرْخَى السِّتْرَ، وَتُوُفِّيَ ذَلِكَ الْيَوْمَ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr dushanba kuni odamlarga bomdod namoziga imomlik qilayotgan paytida, Paygʻambar ﷺ Oishaning uyi pardasini koʻtarib, tuyqus ularga tomon (qarab) keldilar va ularni — saf tortib turgan holda — koʻrib, tabassum qildilar. Abu Bakr — Allohning Paygʻambari ﷺ namozga chiqmoqchi, deb oʻylab — orqaga qaytmoqchi boʻldi. Musulmonlarning eʼtibori namozdan chalgʻidi, chunki ular Paygʻambar ﷺ ni koʻrganlaridan xursand boʻldi. Paygʻambar ﷺ ularga namozni tugatishni qoʻllari bilan imo qildilar, soʻng xonaga qaytib, pardani tushirdilar. Paygʻambar ﷺ oʻsha kunning oʻzida vafot etdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр душанба куни одамларга бомдод намозига имомлик қилаётган пайтида, Пайғамбар ﷺ Оишанинг уйи пардасини кўтариб, туйқус уларга томон (қараб) келдилар ва уларни — саф тортиб турган ҳолда — кўриб, табассум қилдилар. Абу Бакр — Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ намозга чиқмоқчи, деб ўйлаб — орқага қайтмоқчи бўлди. Мусулмонларнинг эътибори намоздан чалғиди, чунки улар Пайғамбар ﷺ ни кўрганларидан хурсанд бўлди. Пайғамбар ﷺ уларга намозни тугатишни қўллари билан имо қилдилар, сўнг хонага қайтиб, пардани туширдилар. Пайғамбар ﷺ ўша куннинг ўзида вафот этдилар.

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي جَعْفَرٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَادَتِ امْرَأَةٌ ابْنَهَا، وَهْوَ فِي صَوْمَعَةٍ قَالَتْ يَا جُرَيْجُ‏.‏ قَالَ اللَّهُمَّ أُمِّي وَصَلاَتِي‏.‏ قَالَتْ يَا جُرَيْجُ‏.‏ قَالَ اللَّهُمَّ أُمِّي وَصَلاَتِي‏.‏ قَالَتْ يَا جُرَيْجُ‏.‏ قَالَ اللَّهُمَّ أُمِّي وَصَلاَتِي‏.‏ قَالَتِ اللَّهُمَّ لاَ يَمُوتُ جُرَيْجٌ حَتَّى يَنْظُرَ فِي وَجْهِ الْمَيَامِيسِ‏.‏ وَكَانَتْ تَأْوِي إِلَى صَوْمَعَتِهِ رَاعِيَةٌ تَرْعَى الْغَنَمَ فَوَلَدَتْ فَقِيلَ لَهَا مِمَّنْ هَذَا الْوَلَدُ قَالَتْ مِنْ جُرَيْجٍ نَزَلَ مِنْ صَوْمَعَتِهِ‏.‏ قَالَ جُرَيْجٌ أَيْنَ هَذِهِ الَّتِي تَزْعُمُ أَنَّ وَلَدَهَا لِي قَالَ يَا بَابُوسُ مَنْ أَبُوكَ قَالَ رَاعِي الْغَنَمِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir ayol oʻz oʻgʻlini — u (Jurayj) oʻz ibodatxonasida (savmaasida) boʻlgan paytida — chaqirib: ‹Ey Jurayj!› — dedi. U: ‹Allohim, onam (meni chaqiryapti) va (men) namozdaman (nima qilay)?› — dedi. U (ona) yana: ‹Ey Jurayj!› — dedi. U yana: ‹Allohim, onam (meni chaqiryapti) va (men) namozdaman (nima qilay)?› — dedi. U yana: ‹Ey Jurayj!› — dedi. U yana: ‹Allohim, onam (meni chaqiryapti) va (men) namozdaman (nima qilay)?› — dedi. U (ona): ‹Allohim, Jurayjni — to fohishalarning yuzini koʻrmaguncha — oʻldirma›, — dedi. Bir choʻpon ayol qoʻylarini boqish uchun uning ibodatxonasi yonidan oʻtib turar edi va u (ayol) bir bola tugʻdi. Undan: ‹Bu bola kimniki?› — deb soʻraldi va u: ‹Jurayjniki; u ibodatxonasidan chiqdi (va men bilan boʻldi)›, — deb javob berdi. Jurayj: ‹Bolasi mendan, deb daʼvo qilayotgan oʻsha ayol qayerda?› — dedi. (U ayol bola bilan birga keltirilgach,) Jurayj boladan: ‹Ey Bobus, otang kim?› — dedi. Bola: ‹(Otam) — choʻpon›, — deb javob berdi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир аёл ўз ўғлини — у (Журайж) ўз ибодатхонасида (савмаасида) бўлган пайтида — чақириб: ‹Эй Журайж!› — деди. У: ‹Аллоҳим, онам (мени чақиряпти) ва (мен) намоздаман (нима қилай)?› — деди. У (она) яна: ‹Эй Журайж!› — деди. У яна: ‹Аллоҳим, онам (мени чақиряпти) ва (мен) намоздаман (нима қилай)?› — деди. У яна: ‹Эй Журайж!› — деди. У яна: ‹Аллоҳим, онам (мени чақиряпти) ва (мен) намоздаман (нима қилай)?› — деди. У (она): ‹Аллоҳим, Журайжни — то фоҳишаларнинг юзини кўрмагунча — ўлдирма›, — деди. Бир чўпон аёл қўйларини боқиш учун унинг ибодатхонаси ёнидан ўтиб турар эди ва у (аёл) бир бола туғди. Ундан: ‹Бу бола кимники?› — деб сўралди ва у: ‹Журайжники; у ибодатхонасидан чиқди (ва мен билан бўлди)›, — деб жавоб берди. Журайж: ‹Боласи мендан, деб даъво қилаётган ўша аёл қаерда?› — деди. (У аёл бола билан бирга келтирилгач,) Журайж боладан: ‹Эй Бобус, отанг ким?› — деди. Бола: ‹(Отам) — чўпон›, — деб жавоб берди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُعَيْقِيبٌ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي الرَّجُلِ يُسَوِّي التُّرَابَ حَيْثُ يَسْجُدُ قَالَ ‏"‏ إِنْ كُنْتَ فَاعِلاً فَوَاحِدَةً ‏"‏‏.‏

Muayqib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ sajda qilayotgan paytida tuproqni tekislagan kishi haqida (gapirib): «Agar shunday qilishingga toʻgʻri kelsa, bir marta qil», — dedilar.Муайқиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сажда қилаётган пайтида тупроқни текислаган киши ҳақида (гапириб): «Агар шундай қилишингга тўғри келса, бир марта қил», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، حَدَّثَنَا غَالِبٌ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي شِدَّةِ الْحَرِّ، فَإِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ أَحَدُنَا أَنْ يُمَكِّنَ وَجْهَهُ مِنَ الأَرْضِ بَسَطَ ثَوْبَهُ فَسَجَدَ عَلَيْهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan jazirama issiqda namoz oʻqir edik; agar birimiz yuzini yerga qoʻya olmasa (issiqlik tufayli), kiyimini toʻshab, uning ustiga sajda qilar edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан жазирама иссиқда намоз ўқир эдик; агар биримиз юзини ерга қўя олмаса (иссиқлик туфайли), кийимини тўшаб, унинг устига сажда қилар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كُنْتُ أَمُدُّ رِجْلِي فِي قِبْلَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي، فَإِذَا سَجَدَ غَمَزَنِي فَرَفَعْتُهَا، فَإِذَا قَامَ مَدَدْتُهَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ namoz oʻqiyotgan paytlarida oyoqlarimni u zotning qiblasiga tomon choʻzar edim; u zot sajda qilgan har safar, menga tegar edilar va men oyoqlarimni tortib olar edim; u zot tik turgan har safar, men oyoqlarimni (yana) choʻzar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ намоз ўқиётган пайтларида оёқларимни у зотнинг қибласига томон чўзар эдим; у зот сажда қилган ҳар сафар, менга тегар эдилар ва мен оёқларимни тортиб олар эдим; у зот тик турган ҳар сафар, мен оёқларимни (яна) чўзар эдим.

حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى صَلاَةً قَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّيْطَانَ عَرَضَ لِي، فَشَدَّ عَلَىَّ لِيَقْطَعَ الصَّلاَةَ عَلَىَّ، فَأَمْكَنَنِي اللَّهُ مِنْهُ، فَذَعَتُّهُ، وَلَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أُوثِقَهُ إِلَى سَارِيَةٍ حَتَّى تُصْبِحُوا فَتَنْظُرُوا إِلَيْهِ فَذَكَرْتُ قَوْلَ سُلَيْمَانَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ رَبِّ هَبْ لِي مُلْكًا لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي‏.‏ فَرَدَّهُ اللَّهُ خَاسِيًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ فَذَعَتُّهُ بِالذَّالِ أَىْ خَنَقْتُهُ وَفَدَعَّتُّهُ مِنْ قَوْلِ اللَّهِ ‏[quran sura="52" aya_start="13" aya_end="13"]{‏يَوْمَ يُدَعُّونَ‏}‏ أَىْ يُدْفَعُونَ وَالصَّوَابُ، فَدَعَتُّهُ إِلاَّ أَنَّهُ كَذَا قَالَ بِتَشْدِيدِ الْعَيْنِ وَالتَّاءِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir marta namoz oʻqidilar va: «Shayton mening oldimga kelib, namozimni buzmoqchi boʻldi, lekin Alloh menga undan ustunlik berdi va men uni boʻgʻdim. Shubhasiz, men uni — to siz ertalab turib, uni koʻrganingizcha — masjidning ustunlaridan biriga bogʻlashni oʻyladim. Soʻng men Sulaymon paygʻambar (alayhissalom)ning: ‹Robbim, menga — mendan keyin hech kimga (nasib) boʻlmaydigan bir mulkni ato et› (Sod, 35) — degan soʻzini esladim. Shunda Alloh uni (shaytonni) xor (boshi egik) holda qaytardi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир марта намоз ўқидилар ва: «Шайтон менинг олдимга келиб, намозимни бузмоқчи бўлди, лекин Аллоҳ менга ундан устунлик берди ва мен уни бўғдим. Шубҳасиз, мен уни — то сиз эрталаб туриб, уни кўрганингизча — масжиднинг устунларидан бирига боғлашни ўйладим. Сўнг мен Сулаймон пайғамбар (алайҳиссалом)нинг: ‹Роббим, менга — мендан кейин ҳеч кимга (насиб) бўлмайдиган бир мулкни ато эт› (Сод, 35) — деган сўзини эсладим. Шунда Аллоҳ уни (шайтонни) хор (боши эгик) ҳолда қайтарди», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا الأَزْرَقُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ كُنَّا بِالأَهْوَازِ نُقَاتِلُ الْحَرُورِيَّةَ، فَبَيْنَا أَنَا عَلَى جُرُفِ نَهَرٍ إِذَا رَجُلٌ يُصَلِّي، وَإِذَا لِجَامُ دَابَّتِهِ بِيَدِهِ فَجَعَلَتِ الدَّابَّةُ تُنَازِعُهُ، وَجَعَلَ يَتْبَعُهَا ـ قَالَ شُعْبَةُ ـ هُوَ أَبُو بَرْزَةَ الأَسْلَمِيُّ ـ فَجَعَلَ رَجُلٌ مِنَ الْخَوَارِجِ يَقُولُ اللَّهُمَّ افْعَلْ بِهَذَا الشَّيْخِ‏.‏ فَلَمَّا انْصَرَفَ الشَّيْخُ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ قَوْلَكُمْ، وَإِنِّي غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّ غَزَوَاتٍ أَوْ سَبْعَ غَزَوَاتٍ وَثَمَانِيًا، وَشَهِدْتُ تَيْسِيرَهُ، وَإِنِّي أَنْ كُنْتُ أَنْ أُرَاجِعَ مَعَ دَابَّتِي أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَدَعَهَا تَرْجِعُ إِلَى مَأْلَفِهَا فَيَشُقَّ عَلَىَّ‏.‏

Azraq ibn Qays (Abu Barza al-Aslamiy haqida) rivoyat qiladi: Biz Ahvozda Haruriya (xorijiy) qabilasi bilan jang qilayotgan edik. Men daryo boʻyida turgan paytimda, bir kishi namoz oʻqiyapti edi va uning hayvonining jilovi qoʻlida edi; hayvon (ketishga) tortishar va u hayvon orqasidan borar edi. (Rivoyatchi Shuʼba aytdiki, u kishi Abu Barza al-Aslamiy edi.) Xorijiylardan bir kishi: ‹Allohim, bu cholga qattiqqoʻl boʻl!› — dedi. Chol (Abu Barza) namozni tugatgach, dedi: ‹Men sening soʻzingni eshitdim. Shubhasiz, men Rasululloh ﷺ bilan birga olti yoki yetti yoki sakkiz gʻazot (jang)da qatnashdim va u zotning yumshoqligini koʻrdim; va shubhasiz, men hayvonimni — uni oxoriga (qaytarib yuborishdan koʻra) — oʻz yonimda saqlashni afzal koʻraman, chunki (uni qaytarib yuborsam), bu menga koʻp tashvish keltirar edi›.Азрақ ибн Қайс (Абу Барза ал-Асламий ҳақида) ривоят қилади: Биз Аҳвозда Ҳарурия (хорижий) қабиласи билан жанг қилаётган эдик. Мен дарё бўйида турган пайтимда, бир киши намоз ўқияпти эди ва унинг ҳайвонининг жилови қўлида эди; ҳайвон (кетишга) тортишар ва у ҳайвон орқасидан борар эди. (Ривоятчи Шуъба айтдики, у киши Абу Барза ал-Асламий эди.) Хорижийлардан бир киши: ‹Аллоҳим, бу чолга қаттиққўл бўл!› — деди. Чол (Абу Барза) намозни тугатгач, деди: ‹Мен сенинг сўзингни эшитдим. Шубҳасиз, мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга олти ёки етти ёки саккиз ғазот (жанг)да қатнашдим ва у зотнинг юмшоқлигини кўрдим; ва шубҳасиз, мен ҳайвонимни — уни охорига (қайтариб юборишдан кўра) — ўз ёнимда сақлашни афзал кўраман, чунки (уни қайтариб юборсам), бу менга кўп ташвиш келтирар эди›.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ خَسَفَتِ الشَّمْسُ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَ سُورَةً طَوِيلَةً، ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ، ثُمَّ اسْتَفْتَحَ بِسُورَةٍ أُخْرَى، ثُمَّ رَكَعَ حَتَّى قَضَاهَا وَسَجَدَ، ثُمَّ فَعَلَ ذَلِكَ فِي الثَّانِيَةِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَصَلُّوا حَتَّى يُفْرَجَ عَنْكُمْ، لَقَدْ رَأَيْتُ فِي مَقَامِي هَذَا كُلَّ شَىْءٍ وُعِدْتُهُ، حَتَّى لَقَدْ رَأَيْتُنِي أُرِيدُ أَنْ آخُذَ قِطْفًا مِنَ الْجَنَّةِ حِينَ رَأَيْتُمُونِي جَعَلْتُ أَتَقَدَّمُ، وَلَقَدْ رَأَيْتُ جَهَنَّمَ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا حِينَ رَأَيْتُمُونِي تَأَخَّرْتُ، وَرَأَيْتُ فِيهَا عَمْرَو بْنَ لُحَىٍّ وَهُوَ الَّذِي سَيَّبَ السَّوَائِبَ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta quyosh tutildi va Rasululloh ﷺ namozga turdilar; juda uzun surani oʻqidilar, soʻng uzoq (vaqt) rukuʼ qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib, boshqa bir surani oʻqiy boshladilar. Soʻng rukuʼ qildilar va (uni) tugatgach, sajda qildilar; ikkinchi rakatda ham shunday qildilar, soʻng: «Bular (oy va quyosh tutilishi) — Allohning belgilaridan ikki belgi; ularni koʻrsangiz, tutilish ochilguncha namoz oʻqinglar. Shubhasiz, men shu joyda turgan paytimda, Alloh menga vaʼda qilgan har bir narsani koʻrdim; men (jannatni) koʻrdim va undan bir shingil (uzum) uzmoqchi boʻldim — oʻsha paytda sizlar meni oldinga qadam tashlayotgan holda koʻrdingiz. Shubhasiz, men doʻzaxni — uning qismlari bir-birini yemirib turgan holda — koʻrdim — oʻsha paytda sizlar meni orqaga chekinayotgan holda koʻrdingiz; va unda men Amr ibn Luhayni koʻrdim — u butlar nomiga hayvonlarni (boʻsh) qoʻyib yuborish odatini boshlagan edi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта қуёш тутилди ва Расулуллоҳ ﷺ намозга турдилар; жуда узун сурани ўқидилар, сўнг узоқ (вақт) рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, бошқа бир сурани ўқий бошладилар. Сўнг рукуъ қилдилар ва (уни) тугатгач, сажда қилдилар; иккинчи ракатда ҳам шундай қилдилар, сўнг: «Булар (ой ва қуёш тутилиши) — Аллоҳнинг белгиларидан икки белги; уларни кўрсангиз, тутилиш очилгунча намоз ўқинглар. Шубҳасиз, мен шу жойда турган пайтимда, Аллоҳ менга ваъда қилган ҳар бир нарсани кўрдим; мен (жаннатни) кўрдим ва ундан бир шингил (узум) узмоқчи бўлдим — ўша пайтда сизлар мени олдинга қадам ташлаётган ҳолда кўрдингиз. Шубҳасиз, мен дўзахни — унинг қисмлари бир-бирини емириб турган ҳолда — кўрдим — ўша пайтда сизлар мени орқага чекинаётган ҳолда кўрдингиз; ва унда мен Амр ибн Луҳайни кўрдим — у бутлар номига ҳайвонларни (бўш) қўйиб юбориш одатини бошлаган эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ، فَتَغَيَّظَ عَلَى أَهْلِ الْمَسْجِدِ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ قِبَلَ أَحَدِكُمْ، فَإِذَا كَانَ فِي صَلاَتِهِ، فَلاَ يَبْزُقَنَّ ـ أَوْ قَالَ ـ لاَ يَتَنَخَّمَنَّ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ نَزَلَ فَحَتَّهَا بِيَدِهِ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ إِذَا بَزَقَ أَحَدُكُمْ فَلْيَبْزُقْ عَلَى يَسَارِهِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjidning qiblaga qaragan devorida biroz tupuk koʻrdilar va masjid ahlidan gʻazablandilar hamda: «Namozda Alloh har biringizning oldingizda(dir); bas, (kishi) tupurmasin (yoki: oʻngiga tupurmasin)», — dedilar. Soʻng u zot (pastga) tushib, tupukni qoʻllari bilan qirib tashladilar. Ibn Umar (rivoyatdan keyin): «Agar biringizga namozda tupurishga toʻgʻri kelsa, chap tomoniga tupursin», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжиднинг қиблага қараган деворида бироз тупук кўрдилар ва масжид аҳлидан ғазабландилар ҳамда: «Намозда Аллоҳ ҳар бирингизнинг олдингизда(дир); бас, (киши) тупурмасин (ёки: ўнгига тупурмасин)», — дедилар. Сўнг у зот (пастга) тушиб, тупукни қўллари билан қириб ташладилар. Ибн Умар (ривоятдан кейин): «Агар бирингизга намозда тупуришга тўғри келса, чап томонига тупурсин», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ فِي الصَّلاَةِ فَإِنَّهُ يُنَاجِي رَبَّهُ، فَلاَ يَبْزُقَنَّ بَيْنَ يَدَيْهِ وَلاَ عَنْ يَمِينِهِ، وَلَكِنْ عَنْ شِمَالِهِ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَى ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz namozda boʻlgan paytida, u oʻz Robbi bilan maxfiy soʻzlashayotgan boʻladi; bas, u oldiga ham, oʻng tomoniga ham tupurmasin, balki chap tomoniga — chap oyogʻi ostiga — (tupursin)», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз намозда бўлган пайтида, у ўз Робби билан махфий сўзлашаётган бўлади; бас, у олдига ҳам, ўнг томонига ҳам тупурмасин, балки чап томонига — чап оёғи остига — (тупурсин)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّاسُ يُصَلُّونَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ عَاقِدُو أُزْرِهِمْ مِنَ الصِّغَرِ عَلَى رِقَابِهِمْ، فَقِيلَ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ لاَ تَرْفَعْنَ رُءُوسَكُنَّ حَتَّى يَسْتَوِيَ الرِّجَالُ جُلُوسًا ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar (kiyim) izorlari qisqa boʻlgani uchun ularni boʻyinlariga bogʻlagan holda Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqir edi; va ayollar — erkaklar (sajdadan) tik oʻtirguncha — boshlarini (sajdadan) koʻtarmaslikka buyurilgan edi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар (кийим) изорлари қисқа бўлгани учун уларни бўйинларига боғлаган ҳолда Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқир эди; ва аёллар — эркаклар (саждадан) тик ўтиргунча — бошларини (саждадан) кўтармасликка буюрилган эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنْتُ أُسَلِّمُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ فَيَرُدُّ عَلَىَّ، فَلَمَّا رَجَعْنَا سَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي الصَّلاَةِ شُغْلاً ‏"‏‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ namozda boʻlgan paytlarida u zotga salom berar edim va u zot salomimni qaytarar edilar; lekin biz (Habashistondan) qaytganimizda, men Paygʻambar ﷺ ga (namozda) salom berdim, lekin u zot salomni qaytarmadilar va (namozni tugatgach): «Namozda (kishi muhimroq ish bilan) band boʻladi», — dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ намозда бўлган пайтларида у зотга салом берар эдим ва у зот саломимни қайтарар эдилар; лекин биз (Ҳабашистондан) қайтганимизда, мен Пайғамбар ﷺ га (намозда) салом бердим, лекин у зот саломни қайтармадилар ва (намозни тугатгач): «Намозда (киши муҳимроқ иш билан) банд бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ شِنْظِيرٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَاجَةٍ لَهُ فَانْطَلَقْتُ، ثُمَّ رَجَعْتُ وَقَدْ قَضَيْتُهَا، فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ، فَوَقَعَ فِي قَلْبِي مَا اللَّهُ أَعْلَمُ بِهِ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي لَعَلَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ عَلَىَّ أَنِّي أَبْطَأْتُ عَلَيْهِ، ثُمَّ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ، فَوَقَعَ فِي قَلْبِي أَشَدُّ مِنَ الْمَرَّةِ الأُولَى، ثُمَّ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَىَّ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا مَنَعَنِي أَنْ أَرُدَّ عَلَيْكَ أَنِّي كُنْتُ أُصَلِّي ‏"‏‏.‏ وَكَانَ عَلَى رَاحِلَتِهِ مُتَوَجِّهًا إِلَى غَيْرِ الْقِبْلَةِ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni biror ish uchun joʻnatdilar; men uni tugatgach, qaytib kelib, Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldim va u zotga salom berdim, lekin u zot salomimni qaytarmadilar. Bas, men — buni faqat Alloh biladigan darajada — qattiq xafa boʻldim va oʻzimga: ‹Ehtimol, Rasululloh ﷺ men tez kelmaganim uchun gʻazablangan boʻlsalar kerak›, — dedim, soʻng yana salom berdim, lekin u zot javob qaytarmadilar. Men birinchi safardagidan ham koʻproq xafa boʻldim. Yana salom berdim va u zot salomni qaytardilar hamda: «Salomni qaytarishdan meni toʻsgan narsa — men namoz oʻqiyotgan edim», — dedilar. Oʻsha paytda u zot ulovlari (rohilasi) ustida edilar va yuzlari Qiblaga qaragan emas edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени бирор иш учун жўнатдилар; мен уни тугатгач, қайтиб келиб, Пайғамбар ﷺ нинг олдига келдим ва у зотга салом бердим, лекин у зот саломимни қайтармадилар. Бас, мен — буни фақат Аллоҳ биладиган даражада — қаттиқ хафа бўлдим ва ўзимга: ‹Эҳтимол, Расулуллоҳ ﷺ мен тез келмаганим учун ғазабланган бўлсалар керак›, — дедим, сўнг яна салом бердим, лекин у зот жавоб қайтармадилар. Мен биринчи сафардагидан ҳам кўпроқ хафа бўлдим. Яна салом бердим ва у зот саломни қайтардилар ҳамда: «Саломни қайтаришдан мени тўсган нарса — мен намоз ўқиётган эдим», — дедилар. Ўша пайтда у зот уловлари (роҳиласи) устида эдилар ва юзлари Қиблага қараган эмас эди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ بِقُبَاءٍ كَانَ بَيْنَهُمْ شَىْءٌ، فَخَرَجَ يُصْلِحُ بَيْنَهُمْ فِي أُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَحُبِسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحَانَتِ الصَّلاَةُ، فَجَاءَ بِلاَلٌ إِلَى أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ حُبِسَ وَقَدْ حَانَتِ الصَّلاَةُ، فَهَلْ لَكَ أَنْ تَؤُمَّ النَّاسَ قَالَ نَعَمْ إِنْ شِئْتَ‏.‏ فَأَقَامَ بِلاَلٌ الصَّلاَةَ، وَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَكَبَّرَ لِلنَّاسِ، وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي فِي الصُّفُوفِ يَشُقُّهَا شَقًّا، حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ، فَأَخَذَ النَّاسُ فِي التَّصْفِيحِ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ التَّصْفِيحُ هُوَ التَّصْفِيقُ‏.‏ قَالَ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ لاَ يَلْتَفِتُ فِي صَلاَتِهِ، فَلَمَّا أَكْثَرَ النَّاسُ الْتَفَتَ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَشَارَ إِلَيْهِ، يَأْمُرُهُ أَنْ يُصَلِّيَ، فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ يَدَهُ، فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى وَرَاءَهُ حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ، وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى لِلنَّاسِ، فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَا لَكُمْ حِينَ نَابَكُمْ شَىْءٌ فِي الصَّلاَةِ أَخَذْتُمْ بِالتَّصْفِيحِ إِنَّمَا التَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ، مَنْ نَابَهُ شَىْءٌ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَقُلْ سُبْحَانَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا بَكْرٍ، مَا مَنَعَكَ أَنْ تُصَلِّيَ لِلنَّاسِ حِينَ أَشَرْتُ إِلَيْكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا كَانَ يَنْبَغِي لاِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يُصَلِّيَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qubodagi Bani Amr ibn Avf ahli orasidagi nizo haqidagi xabar Allohning Paygʻambari ﷺ ga yetdi va u zot baʼzi sahobalari bilan — yarashtirish uchun — ularning oldiga bordilar. Allohning Paygʻambari ﷺ oʻsha yerda ushlanib qoldilar va namoz vaqti kirdi. Bilol Abu Bakrning oldiga kelib: «Ey Abu Bakr, Rasululloh ﷺ (oʻsha yerda) ushlanib qoldilar va namoz vaqti kirdi. Odamlarga namozga imomlik qilasizmi?» — dedi. Abu Bakr: «Ha, xohlasang», — deb javob berdi. Bas, Bilol iqomat aytdi va Abu Bakr oldinga oʻtdi, odamlar takbir aytdi. Shu orada Rasululloh ﷺ saflarni yorib oʻtib, (birinchi) safda turguncha keldilar va odamlar qarsak chalish boshladi. Abu Bakr namozda u yon-bu yonga qaramas edi, lekin odamlar koʻp qarsak chalgach, u orqaga qaradi va Rasululloh ﷺ ni koʻrdi. Paygʻambar ﷺ unga (imomlikni) davom ettirishni imo qildilar. Abu Bakr ikki qoʻlini koʻtarib, Allohga hamd aytdi, soʻng — safda turguncha — orqaga chekindi va Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib, odamlarga namozga imomlik qildilar. U zot namozni tugatgach, odamlarga (qarab): «Ey odamlar, namozda sizlarga biror narsa yuz bersa, nega qarsak chalish boshladingiz? Qarsak chalish — ayollar uchun(dir). Kim namozda biror gʻayriodatiy (narsa) bilan toʻqnash kelsa, ‹Subhanalloh›, — desin», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ Abu Bakrga qarab: «Men senga (imomlikni) davom ettirishni imo qilganimda, seni imomlik qilishdan nima toʻsdi?» — dedilar. Abu Bakr: «Ibn Abu Quhofaga — Rasululloh ﷺ ning huzurida namozga imomlik qilish — yarashmaydi», — deb javob berdi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қубодаги Бани Амр ибн Авф аҳли орасидаги низо ҳақидаги хабар Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ га етди ва у зот баъзи саҳобалари билан — яраштириш учун — уларнинг олдига бордилар. Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ ўша ерда ушланиб қолдилар ва намоз вақти кирди. Билол Абу Бакрнинг олдига келиб: «Эй Абу Бакр, Расулуллоҳ ﷺ (ўша ерда) ушланиб қолдилар ва намоз вақти кирди. Одамларга намозга имомлик қиласизми?» — деди. Абу Бакр: «Ҳа, хоҳласанг», — деб жавоб берди. Бас, Билол иқомат айтди ва Абу Бакр олдинга ўтди, одамлар такбир айтди. Шу орада Расулуллоҳ ﷺ сафларни ёриб ўтиб, (биринчи) сафда тургунча келдилар ва одамлар қарсак чалиш бошлади. Абу Бакр намозда у ён-бу ёнга қарамас эди, лекин одамлар кўп қарсак чалгач, у орқага қаради ва Расулуллоҳ ﷺ ни кўрди. Пайғамбар ﷺ унга (имомликни) давом эттиришни имо қилдилар. Абу Бакр икки қўлини кўтариб, Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг — сафда тургунча — орқага чекинди ва Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб, одамларга намозга имомлик қилдилар. У зот намозни тугатгач, одамларга (қараб): «Эй одамлар, намозда сизларга бирор нарса юз берса, нега қарсак чалиш бошладингиз? Қарсак чалиш — аёллар учун(дир). Ким намозда бирор ғайриодатий (нарса) билан тўқнаш келса, ‹Субҳаналлоҳ›, — десин», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ Абу Бакрга қараб: «Мен сенга (имомликни) давом эттиришни имо қилганимда, сени имомлик қилишдан нима тўсди?» — дедилар. Абу Бакр: «Ибн Абу Қуҳофага — Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида намозга имомлик қилиш — ярашмайди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نُهِيَ عَنِ الْخَصْرِ، فِي الصَّلاَةِ‏.‏ وَقَالَ هِشَامٌ وَأَبُو هِلاَلٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Namozda qoʻllarni belga (tomonga) qoʻyish taqiqlangan edi. (Buni Abu Hurayra Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladi.)Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Намозда қўлларни белга (томонга) қўйиш тақиқланган эди. (Буни Абу Ҳурайра Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилади.)

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ نُهِيَ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ مُخْتَصِرًا‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qoʻllarni belga qoʻygan holda namoz oʻqish taqiqlangan edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қўлларни белга қўйган ҳолда намоз ўқиш тақиқланган эди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا عُمَرُ ـ هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ ـ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْعَصْرَ، فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ سَرِيعًا دَخَلَ عَلَى بَعْضِ نِسَائِهِ، ثُمَّ خَرَجَ وَرَأَى مَا فِي وُجُوهِ الْقَوْمِ مِنْ تَعَجُّبِهِمْ لِسُرْعَتِهِ فَقَالَ ‏"‏ ذَكَرْتُ وَأَنَا فِي الصَّلاَةِ تِبْرًا عِنْدَنَا، فَكَرِهْتُ أَنْ يُمْسِيَ أَوْ يَبِيتَ عِنْدَنَا فَأَمَرْتُ بِقِسْمَتِهِ ‏"‏‏.‏

Uqba ibn Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan asr namozini oʻqidim va u zot namozni salom bilan tugatgach, tezda turib, baʼzi zavjalari (oldi)ga ketdilar, soʻng (yana) chiqdilar. U zot odamlarning yuzlaridan — oʻz tezligi sabab — hayron qolganlik alomatlarini sezdilar. Soʻng u zot: «Men namozda boʻlgan paytimda — uyimda bir parcha oltin qolganini esladim va uning bir kecha bizda qolishini yoqtirmadim; shuning uchun men uni (sadaqaga) tarqatilishni buyurdim», — dedilar.Уқба ибн Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан аср намозини ўқидим ва у зот намозни салом билан тугатгач, тезда туриб, баъзи завжалари (олди)га кетдилар, сўнг (яна) чиқдилар. У зот одамларнинг юзларидан — ўз тезлиги сабаб — ҳайрон қолганлик аломатларини сездилар. Сўнг у зот: «Мен намозда бўлган пайтимда — уйимда бир парча олтин қолганини эсладим ва унинг бир кеча бизда қолишини ёқтирмадим; шунинг учун мен уни (садақага) тарқатилишни буюрдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنِ الأَعْرَجِ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أُذِّنَ بِالصَّلاَةِ أَدْبَرَ الشَّيْطَانُ لَهُ ضُرَاطٌ حَتَّى لاَ يَسْمَعَ التَّأْذِينَ، فَإِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ أَقْبَلَ، فَإِذَا ثُوِّبَ أَدْبَرَ فَإِذَا سَكَتَ أَقْبَلَ، فَلاَ يَزَالُ بِالْمَرْءِ يَقُولُ لَهُ اذْكُرْ مَا لَمْ يَكُنْ يَذْكُرُ حَتَّى لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِذَا فَعَلَ أَحَدُكُمْ ذَلِكَ فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ قَاعِدٌ‏.‏ وَسَمِعَهُ أَبُو سَلَمَةَ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namoz uchun azon aytilganda, shayton azonni eshitmasligi uchun shamol chiqarib, ortiga qochadi; muazzin (azonni) tugatgach, qaytib keladi; iqomat aytilganda, yana ortiga qochadi va u (iqomat) tugagach, yana qaytib keladi va namoz oʻqiyotgan kishiga — namozda boʻlmaganda eslamaydigan narsalarini — eslatib turadi, to u (kishi) qancha rakat oʻqiganini unutguncha», — dedilar. Abu Salama ibn Abdurrahmon: «Agar biringizda shunday (yaʼni necha rakat oʻqiganini unutish) boʻlsa, oʻtirgan holda ikki sajdai sahv (unutish sajdasi) qilsin», — dedi. Abu Salama buni Abu Hurayradan rivoyat qiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намоз учун азон айтилганда, шайтон азонни эшитмаслиги учун шамол чиқариб, ортига қочади; муаззин (азонни) тугатгач, қайтиб келади; иқомат айтилганда, яна ортига қочади ва у (иқомат) тугагач, яна қайтиб келади ва намоз ўқиётган кишига — намозда бўлмаганда эсламайдиган нарсаларини — эслатиб туради, то у (киши) қанча ракат ўқиганини унутгунча», — дедилар. Абу Салама ибн Абдурраҳмон: «Агар бирингизда шундай (яъни неча ракат ўқиганини унутиш) бўлса, ўтирган ҳолда икки саждаи саҳв (унутиш саждаси) қилсин», — деди. Абу Салама буни Абу Ҳурайрадан ривоят қилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ النَّاسُ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ، فَلَقِيتُ رَجُلاً فَقُلْتُ بِمَ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْبَارِحَةَ فِي الْعَتَمَةِ فَقَالَ لاَ أَدْرِي‏.‏ فَقُلْتُ لَمْ تَشْهَدْهَا قَالَ بَلَى‏.‏ قُلْتُ لَكِنْ أَنَا أَدْرِي، قَرَأَ سُورَةَ كَذَا وَكَذَا‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar — men Paygʻambar ﷺ dan haddan ziyod koʻp rivoyat qilaman, — deydi; bir marta men (Paygʻambar ﷺ hayotlik paytlarida) bir kishini uchratdim va undan: «Rasululloh ﷺ kecha xufton namozida qaysi surani oʻqidilar?» — deb soʻradim. U: «Bilmayman», — dedi. Men: «Sen namozda qatnashmadingmi?» — dedim. U: «Ha, (qatnashdim)», — dedi. Men: «Men bilaman — u zot falon-falon surani oʻqidilar», — dedim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар — мен Пайғамбар ﷺ дан ҳаддан зиёд кўп ривоят қиламан, — дейди; бир марта мен (Пайғамбар ﷺ ҳаётлик пайтларида) бир кишини учратдим ва ундан: «Расулуллоҳ ﷺ кеча хуфтон намозида қайси сурани ўқидилар?» — деб сўрадим. У: «Билмайман», — деди. Мен: «Сен намозда қатнашмадингми?» — дедим. У: «Ҳа, (қатнашдим)», — деди. Мен: «Мен биламан — у зот фалон-фалон сурани ўқидилар», — дедим.